Núi Nợ 40 Nghìn Tỷ Đô: Vì Sao Một Tỷ Phú Vừa Khuyên Người Ta Bán Trái Phiếu, Mua Vàng Và Bitcoin

Tuần này, có một cột mốc trôi qua mà ít người để ý, nhưng lại đáng sợ hơn bất kỳ tin giật gân nào: nợ quốc gia của nước Mỹ đã chính thức vượt qua con số 40 nghìn tỷ đô la. Bốn mươi nghìn tỷ. Một con số lớn đến mức bộ não con người gần như không thể hình dung nổi. Và ngay giữa lúc đó, một trong những nhà đầu tư huyền thoại nhất thế giới, tỷ phú Ray Dalio, người sáng lập quỹ đầu tư lớn nhất hành tinh, đã lên tiếng cảnh báo và đưa ra một lời khuyên khiến nhiều người phải giật mình: hãy bớt nắm giữ trái phiếu chính phủ, và chuyển sang vàng cùng một chút Bitcoin.

Với những ai quen theo dõi thị trường, lời khuyên này đáng để dừng lại suy ngẫm. Bởi vì trong hàng chục năm qua, trái phiếu chính phủ Mỹ vẫn được xem là tài sản an toàn nhất thế giới, cái nơi mà người ta cất tiền vào khi mọi thứ khác trở nên bấp bênh. Vậy mà giờ đây, một huyền thoại đầu tư lại khuyên người ta rời bỏ nó. Chuyện gì đang xảy ra?

Để hiểu, hãy thử tưởng tượng nước Mỹ như một gia đình. Gia đình này mỗi năm kiếm được khoảng 5,5 nghìn tỷ đô, nhưng lại tiêu tới 7,5 nghìn tỷ. Nghĩa là mỗi năm xài nhiều hơn kiếm được khoảng 2 nghìn tỷ, và phải đi vay để bù vào. Cứ vay mãi như vậy năm này qua năm khác, món nợ tích tụ lại thành cái núi 40 nghìn tỷ hôm nay. Tệ hơn nữa, riêng tiền lãi phải trả cho món nợ đó mỗi năm đã gần chạm 1 nghìn tỷ đô. Ông Dalio ví von rằng, nếu nước Mỹ là một công ty, thì tổng số tiền phải chi cho việc trả nợ mỗi năm, cả gốc lẫn lãi, sẽ vào khoảng 11 nghìn tỷ, tức là gấp đôi số tiền mà nó kiếm được. Một công ty như vậy, nếu là công ty bình thường, thì đã bị coi là sắp phá sản.

Có một câu tục ngữ của ông bà mình mà mình thấy đúng vô cùng với hoàn cảnh này: liệu cơm gắp mắm. Nghĩa là kiếm được bao nhiêu thì tiêu bấy nhiêu, làm ít thì ăn ít, đừng vung tay quá trán. Cái đạo lý giản dị mà bất kỳ bà nội trợ nào cũng thuộc nằm lòng đó, hóa ra, lại là thứ mà các chính phủ hùng mạnh nhất thế giới cứ mãi không chịu học. Họ cứ tiêu, cứ vay, cứ hứa hẹn, với cái niềm tin rằng ngày phải trả giá sẽ không bao giờ tới. Nhưng như mọi gia đình vay nợ đều biết, cái ngày đó, dù muộn, rồi cũng sẽ tới.

Vậy tại sao chuyện một chính phủ nợ nhiều lại liên quan tới túi tiền của những người bình thường như chúng ta?

Đây là chỗ mấu chốt. Khi một chính phủ nợ quá nhiều mà không cắt giảm được chi tiêu, họ thường chỉ còn một lối thoát quen thuộc: in thêm tiền để trả nợ. Mà khi tiền được in ra ồ ạt, thì đồng tiền trong túi mỗi người dân tự nhiên mất giá. Đó chính là lạm phát, cái thứ thuế vô hình mà không ai bỏ phiếu thông qua, nhưng ai cũng phải è cổ ra trả. Số tiền tiết kiệm cả đời của một người, nếu để yên trong ngân hàng, cứ thế bị bào mòn từng chút một. Cùng một trăm đô, năm nay mua được ít hơn năm ngoái, và sang năm sẽ còn mua được ít hơn nữa. Đó là lý do vì sao món nợ của chính phủ, nghe xa xôi vậy, thật ra lại gặm nhấm trực tiếp vào nồi cơm của từng gia đình.

