Sự Vắng Mặt của Trung Quốc Trong Mùa World Cup 2026.

Lời Mở Đầu

Đối với Trung Quốc (TQ), World Cup 2026 còn có nhiều chuyện quan trọng hơn đơn thuần một cuộc tranh đua thể thao quốc tế. Qua suốt 24 năm liên tục vắng mặt trong World Cup (tổ chức 4 năm 1 lần), và qua những thông tin mới đây về trận đấu vòng loại vùng Á châu mà TQ thua Nhật Bản rất đậm (0-7), các thất bại ê chề trên vấn đề vận động quyền thu hình trận đấu cũng như sự suy thoái của việc bảo trợ (TV Sponsorships / Commercials) TQ trong giai đoạn tranh đua… đã phô bày các thực tế khá bẽ bàng, phũ phàng mà TQ luôn luôn tìm mọi cách che dấu.

Hôm nay, chúng ta đang ngồi xem các trận tranh tài của Wolrd Cup 2026 trong tuần thứ tư (hôm nay chỉ còn lại 16 đội), tôi xin mạn phép bàn thêm một ít chi tiết về các thực tế rất ngỡ ngàng mà TQ, phải nói là đảng cộng sản Trung Quốc (hay “Chinese Communist Party” – CCP mới đúng), đang phô bày trên công đường quốc tế.

*

Trước tiên, tôi xin phép được nói qua 1 chút về World Cup. Trong vài tuần qua đã có hơn 5 tỷ người (?) trên thế giới xem các trận tranh tài để vào vòng nhì gồm 32 quôc gia. Tôi xem lại trên “internet” thấy đa số mọi người cùng đồng ý “World Cup là một cuộc tranh tài thể thao lớn nhất hoàn vũ, còn lớn hơn cả Olympics.”

World Cup 2026 lần này cử hành tại Hoa kỳ / Bắc Mỹ châu; và có 48 đội tuyển của các quốc gia được chọn tham dự. Sẽ có tổng cộng 104 trận đấu được diễn ra cho năm nay. Nên biết thêm, World Cup 2022 tại Qatar chỉ có 32 quốc gia tham dự và chỉ có tổng cộng 64 trận đấu thôi.

Các quốc gia tham dự rất hoan hỉ. Các dân chúng hâm mộ mọi nơi la hét, nhảy nhót hết biết luôn…. Trong khi đó chỉ có 1 quốc gia hoàn toàn vắng mặt và im bặt?! Nước “lào” dzậy kìa!?

Không thể tưởng tượng được đó lại là “Cộng Hòa Nhân Dân Trung Quốc Vĩ Đại!!!”

Vâng! Một quôc gia, với 1.4 tỷ dân và Chủ tịch nhà nước là người rất hảm mộ túc cầu, không có mặt trong World Cup 2026… Chủ tịt Tập Cận Bình đã nhiều lần tuyên bố là “Ngộ mơ thấy TQ có mặt và đạt chức vô địch World Cup…” Tôi làm một bài toán nhỏ thì thấy rỏ ràng là dân TQ đã ngồi xem túc cầu suốt 24 năm liền (lần cuối TQ tham dự / “qualified” World Cup là năm 2002, tổ chức tại Á châu – đúng hơn là Nhật Bản vả Nam Hàn).

Lần này (World Cup 26) làm cho TQ và Đảng Cộng Sản Trung Quốc (CCP – “Chinese Communist Party”) rất khó ở? Tại sao? Bởi vì World Cup có thói quen (“habit?”) phô bày những cái mà các chính phủ thất nhân tâm cố tình che dấu. World Cup lần này khơi ra một số thực tế rất ngỡ ngàng cho TQ và CCP:

- Kinh tế quôc gia yếu kém, xuống dốc vì đang thiếu tiền;

- Guồng máy / hệ thống chính trị đang có vấn đề;

- Thể diện quôc gia có vẻ rất “ốt dột” vì đối thủ Nhật Bản…

Đối với CCP (cũng y chang như đảng CSVN), những gì mà đảng ta không kiểm soát được thì lập tức được xem như “phản động,” hoặc ít ra được liệt kê là thành phần “đáng ngờ vực (?)” Cá nhân chẳng may được nổi tiếng, được quần chúng ưa chuộng ở mức vượt qua lãnh tụ đảng cs thì lại được xem như phần tử “đáng ngại,” “có vấn đề” phải tìm cách loại trừ càng sớm càng tốt (?). Đó là trường hợp TQ đối xử với cầu thủ lừng danh Lionel Messi của đội Á-Căn-Đình… 

Ngày 6/16/2026 tại sân vận động Kansas City USA, trong trận đụng độ giữa Á-Căn-Đình và Algeria, Messi đá vào “gôn” của Algeria 3 lần. Đây là trường hop rất hi hữu cho 1 cầu thủ trong của trận cầu quốc tế; vì tỉ số kết cục chỉ thường thấy vỏn vẹn là 0-0, hay 1-0. Truyền thông TQ (dĩ nhiên chỉ huy bởi CCP) chỉ đọc 1 tin nhỏ: “Một cầu thủ Á-Căn-Đình đã đá vào gôn Algeria 3 trái.” Trong khi tên của Messi không hề được đọc lên để cho mọi người dân Tầu biết (?)

Có lẽ lý do chính của sự “bỏ qua” này vì Messi là một cá nhân, một thiên tài túc cầu được cả thế giới mê chuộng. Messi không hề được sinh ra hay đào tạo bởi các “Chương trình 5 năm,” hay “Các nghị quyết / tuyên truyền (bố láo) của đảng (?)” Tại sao TQ không thể đào tạo cho TQ một Messi tương tự? Không cần phải thông minh hay ngạc nhiên để hiểu rằng muốn đào tạo một Messi cần có 1 văn hóa tôn trọng tự do cá nhân. Ở Á-Căn-Đình, trẻ con đá banh trong hẻm, trên đường phố. Chúng được để tự do, tự nhiên chấp nhận chuyện thắng, bại và để từ đó phát triển…

Sự tự nhiên này phát sinh ra sự sáng tạo. Rồi sáng tạo sinh ra thiên tài. Trong khi “Cương lĩnh,” “Chính sách” của đảng (CCP) hoàn toàn đi ngược lại sự phát triển tự nhiên này. Kết quả đâu có gì phải ngạc nhiện hè!

Nhìn lại cá màn tranh cãi về “Quyền chiếu” (Broadcasting Rights) các trận World Cup 2026 trên TV và các con số về tiền bạc giữa TQ và FIFA (International Association Football Federation – Cơ Quan Quản Trị Các Trận Túc Cầu Quốc Tế) chúng ta không khỏi thắc mắc, ngỡ ngàng về các lỗ hổng kinh tế của TQ. World Cup 2026 lần này, FIFA tăng số quốc gia tham dự lên 48 và 104 trân đấu; đổng thời cũng gia tăng giá tiền về “Broacasting Rights.” Các quốc gia tham dự đều đồng ý các giá cả. Hoa kỳ chẳng hạn, với dân số 330 triệu, hệ thống FOX Sport trả khoảng $480M. Nhật Bản với 125 triêu người, trả khoảng $200M. Anh quốc (UK) với 67 triệu người trả $175M (UK trả phí cao ví thị trường Túc Cầu của Anh lớn hơn của Hoa kỳ). Nam Hàn có 51 triệu đân, trả $125M. Ngay cả Hồng Kông nhỏ bé với 7.5 triệu dân, trả $25M…

Còn TQ vĩ đại thì sao nè? Một quóc gia lớn tự hào là “Vĩ đại,” “Trung Tâm Thế Giới” với 1.4 tỷ nhân mạng mà cho tới sát ngày World Cup 2026 khai mạc (1 tháng trước) vẫn chưa chịu ký với FIFA về cái gọi là “Broadcasting Rights?!” Tại sao vậy? Bởi vì hai bên chưa thỏa thuận về vấn đề giá cả! Đầu tiên, FIFA đòi giá $250M-$300M. TQ (qua CMG – “Chinese Media Group”) từ chối giá này. Ở phút cuối của cuộc thương lượng, FIFA hạ giá xuống còn $120M. Cái giá này kể ra “quá hời” và “quá từ thiện” cho một khối 1.4 tỷ người!!! Pronto! TQ lại từ chối và đưa ra giá $60M (?OMG!). Má ơi, quá ốt dột! FIFA cuối cùng phải nhận giá chết tiệt này cho qua chuyện Tam quốc?!

Trời đất quỷ thần ơi! Nhìn lại thêm 1 lần nữa. Hồng Kông chỉ có 7,5 triệu người mà chịu trả $25M. Hoa kỳ với 330 triệu dân trả $480M. Trong khi TQ với 1.4 tỷ người trả có $60M… Nghĩa là, nếu tính tên đầu người (pay per capita), TQ trả giá rẻ bằng 1/125 giá của Mỹ. Hết biết.

