title

Ｄư Âｍ Ｘưａ Ｃòｎ Đâｕ？

Có những đêm ngồi một mình giữa không gian yên tĩnh trong phòng thâu, lật lại những băng reel, những cuốn băng cassette đã ngả màu theo thời gian, nghe từng tiếng rào rạt mộc mạc cất lên, tôi lại thấy ngực mình nhói đau. Đó không đơn thuần là sự hoài niệm của một kẻ đứng bên kia sườn dốc cuộc đời, mà là sự bất mãn và phẫn uất sâu sắc trước một thực tại phũ phàng là những âm thanh, những ca khúc thuần túy của Âm nhạc Việt Nam trước năm 1975, hôm nay đang bị bức tử bởi những kẻ mang danh "nhạc sĩ" nhưng hoàn toàn mù tịt về thẩm mỹ, văn hóa và sự trân quý giá trị nguyên bản.

​Họ tự xưng là người làm nghệ thuật, nhưng lại không hiểu rằng, là khi trở thành một nhạc sĩ là không phải chỉ biết bấm vài phím đàn, trên máy tính hay xào nấu vài câu giai điệu, mà bài học quan trọng nhất phải có đó là nền tảng học vấn, thẩm mỹ âm nhạc và một tâm hồn biết tôn vinh văn hóa. Đó là tại sao ở Hoa Kỳ, khi học về âm nhạc, thì ai cũng phải lấy qua cái lớp "Music Appreciation" là thế!

​

​Âm nhạc Miền Nam trước năm 1975, ta thấy và nghe gì? ​Khi ấy, kỹ thuật thu âm còn thô sơ, máy móc điện tử chưa phát triển, nhưng âm thanh vang lên lại mộc mạc, sang trọng và chạm thẳng vào tâm khảm. Bởi lẽ, đằng sau những bản hòa âm mộc mạc ấy là những bộ óc kiệt xuất. Những tên tuổi như Vũ Thành, Y Vân, Lê Văn Thiện, Văn Phụng, Nghiêm Phú Phi… họ là ai? Họ là những bậc thầy có kiến thức nhạc lý thâm sâu, dày công nghiên cứu từng hòa âm, tỉ mỉ biên soạn cho từng nhạc cụ. Một bản hòa âm ngày ấy là một công trình nghệ thuật có đầu, có đuôi, có ngụ ý. Đoạn Intro (mở đầu) của các bậc thầy viết ra luôn là một giai điệu để đời. Chỉ cần vài nốt nhạc vang lên từ xa trong xóm nhỏ, người ta đã nhận ra ngay bài hát gì, hòa âm dịu dàng dẫn dắt ca sĩ vào đúng nhịp, đúng hồn. Khi kết thúc, đoạn Outro mở ra một lối thoát mênh mang, đọng lại chút dư âm tiếc nuối trong lòng người nghe. Dàn nhạc như Tiếng Tơ Đồng với sự điều khiển của nhạc si Hoàng Trọng tập hợp những nhạc công danh giá, chơi nhạc bằng tất cả sự lịch lãm và tâm huyết. Mỗi ca khúc ra đời thời ấy không chỉ là một bài hát, mà là một di sản, một kỷ niệm thiêng liêng gạt đắng nuốt cay để sống mãi trong trái tim hàng triệu người yêu nhạc qua nhiều thế hệ. ​

Những người nhận là "nhạc sĩ" bây giờ soạn hòa âm không tìm đâu ra một câu lót, một đoạn dạo đầu để đời. Thay vào đó là những hợp âm hỗn loạn, vớ vẩn, chẳng ăn nhập gì với chủ đề hay tinh thần bài hát. Sự thiếu hụt trầm trọng về tư duy hòa âm khiến đoạn mở đầu trở thành một mớ âm thanh hỗn tạp. Ca sĩ hát như "chơi nhảy dây" Vì cấu trúc biên soạn lủng củng, không câu lót, không điểm tựa nhịp điệu, người ca sĩ đứng trên sân khấu hay trong phòng thu phải ngơ ngác tìm chỗ để "nhảy vào". Nhìn họ canh nhịp, hụt chân, lúng túng ba lần bảy lượt mới chật vật vào được câu hát đầu tiên mà thấy cay đắng, khi nghệ thuật bị biến thành một trò chơi nhảy dây vụng về! Khi ca khúc đi đến nốt cuối, bản hòa âm vô hướng ấy cũng chẳng biết làm sao để dứt. Ca khúc hòa âm không có lối ra tử tế, không có một cái kết lắng đọng, bài hát chỉ đành ngắt phụt một cách hụt hẫng hoặc lặp đi lặp lại mệt mỏi.

Dòng nhạc xưa trước năm 1975 ở Sài Gòn, mộc mạc, nên thơ, nhưng một bộ phận thế hệ sau này, với cái ảo tưởng mình "học cao hiểu rộng", thẩm thấu văn minh Tây phương đã lao vào biến chế, ​làm những ca khúc xưa trở thành lố bịch. Những người nhận họ là nhạc sĩ một sớm, một chiều nghĩ mình là người khám phá ra phong cách nhồi nhét Jazz, Blues, Techno, ép vào hàng trăm thứ âm thanh điện tử chát chúa, vô hồn rồi vỗ ngực tự khen mình "ngầu", mình "đột phá".

Âm nhạc thân yêu của một thời vàng son vốn đã chịu nhiều mất mát đau thương từ biến cố tháng Tư năm 1975, nay lại bị chính những kẻ thiếu trình độ thời đại này bức tử thêm một lần nữa. ​Thử hỏi, Nhạc Trịnh Công Sơn với bản chất là sự tự sự, triết lý, mộc mạc đến tận cùng của thân phận con người mà đem ra quẫy đạp trên nền âm thanh điện tử chát chúa hay biến hóa, biến chất theo kiểu Jazz miễn cưỡng, thì chả ra thể thống gì?

​Hãy nhìn ra thế giới. Khi các ca sĩ quốc tế hát lại một bản Oldies cổ điển, điều đầu tiên họ làm là tôn trọng tác giả và giữ gìn cấu trúc hòa âm, tiết tấu nguyên bản. Người ta quý một bản cover vì nó giữ được cái Original, giữ được cái hồn cốt gốc rễ chứ không phải vì nó cố biến tấu cho dị biệt. ​Ở ta thì ngược lại. Sự thiếu hụt về học vấn và sự nghèo nàn về thẩm mỹ đã biến nhiều sản phẩm thành thứ ngoại lai rẽ ngả, "nửa tây nửa ta" chẳng giống ai. Họ dùng kỹ thuật số để lấp liếm sự yếu kém về tư duy âm nhạc, biến việc làm nhạc thành một công nghiệp vô cảm.

​Muốn tìm lại dĩ vãng, tìm lại sự mộc mạc nguyên thủy và cái tầm của một nền văn hóa âm nhạc đúng nghĩa, có lẽ không gì bằng tự mình bấm nút Play trên những cuộn băng cũ. Thà giam mình trong không gian của những giai điệu xưa cũ, còn hơn phải nghe những thứ âm thanh nham nhở, thiếu hiểu biết đang làm hoen ố giá trị nghệ thuật từng một thời được coi là bảo vật của văn hóa Việt Nam.

Lê Xuân Trường