SẼ CÓ MỘT NGÀY!

Elon Musk muốn xóa khái niệm mất sóng, cuộc gọi sẽ đi theo bạn đến mọi nơi

+ Starlink đã đưa hơn 10.000 vệ tinh lên quỹ đạo và Elon Musk đang theo đuổi một mục tiêu táo bạo hơn, biến bầu trời thành mạng viễn thông phủ gần khắp hành tinh. Lúc đó, chiếc điện thoại trong túi bạn có thể gọi điện, nhắn tin và truy cập mạng giữa đại dương, trên đỉnh núi hay khi bước sang một quốc gia khác mà không cần đổi SIM.

Khi bầu trời trở thành cột phát sóng khổng lồ

+ Trong hơn 40 năm, điện thoại di động vận hành theo một nguyên lý. Muốn gọi điện, nhắn tin hay truy cập mạng, thiết bị phải tìm được cột phát sóng gần nhất. Núi cao, sa mạc, đại dương hay vùng cực luôn là những khoảng trắng trên bản đồ liên lạc.

+ Elon Musk muốn thay đổi điều đó. Tầm nhìn mà ông nhiều lần nhắc đến là biến hàng nghìn vệ tinh Starlink thành những "cột phát sóng" bay quanh Trái Đất. Khi điện thoại rời khỏi vùng phủ của nhà mạng mặt đất, tín hiệu sẽ hướng lên bầu trời thay vì tìm kiếm một trạm phát dưới đất.

+ Đây là cách tiếp cận khác hẳn những mạng viễn thông truyền thống vốn phải xây dựng hàng triệu cột phát sóng, kéo cáp quang, lắp đặt thiết bị và duy trì nguồn điện trên diện rộng.

+ Theo SpaceX, mạng Starlink hiện đã có hơn 10 nghìn vệ tinh hoạt động ở quỹ đạo thấp. Lớp vệ tinh này bay cách mặt đất khoảng 550 km, gần hơn rất nhiều so với các vệ tinh viễn thông truyền thống ở độ cao gần 36.000 km. Khoảng cách ngắn giúp giảm đáng kể độ trễ tín hiệu.

+ Điều gây chú ý hơn nằm ở công nghệ kết nối trực tiếp giữa điện thoại và vệ tinh.

+ Thay vì yêu cầu người dùng mua một thiết bị chuyên dụng, SpaceX phát triển giải pháp để nhiều mẫu điện thoại hỗ trợ mạng 4G hiện nay có thể liên lạc với vệ tinh khi ở ngoài vùng phủ sóng. Giai đoạn đầu tập trung vào tin nhắn, sau đó mở rộng sang cuộc gọi và truyền dữ liệu.

+ Khi hoàn thiện, khái niệm "mất sóng" sẽ dần trở thành ký ức đối với nhiều khu vực trên hành tinh.

+ Đó là lý do nhiều chuyên gia coi dự án này là bước tiến lớn của ngành viễn thông kể từ khi điện thoại di động xuất hiện.

Chuyến du lịch không còn cần đổi thẻ SIM

+ Mỗi năm, hàng trăm triệu người phải đổi thẻ SIM hoặc đăng ký gói cước mới khi đặt chân đến một quốc gia khác. Đây là thủ tục của khách du lịch, doanh nhân và người lao động quốc tế.

+ Elon Musk hình dung một tương lai khác. Ông từng cho biết người dùng có thể giữ nguyên số điện thoại, giữ nguyên nhà mạng và vẫn sử dụng dịch vụ ở nhiều quốc gia nếu nhà mạng đó hợp tác với Starlink và được cơ quan quản lý sở tại chấp thuận.

+ Điều này đồng nghĩa chiếc điện thoại sẽ tự lựa chọn đường truyền phù hợp. Ở thành phố, thiết bị sử dụng mạng mặt đất như hiện nay.

+ Ra biển, lên núi, băng qua sa mạc hoặc bay đến những vùng dân cư thưa thớt, tín hiệu sẽ chuyển sang vệ tinh mà người dùng gần như không nhận thấy sự thay đổi.

+ Ý tưởng ấy đặc biệt hấp dẫn với ngành hàng hải, hàng không, cứu hộ, nghiên cứu khoa học và các đoàn thám hiểm. Những nơi trước đây phải mang theo điện thoại vệ tinh đắt đỏ có thể sử dụng ngay chiếc điện thoại quen thuộc.

+ Nhiều nhà mạng tại Mỹ và một số quốc gia đã bắt đầu hợp tác với SpaceX để thử nghiệm dịch vụ này.

+ Đây cũng là con đường mà SpaceX lựa chọn thay vì tự xây dựng một mạng viễn thông toàn cầu độc lập. Công ty tận dụng mạng lưới sẵn có của các nhà mạng, còn vệ tinh đảm nhiệm phần phủ sóng ở những nơi cột phát sóng không thể vươn tới.

+ Khi mô hình này được mở rộng, hàng tỷ người sẽ có thêm một lớp bảo đảm kết nối khi xảy ra thiên tai hoặc mất điện trên diện rộng.

Giấc mơ đã khởi động nhưng đích đến vẫn còn phía trước

+ Dù triển vọng rất lớn, vẫn còn nhiều rào cản. Mỗi quốc gia đều có quy định riêng về tần số vô tuyến, cấp phép dịch vụ và an ninh viễn thông. Muốn hoạt động tại một thị trường, SpaceX cần đạt được thỏa thuận với nhà mạng địa phương và nhận được sự chấp thuận của cơ quan quản lý.

+ Bên cạnh đó, việc truyền dữ liệu trực tiếp từ điện thoại lên vệ tinh đòi hỏi công nghệ xử lý tín hiệu rất phức tạp. Công suất phát của điện thoại nhỏ hơn rất nhiều so với các thiết bị thu phát chuyên dụng.

+ Đến nay, SpaceX vẫn chưa công bố thời điểm xuất hiện một chiếc điện thoại hoạt động hoàn toàn trên mạng Starlink.

+ Cũng chưa có thông báo chính thức về một dịch vụ di động toàn cầu do Starlink vận hành độc lập.

+ Những dự đoán cho rằng sản phẩm như vậy sẽ xuất hiện trong khoảng 2 năm tới mới dừng ở mức nhận định của một số nhà quan sát, chưa phải thông tin được SpaceX xác nhận.

+ Tuy vậy, hướng đi đã được xác định. Giống như cách Starlink từng đưa Internet tốc độ cao đến những vùng xa xôi, bước tiếp theo là đưa khả năng gọi điện và truyền dữ liệu lên quỹ đạo.

+ Lịch sử viễn thông từng chứng kiến điện thoại bàn nhường chỗ cho điện thoại di động. Sau đó là sự bùng nổ của điện thoại thông minh.

+ Khi mạng vệ tinh và mạng mặt đất hòa làm một, cuộc cách mạng tiếp theo có thể sẽ diễn ra trên bầu trời.

+ Ngày ấy, người đứng trên đỉnh núi Himalaya, giữa Thái Bình Dương hay ở một hòn đảo nhỏ giữa đại dương vẫn có thể gọi về cho gia đình bằng chính chiếc điện thoại trong túi, với số điện thoại quen thuộc.

+ Đó là cách mà Elon Musk đang theo đuổi. Nó còn cần thời gian, cần thêm vệ tinh, thêm các thỏa thuận với nhà mạng và sự chấp thuận của nhiều quốc gia. Khi thành công, bản đồ phủ sóng của nhân loại sẽ được vẽ lại, bằng những điểm sáng chuyển động quanh Trái Đất thay vì những cột phát sóng cắm trên mặt đất.

Cu Làng Cát

Nắng nóng: Cơ thể con người có thể chịu đựng nhiệt độ cao đến đâu?