Rõ ràng vấn đề mặc cả với giá thấp của TQ ở đây có nhiều chuyện để nói. Trước đây, vì thể diện quốc gia,TQ luôn luôn tìm ra tiền để chi cho mọi việc. Vấn đề không phải FIFA đòi hỏi giá quá cao cho TQ. Vấn đề là TQ không tin tưởng là hệ thống Truyền hình Nhà nước (gọi tắt là CCTV) có khả năng thu lại tiền lệ phí quảng cáo trong lục địa để tạm bù đắp lại số tiền phải trả trước cho FIFA. Ở đây, tôi thấy TQ có lẽ bị kẹt vào 4 thực tế (“reality”) bẽ bàng như sau:

1. World Cup 2026 được tổ chức trên Bắc Châu Mỹ, thành ra 70% các trận đấu xẩy ra từ giữa nửa đêm đến tờ mờ sáng giờ Bắc Kinh… Có bao nhiêu anh Tầu nào chịu thức khuya để xem trận đấu và cũng xem “quảng cáo?” Thành ra không có công ty Tầu nào ở lục địa chịu chi làm quảng cảo hết trơn hết trọi. 10 năm trước đây, các Tập đoàn Phát triển Địa ốc, các Công ty Kỹ thuật phát triển, kiếm tiền mạnh giỏi. Bây giờ là năm 2026, thời gian huy hoàng vừa kể này của kinh tế TQ đã qua rồi Diễm ơi! Các công ty, tập đoàn lớn này đã biến mất. Nếu anh nào may ra còn sống sót thì cũng phải thu nhỏ lại, bớt / sa thải nhân công thì họ lấy tiền đâu mà trả quảng cáo nặng ký cho các trận túc cầu. CCTV không còn là nơi kiếm tiền nữa…

2. Thị trường tiêu thụ của TQ cũng đã thay đổi. Không phải các công ty không có đủ tiền để làm quảng cáo. Vấn đề bây giờ là giới tiêu thụ TQ không đáp lại các lời lẽ quảng cáo một cách tích cực như trước vì lợi tức của dân (cũng là người xem TV) đã giảm sút (lương giảm cộng với công việc làm không có gì chắc chắn?). Dân TQ đang trong giai đoạn “thắt lưng buộc bụng.” Một Bình Luận Viên Túc cầu trên truyền hình TQ đã phải thú nhận: “Trong tình trạng kinh tế hiện nay, CCTV chắc chằn sẽ bị lỗ nặng nếu nhận giá của FIFA đề nghi.” Như vậy không phải CCP/CCTV không muốn chấp nhận giá của FIFA đưa ra; mà vì họ sợ bị lỗ?!

3. CCTV là một bộ phận tuyên tuyền của CCP. CCTV không có tiền trả có nghĩa là toàn bô tài chánh của CCP không có đủ tiền. Chính quyền CSTQ từ trung ương đến địa phương đều đang nợ è cổ, thè lưỡi. Lúc phải cắt mọi thứ chi phí. “Broadcsting Rights” phí của FIFA rơi vào giữa cái thúng kinh tế đang bị lủng này! Do đó vấn đề “thể diện quốc gia” không quan trong bằng “lỗ hổng kinh tế.”

4. Các công ty lớn của TQ từ từ rút lui trên thương trường thế giới. 4 năm trước, ờ World Cup 2022 tại Qatar, quảng cáo của các công ty TQ xuất hiện khắp mọi nơi. 7 đại công ty của TQ, trong đó có Tập đoàn Địa ốc Wanda và Lenovo Computer, đã chi khoảng 1.39 tỷ đô la cho các quảng cáo thương mại trên World Cup 2022 Qatar. Đây là chi phí quảng cáo thương mại lớn nhất hoàn vũ trong năm 2022, vượt trên cả Hoa Kỳ (chỉ chi có 1.1 tỷ đô la).

Đó là chuyện của 4 năm trước. Bây giờ, mọi chuyện đã thay đổi rối chú Ba ơi! Chi phí quảng cáo thương mại của TQ giảm 70% (từ gần $1.4M xuống còn $340M). Các công ty lớn của TQ như Smartphone Vivo và Tập đòan Địa ốc Wanda đều biến mất hẳn trên màn ảnh TV (vì FIFA bỏ các công ty này ra khỏi “listing.”)

Lời Kết

Một mặt, TQ đang cố gắng tồn tại trên thị trường thương mại toàn cầu. Mặt khác, dân Tàu lục địa không có đủ khả năng kinh tế hay dư ý chí ủng hộ CCTV. Cả hai mặt kinh tế này phản ảnh khá đầy đủ về của sự vắng mặt của TQ trong World Cup 2026 lần này.

Tóm lại, lý do TQ vắng mặt trong World Cup 2026 là hai chữ “đầu tiên” – Tiền đâu?

Trần Văn Giang

Orange County

Ngày 4th July 2026

"Đi Đám Ma"

Thành thật mà nói, tôi không thích đám ma và cũng không thích đi dự đám ma. Nhiều khi phải đi dự vì không thể có một lý do nào khả dĩ để tránh. Yogi Berra (1925 – 2015), một Cầu thủ và Huấn luyện Viên nổi tiếng của đội “Baseball” New York Yankees đã nói:

(nguyên văn…. Bằng Anh ngữ khá đơn giản, không cần lời dịch)

"Always go to other people's funerals; otherwise they won't go to yours."

Nhiều người tấm tắc khen câu nói này hay và chí lý. Riêng cá nhân tôi lại không hoàn toàn đồng ý như vậy. Ở Mỹ, khi có người chết, người ta không thể để xác ở nhà 3-4 ngày, hoặc để gần thối mới đem chôn như ở Việt Nam ta. Luật lệ ở Mỹ bắt buộc xác chết phải được các cơ quan có giấy phép bảo quản và sau đó phải được đem chôn hay thiêu trong môt khoảng thời gian ngắn nhất; không kể là đám tang có người tham dự hay không?!

Đi dám ma, chúng ta thường chứng kiến các sự kiện, thủ tục qua từng chặng một gần như “bất di bất dịch.” Nếu làm khác đi, dễ bị quở lắm!

Bỉ nhân (thuộc loại người “Khíu Chọ” - Khó chịu?!) cũng lại không thích cái “sáng kiến” (ideas) đem “bày” xác chết ở nhà quàn, với quan tài mở một nửa, để mọi người “thăm viếng” coi / xem “dung nhan sau mùa lá rụng” (?) trong một hay vài ngày. Mọi người dù có dịp nhìn mặt xác người chết nhưng đâu có ai biết là Nhà quàn, đôi khi để tiết kiệm công và của cho cơ sở của họ, không mặc quần dài, không mang giày dép, hay vớ cho thân chủ khi đặt xác vào hòm… Áo “Vest” cũng vậy, đôi khi chỉ có phần trình diễn phía trước rất trang trọng đẹp mắt nhưng không có mảnh vải che lưng?! Who cares! Nhiều thi thể còn được Nhà quàn trang điểm một cách vụng về, hoặc hơi “quá tải” (overdone) thành ra đôi khi nhan sắc người chết thay đổi tới mức nhận không ra ai? Rất rùng rợn, ớn chè đậu luôn – Nhìn giống y như đào / kép trên sân khấu Cải lương Hồ Quảng, hay mấy anh “Gay” / “Pê-đê” mà chúng ta thường thấy trên TV News trong các buổi diễn hành hàng năm ở West Hollywood (còn gọi là “Gay Pride / Drag Queen Parade”). Tôi thấy sao nói vậy; chứ không hề dám loạn ngôn ở chi tiết tế nhị này.

*

Đâu đó giữa đám tang, có tiếng xì xầm (một cách không thích đáng – Yeah! No respect!) Bỉ nhân xin mạn phép ghi lại để quý vị đọc cho biết rồi bỏ qua làm phước; chứ đừng ghi tâm mần chi nhe:

“Ông ấy nhìn đẹp trai ghê?!”

“Chị à! Ông ấy chết rồi…”

“Tui biết. Nhưng ngay khi ông ấy còn sống cũng không nhìn đẹp trai như vậy.”

“Ủa! Trên Cáo phó thấy Cụ bà qua đời hưởng thọ 88 tuổi mà sao hình để trên bàn thờ nhìn như lúc còn con gái mới lấy chổng lấn thứ… hai?"

“Ừa. Nhìn hình của Bả (trên bàn thờ) làm tui tưởng tui đi đám ma lộn phòng!”

“Are you from the same family?”

“Yes! We all from the PEEK Family…”

“Ủa Cụ ông đi lính lên Đại tá hồi nào vậy? QLVNCH sao nhiều Đại tá quá dzị hè?”

“Trời đất! Ông này học trường nào? Hồi nào? Mà có bằng tiến sĩ vậy cà? Có lẽ là ổng ấy học trường ‘du kíck’ on-line?”

“Má ơi! Ổng nội này đậu bằng Bác sĩ hồi nào mà tui hổng hay? Trên Cáo phó có đề là Bác sĩ… rõ ràng?””

“Có lẽ là Bác sĩ đông y đấm bóp châm cứu, chỉ cần học 6 tháng thui…”

*

Thiệt tình! Lúc sống thì chẳng thấy có ai đến tặng hoa; nhưng khi chết thì sao các tiệm hoa chở các vòng hoa lớn bé (trung bình giá khoảng $200.00 một vòng) đến Nhà quàn tới tấp. Chỉ có khác là hoa đủ loại ào đến cùng một lúc. Kể ra đến cũng khá muộn rồi (?) Đây là một sự lãng phí lớn. Nếu quý vị có thời giờ đi theo đám tang ra nghĩa địa, sẽ thấy người ta vất các vòng hoa trên đất và hôm sau xe rác đến nhặt bỏ thùng rác hết ráo. Nhiều gia đình đã ý thức được chuyện này và yêu càu “Xin Miễn Vòng Hoa” trên Cáo phó; và xin cúng tiền vòng hoa cho từ thiện. Hết biết!

Tài thật! Người chết, từ một phó-thường-dân không tên tuổi mà suốt cuộc đời, từ lúc sống đến lúc chết, chỉ đạt được vỏn vẹn có 2 “Chứng chỉ” (Certificates) – 1 “Giấy khai sinh” (Birth Certificate) và 1 “Giấy Khai Tử” (Death Certificate) - bỗng nhiên trở thành nổi tiếng. Mọi người lần lươt lên trước “Micro” chia buồn cùng gia đình kèm theo lời tán dương công đức người quá cố rất tốt đẹp gần tới trời xanh! (ngược hẳn với các tiếng xì xầm đầy ác ý ghi ở bên trên).

Lời Cuối

Bỉ nhân không dám vô lễ vọng ngôn chỉ bảo quý vị chuyện “Nên hay Không Nên Làm,” hay “Nói hay Không Nên Nói” cái gì khi đi tham dự một đám tang. Chỉ xin mạn phép mượn lời của một vị đã từng làm quản lý trên 30 năm cho vài Nhà quàn Mỹ-Việt ở vùng Nam California để cùng nhau suy gẫm như sau:

Vài Điều Nên / Không Nên LÀM Khi Đi Đám Ma

- Nên đến tham dự đám ma của người mình quen biết. “Present, or being there, is the best PRESENT.” Sự hiện diện của quý vị có ý nghiã rất lớn đối với tang quyến trong lúc họ có chuyện buồn lớn.

