TRUMPISM SAU TRUMP
Chúng ta đã có dịp nhìn qua con người Trump, từ thành quả tới chính sách và cả cá tính con người Trump. Và đã có câu hỏi 'sau Trump là gì?' Nghĩa là đặt vấn đề cuộc 'cách mạng' của Trump có còn tồn tại sau khi Trump ra đi, về hưu hay qua đời không?
Nôm na ra, cái mà truyền thông Mỹ gọi là trumpism, hay là 'chủ nghĩa Trump', có thể nào tồn tại không, hay sẽ biến mất một khi Trump rời chính trường?
-----------------
Trước hết, một điều khiến đám vẹt phát khùng:
Chuyên gia thăm dò dư luận của CNN, anh Harry Enten cho biết theo dữ liệu của anh, phong trào MAGA chưa bao giờ mạnh như bây giờ, bất kể việc phe cấp tiến, đảng DC và truyền thông loa phường đánh Trump tới cỡ nào. Dường như càng đánh Trump mạnh, càng tự chôn vùi chính mình sâu hơn.
Đám vẹt đọc cho biết, nhưng xin đừng tự tử tập thể nhé.
https://www.theblaze.com/news/cnn-analyst-has-some-really-bad-news-for-liberals-hoping-maga-is-set-to-collapse-aint-going-nowhere
Bây giờ ta đi sâu vào vấn đề: cái gì là 'chủ nghĩa Trump' -trumpism?
Như nhiều bài trước trên DĐTC đã bàn qua, 'chủ nghĩa Trump' là cái gì khá phức tạp, khó định nghĩa một cách giản dị. Tuy nhiên nếu cần tóm gọn thì có thể hiểu chủ nghĩa Trump qua vài yếu tố căn bản:
- một Nhà Nước càng nhỏ càng tốt, càng ít can dự vào đời sống của dân, càng ít luật lệ và thủ tục hành chánh rườm rà, càng ít quan chức ngồi ngáp, càng tốt; nhưng kèm theo một Hành Pháp mạnh tay và nhiều quyền, phần lớn tập quyền trong tay tổng thống;
- nhờ có Nhà Nước tối thiểu, nên ngân sách cũng tối thiểu, do đó có thể giảm thuế toàn diện để dân và các nhà đầu tư có tiền đổ vào phát triển kinh tế tạo công ăn việc làm, trong khi giảm thâm thủng ngân sách và công nợ;
- trách nhiệm của Nhà Nước là trong nước, thiết lập một mạng lưới an sinh -safety net- tối thiểu trên mặt xã hội, bảo đảm một văn hóa lành mạnh, không có những chính sách DEI khùng điên, và củng cố kinh tế dựa trên cạnh tranh sòng phẳng;
- trách nhiệm ưu tiên của Nhà Nước trong chinh sách đối ngoại là phải bảo vệ nước Mỹ, bảo vệ chống xâm lược của một nước khác, chống đe dọa Tầu cộng, chống tràn ngập của di dân lậu, nhưng cũng bảo vệ không cho các 'đồng minh' khai thác, vắt sữa xẻ thịt tới chết;
- ngoài ra, Mỹ không còn trách nhiệm cõng và lo bảo vệ cả thế giới nữa;
tất cả dường như nằm gọn trên vai đúng một người, là Trump.
Nếu muốn định vị trumpism qua những quan điểm trên của Trump, thì có thể nói trumpism là một khuynh hướng chính trị trên căn bản là bảo thủ, nhưng trên cách thi hành, thì là đó là chủ trương tư bản không phải phủi tay để mặc cho tự do cạnh tranh sống chết mặc bay, mà có đường hướng chống quản trị quá chặt của Nhà Nước, chống giới tinh hoa -elites- mà lại chủ trương trao quyền vào tay dân, đặc biệt là dân lao động, dân nghèo.