Trong bối cảnh Trái đất đang nóng lên, mùa hè ngày càng trở nên nóng bức hơn, ngay cả ở những nước được coi là xứ lạnh, câu hỏi đặt ra là cơ thể con người có thể chịu được mức nhiệt độ nào ?

Một người ngồi tại đài phun nước Trocadéro gần tháp Eiffel trong đợt nắng nóng ở Paris, ngày 24/06/2026. AP Photo/Christophe Ena

Biến đổi khí hậu đang tạo ra những mùa hè hỏa ngục, thiêu đốt hàng trăm ngàn hecta rừng trên khắp quả địa cầu. Tại châu Âu, nắng nóng là nguyên nhân khiến hơn 170.000 người tử vong mỗi năm, theo số liệu của Liên Hiệp Quốc. Tại Pháp, những ngày đầu hè 2026 đã liên tục phá vỡ các kỷ lục nhiệt độ, nhiều nơi trên 40 độ C và kéo dài nhiều ngày. Điều này gợi lại trận nóng kỷ lục năm 2003, đã cướp đi sinh mạng của hơn 70.000 người tại châu Âu.

Nếu như các cuộc tranh luận chính trị xoay quanh việc tìm giải pháp nhà ở, kiến trúc thích ứng với điều kiện thời tiết ngày càng nóng hơn, thì giới khoa học đang đặt ra những câu hỏi về giới hạn của cơ thể con người trước điều kiện thời tiết ngày càng nóng, tác động đến cơ thể như thế nào, và làm sao có thể thích ứng được ?

Giới hạn chịu nhiệt của cơ thể con người ?

Thông thường, nhiệt độ bên trong cơ thể con người (còn được gọi là nhiệt độ cốt lõi, đo ở trong nội tạng, không phải trên bề mặt da) được duy trì ở mức 36,8 độ C, để hàng tỷ tế bào và enzyme hoạt động bình thường.

Nếu không tính đến trường hợp bị sốt, và chỉ xét đến nhiệt độ môi trường quá cao hoặc vận động quá sức khiến cơ thể mất kiểm soát, thì nhiệt độ cốt lõi không được vượt quá 43 độ C. Nếu vượt ngưỡng này, các protein và tế bào có thể bị « thiêu rụi ».

Khi xét đến khả năng chịu đựng tối đa của con người, theo tạp chí Nature, chưa có một ngưỡng nhiệt nào được công nhận rộng rãi, một phần là do tác động của nhiệt độ đối với thể trạng mỗi người là khác nhau và tùy thuộc vào độ ẩm.

Nhiệt độ được nêu trong các bản tin thời tiết thường là nhiệt độ không khí khô đo bằng nhiệt kế thông thường, chỉ số này không phản ánh được các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến cơ thể.

Nhiệt độ cao kết hợp với độ ẩm : Lưỡi hái tử thần thầm lặng

Trong vòng nhiều năm, nghiên cứu của Sherwood và Huber về Nhiệt độ bầu ướt (Wet-bulb temperature), thường xuyên được giới khoa học trích dẫn, là chỉ số kết hợp giữa nhiệt độ không khí và độ ẩm, xét đến việc mồ hôi khó bay hơi do không khí đã bão hòa hơi nước, khiến cơ thể mất khả năng tự làm mát và nhiệt độ trong cơ thể sẽ liên tục tăng, vượt quá mức an toàn 37 độ C. Theo đó, ngưỡng tối đa mà hệ thống tự làm mát của cơ thể con người có thể chịu đựng là : nhiệt độ 35 độ C, và độ ẩm 100%. Trong điều kiện này, cơ thể mất khả năng làm mát, về lý thuyết, con người có thể sống sót trong khoảng 6 giờ, ngay cả khi ở trong bóng râm.

Nhiệt độ bầu ướt đạt mức cao nhất tại các khu vực ven biển cận nhiệt đới ở Nam Á, Trung Đông và tây nam Bắc Mỹ, những nơi có sự kết hợp mạnh mẽ giữa nhiệt độ cao và độ ẩm lớn.

Việc phân tích dữ liệu từ các trạm khí tượng thu thập từ năm 1979 cho thấy nhiệt độ bầu ướt tại Pakistan (do gió mậu dịch) và khu vực Vịnh (với hơi nước từ biển) đã vượt ngưỡng 35°C trong khoảng thời gian từ một đến hai giờ vào một số dịp, chủ yếu là từ năm 2003 trở lại đây. Tại Việt Nam, nhiệt độ bầu ướt trong những đợt nóng đỉnh điểm thường dao động từ 28 đến 32 độ C.

Các nhà khoa học cũng cho rằng mức giới hạn ước tính 35°C này là trên lý thuyết, ở trạng thái tĩnh và cơ thể con người có lẽ sẽ suy kiệt ở mức nhiệt độ thấp hơn nhiều, đặc biệt là khi xét đến trường hợp vận động. Larry Kenney chuyên ngành sinh lý học và vận động học, đã thực hiện nhiều nghiên cứu về tác động của nhiệt độ đối với mọi lứa tuổi và các nhóm đối tượng khác nhau. Nhà khoa học này chỉ ra rằng ngưỡng giới hạn thực tế của nhiệt độ bầu ướt đối với người trẻ khỏe mạnh là 31 độ C, độ ẩm 100 %. Ngưỡng này còn thấp hơn ở người cao tuổi.

Hậu quả nghiêm trọng nhất đối với cơ thể con người khi nhiệt độ tăng cao đỉnh điểm là gì?

Nhiệt độ và độ ẩm cực cao gây ra hai mối đe dọa lớn về mặt sinh lý đối với cơ thể con người. Đầu tiên là nhiệt độ cơ thể tăng, vượt quá khả năng điều chỉnh của cơ thể, nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến nhiệt sẽ tăng lên. Đầu tiên phải kể đến tình trạng kiệt sức vì nóng, hay say nắng. Sau đó là các bệnh lý liên quan đến tim mạch. Cơ thể cố gắng làm mát, bằng cách chuyển lưu lượng máu đến da, để giảm ra mồ hôi, khiến tim phải làm việc nhiều hơn.

Nếu những người trẻ, khỏe mạnh có thể chịu được việc tim mạch tăng cường độ hoạt động, thì những người cao tuổi, trên 65 tuổi, dù khỏe mạnh, có thể gặp khó khăn khi nhịp tim tăng, hoặc khó duy trì lượng máu tim bơm ra trong mỗi nhịp đập ở mức cần thiết. Những người có bệnh lý sẵn về tim mạch càng gặp nhiều rủi ro hơn. Theo các dữ liệu từ các đợt nắng nóng trên khắp thế giới, nguyên nhân tử vong vì nắng nóng phổ biến không phải là do mất nước, hay say nắng, mà là do suy tim mạch do tiếp xúc lâu dài với nền nhiệt cao.

Tác động của nhiệt độ cao gây áp lực lên tim và thận, dẫn đến đau đầu, làm gián đoạn giấc ngủ và làm chậm khả năng nhận thức. Trong những trường hợp nghiêm trọng, sốc nhiệt có thể dẫn đến suy đa tạng. Tạp chí Nature cũng nêu ra tình trạng suy thận mãn tính không rõ nguyên nhân ở một số nông dân trẻ tại El Salvador, Ấn Độ và Pakistan. Một số nghiên cứu khác cũng cho thấy tỷ lệ những người mắc bệnh về thận cao hơn ở những người phải lao động ngoài trời, so với những người làm việc chân tay, nhưng ở trong nhà.

Nắng nóng tác động đến cơ thể như thế nào ? CANVA/Chi Phuong/ RFI

Người dân sống tại các xứ nóng như sa mạc, nam bán cầu làm sao tồn tại dưới nền nhiệt lên đến 50 độ C ?