- Một cái bắt tay, vỗ vai cũng đủ bày tỏ sự chia sẻ các mất mát.

- Không nên nói chuyện với một người (hay nhiều người) trong tang quyến quá lâu vì họ rất bận phải tiếp một số lượng người khá lớn trong một thời gian ngắn. Mình không nên lấy mất đi khoảng thời gian quý báu này của họ; ngoại trừ họ có cho mình biết rõ là họ muốn nghe thêm…

- Khi đi đám ma nên ăn mặc kín đáo, đơn giản không lòa loẹt (không nhất thiết thiết phải là màu đen) vì đây không phải là buồi Họp mặt thân mật, hay Đại hội chào mừng… Đừng tưởng bở!

- Không nên mang thức ăn thức uống gì theo mình khi đến dự 1 đám ma. Nhá quàn không phải là Nhà hàng.

- Không nên mang theo con nhỏ, hay con thơ vào giữa đám ma. Đây không phải là lúc quý vị phân trần với người vừa mất mẹ, mất bố, mất chị… là quý vị không tìm ra “baby sitter.”

Vài Điều Nên / Không Nên NÓI Khi Đi Đám Ma

Nên tránh nói các câu thường tình, khuôn mẫu, không thật lòng (fake), đã được lập đi lập lại khá nhiều trong các đám tang như sau:

- “I know what you feel.” Không. Quý vị hoàn toàn không hiểu họ buồn như thế nào mặc dủ chính ngay quý vị vừa mới mất 1 người thân. Mỗi hoàn cảnh đều có các sự kiện khác nhau can dự,

- “Call me if you need something.” Rất thừa. Họ sẽ không bao giờ gọi quý vị để nhờ vả chuyện gì. Quý vị nên gọi họ, hay tốt nhất là đến thăm tang quyến sau đám ma.

- “He’s in a better place.” Không ai biết rõ nơi kế tiếp là nơi nào? Vào lúc cô em gái tôi mất, khi nghe ai nói với tôi câu này, tôi nghĩ trong bụng là: “I want her HERE.”

- “He looks like he’s sleeping.” Rất nguy hiểm! Không bao giờ nên nói với trẻ con của người qua đời như vậy. Trẻ con biết tỏng là “He is NOT sleeping. He is DEAD.” Trẻ con khi được nghe là ngưới chết đang ngủ, chúng sẽ sợ không dám ngủ! Vì sợ phải nằm trong thùng gỗ!

- Không cười nói lớn tiếng… Như vậy rất vô phép, bất kính. Không bàn về nhan sắc (đẹp trai / đẹp gái) người chết; không bàn như chuyên gia về bệnh tật của người chết… Tốt nhất là không nói gì cả; chỉ trả lời giới hạn nếu người nhà của tang quyến có chuyện quan tâm và hỏi trực tiếp đến mình. Im lặng là vàng.

Chuyện nhân gian vui buồn đều có.

Kiếp nhân sinh như gió thoáng qua.

Sinh ra trong một kiếp con người.

Sớm ở tối về là lẽ thường thôi.

An giấc ngàn thu nhé…

Peace be with you!

Trần Văn Giang

Orange County

Tháng 5/2025

One attachment • Scanned by Gmail

hanh van Fri, Nov 7, 3:14 PM (1 day ago)

----- Forwarded Message ----- From: vuvinhan Mời quý vị đọc 1 bài mời viết hôm nay của Trần Văn Giang: "Đi Đám Ma" Xin tùy ý sử dụng. Thân. Trần Văn Giang Đi Đá

camhoa@gmail.com

Fri, Nov 7, 5:11 PM (22 hours ago)

to me

Đúng quá đi chu*’ !

Don gian càng nhiều càng tốt, cho’ng va’nh cho xong một kiếp người

Khi còn khỏe, còn gặp vui thì gặp du là thân nhân… hết xí quách….

tôi nhìn tôi trên vách…. !!

On 7 Nov 2025, at 3:14 pm, hanh van <anges2009@gmail.com> wrote:



----- Forwarded Message -----

From: vuvinhan

Mời quý vị đọc 1 bài mời viết hôm nay của Trần Văn Giang:

"Đi Đám Ma"

Xin tùy ý sử dụng.

Thân.

Trần Văn Giang

Vào Viện Dưỡng Lão(6 Điều Hối Tiếc)

.

Lời giới thiệu

Đây là một câu chuyện dài, thật buồn rất đáng đọc; nhưng cũng là một bài học lớn về việc yêu thương và tôn trọng người cao niên; đồng thời tìm cách giúp họ duy trì tự do và phẩm giá trong cuộc sống còn lại.

Có người nói "Viện dưỡng lão là phòng khách của địa ngục!?" Hay là "Thôi già rồi thì đành phải chịu thôi... Than vãn làm gì nữa hè!"

Đúng hay sai cũng còn tùy mỗi hoàn cảnh…

TVG

Nếu chỉ có một điều trong đời mà tôi thực sự hối tiếc thì đó chính là bước chân vào Viện dưỡng lão.

Năm nay tôi 82 tuổi. Tóc tôi đã bạc trắng, chân cũng không còn nhanh nhẹn như xưa, nhưng tâm trí vẫn còn minh mẫn lắm. Tôi từng nghĩ rằng tuổi giả chỉ đơn giản là một hành trình nhẹ nhàng khi con người ta được tận hưởng quãng thời gian cuối đời trong sự thanh thản. Nhưng mà không. Tôi đã sai và sai lầm lớn nhất đời tôi chính là rời bỏ căn nhà mà tôi đã gắn bó suốt hơn nửa cuộc đời để bước vào nơi mà người ta vẫn hay gọi là chốn “An dưỡng tuổi già.”

Ban đầu tôi không có ý định vào Viện dưỡng lão vì tôi còn đủ sức chăm sóc bản thân, mặc dù hơi chậm chạp hơn trước một chút. Nhưng rồi con cái tôi, những đứa con mà tôi đã nuôi nấng bằng tất cả yêu thương, lại bảo rằng đưa tôi vào đó là cách tốt nhất để tôi có một cuộc sống thoải mái, được chăm sóc đầy đủ không phải lo nghĩ gì nữa. Con gái tôi nắm lấy tay tôi với ánh mắt đầy lo lắng, nhưng cũng có chút thúc giục, nói:

- “Mẹ vào đó đi. Ở đó có người chăm sóc; Có bác sĩ; Có bạn bè trò chuyện; Ở nhà một mình lỡ có chuyện gì không ai biết được?”

Tôi đã do dự rất lâu. Căn nhà nhỏ của tôi tuy cũ nhưng đó là nơi lưu giữ bao nhiêu kỷ niệm. Chiếc tủ gỗ do chồng tôi tự tay đóng từ thời trẻ. Góc bếp nơi tôi vẫn nấu những bữa ăn ấm cúng cho gia đình. Chiếc ghế dựa cũ kỹ cạnh cửa sổ nơi tôi hay ngồi đọc báo vào mỗi buổi sáng… Làm sao tôi có thể rời bỏ những kỷ niệm đó. Nhưng rồi tôi cũng xuôi lòng. Tôi tin vào lời con cái. Tôi tin rằng vào Viện dưỡng lão tôi sẽ có một cuộc sống tốt hơn. Tôi tin rằng mình sẽ được chăm sóc chu đáo, được trò chuyện, được an yên…

Vậy mà ngay khi cánh cửa Viện dưỡng lão khép lại sau lưng, tôi đã nhận ra một sự thật cay đắng. Nơi đây không phải là nhà và có lẽ tôi đã không còn đường quay lại. Bạn có bao giờ tự hỏi điều gì sẽ xảy ra khi một người giả đánh mất tất cả những gì quen thuộc, những thứ làm nên cuộc sống của mình. Tôi cũng từng là người không nghĩ đến điều này cho đến khi chính mình rơi vào hoàn cảnh hiện tại.

Tôi ước chi có ai đó đã nói cho tôi biết trước khi tôi bước vào Viện dưỡng lão. Nếu bạn hiện ,đang cân nhắc về việc sẽ “Vào Viện dưỡng lão,” dù cho chính mình hay cho người thân, hãy nghe câu chuyện của tôi trước khi quyết định. Vì một khi bạn bước vào Viện dưỡng lão thì cuộc sống của bạn sẽ không bao giờ còn như trước nữa. Tôi muốn kể cho bạn nghe “Sáu (6) điều mà tôi hối tiếc” như sau.

Hối tiếc 1: Đã mất đi sự tự do.

Sáng hôm đó tôi thức dậy trên một chiếc giường lạ. Tôi vươn vai theo thói quen định bước ra bên hiên nhả để hít thở chút không khí buổi sáng. Nhưng rồi tôi chùng lại vì không có hiên nhà nào cả. Không có ánh nắng nhẹ nhàng len qua khung cửa sổ quen thuộc. Không có tiếng chim ríu rít trên mái hiên. Chỉ có bốn bức tường trống trơn và mùi Thuốc khử trùng thoang thoảng trong không khí.

Phải mất một lúc để tôi nhớ ra là tôi không còn ở nhà mình nữa. Tôi đã ở Viện dưỡng lão. Cảm giác xa lạ ấy không biến mất sau một ngày, một tuần, hay thậm chí một tháng. Mọi thứ trong Viện dưỡng lão đều vận hành theo một lịch trình cứng ngắc mà tôi không có quyền thay đổi: 7:00 sáng nhân viên y tế mở cửa bước vào đánh thức tôi dù tôi chưa muốn dậy; 7:30 bữa sáng được mang đến dù tôi không hề đói; 9:00 có một buổi sinh hoạt chung nơi mọi người ngồi nghe nhạc hoặc tập thể dục nhẹ; 1:00 ăn trưa dù tôi thích món khác hơn tôi vẫn phải ăn thứ được mang ra. Mọi thứ đều có sẵn nhưng tôi chẳng được lựa chọn gì cả. Tôi không còn có thể nấu món canh khổ qua nhồi thịt mà tôi vẫn thích; Không thể uống trà vào buổi chiều như tôi vẫn hay làm; Không thể đơn giản đi bộ ra đầu ngõ mua một túi bánh khi thèm một chút đồ ngọt; Ngay cả việc muốn ra đi ngoài cũng phải xin phép và chờ có người hỗ trợ (?).

