Vì sao The Godfather vẫn được xem là kiệt tác điện ảnh vĩ đại nhất mọi thời đại?
Mở đầu The Godfather không phải là một vụ nổ, một cuộc rượt đuổi hay cảnh đấu súng nghẹt thở. Francis Ford Coppola đưa khán giả bước vào đám cưới của Connie Corleone, nơi tiếng nhạc Sicily hòa cùng những điệu nhảy, những cái ôm gia đình và nụ cười của hàng trăm vị khách. Bên ngoài là một ngày hội ngập tràn ánh nắng. Phía sau cánh cửa văn phòng tối tăm, Don Vito Corleone đang tiếp những người đến xin ân huệ trong ngày cưới con gái theo truyền thống Sicily. Chỉ bằng vài phút đầu tiên, bộ phim đã đặt hai thế giới đối lập cạnh nhau: gia đình và quyền lực, tình yêu và bạo lực, ánh sáng và bóng tối. Đó là lời tuyên bố rằng đây không đơn thuần là một bộ phim mafia, mà là bi kịch về một gia tộc và cái giá của quyền lực.
Ít ai biết dự án này từng đứng bên bờ vực đổ vỡ. Paramount Pictures chỉ xem đây là bộ phim khai thác trào lưu mafia với kinh phí hạn chế. Francis Ford Coppola nhiều lần bị dọa sa thải vì liên tục thay đổi kịch bản và kiên quyết quay phim tại New York thay vì trường quay. Hãng phim phản đối việc chọn Marlon Brando vì cho rằng ông đã hết thời và khó hợp tác, còn Al Pacino bị đánh giá là quá thấp bé, quá vô danh để gánh vai Michael Corleone. Coppola đã đấu tranh đến cùng để giữ cả hai. Thời gian chứng minh đó là một trong những quyết định tuyển vai xuất sắc nhất lịch sử Hollywood.
Marlon Brando đã tạo nên Don Vito Corleone bằng hàng loạt chi tiết chưa từng có trong kịch bản. Ông nhét bông gòn vào hai má trong buổi thử vai để tạo khuôn mặt giống một chú chó bulldog già. Sau đó, bộ phận hóa trang chế tạo riêng hàm giả nhằm giữ nguyên gương mặt ấy trong suốt quá trình quay. Giọng nói khàn đặc, chậm rãi của Don Vito được Brando lấy cảm hứng từ những ông trùm ngoài đời mà ông từng quan sát, tạo nên hình tượng vừa đáng sợ vừa đầy uy nghi.
Cảnh mở đầu với chú mèo nằm trên đùi Don Corleone cũng là một khoảnh khắc ngẫu hứng. Coppola bắt gặp một con mèo hoang đi lang thang trong khuôn viên hãng phim, bế vào trường quay rồi đặt lên đùi Brando ngay trước khi bấm máy. Chú mèo ngoan ngoãn cuộn tròn và rừ rừ suốt cảnh quay, đến mức tiếng kêu của nó lấn át cả lời thoại và ê-kíp phải thu âm lại phần hội thoại ở giai đoạn hậu kỳ. Một chi tiết hoàn toàn tình cờ lại trở thành hình ảnh biểu tượng của điện ảnh thế giới.
Giá trị lớn nhất của The Godfather nằm ở cách bộ phim kể câu chuyện về sự tha hóa. Michael Corleone xuất hiện trong bộ quân phục Thủy quân Lục chiến với mong muốn sống một cuộc đời bình thường. Anh giới thiệu Kay về gia đình mình bằng câu nói nổi tiếng: "Đó là gia đình tôi, Kay, chứ không phải tôi." Câu nói ấy trở thành lời tiên tri cay đắng.
Sau vụ ám sát hụt Don Vito, Michael bước vào con đường quyền lực bằng phát súng bắn Sollozzo và đại úy McCluskey trong nhà hàng Louis. Từ khoảnh khắc đó, mỗi quyết định đều khiến anh tiến gần hơn đến chiếc ghế Don, đồng thời rời xa con người mà anh từng muốn trở thành.
Coppola không bao giờ để Michael thay đổi đột ngột. Sự biến đổi diễn ra qua những khoảng lặng, những ánh mắt, những lần im lặng nhiều hơn lời nói. Khi Michael hôn Fredo và thì thầm: "Tôi biết đó là anh, Fredo", khán giả hiểu rằng người em trai từng mang dáng vẻ hiền lành ở đám cưới Connie đã biến mất hoàn toàn. Điện ảnh hiếm khi miêu tả quá trình đánh mất linh hồn của một con người chậm rãi và đau đớn đến vậy.
Hình ảnh của bộ phim cũng tạo nên một cuộc cách mạng. Nhà quay phim Gordon Willis, người được mệnh danh là "Prince of Darkness", sử dụng ánh sáng cực thấp, để đôi mắt các nhân vật nhiều lần chìm trong bóng tối. Don Vito thường xuất hiện với phần mắt bị che khuất, khiến quyền lực của ông trở nên khó đoán và đầy bí ẩn. Thời điểm bộ phim ra mắt, nhiều lãnh đạo hãng phim từng lo ngại khán giả sẽ không nhìn rõ khuôn mặt diễn viên. Coppola vẫn kiên quyết giữ nguyên phong cách ấy, và nó trở thành một chuẩn mực mới của nghệ thuật quay phim.
Âm nhạc của Nino Rota cũng góp phần tạo nên linh hồn tác phẩm. Giai điệu chủ đề mang âm hưởng dân ca Sicily vừa gợi nỗi nhớ quê hương, vừa chất chứa sự cô độc của những con người mang trên vai gánh nặng gia tộc. Chỉ vài nốt nhạc đầu tiên vang lên cũng đủ đưa khán giả trở lại thế giới của Corleone.
The Godfather đoạt ba giải Oscar gồm Phim xuất sắc nhất, Nam diễn viên chính xuất sắc nhất cho Marlon Brando và Kịch bản chuyển thể xuất sắc nhất. Brando từ chối nhận tượng vàng để phản đối cách Hollywood khắc họa người Mỹ bản địa, cử nữ diễn viên kiêm nhà hoạt động Sacheen Littlefeather lên sân khấu thay mình. Đó vẫn là một trong những khoảnh khắc gây tranh cãi và được nhắc đến nhiều nhất trong lịch sử Oscar.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, The Godfather vẫn đứng ở vị trí hàng đầu trong hầu hết các bảng xếp hạng phim hay nhất mọi thời đại. Bộ phim không trường tồn vì những cảnh bạo lực hay các câu thoại nổi tiếng, mà bởi mỗi lần xem lại, khán giả đều nhận ra một tầng ý nghĩa mới về gia đình, danh dự, quyền lực và sự cô độc. Rất nhiều tác phẩm nói về mafia đã xuất hiện sau đó, nhưng rất ít bộ phim khiến người xem tự hỏi liệu chiến thắng cuối cùng có thực sự là chiến thắng. Có lẽ đó mới là dấu hiệu rõ ràng nhất của một kiệt tác
Hoang Pane Vino.