Chủ nghĩa Trump là một cuộc cách mạng quy mô, lật ngược nhiều suy tư, quan điểm và chính sách cổ điển của Mỹ đã được áp đặt trong không biết bao nhiêu đời tổng thống, DC cũng như CH. Một cuộc cách mạng quy mô, triệt để mà chỉ một người ngoài hệ thống cầm quyền cố hữu mà lại cứng cựa, mới có thể phát động và tồn tại được trước những chống đối mạnh bạo nhất.
Đưa đến câu hỏi sinh tử: sau Trump, nghĩa là sau khi Trump hết nắm quyền, thì chủ nghĩa Trump có thể tồn tại không? Hay đó chỉ là chuyện ngựa chạy ngang cửa sổ, tới theo Trump rồi cũng biến theo Trump? Phải nói ngay, đây là đề tài tranh cãi khá sôi nổi trong chính trường Mỹ hiện nay.
Những người tương đối bi quan, tin rằng vì tính quy mô quá lớn, quá mạnh của cuộc cách mạng của Trump nên một khi người hùng cứng cựa ra khỏi chính trường thì sẽ có ngay những phản ứng mạnh muốn lật ngược những thay đổi của Trump để trở về trạng thái cũ. Như là nước Pháp khi xưa trở về triều đại Bourbon sau khi Napoleon bị hạ. Nhất là nếu một TT của đảng DC thắng cử, chiếm lại quyền lực.
Hiển nhiên, khó ai có thể tưởng tượng một TT của đảng DC có thể tiếp tục theo chủ trương và đường lối của Trump. Cụ thể, một Gavin Newsom hay một Kamala Harris lên nắm quyền sẽ bành trướng Nhà Nước vú em ngay, phục hồi lại guồng máy thư lại khổng lồ, có thể sẽ ngưng ngay chính sách xua đuổi di dân lậu để giữ lại khối cử tri tương lai của đảng DC, trở về với chính sách trợ cấp mỵ dân tối đa, sưu cao thuế nặng cho công chức tha hồ vung tiền thuế của dân qua cửa sổ
Đó là quan điểm bi quan cho Trump.
Trên thực tế, chưa hẳn là vậy.
Như đã viết trên loạt bài về Trump trên DĐTC này, Trump đã vạch rõ cho dân Mỹ thấy nhiều chuyện, mà VL này xin phép được nhắc lại:
- vạch rõ những sai lầm tai hại của một Nhà Nước vú em nặng nề, bao đồng, hoang phí;
- vạch rõ những chính sách giả dối, mỵ dân của cánh tả, cụ thể là đảng DC;
- vạch rỏ tính phe đảng, mất trung thực của truyền thông;
- vạch rõ cánh tả đang giết dần giết mòn thế đại cường của Mỹ;
- vạch rõ con đường 'bảo thủ', giảm thiểu Nhà Nước vú em, tin tưởng vào sáng tạo cá nhân, phục hồi thế đại cường của Mỹ, nhìn rõ ai bạn, ai thù,... chính là con đường phải đi, không có đường nào khác.
Trong danh sách trên, điểm đầu tiên về tai hại của chính sách Nhà Nước vú em khổng lồ, cũng là điểm quan trọng nhất. Tới độ dân Mỹ đã nhìn thấy quá rõ, và ngay cả đảng DC cũng không thể chối cãi được, nên việc một chính quyền DC trở về với một Nhà Nước vú em bao đồng trong tầm vóc của thời Biden sẽ thật khó thực hiện được. Một chính quyền DC mới tung ra ngân sách tăng cả trăm tỷ để thu nhận lại cả chục ngàn công chức ngồi ngáp sẽ rất khó được dân Mỹ chấp nhận.
Tất cả những điều Trump vạch ra đều có thật, đều được dân Mỹ nhìn thấy rất rõ. Do đó, phải nói ngày nào những sai lầm tai hại trên còn tồn tại thì ngày đó, dân Mỹ vẫn còn đồng ý với Trump là phải có cải tổ, nghĩa là ngày đó trumpism còn tồn tại.