Tôi nhớ ngày đầu tiên ở đây tôi đã định ra ngoài đi dạo một chút nhưng cửa đã khóa. Một nhân viên nói tôi:

- “Bác cần ra ngoài ạ? Để con gọi người dẫn bác đi.”

Tôi sững sờ. Tôi cần ai đó dẫn đi để bước ra ngoài sao? Dù chỉ là một đoạn đường ngắn thôi. Dần dần tôi hiểu ra ở đây tôi không còn được quyết định cho chính mình nữa. Từ một người có thể tự do làm mọi thứ, tôi trở thành một người phải chờ đợi người khác quyết định giúp mình. Cảm giác mất đi sự tự do không ập đến ngay lập tức. Nó len lỏi vào từng chi tiết nhỏ nhặt của cuộc sống nó khiến tôi nhận ra những thứ đơn giản nhất như tự chọn giờ ăn; Tự quyết định hôm nay sẽ làm gì là những điều tôi từng xem là hiển nhiên, nhưng giờ lại là một thứ xa xỉ.

Rồi tôi bắt đầu quen dần với việc không thể tự do ra ngoài; Quen với việc phải ăn thứ được đưa ra dù tôi không thích; Quen với việc ngồi chờ đến giờ ngủ dù tôi chưa muốn ngủ. Nhưng bạn cũng biết: Không quen, không có nghĩa là chấp nhận. Có những đêm tôi nằm trên giường mắt mở trừng trừng nhìn lên trần nhà. Tôi nhớ lại những ngày còn ở nhà khi tôi có thể tự tay mở cánh cửa nhà mình bất cứ lúc nào. Khi tôi có thể tự quyết định hôm nay sẽ làm gì khi tôi vẫn còn là người làm chủ cuộc đời mình. Giờ đây tôi chỉ là một cái tên trên một danh sách, một phần trong hệ thống người già phụ thuộc vào lịch trình của người khác.

Nếu bạn đang cân nhắc đưa cha mẹ mình vào Viện dưỡng lão hoặc chính bạn đang nghĩ đến điều đó. Hãy tự hỏi bạn có sẵn sàng đánh đổi sự tự do của mình để lấy sự tiện lợi không? Bạn có thể chịu đựng được cảm giác mỗi ngày trôi qua mà không thực sự được quyết định điều gì trong cuộc sống của mình không? Vì một khi bạn đã đánh mất sự tự do thì việc lấy lại nó gần như là không thể được.

Hối tiếc 2: Cảm giác bị lãng quên.

Những ngày đầu tiên ở Viện dưỡng lão tôi vẫn còn niềm tin. Tôi tin rằng dù có xa nhà tôi vẫn sẽ được con cháu quan tâm. Tôi tin rằng dù ở một nơi khác, tình cảm gia đình vẫn không thay đổi. Ban đầu thì đúng như vậy.

Tuần đầu tiên con gái tôi đến thăm nó mang theo ít bánh ngọt, một hộp sữa và ngồi trò chuyện với tôi suốt cả buổi chiều. Nó hỏi tôi ánh mắt đầy quan tâm:

- “Mẹ có quen không? Mọi thứ ổn chứ?”

Tôi mỉm cười gật đầu vì tôi không muốn nó lo lắng. Cuối tuần đó, các cháu tôi cũng đến. Chúng ríu rít kể chuyện trường lớp. Chúng ôm tôi rồi chụp vài tấm ảnh. Tôi cảm thấy lòng mình ấm áp. Tôi tự nhủ mình không cô đơn đâu. Mọi người vẫn sẽ nhớ đến mình… Nhưng rồi những lần thăm hỏi cứ thưa dần đi. Tuần thứ hai con gái tôi bận công việc. Nó chỉ gọi điện thoại dặn dò vài câu rồi gác máy. Tuần thứ ba cháu tôi nói nó có bài thi ở trường không thể đến thăm Ngoại. Đến tuần thứ tư thì chẳng còn ai ghé nữa. Tôi bắt đầu đếm từng ngày mong chờ có ai đó mở cánh cửa phòng nói với tôi rằng “Mẹ ơi con đến rồi.” Hoặc “Ngoại ơi. Con nhớ Ngoại lắm…” Nhưng cửa vẫn đóng, điện thoại vẫn im lặng.

Rồi tôi nhận ra tôi không phải là người duy nhất rơi vào tình cảnh này. Tôi thấy những cụ già khác cũng ngồi lặng lẽ bên cửa sổ; Đôi mắt nhìn ra xa chờ đợi một bóng dáng quen thuộc. Tôi nghe những câu chuyện thì thầm” “Thằng con tôi nói cuối tuần này nó tới; nhưng rồi lại báo là bận”; “Hôm nay là sinh nhật tôi mà chắc chẳng có ai nhớ đâu?”… Và tôi hiểu rằng một khi đã vào Viện dưỡng lão rất dễ để người ta lãng quên mình. Không phải vì con cháu không yêu thương tôi nữa. Tôi biết chúng vẫn yêu tôi, nhưng cuộc sống bận rộn khiến chúng dần dần xem sự vắng mặt của tôi là chuyện hiển nhiên.

Lần đầu tiên tôi thực sự cảm nhận được điều này là vào dịp Tết. Những năm trước, vào ngày 30 Tết, tôi sẽ cùng con gái gói bánh, quét dọn bàn thờ tổ tiên, chuẩn bị mâm cơm cúng mọi thứ luôn rộn ràng ấm áp. Nhưng năm nay tôi ngồi một mình trong căn phòng nhỏ của Viện dưỡng lão lắng nghe tiếng pháo vọng từ xa. Không ai đến đón tôi về nhà. Không ai nhớ rằng Tết của tôi không phải là ăn một phần cơm cứng ngắc trong bữa ăn tập thể mà là những khoảnh khắc bên con cháu; Là mùi hương trầm nghi ngút trong nhà.

Lúc đó tôi mới thực sự hiểu một khi bạn rời khỏi cuộc sống thường ngày của con cái, bạn cũng rời khỏi những thói quen của họ. Họ sẽ tiếp tục với công việc với gia đình nhỏ của họ họ sẽ nhớ đến bạn nhưng không còn là mỗi ngày. Họ sẽ vẫn yêu thương bạn, nhưng không còn dành thời gian cho bạn như trước và rồi dần dần bạn trở thành một cái tên trong ký ức của họ - Một điều gì đó quan trọng nhưng không còn là ưu tiên.

Nếu bạn đang nghĩ đến việc vào Viện dưỡng lão hoặc định gửi cha mẹ mình vào đó, hãy tự hỏi là bạn có sẵn sàng sống những năm tháng cuối đời trong sự mong chờ mà không biết khi nào người thân sẽ đến thăm bạn. Có chắc rằng dù bạn không còn ở nhà con cháu vẫn sẽ đến gặp bạn thường xuyên như họ hứa bởi vì một khi bạn bước vào nơi này, cuộc sống ngoài kia sẽ tiếp tục nhưng không còn có bạn trong đó.

Hối tiếc 3: Mất đi ý nghĩa cuộc sống.

Tôi từng nghĩ rằng khi về già, con người ta chỉ cần một nơi yên tĩnh để nghỉ ngơi. Tôi từng tin rằng không phải làm gì cả là một điều tốt… Nhưng không phải vậy. Ngày còn ở nhà tôi luôn có việc để làm. Sáng thức dậy tôi pha một ấm trà; Tưới mấy chậu cây ngoài hiên; Rồi tự nấu một bữa ăn đơn giản; Tôi có thể ra chợ đi dạo trò chuyện với hàng xóm; Tôi có thể tự tay thu dọn nhà cửa giặt rũ quần áo sắp xếp lại những kỳ vật cũ… Những điều nhỏ nhặt ấy khiến tôi cảm thấy mình vẫn còn giá trị, vẫn có một mục đích sống. Nhưng khi bước vào Viện dưỡng lão mọi thứ đột nhiên dừng lại.

Tôi không cần phải nấu ăn nữa vì bữa ăn được đưa đến tận nơi dù tôi có thích hay không; Tôi không cần phải quét dọn nữa; Nhân viên vệ sinh làm tất cả rồi; Tôi không cần lo lắng gì cả nhưng tôi cũng chẳng còn gì để làm. Ban đầu tôi nghĩ đây là một điều tốt (!); Cuối cùng thì mình cũng được nghỉ ngơi. Nhưng chỉ sau vài tuần, tôi bắt đầu cảm thấy trống rỗng. Buổi sáng thức dậy, tôi chẳng biết hôm nay mình sẽ làm gì? Tôi ngồi trên giường nhìn quanh căn phòng nhỏ tự hỏi mình có thực sự còn ý nghĩa gì không?

Tôi không phải người duy nhất cảm thấy như vậy. Tôi nhớ có một bác tên Minh trước đây là một thầy giáo. Lúc còn ở nhà bác vẫn dạy kèm mấy đứa trẻ trong xóm vẫn đọc sách mỗi ngày. Nhưng khi vào đây, bác chẳng còn học trò cũng chẳng còn sách vở mỗi ngày. Bác chỉ ngồi yên trên chiếc ghế cũ, lặng lẽ nhìn ra ngoài cửa sổ. Một lần tôi hỏi bác không định làm gì sao? Đọc sách viết gì đó chẳng hạn? Bác thở dài:

- “Tôi cũng muốn lắm nhưng chẳng ai cần tôi nữa. Không có ai để dạy. Không có ai để chia sẻ. Tôi dần dần quên mất mình là ai.”