Và đây là lý do đằng sau lời khuyên của ông Dalio. Ông cho rằng khi đồng tiền có nguy cơ mất giá, thì thứ khôn ngoan nên nắm giữ là những tài sản mà chính phủ không thể in thêm ra được. Vàng là thứ đầu tiên. Suốt mấy nghìn năm lịch sử loài người, vàng vẫn luôn là nơi trú ẩn mỗi khi tiền giấy trở nên bấp bênh, đơn giản vì không ai có thể in thêm vàng. Muốn có vàng thì phải đào lên từ lòng đất, mà lượng vàng trên đời thì có hạn. Chính vì vậy, ông Dalio khuyên nên để khoảng 10 tới 15 phần trăm tài sản của mình vào vàng. Và quả thực, giá vàng tuần rồi đã leo lên mức cao nhất trong nhiều tháng, khi dòng tiền bắt đầu tháo chạy khỏi trái phiếu.

Thứ thứ hai ông nhắc tới, thú vị hơn, là Bitcoin, cái mà nhiều người gọi là vàng kỹ thuật số. Điều đáng nói là ông Dalio trước đây từng là một trong những người hoài nghi Bitcoin nhất. Vậy mà giờ đây, chính ông cũng khuyên nên giữ một chút Bitcoin trong danh mục. Lý do cũng giống như vàng: Bitcoin có số lượng giới hạn, không ai có thể in thêm ra vô tận như tiền giấy. Tuần rồi, khi tin về núi nợ lan ra, giá Bitcoin đã nhảy vọt từ khoảng 63 nghìn lên gần 80 nghìn đô chỉ trong vài ngày. Tuy nhiên, ông Dalio cũng thận trọng nhắc rằng Bitcoin không thể thay thế hoàn toàn vàng, và chỉ nên giữ một phần nhỏ, bởi nó vẫn còn nhiều rủi ro và biến động dữ dội hơn vàng rất nhiều.

Tất nhiên, ở đây cần phải nói cho thật công bằng và tỉnh táo. Không phải ai cũng đồng ý với ông Dalio. Bộ trưởng Tài chính Mỹ, ông Bessent, thì cho rằng nước Mỹ có thể "tăng trưởng để thoát khỏi nợ," nghĩa là nếu kinh tế đủ mạnh thì món nợ sẽ dần được kiểm soát, và ông tin rằng thâm hụt ngân sách đã đạt đỉnh và sẽ giảm dần. Đó cũng là một góc nhìn có cơ sở của nó. Và cũng cần nhớ rằng ông Dalio không nói khủng hoảng sẽ xảy ra ngay ngày mai. Ông ước đoán nó có thể tới "trong khoảng ba năm, xê dịch cộng trừ hai năm," tức là một dự báo, chứ không phải một lời tiên tri chắc chắn. Bản thân ông cũng thừa nhận nhiều yếu tố như chính trị hay chiến tranh có thể làm nó đến sớm hơn hoặc muộn hơn.

Cho nên, điều mình muốn chia sẻ ở đây không phải là hô hào mọi người hoảng loạn bán tháo mọi thứ để mua vàng hay Bitcoin. Đầu tư là chuyện của mỗi người, tùy hoàn cảnh, tùy khả năng chịu rủi ro, và không ai nên nghe theo một lời khuyên nào một cách mù quáng, kể cả lời của một tỷ phú. Điều mình muốn nói là một bài học sâu hơn, đúng cho cả một quốc gia lẫn cho từng cá nhân chúng ta.

Đó là cái đạo lý muôn đời về việc chi tiêu trong khả năng của mình. Cái núi nợ 40 nghìn tỷ của nước Mỹ không hình thành trong một đêm. Nó là kết quả của hàng chục năm cứ tiêu nhiều hơn kiếm, cứ vay để hôm nay sung sướng và đẩy cái khó cho ngày mai, cho thế hệ con cháu. Và cái quy luật nghiệt ngã ấy, thật ra, không chừa một ai. Một gia đình cứ quẹt thẻ tín dụng, mua sắm vượt quá thu nhập, rồi cũng sẽ có ngày ngập trong nợ nần. Một quốc gia cũng vậy, chỉ là cái ngày phải trả giá của nó đến chậm hơn, và khi đến thì nó kéo theo cả một dân tộc.

Có lẽ bài học lớn nhất từ câu chuyện núi nợ này, đối với mỗi người chúng ta, rất giản dị: hãy sống trong khả năng của mình, hãy để dành phòng khi cơ nhỡ, và đừng bao giờ tin rằng cái ngày phải trả giá cho những gì mình vay mượn hôm nay sẽ không bao giờ đến. Bởi vì với một gia đình hay với cả một cường quốc, thì cái quy luật cuối cùng vẫn thế: của thiên rồi cũng trả địa, và không có bữa trưa nào là miễn phí cả.