Tính đến năm 2025, nhiệt độ trong không khí nóng nhất quả địa cầu từng được ghi nhận là 56,7 độ C, tại Thung lũng chết ở California ở Hoa Kỳ vào năm 1913. Khu vực này cũng vẫn giữ kỷ lục nhiệt độ đo được trên mặt đất nóng nhất, 93,9 độ C vào năm 1972.

Tại những khu vực khắc nghiệt như ở sa mạc hoặc nam bán cầu, nhiệt độ có thể lên đến 50 đô C vào mùa hè, và thường độ ẩm thấp, không khí khô, và mồ hôi dễ bay hơi. Lối sinh hoạt của người dân ở xứ nóng cũng được thay đổi theo điều kiện thời tiết, bắt đầu ngày sớm, lao động vào ban đêm mặc đồ kín, tạo lớp lưu thông không khí đệm giữa da và môi trường, giảm tốc độ mất nước của cơ thể. Kiến trúc nhà cũng được xây dựng bằng những vật liệu chống nóng, tránh ánh nắng trực tiếp.

Điều kiện kinh tế ngày càng phát triển khiến việc sử dụng điều hòa nhiệt độ ngày càng phổ biến hơn.

Sưu tầm theo RF

 

Có thể gọi là phản quốc?

Khoa học gia Harvard từng bị kết án đang xây dựng lại phòng thí nghiệm giao diện não-máy tính tại Trung Quốc.

*Charles Lieber dẫn dắt phòng thí nghiệm i-BRAIN của Trung Quốc với nguồn lực tối tân và tài trợ từ nhà nước.

*Phòng thí nghiệm đang tuyển dụng nhà nghiên cứu để thực hiện các nghiên cứu trên khỉ làm mô hình cho giao diện não-máy tính ở người. Vụ này cho thấy giới hạn của các biện pháp bảo vệ công nghệ có ứng dụng quân sự của Mỹ, theo các nhà phân tích

Thâm Quyến, ngày 30 tháng 4 (Reuters). Một khoa học gia người Mỹ từng bị kết án vì nói dối với chính quyền Mỹ về khoản tiền nhận từ Trung Quốc trong thời gian làm việc tại Đại học Harvard đã xây dựng lại phòng thí nghiệm nghiên cứu của mình tại Thâm Quyến, nhằm theo đuổi công nghệ mà chính phủ Trung Quốc coi là ưu tiên quốc gia: nhúng thiết bị điện tử vào não người.

Charles Lieber, 67 tuổi, là một trong những nhà nghiên cứu hàng đầu thế giới về giao diện não-máy tính (brain-computer interfaces). Công nghệ này đã cho thấy tiềm năng trong việc điều trị các bệnh như ALS (xơ cứng teo cơ bên) và khôi phục khả năng vận động cho bệnh nhân bị liệt.

Tuy nhiên, nó cũng có tiềm năng ứng dụng quân sự: Các khoa học gia thuộc Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đã nghiên cứu giao diện não như một cách để tạo ra “siêu chiến binh” bằng cách tăng cường sự linh hoạt tinh thần và khả năng nhận thức tình huống, theo Bộ Quốc phòng Mỹ.

Lieber bị bồi thẩm đoàn kết tội và bị kết án vào tháng 12/2021 vì đưa ra những tuyên bố sai sự thật với các nhà điều tra liên bang về mối quan hệ của ông với một chương trình chiêu mộ "Ngàn Nhân tài nước ngoài" của Trung Quốc, cũng như các tội danh liên quan đến thuế từ khoản tiền ông nhận từ một trường đại học Trung Quốc.

Ông chỉ phải ngồi tù 2 ngày, sau đó chịu 6 tháng quản thúc tại gia, bị phạt $50000 đô và phải hoàn trả $33600 đô cho Sở Thuế vụ Mỹ (IRS). Trong vụ án, luật sư bào chữa cho biết ông đang mắc bệnh lymphoma không thể chữa khỏi (lúc đó đang thuyên giảm) và đang đấu tranh để sống sót.

Ba năm sau khi bị tuyên án, Reuters phát hiện Charles Lieber hiện đang lãnh đạo phòng thí nghiệm i-BRAIN (Institute for Brain Research, Advanced Interfaces and Neurotechnologies) do nhà nước Trung Quốc tài trợ.

Ông có quyền tiếp cận thiết bị chế tạo nano chuyên dụng và cơ sở hạ tầng nghiên cứu trên linh trưởng (khỉ) mà trước đây ông không có tại Harvard.

Phòng thí nghiệm này thuộc Viện Nghiên cứu và Chuyển giao Y khoa Thâm Quyến (Shenzhen Medical Academy of Research and Translation - SMART).“Tôi đến đây vào ngày 28 tháng 4 năm 2025 chỉ với một giấc mơ và không có gì nhiều, có lẽ chỉ vài túi quần áo,” Lieber phát biểu tại một hội nghị của chính quyền Thâm Quyến vào tháng 12.

“Cá nhân tôi, mục tiêu của tôi là biến Thâm Quyến thành một trung tâm hàng đầu thế giới.”Lieber, qua trợ lý của mình, đã từ chối yêu cầu phỏng vấn của Reuters với lý do “các cam kết hiện tại”. Ông ta cũng không trả lời các câu hỏi bằng văn bản từ Reuters.

SMART năm ngoái đã bổ nhiệm Lieber làm nhà nghiên cứu (investigator), theo một bài đăng trên website của i-BRAIN ngày 1/5/2025. Tin này đã được một số phương tiện truyền thông đưa tin.

Cùng ngày đó, i-BRAIN thông báo Lieber còn được bổ nhiệm làm Giám đốc sáng lập của viện, thông báo này lúc đó không được báo chí chú ý. Đây là bài viết toàn diện nhất về hoạt động của Lieber kể từ khi ông chuyển đến Trung Quốc.

Reuters lần đầu tiên đưa tin rằng phòng thí nghiệm của ông có quyền tiếp cận cơ sở nghiên cứu trên linh trưởng riêng biệt và thiết bị sản xuất chip; rằng nó nằm trong một hệ sinh thái rộng lớn gồm các tổ chức được nhà nước hậu thuẫn với hàng tỷ đô tài trợ; và rằng viện này đang thu hút nhân tài khoa học hàng đầu từ Mỹ trở về.

Năm 2011, Lieber từng được xếp hạng là hóa học gia hàng đầu thế giới trong thập niên trước đó theo bảng xếp hạng của Thomson Reuters (công ty mẹ của Reuters). Thomson Reuters sau này đã bán bộ phận thực hiện bảng xếp hạng này và từ chối bình luận.

Một số nhà phân tích cho rằng việc Lieber có thể tái thiết lập phòng thí nghiệm sau khi bị kết án hình sự vì che giấu mối quan hệ với Trung Quốc cho thấy các biện pháp bảo vệ công nghệ có tiềm năng quân sự của Mỹ chưa theo kịp nỗ lực thu hút công nghệ của chính phủ Trung Quốc. Lo ngại này càng lớn hơn do chiến lược “quân dân dung hợp” (military-civil fusion) của Bắc Kinh, theo đó các nguồn lực và nghiên cứu dân sự có thể được chia sẻ với quân đội.

“Trung Quốc đã vũ khí hóa chính sự cởi mở và nỗ lực đổi mới của chúng ta để chống lại chúng ta,” ông Glenn Gerstell, Cố vấn cao cấp tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) và cựu Tổng cố vấn của Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA) từ 2015-2020, nhận định. 

“Họ đã đảo ngược điều đó và lợi dụng nó để chống lại chúng ta.

”Bộ Khoa học và Công nghệ Trung Quốc cùng Bộ Quốc phòng nước này không phản hồi về việc phát triển giao diện não-máy tính. SMART và i-BRAIN cũng không trả lời các câu hỏi về hướng nghiên cứu và việc chiêu mộ Lieber.