Nhìn vào thực tế gần đây, có rất nhiều triển vọng những sai lầm Trump vạch ra sẽ vẫn còn đó, còn khá lâu. Điều ngạc nhiên đáng nói là đảng DC ngoan cố một cách lạ lùng. Sau thảm họa thất bại thê thảm trong cuộc bầu cử cuối năm 2024, đảng DC làm một cuộc 'giảo nghiệm tử thi' -autopsie- xem đảng đã sai lầm chỗ nào mà đi đến thảm họa thê thảm tới vậy. Kết quả giảo nghiệm, lạ lùng thay, đã phớt lờ những nguyên nhân lớn hiển hiện như tính lờ mờ của Biden, thiếu khả năng của bà Kamala, và có thể nói chính sách của Biden đi quá xa về phía tả, tới độ dân Mỹ đã bác bỏ, mà lại kết luận là đảng DC thua chỉ vì Biden trước đó đã chưa đủ cấp tiến, chưa đủ thiên tả !!! Nghĩa là khối thiên tả cực đoan vẫn kiểm soát đảng DC. Kết luận gây sốc mạnh ngay trong đảng DC, tới độ Ủy Ban Quốc Gia của đảng -National Committee- đã quyết định không cho phổ biến phúc trình giảo nghiệm.
Với cách nhìn ngoan cố như vậy thì những tố giác của Trump và những cải tổ ông nêu ra vẫn còn giá trị và cần thiết. Nghĩa là chính DC sẽ nuôi dưỡng trumpism bằng cách duy trì những sai lầm mà ông Trump muốn sửa đổi.
VL này không học bói toán bao giờ, nên mù tịt về việc tiên đoán tương lai. Tuy nhiên, dựa trên suy luận những diễn tiến của chính trường Mỹ, có thể dám tiên đoán trumpism vẫn tồn tại, vì được chính đảng DC nuôi dưỡng. Con đường Trump vạch ra sẽ được khối bảo thủ tiếp tục đi theo.
Việc Trump ra đi -vì bất cứ lý do nào-, sẽ gây tổn thất nặng cho đảng CH, vì thẳng thắn mà nói, không ai có thể thay thế Trump được. Thật ra, không ai nghĩ Trump sẽ ra đi, biến mất sau khi hết nhiệm kỳ, theo kiểu TT Bush con, tự ý lặn mất tiêu. Trái lại, Trump sẽ còn hiện diện, còn tiếng nói rất mạnh, còn uy tín lớn trong cánh bảo thủ, trong khối cử tri MAGA, qua trang mạng xã hội của ông, và có thể qua những người kế nhiệm.
Vì Trump không phải là chính trị gia chuyên nghiệp mà là một nhà kinh doanh, Trump có cái nhìn rất khác về chính trị nói chung. Khiến gần như cả thế giới chính trị bối rối không biết phải đối phó ra sao.
Với Trump, chính trị không phải là nghệ thuật kinh bang tế thế, -governance- mà là nghệ thuật điều đình -art of a deal-, tìm cách đạt được thỏa thuận trong tôn trọng quyền lợi riêng rẽ. Từ đó, dĩ nhiên là phương thức hoạt động cũng phải khác: dựa trên sách lược 'hét giá' trước rồi điều đình sau, tất cả đều là kết quả của điều đình. Đưa đến việc ông Trump bị truy tố là 'bất nhất' (đám vẹt dốt tố Trump là vua nói láo), là yếu tố then chốt trong sách lược tạo bất ngờ, khiến cho đối phương không thể tiên đoán trước ông sẽ làm gì.
Cách 'làm việc' này, ít ai có thể làm được vì chẳng có một chính khách DC -hay ngay cả CH- có cái biệt tài 'điều đình' bằng Trump.
Trumpism là 'chủ nghĩa' của một người, mà người đó đã có một 'nhân tính' -personality- quá mạnh, có tính thống trị áp đảo cả đảng CH và khối bảo thủ nên sau khi người đó rời chính trường, có thể chủ nghĩa trumpism vẫn tồn tại, nhưng sẽ qua những chuyển hướng quan trọng để thích ứng với thời điểm xã hội khác, qua một chính khách với cá tính khác. Cái dở của Trump -có thể là cố tình- là đã không tạo ra được một 'liên minh chính trị', một phong trào rộng lớn và lâu dài, có thể bảo đảm trumpism tồn tại trong lâu dài.