Câu nói ấy ám ảnh tôi. Một người từng là thầy giáo; Một người đầy tri thức từng cống hiến cả đời cho học trò giờ đây ngồi lặng lẽ trong căn phòng nhỏ tự hỏi mình còn ý nghĩa gì nữa không? Tôi chợt nhớ lại những người bạn đồng niên ngày xưa. Một bác từng là thợ mộc ngày nào cũng sửa chữa đóng bàn ghế; Một cô từng là thợ may lúc nào cũng bận rộn với kim chỉ. Nhưng khi vào đây tất cả đều trở thành những con người ngồi chờ thời gian trôi qua. Không phải vì họ không muốn làm gì mà vì ở đây chẳng có gì để làm cả.

Dần dần tôi hiểu ra một điều con người không chỉ cần ăn uống và ngủ để tồn tại. Chúng ta cần có một mục đích một lý do để thức dậy mỗi sang; Một điều gì đó để mong chờ nhưng ở Viện dưỡng lão những thứ ấy dần dần bị lấy đi.

Nếu bạn đang nghĩ đến việc vào Viện dưỡng lão thì hãy tự hỏi điều gì khiến cuộc sống của bạn có ý nghĩa? Bạn có thể sống mà không có trách nhiệm; Không có công việc gì để làm; Không có ai cần đến bạn không? Vì khi đã mất đi ý nghĩa cuộc sống bạn không còn thực sự sống nữa. Bạn chỉ đang tồn tại.

Hối tiếc 4: Sức khỏe suy giảm nhanh hơn mong đợi.

Trước khi vào Viện dưỡng lão tôi vẫn còn khá khỏe so với tuổi của mình. Tôi không thể chạy nhanh như thời trẻ, nhưng tôi vẫn có thể tự đi chợ tự nấu ăn tự làm những công việc nhỏ trong nhà mỗi sáng. Tôi vẫn có thói quen đi bộ quanh khu phố để giữ cho chân cứng cáp. Nhưng mọi thứ thay đổi nhanh hơn tôi tưởng.

Ngày đầu tiên vào Viện dưỡng lão, tôi nhận ra mình không cần phải làm gì nữa: Bữa ăn đã có người mang đến tận phòng không cần phải đi chợ, không cần đứng bếp, có nhân viên chăm sóc. Nếu tôi cần gì chỉ cần bấm nút sẽ có người giúp ngay không cần phải đi bộ xa vì mọi thứ đều ở ngay trong khuôn viên chỉ vài bước chân. Nghe qua thì có vẻ như một cuộc sống lý tưởng; Nhưng chính sự thoải mái đó đã làm cho cơ thể tôi yếu đi nhanh chóng. Ban đầu, tôi chỉ nghĩ rằng mình được nghỉ ngơi; Nhưng rồi chỉ sau vài tháng tôi bắt đầu cảm thấy hai chân mình yếu hơn, đi lại chậm hơn, thậm chí đứng lên cũng thấy khó khăn hơn.

Rồi tôi bắt đầu để ý đến những người xung quanh. Có một bà tên Lành ngày đầu vào đây bà vẫn còn nhanh nhẹn tự đi lại bình thường nhưng chỉ sau vài tháng bà bắt đầu dựa vào gậy để đi rồi dùng xe lăn và cuối cùng thì bà không còn đủ sức đứng lên một mình nữa. Một ngày nọ, bà nhìn tôi cười buồn. Tôi không biết nó xảy ra từ khi nào, nhưng tôi có cảm giác như mình già đi cả chục năm chỉ sau vài tháng.

Lúc còn ở nhà, dù tôi không tập thể dục nhiều nhưng ít nhất tôi vẫn di chuyển vẫn phải tự làm mọi thứ. Điều đó giúp cơ thể tôi duy trì được sự linh hoạt. Nhưng khi vào đây, tôi ít vận động hẳn. Tôi bắt đầu ngồi nhiều hơn, và cũng nằm nhiều hơn. Rồi tôi nhận ra cơ bắp của mình dần yếu đi. Có một bác sĩ từng nói với tôi:

- “Cụ biết không, khi một người già ngừng vận động họ sẽ mất khả năng vận động nhanh hơn gấp nhiều lần so với người trẻ. Cơ thể con người vốn dĩ cần được hoạt động. Khi cụ ngừng đi lại ngừng làm việc cơ thể cụ sẽ bắt đầu suy yếu.”

Đúng vậy. Nếu tôi biết trước điều này tôi sẽ cố gắng vận động nhiều hơn ngay cả khi đã vào đây. Nhưng vấn đề là môi trường này không khuyến khích điều đó. Khi mọi thứ đều được làm sẵn người ta sẽ dần quên mất cách tự chăm sóc chính mình.

Nếu bạn đang cân nhắc Viện dưỡng lão, hãy tự hỏi bạn có còn động lực để duy trì sức khỏe khi mọi thứ đã được làm thay cho bạn không? Bạn có đủ mạnh mẽ để tự thúc ép mình vận động ngay cả khi không còn ai nhắc nhở? Vì một khi bạn ngừng sử dụng cơ thể mình bạn sẽ bắt đầu mất đi; và đến khi nhận ra điều đó có thể đã quá muộn để lấy lại.

Hối tiếc 5: Mất đi sự riêng tư.

Còn nhớ ngày còn ở nhà, tôi có một căn phòng riêng, một không gian của riêng tôi. Tôi có thể đóng cửa bất cứ khi nào tôi muốn nếu tôi thấy mệt. Tôi có thể nằm dài cả buổi mà không ai làm phiền. Nếu tôi muốn tắm tôi chỉ cần bước vào phòng tắm mà không cần xin phép ai. Tôi tự quyết định mình làm gì khi nào và như thế nào. Nhưng khi bước vào Viện dưỡng lão, tôi nhận ra rằng sự riêng tư là một thứ xa xỉ. Tại đây cánh cửa phòng không bao giờ thực sự thuộc về tôi nữa. Nhân viên y tế có thể vào bất cứ lúc nào để khám tình trạng sức khỏe của tôi; Người dọn vệ sinh gõ cử cửa rồi bước vào ngay cả khi tôi chưa kịp trả lời; Những cuộc kiểm tra định kỳ được thực hiện mà tôi không có quyền từ chối. Tôi không trách họ vì họ chỉ làm đúng như được chỉ định; Nhưng cái cảm giác bị theo dõi mọi lúc mọi nơi; Cái cảm giác không còn một góc riêng để thực sự gọi là của chính mình nó không dễ chịu chút nào.

Nhưng điều khiến tôi đau lòng nhất không phải là mất đi sự riêng tư mà là mất đi phẩm giá của một con người. Ở nhà, tôi tự tắm rửa tự mặc quần áo tự chăm sóc bản thân, nhưng ở đây khi tôi bắt đầu yếu đi tôi buộc phải nhờ đến sự giúp đỡ của người khác. Tôi muốn đi tắm tôi phải chờ nhân viên hỗ trợ. Tôi cần đi vệ sinh, nếu tôi không tự đi được tôi phải nhấn chuông gọi. Tôi muốn mặc bộ quần áo mình thích; nhưng nếu không phù hợp với quy định tôi cũng không được mặc.

Bạn có biết cảm giác đứng trước một người xa lạ để họ giúp bạn làm những việc rất cá nhân, trong khi cả đời bạn đã tự làm những việc ấy là như thế nào không? Nó không chỉ là sự bất tiện mà nó là sự tổn thương. Tôi nhớ có lần tôi bị sốt. Người hơi yếu nên y tá giúp tôi thay đồ dù cô ấy rất nhẹ nhàng, rất chuyên nghiệp, nhưng tôi cảm thấy mình không còn là chính mình nữa. Tôi không còn là một người phụ nữ từng sống độc lập, từng tự chăm sóc bản thân. Tôi chỉ còn là một người già, một bệnh nhân, một con số trong danh sách và điều đó thực sự rất đau lòng.

Không phải ai cũng cảm thấy như tôi. Một số người ở đây có thể quen với điều đó; Thậm chí chấp nhận nó, nhưng với tôi một người đã từng tự do, từng tự quyết định cuộc sống của mình thì việc mất đi quyền kiểm soát ngay cả những điều nhỏ nhất là điều khiến tôi thấy mình không còn là mình nữa.

Nếu bạn đang nghĩ đến Viện dưỡng lão, hãy tự hỏi bạn có sẵn sàng đánh đổi sự riêng tư để đổi lấy sự chăm sóc. Bạn có chấp nhận việc mỗi ngày có thể bạn sẽ cần nhờ ai đó giúp làm những điều mà bạn từng làm một cách tự nhiên, bởi vì một khi bạn mất đi sự riêng tư bạn cũng mất đi một phần phẩm giá của chính mình và điều đó khó lấy lại hơn bất cứ thứ gì khác.

Hối tiếc 6: Khó khăn khi muốn rời đi.

Lúc mới bước vào Viện dưỡng lão, tôi đã tự nhủ rằng đây chỉ là một thử nghiệm. Tôi nghĩ nếu không hợp mình có thể rời đi bất cứ lúc nào; nhưng tôi đã quá ngây thơ. Tôi còn nhớ ngày đầu tiên con gái tôi đưa tôi đến đây nó siết chặt tay tôi và nói:

- “Mẹ cứ thử một thời gian xem sao. Nếu không thích mẹ có thể về nhà.”

Câu nói đó khiến tôi an tâm phần nào. Tôi nghĩ rằng mình vẫn có sự lựa chọn. Thế nhưng chỉ sau vài tháng tôi nhận ra rằng việc rời đi không đơn giản như tôi nghĩ. Một ngôi nhà cũ không còn là của tôi nữa. Lúc tôi vào Viện dưỡng lão, căn nhà của tôi vẫn còn đó nhưng tôi không còn ở đó để giữ gìn nó. Con cái tôi bắt đầu sắp xếp lại mọi thứ. Chúng bớt đi những đồ đạc không cần thiết. Thậm chí có ý định bán một số món đồ cũ. Hàng xóm cũng dần dần quên đi sự có mặt của tôi. Những người từng ghé qua trò chuyện mỗi sáng giờ đây không còn nhớ tôi đã từng sống ở đó?