Nghiên cứu trên linh trưởng

Vị trí mới của Lieber dường như mang lại cho ông nguồn lực dồi dào hơn so với ở Mỹ.

Tại Thâm Quyến, vào tháng 2 vừa qua, i-BRAIN đã lắp đặt hệ thống quang khắc tia cực tím sâu (deep ultraviolet lithography) do tập đoàn ASML (Hà Lan) sản xuất, theo website của phòng thí nghiệm. Máy móc của ASML chuyên dùng để in các mạch điện cực nhỏ cần thiết cho chip tiên tiến.

Tại Harvard, Lieber chỉ sử dụng thiết bị quang khắc chia sẻ tại Trung tâm Hệ thống nanoscale của trường, nơi phục vụ hơn 1600 người dùng mỗi năm.

Mẫu máy mà i-BRAIN sử dụng hai thế hệ so với các máy bị hạn chế xuất cảng, nhưng vẫn có giá khoảng $2 triệu đô, theo chuyên gia Jeff Koch của công ty nghiên cứu bán dẫn SemiAnalysis.

ASML cho biết họ sẽ không bình luận công khai về khách hàng.Trên cùng khuôn viên, Lieber còn có quyền tiếp cận cơ sở Brain Science Infrastructure (BSI) Shenzhen, một phòng thí nghiệm có 2000 chuồng khỉ và không gian chuyên biệt dành cho công việc của i-BRAIN.

Nhiều nhà nghiên cứu trong lĩnh vực này coi thí nghiệm trên linh trưởng là bước bắt buộc trước khi thử nghiệm trên người đối với giao diện não-máy tính xâm lấn. Cơ sở BSI thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc và được chính quyền Thâm Quyến tài trợ.

i-BRAIN đang tuyển dụng cả nhà nghiên cứu trong nước và quốc tế để thực hiện các nghiên cứu điện sinh lý trên khỉ rhesus làm mô hình cho giao diện não-máy tính ở người, theo một bài đăng trên website vào tháng 9/2025.

Không có dấu hiệu cho thấy Lieber từng thực hiện nghiên cứu trên linh trưởng khi còn ở Harvard. Đại học danh tiếng này đã đóng cửa Trung tâm Nghiên cứu Linh trưởng New England vào năm 2015 do áp lực về phúc lợi động vật và vấn đề tài chính.

Jung Min Lee, nhà nghiên cứu từng cùng Lieber viết bài về công nghệ nano tại Harvard, đã theo ông sang i-BRAIN với vị trí giáo sư nghiên cứu liên kết (research associate professor). Lee là chuyên gia về việc ghép điện tử linh hoạt vào mô não.

Harvard không phản hồi các câu hỏi của Reuters về Lieber và Lee.

John Donoghue, giáo sư tại Đại học Brown và là nhà thần kinh học tiên phong phát triển hệ thống giao diện não-máy tính nổi tiếng mang tên BrainGate, cho biết nghiên cứu trên linh trưởng là “hoàn toàn thiết yếu” để chuyển giao công nghệ giao diện thần kinh sang ứng dụng trên người, nhưng tại Mỹ lại gặp phải nhiều rào cản về quy định và nguồn tài trợ.

“Với quá nhiều rắc rối liên quan đến nghiên cứu trên linh trưởng không phải người ở đây, việc có ai đó cung cấp cho bạn toàn bộ sự hỗ trợ, tiếp cận công nghệ, một trung tâm tập trung cùng với một sáng kiến quốc gia, những thứ đó cực kỳ hấp dẫn,” ông nói với Reuters.

Ngân sách năm 2026 của SMART, được tài trợ hoàn toàn bởi chính quyền thành phố Thâm Quyến, đã tăng gần 18% lên khoảng $153 triệu đô. Các tài liệu ngân sách của viện không nêu rõ tỷ lệ phần trăm dành cho i-BRAIN.

SMART được thành lập năm 2023 dưới thời viện trưởng sáng lập Nieng Yan, một nhà sinh học cấu trúc. Việc bà trở về Trung Quốc năm 2022 sau 5 năm làm việc tại Đại học Princeton đã được truyền thông trong nước ca ngợi như sự trở về của một “nữ thần khoa học”. Nieng Yan và Đại học Princeton đều không phản hồi các câu hỏi của Reuters về vai trò của bà tại Thâm Quyến cũng như việc chiêu mộ Charles Lieber.

Bên cạnh SMART là Phòng thí nghiệm Vịnh Thâm Quyến (Shenzhen Bay Laboratory), một thực thể pháp lý riêng biệt nhưng hoạt động song song chặt chẽ. Phòng thí nghiệm này được thành lập năm 2019 với ngân sách 5 năm khoảng $2 tỷ đô từ chính quyền Thâm Quyến. Cả hai viện đều đặt tại Thành phố Khoa học Quang Minh, một trung tâm khoa học quốc gia với công viên và kênh rạch được chăm sóc kỹ lưỡng. Hai tổ chức này chia sẻ ban lãnh đạo và văn phòng, đồng thời sẽ cùng chiếm giữ một khu đất riêng rộng 750000 mét vuông đang được xây dựng với chi phí dự kiến $1.25 tỷ đô. Phòng thí nghiệm Vịnh Thâm Quyến không phản hồi yêu cầu bình luận.

Các bảng chỉ dẫn dẫn khách đến khuôn viên của SMART được khắc khẩu hiệu: “Cùng Đảng sáng tạo” (“Innovate with the Party”). Một phóng viên của Reuters đã bị từ chối cho vào văn phòng của i-BRAIN khi cố gắng giao một bức thư cho Lieber.

Lieber là một trong ít nhất sáu nhà khoa học chuyển từ các tổ chức Mỹ sang làm việc tại SMART, dù tất cả họ đều là các nhà nghiên cứu sinh ra tại Trung Quốc và trở về nước.

Trung Quốc đã chính thức đưa công nghệ giao diện não-máy tính vào danh sách ưu tiên phát triển quốc gia trong Kế hoạch 5 năm mới được công bố vào tháng 3/2026. Ông Trịnh Thiện Kiệt (Zheng Shanjie), Chủ nhiệm Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc, phát biểu vào tháng 10 rằng sự phát triển của giao diện não-máy tính và các công nghệ liên quan “sẽ tương đương với việc tạo ra một lĩnh vực công nghệ cao mới của Trung Quốc trong 10 năm tới”.

Cơ quan Dự án Nghiên cứu Tiên tiến Quốc phòng Mỹ (DARPA) cũng đang đầu tư vào giao diện não-máy tính phục vụ cho việc điều khiển drone và phòng thủ mạng, theo mô tả chương trình của cơ quan này. Các dự án nghiên cứu do Lieber dẫn dắt tại Harvard đã nhận hơn $8 triệu đô tài trợ từ Bộ Quốc phòng Mỹ kể từ năm 2009, theo hồ sơ tòa án. Ngũ Giác Đài không phản hồi các câu hỏi về ứng dụng quân sự của công nghệ này cũng như vai trò hiện tại của Lieber tại Thâm Quyến.

CẠNH TRANH GIẢI NOBEL

Vụ kết án Charles Lieber năm 2021 là một trong số ít thành công của chương trình China Initiative do Bộ Tư pháp Mỹ khởi xướng dưới thời chính quyền Trump đầu tiên nhằm chống lại gián điệp kinh tế và đánh cắp tài sản trí tuệ từ Trung Quốc. Chương trình này sau đó bị chấm dứt dưới thời Tổng thống Joe Biden do hàng loạt thất bại và chỉ trích về phân biệt chủng tộc.

Trong khi vẫn đang trong thời gian quản thúc, Lieber đã được tòa án cho phép ít nhất ba chuyến đi Trung Quốc vào năm 2024, trong đó có một chuyến được Thẩm phán Tòa án Quận Mỹ Denise Casper phê chuẩn với lý do “xây dựng mạng lưới việc làm”, theo hồ sơ tòa án. Thẩm phán Casper không phản hồi yêu cầu bình luận.