Ở đây, chẳng những cá tính áp đảo của Trump là yếu tố chi phối tất cả, mà ta cũng không thể quên MAGA là khối tôn sùng cá nhân ông Trump nhiều hơn là ủng hộ các chính sách của ông. Và đảng CH hay khuynh hướng trumpism sẽ không bao giờ tìm ra được một người có viễn kiến, cứng cựa dám làm mạnh mà lại được ủng hộ cuồng nhiệt tới mức ông Trump đang có, để đóng vai lãnh đạo mạnh như ông. Trong tình trạng hiện hữu, không ai thấy trong đảng CH và cả trong khối MAGA, có người nào có tầm vóc lớn như Trump, kể cả các ông phó TT Vance hay Ngoại Trưởng Rubio.
Ngay đây, vấn đề đặt ra là việc đảng CH bị Trump 'thống trị' tuyệt đối như vậy là điều tốt hay xấu cho đảng? Câu trả lời 'ba phải': có tốt những cũng có không tốt. Tốt vì đảng CH có lãnh đạo mạnh, với viễn kiến và hướng đi rõ ràng, ai cũng hiểu, bất kể đồng ý hay không. Không tốt ở điểm bất cứ gì lệ thuộc vào một cá nhân nhiều quá đều... không tốt.
Vì những người lãnh đạo mới yếu hơn ông Trump, phe tương đối ôn hòa trong đảng CH có thể sẽ lấn át cánh cực đoan MAGA, vì dù sao, đa số vẫn tương đối ôn hòa hơn.
Vấn đề trumpism tồn tại mà không có Trump sẽ ra sao thì khó ai biết trước. Lịch sử đã cho ta nhiều bài học khác biệt. Chẳng hạn Anh Quốc trong thời Đệ Nhị Thế Chiến hoàn toàn bị thống trị bởi thủ tướng Churchill, nhưng sau khi thế chiến chấm dứt, ông Churchill bị thất cử, mất job, gia tài ông để lại mau mắn biến mất. Chỉ vì chính sách của Churchill chỉ thích hợp trong thời chiến tranh, khi có hòa bình thì hết thích hợp, vì đòi hỏi dân phải hy sinh, thắt lưng buộc bụng quá nhiều. Ngược lại sau khi TT Reagan mãn nhiệm về hưu, thì cuộc cách mạng bảo thủ của ông vẫn tồn tại tới thời Obama luôn, tổng cộng gần 30 năm sau khi Reagan mãn nhiệm về hưu. Dĩ nhiên, trong thời gian hậu Reagan, nước Mỹ cũng đã bầu cho anh cấp tiến DC Bill Clinton, nhưng Clinton là cấp tiến khá đặc biệt, công khai tuyên bố "thời của Nhà Nước bao đồng đã cáo chung".
Trump đã đóng vai trò 'làm cách mạng', có nghĩa là khai phá, đạp đổ cái cũ để mở đường mới, đảng CH chỉ cần theo đó mà đi tiếp thôi. Những thay đổi của Trump sẽ không có cách nào lật ngược lại hoàn toàn. Dân chúng đã thấy quá rõ mặt trái của Nhà Nước vú em, của trợ cấp thả giàn, của sưu cao thuế nặng, và của một thế giới đại đồng cuội.
