Khoai Lang Tím
Phi Nguyễn
Củ khoai lang tím. (hình tác giả cung cấp)
Tôi không thích khoai lang, nói rõ hơn chút nữa là rất ghét! Có thể, sau 1975, đã có rất nhiều ngày tháng “khoái ăn sang” nên ớn tới óc! Và từ cái ớn đi tới cái ghét không bao xa! Nhưng dạo đó có một loại khoai lang mà tôi rất thích, đó là khoai lang tím! Thích cũng có lẻ vì ngày ấy nó không có nhiều ở chợ, không được ăn thường xuyên, và cũng có lẻ vì cái vị đặc biệt của nó: bở, bùi và không ngọt nhiều!
Tôi có người anh họ con ông bác ruột sau 1975 có cái rẫy trong Cam Ranh, trồng rất nhiều khoai. Khi tới mùa đào khoai anh thường mang ra cho chúng tôi mỗi lần ít nhất là một bao cát khoai lang tím! Mỗi lần như vậy là mấy chị em mừng thiệt là mừng, tíu tít, rửa khoai, luộc khoai, nhặng cả lên! Chao ôi, tại sao lại có loại khoai ngon đến như thế!
Rời xa quê nhà đã rất lâu nhưng tôi vẫn nhớ những củ khoai ngày cũ mà mình ưa thích! Mỗi lần đi vào tiệm thực phẩm hay để ý tìm nhưng tuyệt nhiên không thấy!
Cách đây khoảng hơn năm, rất tình cờ tôi nhìn thấy những củ khoai lang tím nằm bên cạnh những loại khoai khác trong một tiệm bán thực phẩm gần nhà! Ôi, xa xôi ngộ cố tri! Vui gì đâu! Mua ngay một mớ mang về, mặc dù họ bán không rẻ, $3.99/1 pound, trong khi các loại khoai khác chỉ $1.49 hoặc $1.99/1pound! Bán mắc như thế nhưng không phải lúc nào chúng cũng hiện diện trên quầy hàng! Hên thì tuần nào cũng có, không hên thì 2, 3 tuần mới có một lần!
Một ngày nọ, trong những đống khoai mua về tôi khám phá ra có nhiều củ với những cái mầm nhô ra! Cắt ngang chỗ nẩy mầm mang ra vườn vùi vào đó! Tôi vốn rất thích trồng tỉa. Mảnh vườn không có bao nhiêu đất mà đủ thứ hằm bà lằng từ cây nhỏ tới cây lớn trong đó: một giàn mướp đắng 7 cây (vô số là trái, giờ này vẫn còn lai rai), sả, cà chua, cà tím 🍆, é quế, gừng, hành tím, dưa leo, húng dũi, ngò tàu, ngò ta, và vô số ớt 🌶, “hậu duệ” của những cây ớt “anh hùng” năm ngoái (bài NHỮNG CÂY ỚT “ANH HÙNG “) của tôi! Ngoài ra còn có mấy cây mít, chuối, mãng cầu, vãi! Có người bạn hẹn mùa tới cho một cây xoài và một cây nhãn nữa!
Ông chồng bảo là tôi có farmer blood (máu nông dân) trong người! Ờ, mà chắc vậy, có lẻ di truyền từ cha tôi! Ngày đó còn rất nhỏ mà tôi vẫn nhớ, vừa từ Trường về tới nhà là cha tôi đã thay ngay bộ áo quần lịch sự của một ông Giáo sư (trước 1975 những người dạy bậc Trung học gọi là Giáo sư, và dạy bậc Tiểu học gọi là Giáo viên) bằng bộ quần áo của người làm vườn và vác cái cuốc đi ra khu vườn rộng sau nhà.
Có những buổi chiều Mẹ kêu tôi ra vườn mời Cha vô ăn cơm. Cha bảo:
- Trời đang còn sáng và mát để Ba làm thêm chút nữa. Mấy mẹ con ăn cơm trước đi!
Có nhiều khi tôi nghe Mẹ “càm ràm” (sau lưng): “Không biết cái chi ngoài vườn mà cả ngày cứ lăn lưng ngoài nớ!”
Tôi, đôi khi cũng “càm ràm” (trong bụng): “Ăn cơm trễ hoài!” hoặc “Sao Ba không ở trong nhà cho mát làm chi ngoài vườn cho khổ, nắng nóng muốn chết!”