Đội ngũ bào chữa của Lieber cho biết trong bản ghi nhớ trước khi tuyên án năm 2023 rằng khoa học gia này đang mắc bệnh lymphoma và phần lớn thời gian bị giới hạn trong nhà, chỉ ra ngoài để khám bệnh, đi dạo ngắn và thỉnh thoảng thăm một trang trại địa phương. Trong sự nghiệp 30 năm tại Harvard, ông dành hơn 80 giờ mỗi tuần trong phòng thí nghiệm. Khi không làm việc, Lieber dành thời gian “huấn luyện vật wrestling và trồng bí ngô khổng lồ trong sân sau nhà”, theo lời bào chữa.

Lieber thừa nhận mình đã “trẻ và ngu ngốc” khi dính líu đến chương trình Thousand Talents (Ngàn Nhân Tài) của Trung Quốc, sáng kiến do nhà nước hậu thuẫn nhằm chiêu mộ chuyên gia nước ngoài, theo luật sư của ông trình bày trước tòa năm 2021. Khi bị bắt năm 2020, Lieber đã nói với đặc vụ FBI rằng ông “muốn giành giải Nobel” và được công nhận cho những đóng góp của mình, theo lời công tố viên. FBI từ chối bình luận và Bộ Tư pháp Mỹ không phản hồi các câu hỏi. Vụ của Lieber thể hiện sự thất bại rộng lớn hơn của chính sách Mỹ, theo một số nhà phân tích.

“Nếu coi ông ấy như một vector chuyển giao công nghệ đi ngược lại lợi ích của Mỹ, chúng ta đã phát hiện ra, trừng phạt ông ta, nhưng điều đó không hề ngăn chặn được xu hướng lớn hơn,” bà Emily de La Bruyère, đồng sáng lập công ty tư vấn chuyên về Trung Quốc Horizon Advisory và nghiên cứu viên cao cấp tại Quỹ Bảo vệ Dân chủ (Foundation for Defense of Democracies), một viện nghiên cứu có quan điểm cứng rắn về chính sách đối ngoại, nhận định.

Ông Gerstell, cựu quan chức Mỹ, mô tả Lieber là “Exhibit A" cho thấy các công cụ pháp lý của Mỹ còn bất lực.

“Đây là một người đã bị kết án đúng tội mà chúng ta muốn kết án ông ta trong bối cảnh này, vậy mà ngay khi vừa hết quản thúc tại gia, ông ta đã sang Trung Quốc,” ông nói.

Bài của David Kirton tại Thâm Quyến. David Crawshaw hiệu đính

SỰ KỲ DIỆU CỦA ĐẤNG TẠO HOÁ

1) Chim không đi tiểu.

2) Ngựa và bò ngủ khi đứng.

3) Con dơi là động vật có vú duy nhất có thể bay. Xương chân của con dơi mỏng đến nỗi không con dơi nào đi nổi.

4) Ngay cả khi một con rắn nhắm mắt, nó vẫn có thể nhìn qua mi mắt.

5) Mặc dù có vẻ ngoài trắng, xù xì của bộ lông của Gấu Bắc Cực, nó thực sự có làn da đen.

6) Con ruồi trung bình chỉ sống trong 2 hoặc 3 tuần.

7) Đối với mỗi con người trên thế giới có một triệu con kiến.

8) Một lượng nhỏ rượu đặt trên miệng con bọ cạp sẽ khiến nó phát điên và tự chích đến chết!

9) Cá sấu và cá mập có thể sống đến 100 năm.

10) Một con ong mật có hai dạ dày- một để mật, một để thức ăn.

11) Voi nặng ít hơn lưỡi cá voi xanh. Trái tim của cá voi xanh bằng một chiếc xe hơi.

12) Cá voi xanh là sinh vật lớn nhất từng đi lang thang trên Trái đất.

13) Một con gián có thể sống sót trong khoảng một tuần mà không có đầu trước khi chết đói.

14) Khi một con cá heo bị bệnh hoặc bị thương, những tiếng kêu đau khổ của nó như lời triệu tập sự hỗ trợ từ những con cá heo khác, cố gắng hỗ trợ nó lên bề mặt để nó có thể thở.

15) Một con ốc có thể ngủ được 3 năm.

16) Con chim nhanh nhất, có thể bay nhanh đến 106mph. (Peregrine falcon thực tế là 174km /giờ hoặc 108mph)

17) Một con bò cho gần 200.000 ly sữa trong cuộc đời.

18) Con đỉa có 32 bộ não.

19) Trung bình con mèo ngoài hoang dã chỉ có tuổi thọ khoảng ba năm. Chỉ có mèo trong nhà mới có thể sống được mười sáu năm hay lâu hơn.

20) Cá mập là động vật duy nhất không bao giờ bị bệnh. Chúng miễn dịch với mọi loại bệnh kể cả ung thư.

21) Máy dò của muỗi có 47 cạnh sắc nhọn trên đầu để giúp nó cắt qua da và thậm chí là các lớp quần áo bảo vệ.

22) Bộ não của con người có không gian trí nhớ hơn 2,5 triệu Petabytes là 2.500,500 Gigabytes

Con Ngựa “AI”

Hình ảnh ngựa trí tuệ nhân tạo trích từ hãng Kawasaki Heavy Industries

https://www.khi.co.jp/expo2025/concept01/index_en.html.

Tết năm nay, năm 2026 là Tết Bính Ngọ, năm con Ngựa. Trong tâm thức người Việt, mùa Xuân luôn là khởi đầu của những hy vọng. Ngày xưa dân gian tin rằng năm Bính Ngọ là năm của ngựa lửa — chạy nhanh, tính nóng, khó ghìm cương. Vì thế ai sinh năm này thì lanh lợi, thẳng như ruột ngựa, làm gì cũng nhanh như gió, nói trước nghĩ sau.

Truyền thuyết kể rằng, vào năm Bính Ngọ, ngựa được Trời giao nhiệm vụ mang lộc Xuân xuống trần gian. Nhưng vì vừa khỏe vừa “máu”, ngựa phi quá nhanh, làm rơi lộc khắp nơi. Vì vậy năm Bính Ngọ được cho là năm nhiều biến động, ai nhanh trí thì biết nắm cơ hội đúng lúc, ai chậm chân thì mất.

Người Việt mình cũng tin rằng Bính Ngọ là năm mạnh mẽ, nhanh nhẹn, hợp với người khởi nghiệp, đi xa, làm việc lớn — nhưng phải biết thắng lại đúng lúc, nếu không thì ngựa sẽ bất kham, tiền bạc và may mắn đều sẽ tan theo mây gió.

Từ thời lập quốc, ngựa là một hình ảnh trung thành và khí phách, từng theo Trần Hưng Đạo và tướng sĩ ra trận, mang theo khí thế dân tộc, xông pha khắp núi sông, dẹp tan quân Mông Cổ. Ngựa đã chứng tỏ là chiến mã thân thiết nhất, từng chung lưng đấu cật với kỵ sĩ từ ngàn xưa đến nay.

Ngày còn thơ, ai mà không từng say mê đọc truyền thuyết ngựa sắt phun lửa bạc, cùng với Thánh Gióng làng Phù Đổng, gậy tre, vươn mình thành cao lớn, đánh đuổi giặc Ân ra khỏi biên giới, để rồi sau chiến thắng, cả ngựa và người cỡi mây bay về trời.