Tuy nhiên có nhiều triển vọng khối bảo thủ sau Trump sẽ hưởng tình trạng tốt hơn, ổn định hơn, không rối loạn, không bất nhất, không bị chống đối quá mạnh vì không gây tranh cãi quá lớn. Có thể có triển vọng các chính sách của Trump dễ thành công hơn vì những người nối nghiệp Trump sẽ ít gây tranh cãi, ít bị chống đối vô điều kiện quá quắt như hiện nay hơn, dễ tạo đồng thuận hơn. Một cách cụ thể:
- Nhà Nước sẽ không bành trướng quy mô lại được;
- những giảm thuế, giảm ngân sách, sa thải công chức liên bang, nhưng đóng cửa các công sở,... sẽ khó lật ngược lại được;
- những siết chặt thủ tục trợ cấp có thể được nới rộng lại phần nào, nhưng vẫn sẽ được kiểm soát chặt chẽ để tránh lạm dụng, khai thác, gian lận, ăn cắp;
- văn hóa 'thức tỉnh' sẽ khó được phục hồi là tới mức khùng điên của thời Biden;
- trật tự và cách sắp xếp các khối cử tri sẽ thay đổi lớn, với giới dân nghèo và lao động chuyển sang phe bảo thủ trong khi khối 'trí thức' giáo sư và sinh viên có thể sẽ tiếp tục con đường cấp tiến quá khích, ngày càng xa rời quần chúng, đi ngược lại văn hóa truyền thống Mỹ;
- chính sách di dân có thể bớt khắt khe hơn, nhưng đồng thời sẽ được thi hành một cách kỹ lưỡng, kỷ luật hơn;
- cách dân Mỹ nhìn khối di dân lậu sẽ rõ nét và chính xác hơn, và thâm kế, tính toán lâu dài để kiếm cử tri của đảng DC một khi đã phơi bày ra, sẽ khiến dân Mỹ dè dặt hơn;
Nếu trumpism có thể bị hủy bỏ, lật ngược lại phần nào, thì có lẽ chỉ có thể xẩy ra trong phạm vi đối ngoại, với quan hệ với các đồng minh cố hữu, đặc biệt là khối Liên Âu, có thể được cải thiện để được tốt đẹp hơn. Rất có thể nhiều mức thuế quan sẽ được ấn định lại. Đồng minh có thể trở lại đồng minh phần nào, nhưng không có cách gì tiếp tục vắt sữa con bò Mỹ tới chết khô.
Với Trung Cộng, mối nguy của TC đã được phơi trần ra, quan hệ Mỹ-TC dù sao cũng sẽ khó cải thiện hơn, hay cho dù có cải thiện thì các chính quyền kế nhiệm Trump vẫn phải tính kỹ hơn trong khi dân Mỹ nhìn TC với con mắt dè dặt hơn nhiều.
Tóm gọn, lại, những nét chính của cuộc cách mạng trumpism sẽ không bao giờ bị xoá hay lật ngược hoàn toàn lại được, mà tối đa chỉ có thể chỉnh sửa chút đỉnh để giảm tính cực đoan thôi. Nói trắng ra, chính sách của Trump mà không có Trump vẫn sẽ thống trị chính trường Mỹ, trong thời gian rất lâu nếu không muốn nói là vĩnh viễn. Phe tả càng chống phá, càng chứng minh Trump đúng, đã chứng minh quá rõ chủ trương thiên tả không thể nào hợp với văn hóa Mỹ.
Nói đi cũng phải nói lại. Phần lớn tương lai sẽ được quyết định bởi 3 năm còn lại của Trump. Nếu ông thành công tốt đẹp, CH và 'chủ nghĩa Trump' sẽ thống trị chính trường Mỹ ít nhất trong tám năm sau đó, và lâu dài hơn, ngay cả đảng DC cũng phải lột xác phần nào, không còn xả ga lao đầu hết tốc lực xuống hố xã nghĩa nữa.
TT Trump là một tổng thống làm cách mạng, lật đổ quá nhiều 'cái cũ', đụng chạm quá nhiều quyền lợi của quá nhiều người, nên bị chống đối có thể nói ít ai bằng. Nhưng chủ nghĩa Trump đã thay đổi hẳn chính trị Mỹ và TT Trump đã để lại dấu ấn không thể xóa bỏ được trong lịch sử chính trị Mỹ. Không phải ngẫu nhiên khi tạp chí loa phường TIME phải cắn răng tuyên dương Trump là Người Của Năm -Person of the Year- hai lần, năm 2016 và 2024, sau khi ông đắc cử TT.
Vũ Linh