Cha thương Mẹ thì vô cùng, và thương các con thì vô tận! Cả cuộc đời Cha dành trọn tất cả cho gia đình. Nhưng tính Cha nghiêm nghị, mà Mẹ đối với Cha thì lúc nào cũng “tương kính như tân”, còn tôi thì dỉ nhiên là không dám “lờn mặt”, nên những “càm ràm” đã chỉ ở sau lưng, chỉ ở trong bụng, chỉ là “gửi gió cho mây ngàn bay” chẳng bao giờ tới tai Cha và Cha tôi tiếp tục mãi mê với sở thích của mình!
Bây giờ thì tôi đã thật sự hiểu cái say mê của cha mình ngày đó! Cái mùi của cây cỏ, cái mùi của đất đai nó như có một cái gì đó quyến rủ mình! Tôi mê shopping, mê đi chơi xa, mê sách vở, mê âm nhạc, nhưng sau khi cộng trừ nhân chia, thời gian dành cho vườn tược hình như nhiều hơn thời gian dành cho những cái mê khác! Cả ngày tôi chỉ thích lân la ngoài vườn. Buổi sáng đi một vòng thích thú nhìn cây cối lớn lên từng ngày, cành mướp đắng trên giàn đã vươn dài hơn hôm qua, cây chuối nơi góc vườn mới thêm một tàu lá non, cây mãng cầu mới trồng đã nhú lên hai chiếc lá tí xíu! Buổi chiều thơ thẩn trở lại, săm soi từ cây ớt tới cây cà, từ bụi sả sang bụi gừng, từ đám khoai lang đến giàn mướp đắng, la cà hết cây này tới cây nọ không biết chán! Có nhiều khi chỉ là nhổ cỏ dại mà cũng say mê ngồi nhổ hằng giờ! Và cứ như thế mỗi ngày!
Nhân đây cám ơn Tường Minh từ Cali, cám ơn Hà Tiên, Mê Linh từ Texas đã gửi cho Dì những hạt giống rất quí (đối với Dì): mồng tơi, đậu bắp, bầu, bí, mướp ngọt, xà lách búp, tằng ô ...., nhiều thứ lắm! Nhưng với sự tính toán thời vụ của bà dì nhà nông là Dì đây, sợ nếu không kịp thu hoạch trước mùa Đông, e mất giống thì rất uổng. Nên chi Dì đã cất lại kỷ lưỡng đợi đầu mùa Xuân năm tới mới gieo hạt! Chắc chắn sang năm mảnh vườn của Dì sẽ đầy các sản phẩm quê hương, chính là nhờ ở hai con!
Trở lại chuyện đám khoai lang. Khoảng hai tuần sau khi được vùi xuống đất, đã có những cái cọng lú lên! Và từ đó lớn nhanh như thổi, cọng lang bò tràn khắp nơi! Không biết bao nhiêu lần được ăn những đọt lang luộc từ đám rau lang! Một món ăn quá ngon mà tôi không hề có gần 30 năm!
Ăn lá xong rồi mới nghĩ tới chừng nào có củ đây ta? Chợt nhớ ngay sau 1975, trong dân gian miền Nam có câu vè:
“Khoai lang 9 tháng thì sùng,
Lấy chồng.....lấy thằng khùng sướng hơn!”
Ừ, tới 9 tháng khoai mới bị sùng! Xem nào, mình bỏ mầm xuống đất đâu khoảng giữa tháng 5, bây giờ là cuối tháng 11, mới hơn 5 tháng thôi! Như thế cở khoảng 1, 2 tháng nữa là đào có củ rồi? Nghĩ vậy nhưng mà phải hỏi thêm cho chắc ăn!
Gọi cho Minh, thằng cháu bên Cali mà Ba nó ngày trước có rẩy trồng khoai, tới mùa hay mang ra cho mấy chị em ăn như đã kể ở trên. Nó nói: “Dạ, lâu quá rồi con cũng không nhớ nữa!” Gọi loanh quanh hỏi thêm mấy người, cũng không ai biết!
Than thở với Bang, cậu em bên Cali, hắn nói: “Sao không hỏi “ông” Google?” Hay, ý kiến hay quá mà lâu nay không nghĩ tới! Cậu em tôi thông minh đấy chứ nhỉ!
Thế là ngay lập tức tôi đi hỏi “ông” Google:
-Khoai lang tím trồng bao lâu thì đào được hả “ông”?
“Ông” Google phán:
- Khoai lang tím có thể đào sau khi trồng khoảng 3 tháng, nhưng nếu “con” muốn củ to hơn và già hơn thì đợi đến khi thấy giây khoai ngã màu vàng, hoặc cắt những giây già bỏ đi thì vào khoảng 4 tháng sau khi trồng là đào được rồi!