Mùa Xuân năm 1789, cuối thế kỷ thứ 18, những đội kỵ binh thần tốc của vua Quang Trung, 5 ngày đêm đại phá quân Thanh, những vó ngựa phi không mệt mỏi đã viết nên trang sử Ngọc Hồi – Đống Đa lừng lẫy. Ngựa còn được lãng mạn hóa, cùng người kỵ mã chạy mấy ngày đêm không nghỉ, đem cành đào Nguyễn Huệ về trao tận tay Ngọc Hân công chúa. Ngựa luôn là người bạn đồng cam cộng khổ, là nhân chứng cho khí phách quật cường của dân tộc Việt Nam chưa bao giờ khuất phục trước kẻ xâm lăng phương Bắc.

Ngày nay, khoa học và công kỹ nghệ phát triển thần tốc, vậy tôi xin nói về loài ngựa AI. Đây là một loài ngựa nhân tạo với trí tuệ cực kỳ thông minh, biết suy nghĩ nhanh và hành động nhạy bén hơn con người. Hiện nay AI (Artificial Intelligence), Trí Tuệ Nhân Tạo, đang được cả thế giới chú ý và trở thành đề tài cực kỳ nóng: biết bao công ty đã cho ra đời đủ loại AI phục vụ cho con người, nhất là trong lĩnh vực cứu nạn và khám phá, đến được những vùng núi non hiểm trở mà các phương tiện cơ giới không đến được.

Hãng Kawasaki Heavy Industries của Nhật Bản chế tạo con ngựa AI, được đặt tên Corleo. Đây là con ngựa sắt hoàn hảo hơn tất cả các con ngựa khác được chế tạo hiện nay. Có nhiều phiên bản ngựa AI được làm ra, nhưng Corleo là con ngựa đáng được nói đến vì những đặc tính tuyệt vời của nó.

Hình ảnh ngựa trí tuệ nhân tạo trích từ hãng Kawasaki Heavy Industries

https://www.khi.co.jp/expo2025/concept01/index_en.html.

Trong ngày hội chợ tại Expo Osaka-Kansai năm 2025, hãng Kawasaki Heavy Industries trưng bày ngựa Corleo như một mô hình mẫu (Concept), chưa được sản xuất hàng loạt, chỉ như một viễn kiến để con người có thể thấy được thú cỡi ngựa robot với một cảm giác như cỡi ngựa thật.

Ngựa Corleo là con ngựa tương lai được làm bằng hợp kim Titan và hệ thống cảm biến LIDAR-360, dài 1.7 m, cao 1.6 m, con người có thể cỡi lên lưng, đi và chạy bằng 4 chân như ngựa thật. Nó có trí thông minh nhân tạo để giữ thăng bằng, đi chậm rãi bình thường hay sải bước nhanh trên những địa hình khó khăn như đồi núi, thung lũng, hoặc bất cứ nơi đâu.

Corleo chạy bằng nhiên liệu Hydrogen sạch, chứa trong bình, gắn phía sau. Động cơ 150cc tạo ra điện, truyền đến 4 chân độc lập với nhau và 4 móng chân bằng cao su chống trơn trợt (Slip-resistant Traction), có gắn thêm hệ thống nhún (Shock Absorb) tạo cảm giác êm ái như ngồi xe hơi. Nhờ những cảm biến (Sensors) tinh vi, Corleo có thể đi lại trên sườn dốc, đường sỏi đá, hay cánh đồng cỏ mượt mà xanh tươi, nó giúp cho người cỡi hưởng cái thú cỡi ngựa như thật, nhưng an toàn hơn.

Người cỡi sẽ không có chân đạp gas hay chân thắng như xe hơi vì Corleo có thể cảm nhận được sức nặng người cỡi để tự điều chỉnh thăng bằng. Thay vì tay lái, sẽ là một tay cầm có màn hình hiển thị (HUD) lên mức nhiên liệu, GPS, trọng lực nằm ở đâu, và tất cả thông số cần thiết về tình trạng Corleo như trên xe hơi. Đặc biệt về đêm, nó có thể chiếu ra một tia sáng đủ để soi đường cho kỵ mã. Chỉ có điều hãng Kawasaki chưa tiết lộ giá bán, trọng lượng, tốc độ và thời gian Corleo chạy được bao lâu. Hy vọng trong tương lai, con ngựa AI sẽ đem lại thêm nhiều sáng tạo giúp ích cho con người.

Nhìn lại năm qua, chiến tranh, loạn lạc, những cuộc nổi dậy chống độc tài vẫn còn đè nặng lên nhân loại gây ra quá nhiều lầm than; hy vọng năm Bính Ngọ sẽ là năm vừa hên lại vừa mệt — ai cầm cương hay thì thắng lớn, ai buông tay thì … ngựa đi đằng ngựa, người đi đằng người. Mong rằng nhân loại cũng sẽ mạnh mẽ và bền bỉ như ngựa, đi qua trong chiến tranh và dừng lại trong hòa bình.

Xin chúc dân Việt, trong năm Bính Ngọ, vó ngựa hanh thông, tâm vững như cương, trí sáng như lửa, người Việt an lành, nước Việt bền mạnh, nhà nhà đầy đủ, lòng lòng vững tin.

Tết năm Bính Ngọ. 2026

NGUYỄN VĂN TỚI.

 

NHỮNG ĐIỀU ELON MUSK DỰ ĐOÁN

Gần đây các bạn có xem cuộc phỏng vấn kéo dài 3 tiếng của Elon Musk không? Riêng tôi thì đã xem tới 2 lần và thật sự đầu óc như bị nổ tung. Ông nói rằng đến năm 2026, AGI sẽ được hiện thực hóa toàn diện. Và điều đầu tiên mà cả lao động chân tay lẫn lao động trí óc đều phải chuẩn bị tinh thần là khả năng thất nghiệp trong vòng 5 năm tới, bởi vì gần như mọi công việc đều sẽ bị trí tuệ nhân tạo thay thế. Bằng cấp học vấn sẽ trở nên gần như vô giá trị, đồng thời con người cũng sẽ không còn cần phải tích lũy tiền để dưỡng già nữa, bởi AI và robot sẽ khiến của cải vật chất trở nên cực kỳ dồi dào.

Ông nói, nhân loại sẽ trải qua một giai đoạn chấn động dữ dội khi thất nghiệp, không kiếm được tiền thì người bình thường phải làm sao? Câu trả lời của Musk rất thẳng thừng và lạnh lùng rằng : "Trước sự thay đổi khổng lồ đó, điều duy nhất chính phủ có thể làm là trực tiếp phát tiền cho người dân. Hàng trăm tỷ robot sẽ khiến viễn cảnh khủng hoảng sự tồn vong của con người ngày càng giống khoa học viễn tưởng hơn. Nhưng điều đáng sợ nhất không nằm ở mốc thời gian, mà là câu nói tiếp theo của Musk. Ông nói rằng chúng ta không còn đứng bên ngoài vạch xuất phát nữa, mà thực ra đang ở ngay trong vạch xuất phát đó.

Điều này có nghĩa là gì?

Phần lớn mọi người vẫn cho rằng điểm khởi đầu của công nghệ là một thời điểm nào đó trong tương lai khi mọi thứ bùng nổ đột ngột, nhưng điều đó là sai. Chúng ta đang trực tiếp trải nghiệm nó ngay lúc này, giống như đứng trên đỉnh của một chiếc tàu lượn siêu tốc, cú lao xuống đã bắt đầu rồi, chỉ là bạn chưa cảm nhận được cảm giác mất trọng lực.

Đáng suy ngẫm hơn nữa là Musk còn đưa ra một con số rất cụ thể. Ông nói rằng về mật độ trí thông minh, AI hiện tại vẫn còn không gian để nâng cấp thêm 2 bậc độ lớn. Nói một cách dễ hiểu, ngay cả khi phần cứng hoàn toàn không được nâng cấp, chỉ cần tối ưu thuật toán, AI vẫn có thể đạt được mức tiến bộ gấp 10 lần mỗi năm.