Một ngày nọ, tôi nói với con gái rằng tôi muốn trở về nhà. Tôi tưởng rằng nó sẽ vui mừng, nhưng thay vào đó tôi thấy sự do dự trong mắt nó:

- “Mẹ có chắc không? Mẹ về nhà rồi ai chăm sóc mẹ? Mẹ có tự lo được cho mình không?”

Tôi cứng họng. Tôi biết rằng mình đã yếu hơn trước. Tôi biết rằng sự tự tin mà tôi từng có giờ đã lung lay và tôi sợ. Tôi sợ rằng nếu tôi rời khỏi Viện dưỡng lão tôi sẽ không biết cách thích nghi với cuộc sống bên ngoài nữa. Y như con chim đã được nhốt nuôi trong chuồng quá lâu. Tôi đã quá quen với việc có người mang cơm đến tận nơi; Có người nhắc nhở uống thuốc; Có người hỗ trợ khi cần. Giờ đây nếu tôi trở về tôi phải tự lo mọi thứ tôi thì liệu có làm được không? Sức khỏe của tôi đã thay đổi từ khi mới vào đây. Tôi vẫn còn khỏe mạnh, nhưng như tôi đã nói ở phần trước, việc ít vận động đã khiến tôi yếu đi nhanh hơn. Tôi không còn đi bộ nhanh như trước. Tôi không còn đủ sức nấu ăn một cách linh hoạt. Y như tâm trạng con chim nuôi trong chuồng lâu ngày nay được thả, tôi không còn cảm giác tự tin khi sống một mình.

Tôi nhận ra một sự thật cay đắng: Chính thời gian sống ở đây đã khiến tôi trở thành một người không còn đủ sức để trở về. Trước đây tôi từng nghĩ rằng Viện dưỡng lão chỉ là một điểm dừng chân tạm thời nhưng thực tế càng ở lâu tôi càng mất đi khả năng tự lập và dần dần Viện dưỡng lão trở thành nơi duy nhất mà tôi có thể tồn tại. Tôi nhìn quanh và thấy nhiều người khác cũng rơi vào tình trạng giống mình. Có cụ bà từng nghĩ rằng bà chỉ vào đây một thời gian để hồi phục sức khỏe nhưng rồi bà không bao giờ rời đi nữa vì bà đã quen với sự phụ thuộc. Có cụ ông từng nói rằng sẽ về nhà khi thấy ổn định hơn nhưng sau một năm ngôi nhà của ông bị bán đi và ông không còn nơi nào để về nữa.

Tôi chợt nhận ra một sự thật mà không ai nói với tôi trước đây: Việc vào Viện dưỡng lão là một quyết định dễ dàng nhưng một khi đã vào thì việc rời đi lại là điều gần như không thể làm được - A Mission Impossible!

Nếu tôi có thể quay ngược thời gian tôi sẽ tìm cách ở lại nhà lâu hơn. Tìm kiếm những giải pháp khác thay vì từ bỏ mái ấm, bước vào đây quá vội vàng. Tôi sẽ nhờ con cái thuê một người giúp việc bán thời gian. Tôi sẽ thử sống với một người bạn già để cùng nhau hỗ trợ. Tôi sẽ tìm đến những trung tâm hỗ trợ người cao niên mà không nhất thiết phải vào một nơi như thế này… Nhưng tôi đã không làm như vậy; và bây giờ tôi không biết mình có thể quay lại cuộc sống cũ hay không?

Nếu bạn đang suy nghĩ về Viện dưỡng lão, hãy tự hỏi bạn có chắc mình sẽ dễ dàng rời đi (trở lại nhà cũ) nếu không thích? Việc trở lại không dễ như bạn tưởng và nếu bạn không chuẩn bị trước có thể bạn sẽ không bao giờ có cơ hội để làm điều đó.

Tôi hy vọng rằng câu chuyện của tôi sẽ giúp bạn có một quyết định sáng suốt hơn cho chính mình hoặc cho người thân của mình. Hãy suy nghĩ thật kỹ vì tuổi giả có thể là quãng thời gian hạnh phúc nếu bạn biết cách lựa chọn đúng để chúng ta có thể đồng hành, cùng nhau trưởng thành, cùng nhau sống bình yên và cùng nhau già đi một cách hạnh phúc, êm thắm!

Trần Văn Giang (ghi lại)

Orange County

Tháng 3/2025

Từ Người Việt Tị Nạn... 

1.

Cơ hội "ngàn năm một thuở" tại các trại tị nạn mà dân Việt gần như không thể có được khi sống tại Việt Nam là: sự tự do thay đổi lý lịch và học Anh ngữ miễn phí. Thực ra, đây cũng là hai sinh hoạt bận rộn và nhộn nhịp nhất của dân Việt tạm trú tại các trại tị nạn.

Sự thay đổi lý lịch gồm cả việc đổi tên, đổi tuổi và đổi sự không tưởng: địa vị xã hội [social status].

Chị Nguyễn Thị Gáo với một cái tên cúng cơm rất mộc mạc, hiền lành của "hoa đồng cỏ nội." Từ sau khi chị bị té giếng, hồi còn là thiếu nữ ở Cần Thơ, đầu óc của chị cho đến nay chưa hoàn toàn tỉnh táo, đó có thể là lý do mà chị vẫn còn "độc thân tại chỗ" với cái tuổi ba mươi mí rồi. Nhân cơ hội ngàn năm một thuở này, chị đổi tên cho có vẻ tỉnh thành, thơ mộng, văn nghệ hơn; và đổi tuổi cho trẻ trung hơn là: "Nguyễn Thị phương Loan" hai mươi mốt tuổi. Mẹ của chị Gáo, cụ bà Nguyễn Thị Thau, thường than phiền với hàng xóm tị nạn là:

- Chèng đét ơi! Tôi đặt cho nó tên là Gáo, tức là gáo dừa để múc nước cho sạch sẽ và bền bỉ. Không biết ăn nhằm cái giống gì, “mắc chứng gì” mà nó đổi tên thành "Lon!" [Loan] bằng sắt cho nó mau rỉ sét, mau lủng.

Với sự thay đổi đầy tiện nghi này, hy vọng rằng chị đã gặp được tình quân, có thể là cựu "Trung Tá Y Sĩ" hay cựu "Đại Tá" một cách mau chóng.

Cụ Lý Toét nằm chung lều [mỗi lều trong trại có thể chứa khoảng 4 đến 6 gia đình tị nạn] với tôi đã 65 tuổi, tức là tới tuổi hợp lệ về hưu ăn"tiền già" nếu sống ở đất Mỹ. Vì chúng tôi thuộc đợt thuyền nhân đầu tiên, ú a ú ớ, không có người hướng dẫn, cứ sợ ra khỏi trại Mỹ nó thấy tuổi già không mướn làm việc thì chết đói mất. Cụ tự khai rút lại tuổi, chỉ còn có 55! Tôi đoán là cụ sẽ đấm ngực "lỗi tại tôi; lỗi tại tôi mọi đàng! " về cái lỗi lầm quá tai hại này! Bởi vì cụ sẽ còn phải "cày" thêm khoảng một chục năm nữa mới về hưu được! Có lẽ cụ đã qui tiên trước khi nhận cái "check"phụ cấp hưu trí đầu tiên của sở xã hội Mỹ. Tội nghiệp chung cho dân tị nạn, nhân bần chí đoản. Chỉ vì sự lo âu về sinh kế trên đất lạ mà đầu óc trở thành đặc kịt như khoai tây, không thể phân tích lợi với hại; hai mắt giống như mắt ngựa kéo xe bị che cả hai bên, không nhìn xa được. Cho nên tự ý khai báo lại, sửa đổi tầm bậy tầm bạ trong cái hoàn cảnh vô luật lệ, vô sổ sách này.

2.

Gia đình Bác Toàn [không phải tên thật] cũng ở chung lều với tôi. Trong lần đầu tiên tiếp chuyện với Bác gái, Bác đã "khiêm nhường" thông báo cho tôi cái địa vị xã hội của gia đình Bác như sau:

- Ông nhà tôi là "cựu Đại Tá" của QLVNCH! Trước đây gia đình tôi làm chủ 3 tiệm thuốc tây ở Sài gòn. Gia đình tôi còn có cả một bầy vú em, con ở phục vụ. Bây giờ ở đây [trại tị nạn] cái gì cũng phải tự làm lấy.Thật khổ ghê!

Cô con gái lớn của Bác, người có cái nhan sắc giống như nhan sắc của anh hề Tùng Lâm, cứ luôn miệng than vãn là:

- Tiếc quá, lúc "chạy" không đem theo được "con nhỏ làm tóc." Bây giờ đầu tóc như ổ quạ. Thật rõ chán!

Nhận xét của chị thật đúng! Tóc của chị cả lúc nào nhìn cũng giống như đau ban mới khỏi!

Lúc đó tôi ngây thơ, rất "nể nang" cái "danh giá" của gia đình Bác. Tôi vẫn tiếp tục giữ liên lạc, thăm hỏi gia đình bác nhiều năm sau khi ra khỏi trại tị nạn. Gia đình Bác được bảo trợ [sponsored] và định cư tại San Diego ngay từ ngày đầu của tháng 9 năm 1975. Bác trai sau này làm "Security Guard" và Bác gái chứa cờ bạc xì phé ở nhà để kiếm thêm tí tiền "xâu" cho ngân quỹ gia đình.