Còn bạn, giữa cái thời mà ngay cả đồng tiền trong túi cũng có thể mất giá từng ngày, bạn nghĩ đâu mới là cách khôn ngoan nhất để giữ gìn thành quả lao động của mình và gia đình?

-- Ryan Phan --

*Bài viết này chỉ mang tính chia sẻ thông tin và góc nhìn, không phải là lời khuyên đầu tư. Mọi quyết định về tài chính, bạn nên cân nhắc kỹ theo hoàn cảnh riêng và tham khảo ý kiến của chuyên gia tài chính đáng tin cậy.*

TÂM SỰ PHÒNG KHÁM

"Happiness depends upon ourselves." — Aristotle

Sáng hôm qua, chị ấy đến khám tiểu đường.

Tôi còn nhớ hồ sơ của chị, 50 tuổi, tiểu đường type 2 đã 3 năm, tiền căn hen phế quản từ nhỏ, đã từng nhập viện cấp cứu mấy lần vì cơn hen nặng. Vậy mà hôm qua chị bước vào, mặc cái quần jean bạc màu, cái áo thun trắng đơn giản, tóc cột cao, không một chút phấn son mà trông tươi rói và trẻ hơn tuổi rất nhiều.

Chị ngồi xuống, cười:

"Bác sĩ còn nhớ con không?"

Tôi nhớ chứ. Tôi theo dõi tiểu đường của chị 3 năm nay, rồi sau này chị ít đến tái khám. Tôi gật đầu, hỏi chỉ số đường huyết dạo này thế nào. Chị đưa cuốn sổ theo dõi cho tôi, rồi tự nhiên thông báo:

"Bác sĩ, con ly hôn rồi."

Tôi hơi giật mình, ngẩng lên, chắc chị bị stress cần tâm sự với ai đó để giải tỏa? Tôi hỏi sao kỳ vậy? Chị vẫn cười, cái cười nhẹ như không.

"Ra tòa. Tòa hỏi lý do xin ly hôn. Hắn đứng giữa tòa nói tỉnh bơ, lý do vợ tôi mắc bệnh mãn tính hen phế quản giờ lại thêm tiểu đường không thể chữa khỏi. Cả tòa ngạc nhiên. Chánh án cũng ngạc nhiên. Chỉ có con là thấy nhẹ nhõm."

Tôi nghe mà lặng người. Tôi làm bác sĩ gần 50 năm, đã ký không biết bao nhiêu tờ giấy xác nhận bệnh tật. Tôi cứ nghĩ tờ giấy đó chỉ để làm bảo hiểm, để xin nghỉ việc. Không ngờ có ngày nó thành lý do để người ta bỏ vợ. Tôi hỏi chị, chồng chị làm nghề gì?

Chị nói, chồng của chị là giáo viên cấp ba, rất đạo mạo, lại là chủ một hiệu thuốc tây kinh doanh phát đạt. Ai cũng khen chị tốt số. Nhưng ít ai biết, chị là đời vợ thứ hai của anh ta. Đời vợ đầu của anh ta bị khối u gì đó trong não. Sáu năm trời anh ta chạy chữa khắp nơi, bán nhà bán đất, gần như sạt nghiệp. Đến khi chị ấy mất, anh ta trắng tay.

Rồi anh ta gặp chị. Khi đó chị cũng góa chồng, buôn bán sạp vải nhỏ ngoài chợ.

"Ban đầu hắn thương con lắm, bác sĩ. Cho đến khi con đổ thêm bệnh tiểu đường." Những cơn hen nửa đêm. Những lần đi cấp cứu, nằm thở oxy cả tuần trong bệnh viện. Thêm cả tiểu đường, ăn uống phải kiêng khem đủ thứ.

Tôi nghi nghi: "hay hắn có vợ bé nên kiếm cớ bỏ chị?"

Chị lắc đầu liền.

"Dạ không. Con biết tính hắn. Hắn không trăng hoa. Hắn chỉ sợ. Sợ phải chăm một người bệnh mãn tính thêm một lần nữa. Sợ cái mùi bệnh viện, sợ tiếng máy thở, sợ cảnh phải bán nhà lần nữa. Con hiểu. Cái sợ của hắn nó lớn hơn tình nghĩa."