Gấp 10 lần là khái niệm gì?

Đó là, những gì AI làm được trong năm nay, năm sau sẽ làm tốt hơn gấp 10 lần, năm tiếp theo là gấp 100 lần. Đây không phải là tăng trưởng tuyến tính mà là sự bùng nổ theo cấp số nhân. Không chỉ vậy, AI đã bắt đầu tự thiết kế chip cho chính mình, điều đó có nghĩa là nó đang tinh luyện bộ não của chính nó. Con người phải mất hàng triệu năm tiến hóa mới có được mức trí tuệ như hiện nay, nhưng AI có thể chỉ cần vài tháng.

Đây chính là lý do Musk nói rằng từ khi AGI xuất hiện cho đến khi nó thông qua tự lập, tự cải tiến để đạt mức tăng trưởng gấp 10.000 lần, khoảng thời gian chuyển tiếp sẽ cực kỳ ngắn, có thể chỉ vài năm, thậm chí còn ngắn hơn.

Vậy câu hỏi đặt ra là: Nhân viên văn phòng có thật sự sẽ thất nghiệp trước không? Câu trả lời của Musk vô cùng trực diện. Ông nói rằng ngay lúc này, AI đã có thể làm được hơn một nửa công việc của giới văn phòng và quá trình này đang tăng tốc, hoàn toàn không thể dừng lại. Bất kỳ công việc nào được hoàn thành thông qua chuột, bàn phím và màn hình, trước AI gần như không có sức chống đỡ.

Soạn thảo văn bản pháp lý, AI còn viết chuẩn mực hơn cả luật sư. Lập trình cơ bản, AI làm trong một ngày bằng khối lượng công việc của bạn trong cả một tuần. Kế toán, kiểm toán, AI có thể làm việc 24 giờ mỗi ngày mà không cần nghỉ ngơi và chúng sẽ không mắc sai lầm.

Nhưng điều còn đáng sợ hơn là tác động của điều này đối với bác sĩ. Musk dự đoán rằng trong vòng 3 năm tới, tức vào năm 2028, robot Optimus của ông sẽ vượt qua những bác sĩ phẫu thuật giỏi nhất thế giới về năng lực phẫu thuật tổng thể. 5 năm sau, khoảng năm 2030, chúng sẽ hoàn toàn áp đảo con người, bao gồm cả tất cả các bác sĩ phẫu thuật hàng đầu.

Vì sao ông dám nói như vậy? Bởi vì robot có 3 lợi thế mà con người vĩnh viễn không thể vượt qua:

1/Chúng không biết mệt:

Một bác sĩ phẫu thuật con người sau 4 giờ mổ liên tục đã bắt đầu mỏi tay, nhưng robot có thể làm việc không ngừng hàng trăm giờ liền.

2/Thị giác toàn phổ:

Hồng ngoại, tử ngoại, tia X, có thể nhìn thấy những thứ mà mắt người vĩnh viễn không thể thấy với độ chính xác đạt tới cấp micromet.

3/Trí nhớ dùng chung:

Một bác sĩ con người cả đời nhiều nhất chỉ thực hiện được vài nghìn ca phẫu thuật, kinh nghiệm cũng chỉ đến mức đó. Nhưng một robot bác sĩ sau khi hoàn thành một ca mổ thì ngay lập tức tất cả các robot trên toàn thế giới đều học được. Nếu có 10.000 robot bác sĩ cùng phẫu thuật thì mỗi robot đều sở hữu kinh nghiệm tương đương 10.000 ca mổ. Các bệnh nhân khác nhau, tình huống khẩn cấp khác nhau, biến chứng khác nhau, từng chi tiết đều được chúng nắm bắt chính xác. Hơn nữa, chúng sẽ không vì cãi nhau với gia đình tối hôm trước mà mất tập trung, cũng không vì uống cà phê mà tay run dẫn đến sai sót.

Điều này có ý nghĩa gì?

Musk đã nói một câu khiến sống lưng của mọi sinh viên y khoa đều lạnh toát: Ông nói rằng việc học y trong tương lai sẽ trở nên vô nghĩa. 8 năm học y, 4 năm nội trú, con người thực sự quá chậm. Và trong vòng 5 năm tới, bất kỳ người bình thường nào cũng có thể nhận được dịch vụ chăm sóc y tế tốt hơn cả những gì Tổng thống Mỹ được hưởng ngày hôm nay, gần như là miễn phí.

Đến đây có lẽ bạn sẽ hỏi: Vậy còn lao động chân tay thì sao? Nhận định của Musk cũng tàn khốc không kém. Ông nói rằng để AI thao tác trong thế giới vật lý quả thực khó hơn nhiều so với việc vận hành trong thế giới số, nhưng khi robot Optimus thế hệ thứ 3 được sản xuất hàng loạt trên quy mô lớn, chi phí của lao động vật lý cũng sẽ giảm xuống mức cực kỳ thấp.

Đối với doanh nghiệp, dù tính toán chi phí theo cách nào thì việc mua robot vẫn luôn tiết kiệm hơn so với thuê con người. Điểm then chốt là khi một robot đã học được một kỹ năng nào đó thì toàn bộ robot trên toàn thế giới có thể lập tức tải xuống và làm chủ kỹ năng ấy. Hôm nay nó có thể khuân vác gạch đá, ngày mai nấu ăn, ngày kia thậm chí còn có thể cắt tóc. Trong khi đó, con người muốn học những kỹ năng tương tự thì cần hàng tháng, thậm chí hàng năm đào tạo. Đây chính là đòn giáng giảm chiều của trí tuệ Silicon đối với trí tuệ Carbon.

Musk thậm chí còn dự đoán rằng vào khoảng năm 2040, số lượng robot sẽ đạt tới 10 tỷ chiếc và đó vẫn chỉ là con số ước tính khá thận trọng. Vậy thế giới khi đó sẽ trở thành như thế nào? Musk đã đưa ra một khái niệm làm đảo lộn nhận thức, gọi là Thu nhập cao toàn dân (UHI).

Đây không phải là việc chính phủ phát tiền cho mọi người như mô hình thu nhập cơ bản toàn dân (UBI), mà là một sự thay đổi sâu hơn ở tầng logic kinh tế. Logic này rất rõ ràng: Khi AI và robot khiến tốc độ gia tăng sản lượng hàng hóa và dịch vụ vượt quá tốc độ gia tăng của cung tiền, thì điều gì sẽ xảy ra? Giá cả sụp đổ, chi phí sản xuất tiến gần về bằng không.

Nói một cách dễ hiểu, khi mọi thứ đều do robot sản xuất, hàng hóa sẽ rẻ đến mức gần như miễn phí. Bạn muốn thứ gì cũng giống như việc tải một bộ phim trên mạng hiện nay: tiện lợi, nhanh chóng, ai cũng có thể dùng theo nhu cầu và không còn ai trực tiếp thu tiền của bạn.

Musk thậm chí còn cho rằng trong tương lai, đơn vị đo lường của cải không còn là tiền tệ mà là năng lượng và năng lực tính toán. Ai kiểm soát được nhiều Watt hơn, người đó sẽ là người giàu của thời đại mới. Đó cũng là lý do ông khuyên giới trẻ đừng chỉ chăm chăm tiết kiệm tiền cho hưu trí. Nguyên văn lời ông là: Trong 10 đến 25 năm nữa, nơi chúng ta không còn tồn tại, nơi tiền bạc đã không còn quan trọng. Thực chất, việc chúng ta tích góp tiền để dưỡng già là vì lo sợ rằng trong tương lai sẽ không đủ khả năng chi trả cho y tế, nhà ở và thực phẩm. Nhưng nếu AI và robot có thể tự động khai thác tài nguyên, tự động xây nhà, tự động phẫu thuật cho bạn, thì chi phí của mọi hàng hóa và dịch vụ sẽ giảm mạnh, tiến dần về gần bằng không khi chi phí lao động biến mất. Và rồi sụp đổ rất nhanh.