Năm 1984 tôi lập gia đình. Tôi đã mời hai bác tham dự đám cưới của tôi. Tại đám cưới này, tôi mới biết sự thật về cái "danh giá" của gia đình Bác. Đồng thời cũng tại đám cưới của tôi, Bác gái mới biết được là quả đất tròn; không có gì che dấu được lâu dưới ánh sáng mặt trời. Bác trai, trước năm 1975, là Trung Úy của cục Tiếp Vận và làm dưới quyền của Trung Tá Chín. Trung Tá Chín cũng được ông Bố vợ tôi mời dự đám cưới của tôi vì Trung Tá hồi còn ở chức vụ Thiếu Tá, đã từng là Sĩ Quan cùng đơn vị với Bố vợ của tôi. Hai thầy trò [Trung Tá Chín và "Đại Tá" Toàn] gặp nhau trong hoàn cảnh không có hẹn trước tại đám cưới này. 

Như tôi được giải thích rõ rằng hơn sau đó, nhà Bác Toàn chẳng có làm chủ tiệm thuốc tây nào cả. Bác gái chỉ buôn lậu thuốc Tây lặt vặt [có thể là buôn bán thuốc Tây giả!] Nhà Bác ở trong một ngõ hẻm ở khu Trương Minh Giảng cũ. Đi bộ từ ngoài đường cái vào đến nhà Bác phải hát bài “Anh Đến Thăm Em Một Chiều Mưa" hết ba lần mới đặt chân tôi cửa nhà Bác. Khi muốn trở ra đường cái từ nhà Bác, tốt nhất là phải nhờ con Bác dẫn ra, nếu không, bảo đảm sẽ đi lạc nếu đến thăm nhà Bác lần đầu. Bác gái đã thật can đảm thăng một lúc 4 cấp cho Bác trai, từ "Trung Úy" lên tuốt luốt "Đại Tá” không phải tại mặt trận, mà tại trại tị nạn chỉ vài ngày sau "30 tháng 4 năm 1975."

3.

Trong tại tị nạn, sự thay đổi địa vị xã hội tương tự như vậy không phải là hiếm. Anh binh nhì tự thăng cấp mình lên thành Thượng Sĩ. Anh"Trung Sĩ Y Tá" thành "Trung Tá Y Sĩ." Anh "Thư Ký Hành Chánh" thành Phó Tổng Giám Đốc ..v.. v.. Người nào cũng làm quan lớn, chủ tiệm, chủ thương nghiệp, chủ chợ, chủ phố cho Mỹ mướn, chủ vựa cá, chủ đồn điền cà phê, chủ đồn điền trà, hoặc chủ ruộng đất cò bay thẳng cánh. Chẳng có ai làm lính trơn, chài lưới, cày ruộng, du đãng đường hẻm, cướp giựt hoặc ăn mày vô sản bần cố nông cả. Thật đúng là loạn! Không biết đâu là vàng, đâu là thau để xét đoán, lựa chọn. 

Nhiều cô gái ngây thơ nhẹ dạ, sau khi say mê nghe các anh "tài tử" thuyết trình không nghỉ về cái lý lịch "trời ơi đất hỡi," vô căn cứ, đã vội vã làm đám cưới với các anh có cái lý lịch "vàng son" này ngay tại trong trại tị nạn. Khỏi cần phải bàn thêm, các cô này bây giờ có lẽ không sớm thì muộn, đã thấy hoặc phát giác ra cái thực tế, cái lý lịch "lủng" của các thợ "phỉnh" một cách phũ phàng! Một số lớn các cô này đã trở thành nữ thi sĩ. Hèn gì! thi sĩ Hà Huyền Chi đã có lần nhận xét như sau: - Sau ngày "30 tháng 4 năm 1975," văn đàn Việt Nam ở hải ngoại bị lạm phát thi sĩ.

4.

Việc học Anh Ngữ miễn phí trong trại tị nạn mới thật là ngoạn mục. Trong đời đi học của tôi, tôi chưa thấy bao giờ học sinh lại chăm chỉ như vậy. Tôi nhớ hồi còn ở Saigon, Mẹ tôi phải chạy ngược, chạy xuôi vay nợ để cho tôi có tiền đóng tiền trường học thêm Anh Ngữ tại trường Nguyễn Ngọc Linh vào buổi tối. Thế mà tôi vẫn cố gắng tìm mọi cơ hội để "cúp cua" trốn học. Bây giờ thì tình thế hoàn toàn khác hẳn. 

Lính TQLC Mỹ đã dựng một số lều thật lớn để dùng làm lớp dậy Anh Ngữ. Thầy giáo, cô giáo hầu hết là những người Mỹ tình nguyện của các hội Thiện Nguyện Tình Nguyện Nhân Đạo [gọi tắt là cơ quan"Volag"] dậy học Anh Ngữ cho dân tị nạn. Họ không lãnh lương bổng gì cả. Sau giờ ăn chiều, chỉ chậm chân một tí là không tìm được chỗ ngồi trong các lớp học này. Phải đứng suốt cả mấy tiếng đồng hồ.

Những "sex symbol" của trại là các anh thông dịch viên, những anh trợ giáo [teacher aids] cho các thầy các cô người Mỹ của các lớp học Anh Ngữ này. Các anh trợ giáo nầy đại đa số là nhân viên cũ của sở Mỹ ở ViệtNam. Các anh trợ giáo nói Anh ngữ nghe như gà tây kêu, thế mà sao lúc đó tôi còn dốt đặc như cán mai, không thể phân biệt được thế nào là hay thế nào là dở cả! Mọi người trong trại tị nạn ngưỡng mộ các anh trợ giáo như thần tương. Các em gái xinh đẹp thơ mộng của trại bị các anh này "cua" hết ráo! Dân tị nạn đực rựa độc thân thuộc loại "ngọng" như tôi chỉ có nước ở giá.

5.

Cụ Lý Toét luôn luôn chọn chỗ ngồi cạnh tôi trong lớp học anh ngữ. Lý do là chúng tôi ở chung lều, đã quen thuộc với nhau rồi. Kẹt kẹt, cụ phải cần hỏi tôi về Anh ngữ thì cũng không ngượng. Cũng nên biết, cụ hỏi tôi không phải vì tôi giỏi giang gì! Nhưng vì tôi cũng đã biết "lõm bõm" Anh ngữ, còn cụ chưa từng đi học Anh ngữ hay tiếp xúc với ngoại quốc bao giờ cả. Thắc mắc đầu tiên của cụ là:

- Này anh ạ, tiếng Mỹ sao quái đản quá vậy" "ai"[I] cũng là tôi, mà "mi" [me] cũng là tôi" Không biết đường nào mà lần. Anh chỉ tôi cách phân biệt "ai" với "mi" sau giờ học nhé.

Sau vài tuần lễ, cụ Lý Toét có vẻ tự tin hơn. Lớp học Anh ngữ đã tiến đến cấp khó hơn; có nghĩa là học trò phải tập nói làm một câu dài đầy đủ chủ từ, động từ và túc từ chứ không phải học từng chữ một như mấy tuần đầu. Thầy giáo cho học sinh trong lớp tuần tự đọc và áp dụng câu "this is a..."

- This is a door.

- This is a chair.

- This is a table.

Rồi đến lượt cụ Lý Toét. Thầy giáo chỉ vào một cái ghế bố [TQLCMỹ phát cho mỗi dân tị nạn một ghế bố gấp lại được để làm vừa giường ngủ vừa làm ghế ngồi] xếp đứng ở trong góc lớp và ra dấu cho cụ lập câu và đọc. Mọi người đều được dịp cười gần bể bụng vị cụ Lý Toét dịch là:

- This is a "Chair Father! "

Ối giời đất ơi! Cụ đã ghép chữ đúng theo nghĩa đen."Ghế" là "chair" và "Bố" là "father." Tôi phải giải thích cho cụ sau này tốt hơn là nên tránh dịch nghĩa đen như vậy. Mình nên học thuộc lòng cái danh từ Anh Ngữ của từng đồ vật hay người. Ghế bố phải được dịch là "Cot" chứ không phải là "chair father! "

6.

Anh "Thượng Sĩ" Tiến, người cũng ở cùng lều với tôi, sáng nào anh cũng ngồi trên ghế bố cầm đọc đọc tờ báo Anh ngữ mà anh vẫn nhặt từ thùng rác do lính TQLC Mỹ quẳng để "hù" bà con láng giềng trong lều. Các cụ cao niên cứ tấm tắc khen anh Tiến là "giỏi quá, đã đọc được báo Mỹ rồi!" Riêng tôi, qua nhiều lần ngồi nói chuyện với anh về vấn đề học Anh Ngữ, tôi vẫn có câu hỏi thật lớn là không biết anh Tiến có đủ trình độ Anh ngữ để đọc báo Mỹ không. Nhưng dù sao tôi phải khen ngợi anh ở chỗ anh có cố gắng. Một hôm, sau khi đọc mục rao vặt, tìm việc, anh nói lớn, trống không để cho mọi người trong lều cùng nghe chứ không nói trực tiếp riêng với người nào cả:

- Ở ngoài [trại tị nạn] Mỹ họ mướn người "coi con nít trên xe buýt" mà cũng trả đến $2.10 một giờ [lương tối thiếu lúc bấy giờ.]

Vì có tính hiếu kỳ nên tôi mới hỏi anh:

- Cái nghề đó tiếng Mỹ gọi là gì đó anh Tiến"

- Đó là nghề "Busboy." Anh trả lời.

Tôi may mắn đã biết được nghĩa chữ nầy hồi còn đi học Anh văn buổi tối ở Sài Gòn, nên tôi nói:

- Không phải đâu anh. "Busboy" là người dọn bàn trong nhà hàng đó!

Nhưng anh Tiến cứ nằng nặc cãi cho bằng được "Busboy" phải là "coi con nít trên xe buýt." Cuối cùng, tôi đành phải chào thua anh vì sự quả quyết của anh làm tôi cũng áy náy, ngờ vực không biết mình nhớ đúng hay sai!