Ui cha, khoai của mình như thế là già hơn “ông” Google bảo rồi, phải đào nhanh mới được!
Chiều nay với cái thùng giấy và chiếc xẻng nhỏ tôi ra vườn đào khoai. Thật là không thể diễn tả hết nỗi “rung động”! Chiếc xẻng nhỏ khua đến đâu, một củ khoai xuất hiện ở đó! Có củ bằng cườm tay, có củ bằng cái nắm tay tôi. Trong thoáng chốc đã đầy chiếc thùng giấy nhỏ! Và ơ kìa, một củ khoai không có điểm dừng! Chiếc xẻng nhỏ cứ phải tiếp tục xới, rồi xới..., và rồi cuối cùng là một củ khoai rất dài, mà tôi chưa hề từng thấy, dài cở khoảng hơn một thước! Tôi buông xẻng chạy vào nhà lấy điện thoại ra chụp! Lần đầu tiên có khoai lang từ tay mình trồng, và cũng là lần đầu tiên nhìn thấy một củ khoai dài như thế này!
Củ khoai lang tím. (hình tác giả cung cấp) Củ khoai dài chưa từng thấy, đo đúng 50 inches (# 1m2)! Củ khoai sau khi được rửa sạch sẽ!
Sáng nay tôi đã có một bữa “khoái ăn sang”, sản phẩm từ nơi mảnh vườn nhà! Không biết có giàu tưởng tượng không mà tôi cảm thấy những củ khoai sáng nay như ngọt hơn, như bùi hơn, như bở hơn những củ khoai mua ở tiệm! Những củ khoai tím ưa thích, những củ khoai nằm trong ký ức rất nhiều năm giờ hiện diện nơi đây, trong khu vườn nhỏ, trên bàn ăn sáng ở một nơi cách xa chốn cũ cả một đại dương!
Bên quê nhà giờ đây đã thay đổi nhiều, chắc là không còn người “khoái ăn sang” triền miên năm tháng như cái thời đói khổ của chúng tôi nữa! Như thế, liệu người ta có còn gây giống loại khoai xuất sắc này nữa không nhỉ? Hay là nó đã mai một theo thời gian?! Đem thắc mắc này đi hỏi, những người bạn của tôi còn ở Việt Nam bảo giống khoai lang tím vẫn còn nhưng không rẻ, 1kg khoai mắc hơn 1kg gạo!
Mọi sự theo thời thế mà đổi thay nhỉ! Ngày đó giá khoai rẻ, giá gạo mắc mỏ, tất cả mọi người mua khoai ăn độn với cơm để cho đầy cái bao tử! Ngày nay mọi người tiền trong túi có đủ để mua nhiều gạo mà không cần khoai để độn như cái thuở nào! Dù sao đi nữa cũng mừng cho dân tộc tôi, đã qua rồi một thời một lát khoai cỏng hai hạt gạo! Một thời mà nhìn vào nồi cơm hằng ngày “chỉ thấy khoai thôi, chẳng thấy gì”! Vâng, qua rồi một thời quá khốn khổ đã tưởng chừng như không qua nỗi!
Đoạn cuối của bài viết tôi muốn gửi một lời cám ơn đặc biệt đến người học trò cũ, em Đỗ thị Tốt. Nghe cô giáo mê khoai lang tím mà chỗ cô ở hiếm hoi, từ California em đã âm thầm gửi qua một thùng khoai lang tím “cứu nạn cứu khổ” cô giáo! Mở thùng quà bất ngờ nhận được, tôi bồi hồi xúc động, tears in my eyes!
Ngày tôi đổi về trường em đang theo học, em hình như học lớp 8 hay lớp 9 tôi không nhớ rõ. Hình ảnh cô học trò nhỏ đơn sơ với mái tóc buộc gọn gàng ra sau bằng sợi dây thun, khuôn mặt tròn phúc hậu, nước da trắng hồng, học rất giỏi và rất ngoan hiện ra trước mắt! Gần 40 năm qua rồi kể từ dạo đó, tôi chưa gặp lại em lần nào vậy mà em vẫn luôn nhớ đến cô giáo với những cú gọi, với những tin nhắn thăm hỏi ân cần. Và giờ đây là thùng quà gói ghém một tình cảm chu đáo và thấm đượm! Cám ơn em, Tốt! Đời sống của những thầy cô giáo cũ như ý nghĩa hơn, ấm áp hơn khi có được những người học trò cũ đầy ân tình như em!
Tháng 12/2020