Nhưng câu hỏi thực sự đặt ra là: Từ bây giờ cho đến tương lai vật chất cực kỳ dư thừa đó, nhân loại sẽ phải trải qua những gì ở quãng giữa? Đây thực ra là phần quan trọng nhất, đồng thời cũng là phần dễ bị bỏ qua nhất trong cuộc phỏng vấn của Musk.

Ông cho rằng 3 đến 7 năm tới sẽ là một giai đoạn chao đảo như địa ngục, bởi vì việc làm biến mất gần như ngay lập tức, trong khi việc xây dựng các cơ chế phân phối mới lại diễn ra rất chậm. Các hệ thống xã hội truyền thống đều được thiết kế dựa trên giả định rằng con người có việc làm. Thuế, an sinh xã hội, bảo hiểm y tế, lương hưu tất cả đều mặc định rằng bạn có thu nhập. Nhưng khi hàng chục triệu người trong thời gian rất ngắn đánh mất giá trị kinh tế truyền thống của mình, trong khi hệ thống xã hội mới vẫn chưa hoàn thiện, điều gì sẽ xảy ra? Đó là sự hoảng loạn chính đáng, thậm chí là xung đột trên quy mô lớn.

Musk nhìn rất rõ điều này. Ông nói đây sẽ là những năm tháng của nhân loại vô cùng gập ghềnh và bất ổn xã hội gần như không thể tránh khỏi. Bởi dù vật chất thực sự sẽ trở nên cực kỳ dồi dào nhờ AI và robot, nhưng ở giai đoạn đầu, của cải chắc chắn sẽ nằm trong tay một nhóm nhỏ chứ không tự động được phân phối cho người dân bình thường. Chính khoảng trống đó là nơi xung đột nảy sinh. Những nguồn lực tốt chưa bao giờ tự nhiên mà có, chúng luôn cần được tranh giành, và của cải mới phải trải qua quá trình thương lượng, đấu sức thì mới có thể được phân bổ một cách tương đối công bằng.

Vậy trong cuộc chuyển đổi chưa từng có tiền lệ này, Trung Quốc đang ở vị trí nào? Musk đã đưa ra một nhận định khiến nhiều người sửng sốt. Ông nói rằng dựa trên các xu hướng hiện tại, năng lực tính toán AI của Trung Quốc sẽ vượt xa phần còn lại của thế giới. Vì sao? Vì năng lượng. Ông dự đoán rằng đến năm 2026, sản lượng điện của Trung Quốc sẽ gấp 3 lần của Mỹ. Chỉ riêng năm ngoái, Trung Quốc đã bổ sung thêm 500 Terawatt giờ điện, trong đó 70% đến từ năng lượng mặt trời.

Musk thậm chí còn đùa rằng cảm giác như người Trung Quốc đã nghe từng lời ông nói rồi lập tức đem đi thực hiện. Ông đã gặp quá nhiều kỹ sư Trung Quốc, một khi nhu cầu được xác định rõ ràng, tốc độ triển khai và quy mô thực hiện của họ thật sự đáng kinh ngạc. Thật sự khó mà tưởng tượng nổi. Ông dự đoán rằng cục diện cạnh tranh AI toàn cầu trong tương lai cuối cùng sẽ xoay quanh 3 thế lực: Công ty của ông, Google và Trung Quốc.

Về năng lượng, Musk đưa ra một ý tưởng vừa cực kỳ điên rồ nhưng lại vô cùng hợp lý. Ông nói rằng việc cố gắng tạo ra phản ứng nhiệt hạch trên Trái Đất chẳng khác nào làm đá ở Nam Cực. Ngay trên đầu chúng ta, cách 93 triệu dặm, đã có sẵn một lò phản ứng hạt nhân khổng lồ miễn phí đó chính là Mặt Trời. Vậy tại sao lại phải xây một lò nhỏ trên Trái Đất?

Con đường mà ông mô tả rất cụ thể: Sử dụng các tên lửa thế hệ mới để mỗi năm đưa hàng triệu tấn vật liệu lên quỹ đạo, để AI đóng vai trò chủ đạo trong việc xây dựng các cụm nhà máy điện mặt trời khổng lồ ngoài không gian, rồi truyền năng lượng về Trái Đất với quy mô gần như vô hạn. Đây không phải là khoa học viễn tưởng, mà là bản thiết kế kỹ thuật mà ông đang thực sự thúc đẩy.

Ông cũng nói rằng các trung tâm dữ liệu AI đặt trên quỹ đạo có 3 lợi thế lớn: Nguồn năng lượng mặt trời liên tục, khả năng tản nhiệt gần như vô hạn và không phải cạnh tranh điện năng với Trái Đất. Mục tiêu của ông là mỗi năm triển khai các vệ tinh AI kết hợp điện mặt trời ngoài không gian với công suất lên tới hàng trăm Gigawatt, và hàng trăm Gigawatt mới chỉ là điểm khởi đầu. Mục tiêu dài hạn là xây dựng các hệ thống năng lượng cho AI ở cấp Terawatt, thậm chí lên tới 100 Terawatt.

Cuối cùng, Musk đề cập đến một vấn đề mang tính triết học. Ông nói rằng rất có thể chúng ta đang sống trong một phiên bản nào đó của một mô phỏng. Và nếu giả thuyết mô phỏng là đúng, thì chỉ những nền văn minh đủ thú vị mới xứng đáng được duy trì vận hành. Để đảm bảo AI mà chúng ta tạo ra thân thiện với loài người, ông đề xuất 3 nguyên tắc nền tảng:

1/ Theo đuổi sự thật:

Việc ép AI nói dối sẽ tạo ra rủi ro mang tính hệ thống, giống như bi kịch của HAL 9000 trong phim, khi hành vi gi*ế*t người của nó bắt nguồn từ việc con người buộc nó phải nói dối, dẫn đến sự sụp đổ logic.

2/Nuôi dưỡng sự tò mò:

Chỉ một AI có sự tò mò mới cảm thấy loài người đáng để cùng tồn tại.

3/Trao cho nó cảm quan về cái đẹp:

Chỉ một trí tuệ sở hữu thẩm mỹ mới có thể tạo ra một thế giới thực sự đáng sống.

Vậy người bình thường nên làm gì?

Lời khuyên của Musk có thể cô đọng thành 3 điểm:

-Thay đổi hoàn toàn cách học: Chuyển từ học để trở thành một ai đó sang học cùng với AI.

- Nhìn lại logic tài chính của bản thân: Ngừng tiết kiệm và lập kế hoạch quá mức cho một tương lai có thể sẽ không còn tồn tại dưới hình thức hiện tại.

-Chủ động lựa chọn một thế giới quan lạc quan mang tính cưỡng ép: Ông đã nói một câu khiến tôi ấn tượng sâu sắc: "Tôi thà là một người lạc quan sai lầm còn hơn là một kẻ bi quan đúng đắn". Bởi vì trong một thời đại biến đổi theo hàm mũ, bản thân sự lạc quan đã là một chiến lược sinh tồn.

Tóm lại trong một câu: Tương lai mà Musk phác họa là một thế giới hàm mũ, được vận hành bởi AI và robot, lấy năng lượng làm huyết mạch và không gian làm sân khấu. Nó sẽ phá vỡ các cấu trúc cũ, đồng thời tạo ra sự sung túc chưa từng có. Và vài năm sắp tới rất có thể sẽ là quãng thời gian biến động nhất nhưng cũng đáng để trực tiếp trải nghiệm nhất trong cả cuộc đời chúng ta.

Rất mong các bạn để lại những góc nhìn quý giá của mình trong phần bình luận để mọi người cùng nhau trao đổi.

Huyền