Trong lớp học, anh Tiến à người hăng hái đưa tay hỏi thầy cô về mọi vấn đề của cuộc sống bên ngoài trại tị nạn. Anh hỏi cả cách chửi thề bằng tiếng Mỹ như thế nào. [Nên biết anh Tiến hỏi thầy bằng tiếng Việt và câu hỏi được trợ giáo dịch ra Anh Ngữ để cho thầy hoặc cô trả lời.] Riêng câu hỏi về chữ chửi thề bằng Anh ngữ, cô giáo trả lời là anh không cần phải học trong lớp. Khi ra khỏi trại, đời sống sẽ dậy cho anh biết một cách tự nhiên.

Có một lần, cô giáo yêu cầu anh dịch một câu ngắn làm thí dụ cho một đề tài về làm câu của buổi học. Anh Tiến dịch là:

- "Your eye is as beautiful as the stars. [Mắt em đẹp như những vì sao!]"

Cô giáo khen là câu nói của anh Tiến rất "lãng mạn!"[romantic.] Nhưng rất tiếc là, theo lời cô giáo, người yêu của anh Tiến chỉ có một mắt! !! Câu này phải nên sửa lại với mắt là số nhiều:

- "Your eyes are as beautiful as the stars."

Sau này, tôi có dịp gặp lại anh Tiến ở San Jose khoảng năm 1992. Anh làm chủ một cây xăng "Shell." Lúc đó có lẽ anh đã biết phân biệt danh từ số ít và số nhiều mạnh giỏi rồi.

7.

Khi làm giấy tờ định cư tại "processing center" trong trại, Tôi gặp một ông Mỹ trắng chỉ dẫn dân Việt tị nạn cách điền vào các mẫu đơn và hoàn tất hồ sơ nộp cho Sở Di Trú Hoa Kỳ. Rất đặc biệt là ông ta nói tiếng Việt trôi chảy. Tiếng Việt với giọng Quảng Nam mới ly kỳ. Tôi rất lấy làm thích thú vì trong khi mình còn ấp a ấp úng chưa nói được chữ tiếng Mỹ nào ngoài đường mà đã có người Mỹ nói tiếng Việt quá giỏi! Tôi tìm cách lân la lại làm quen với ông Mỹ này và được biết ông là Mục Sư Tin Lành đã từng làm việc Tuyên Úy cho quân đội Mỹ tại Việt Nam.

Tôi hỏi Mục Sư:

- Thưa Mục Sư. Mục Sư có biết là đang nói tiếng Việt với giọng"Quảng Nam" không?"

Mục Sư trả lời:

- Tôi biết chứ! Ông thầy tôi là người "Đè Nẽng" mà! Tôi còn phân biệt được giọng Bắc, giọng Nam và giọng Huế nữa.

Tôi hỏi thêm:

- Thế Mục Sư đã có gặp những trường hợp khó khăn nào khi giao thiệp với người Việt bằng tiếng Việt chưa?"

- Có nhiều lần rồi! Trong một lần đọc bài giảng [sermon] cho giáo dân tin lành người Việt trong trại tị nan. Tôi lấy làm lạ vì thấy họ cười khúc khích với nhau. Sau buổi lễ, hỏi ra thì tôi mới biết là tôi dùng dấu chữ Việt trật lất làm cho ý nghĩa thay đổi hết. Thay vì tôi muốn nói: "Chúa 'ban' phước lành cho anh chi em [God bless you all.]" Tôi lại nói là: "Chúa ‘bán’ phước lành cho anh chị em [God sell the blessing to you all!]" Trong một lần khác, tôi nói: "con chim nó 'ngồi' trên cây [the bird is sitting in the tree.]" Đáng lẽ tôi phải nói: "con chim nó 'đậu' trên cây mới đúng."

Tôi xin bái phục vị Mục Sư Mỹ này làm Sư Phụ.

8.

Năm 1976, tôi và tám chín đứa "tứ cố vô thân" và"thất cơ lỡ vận" giống như hoàn cảnh của tôi, mướn chung nhau một "apartment" 2 phòng ngủ ở San Diego - California và chia nhau tiền thuê mỗi tháng cho đỡ tốn kém vì đứa nào cũng làm lương tối thiểu cả. Mỗi lần, vì một lý do nào đó, "Manager" của khu "apartment" đến thăm, thì đám "tứ cố vô thân" vội vàng chạy trối chết trốn vào trong các tủ [closets] quần áo, bởi vì điều lệ thuê nhà không cho phép người thuê ở quá đông như vậy. Họ biết sẽ đuổi cổ ra khỏi "apartment." Thật tội nghiệp! Bạn cứ tưởng tượng quang cảnh chúng tôi lúc đang ăn cơm vội vàng bỏ bát đũa chạy vào tủ quần áo để trốn; giống hệt như lúc bạn bước vào bếp buổi tối, bật đèn lên rồi nhìn thấy một đàn gián [cockroaches] chạy bán sống bán chết vào các góc kẹt trong nhà bếp vậy!

Trong đám "tứ cố vô thân" này có anh "roommate" Sĩ Phú. Anh Phú, chẳng những là một ca sĩ tài danh mà còn là một Thiếu Tá phi công trực thăng của KQVN. Anh Phú nói tiếng Anh rất giỏi vì anh Phú đã được đi học lái trực thăng tại Hoa kỳ. Anh Phú chạy qua Mỹ với cùng tình trạng "khố rách áo ôm" như tôi. Anh "độc thân tại chỗ" vì bỏ lại vợ và 5 con ở Việt Nam. Lâu lâu, cuối tuần mấy anh em thường rủ nhau đi nhà hàng Mỹ để nghe nhạc sống cho đỡ buồn. Một hôm, vì ngứa nghề, anh Phú lên nói với anh chàng Mỹ trưởng ban nhạc là anh muốn được lên hát góp vui một bản nhạc. Không biết anh nói thế nào mà anh trưởng ban nhạc, sau đó, nói qua cái"micro" tuyên bố với tất cả thực khách là:

- Ladies and Gentlemen, this is my honor to introduce to you our special guest singer, Mr. "Seafood" who will sing for us a beautiful hit song, the "Unchained Melody."

Từ sau hôm đó, anh Phú có cái "nickname" là "Mr.Seafood."

Đến khi tôi thấy đã khuya rồi, ngày mai còn phải dậy sớm đi cày. Tôi nói với đám "tứ cố vô thân:"

- Thôi mình đi về đi! Mai còn phải dậy sớm đi làm.

Anh Phú trả lời là:

- Mày chờ tao vào "restroom" để "giặt" [wash] bộ râu xong rồi mới về nghe.

Sau này, khi có dịp gặp lại anh Phú lúc anh còn sống, tôi vẫn thường nhắc lại với "Mr. Seafood" về cái kỷ niệm này.

9.

Hôm nay, cái "nạn" của đất nước đã đánh dấu năm thứ 32. Nhiều người tị nạn trong chúng ta đã đổi quốc tịch để thành "Mỹ gốc Á châu!" Tên họ được viết đảo ngược [tên gọi đặt trước tên họ.] Nhiều người còn tiến bộ hơn, đổi cả tên lẫn họ thành tên Mỹ. Anh bạn Nguyễn Văn Tèo bây giờ trên giấy tờ là "Tony Newell!" Lúc đầu đọc nghe thấy kỳ kỳ; nhưng riết rồi cũng quen. Tôi còn nhớ lúc anh Tèo mới vào quốc tịch với cái tên mới Tony, bạn Mỹ gặp anh trên đường phố, gọi anh: "Tony, Tony..." Vậy mà anh nghe thấy, vẫn cứ bước đi thẳng như không có chuyện gì xẩy ra! Chính ngay anh cũng quên tên mới của anh là "Tony! " Có một lần anh đi ra tiệm giặt ủi của Mỹ để lấy quần áo giặt ủi về. Bà chủ tiệm người Mỹ nhìn cái biên nhận với cái tên mới "Tony Newell" của anh, rồi bà ta nhìn anh nói là:

- You do not look like "Tony Newell" to me!

10.

Hơn ba mươi năm trời trôi đã qua mà cứ tưởng như mới ngày hôm qua. Đầu óc tôi cứ lơ đãng để ở một nơi nào đó ở Phi Luật Tận. Tôi chợt bừng tỉnh với cái thực tế của hiện tại khi thằng con trai bẩy tuổi của tôi gọi to:

- Bố! bố! "Giặt" cái đầu cho con. Xà bông đang chẩy vào mắt con "nóng" quá!

Tôi nghe mà không khỏi vừa cười thầm vừa lo âu! Cười thầm vì tiếng Việt đã bị Mỹ hóa nghe khôi hài, ngớ ngẩn. Lo âu vì không biết tương lai tiếng Việt trên đất Mỹ sẽ đi về đâu" Chính bản thân tôi tiếng Mỹ đã không thấy giỏi hơn chút nào mà tiếng Việt đã quên bớt đi rất nhiều. Lo âu cho thế hệ con, thế hệ cháu về sau này. Không biết tiếng Việt có trở thành "endangered species" giống như voi và tê giác ở Phi Châu đang bị giết để lấy ngà làm đồ trang sức và sừng làm thuốc bắc hay không"

Trở về thăm quê nhà, nói chuyện với bạn bè cũ, láng giềng cũ thì sự lo âu đó càng to lớn hơn. Mình là người ngoại quốc sống trên đất Mỹ đã đành. Bây giờ, mình cũng lại là người ngoại quốc đối với ngay quê hương cha sanh mẹ đẻ của mình. Đó là cái giá mà mình phải trả cho sự tự do. Đành phải chấp nhận "gặp thời thế, thế thời phải thế."

Người Việt ở quê nhà bây giờ đang nói tiếng Việt với một bộ chữ Việt khác hẳn với chữ Việt như hồi tôi còn sống ở quê nhà. Nhiều khi tôi phải nhờ người nhà giải nghĩa mới hiểu!

"Còn trời còn đất còn non nước

Có lẽ ta đâu mãi thế này!"

(Nguyễn Công Trứ)

- Quân Tử Cố Cùng

"Xin trời đất thương cho nước Việt và dân Việt!" Tôi vẫn thường cầu nguyện.

TRẦN VĂN GIANG