Tôi im lặng. Tôi đã hơn 70 tuổi rồi, không còn sức để phán xét ai đúng ai sai nữa. Tôi chỉ thấy, có những người đàn ông không ác, họ chỉ hèn nhát. Họ đã kiệt sức từ cuộc chiến trước, nên cuộc chiến sau họ chọn bỏ chạy ngay từ đầu. Mà cái hèn đó, nhiều khi nó làm người đàn bà đau hơn cả bị phản bội.

Chị kể, nhờ những lần lên cơn hen phải vào viện, chị mới thấy rõ bộ mặt thật của hắn. Có lần chị khó thở tím tái, hắn đứng ở cuối giường, đeo khẩu trang, đặt hộp cháo lên bàn rồi bỏ đi vội. Không ở lại qua đêm.

"Ngày ra tòa, con ký nhanh lắm bác sĩ. Ký xong thấy nhẹ cả ngực. Như vừa cắt được một gánh nặng."

Tôi khám cho chị. Đường huyết của chị ổn, HbA1c 6.8%, khá tốt. Phổi nghe êm, không có ran rít. Tôi ghi đơn thuốc tiểu đường cho chị thêm ba tháng.

Chị lại kể chuyện bây giờ. Mới đây, nghe bệnh hen của chị đã ổn định, hắn ta lại tìm đến. Mang theo mấy hộp thuốc bổ, nói muốn nối lại tình xưa. Nói là hắn vẫn còn thương. Chị nhìn tôi, hỏi:

"Bác sĩ biểu con có nên không?"

Tôi chưa kịp trả lời, chị đã cười và tự trả lời luôn:

"Thôi bác sĩ ơi. Con hết thiết tha gì rồi. Bây giờ con lo làm ăn. Sáng 5 giờ ra câu lạc bộ phụ nữ tập thái cực quyền. Tháng tới con đi biểu diễn ở Nhà Văn hóa đó bác sĩ. Tối về một mình, nấu nồi cơm nhỏ, mở cải lương, mở nhạc bolero nghe. Sống một mình coi vậy mà khỏe. Không phải thấp thỏm lo nửa đêm lên cơn để phải làm phiền ai nữa."

Tôi nhìn chị. Đúng là trông chị khỏe thật. Cái quần jean chị mặc, cái dáng chị ngồi thẳng lưng, cái giọng chị sang sảng. Cái khỏe của một người đàn bà không còn ràng buộc, không phải vừa khó thở, vừa lo bị bỏ rơi.

Chị ra khỏi phòng, buông một câu tỉnh rụi:

"Cuộc đời một người đàn bà, muốn được hạnh phúc cần gì phải có chồng, hả bác sĩ?" Rồi chị cười lanh lảnh.

Giờ tôi cứ nghĩ mãi về câu nói đó, có lẽ chị cũng đang hạnh phúc thật.

Thy Anh

NƯỚC MỸ CÓ THẬT SỰ ĐANG SUY TÀN VỀ KINH TẾ?

Trong nhiều năm qua, chúng ta thường nghe một câu chuyện rằng Hoa Kỳ đang dần mất vị thế kinh tế, trong khi Trung Quốc và các nền kinh tế mới nổi đang tiến lên thay thế. 

Năm 1995, Hoa Kỳ chiếm khoảng 24,4% GDP danh nghĩa toàn cầu. Đến năm 2026, con số trong biểu đồ được ước tính khoảng 25,6%. Nói cách khác, sau hơn ba thập niên với chiến tranh, khủng hoảng tài chính, đại dịch, lạm phát, nợ công gia tăng và sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc, phần của Hoa Kỳ trong GDP danh nghĩa thế giới không những không biến mất mà theo số liệu trong hình còn cao hơn năm 1995. 

Điều thay đổi lớn nhất lại nằm ở những quốc gia khác. Năm 1995, Nhật Bản chiếm khoảng 17,7% GDP thế giới. Đến 2026, biểu đồ cho thấy chỉ còn khoảng 3,47%. Đức từ 8,29% xuống khoảng 4,32%. Pháp từ 5,10% xuống 2,85%. 

Trong khi đó, Trung Quốc thực hiện một cuộc chuyển mình ngoạn mục, từ khoảng 2,36% năm 1995 lên 16,5% năm 2026, trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới theo GDP danh nghĩa. Đây là điểm rất quan trọng. Sự trỗi dậy của Trung Quốc không đồng nghĩa với sự sụp đổ của Hoa Kỳ. Nền kinh tế thế giới không phải lúc nào cũng là trò chơi mà một quốc gia đi lên thì quốc gia kia nhất thiết phải đi xuống. Trung Quốc có thể trở nên giàu mạnh hơn trong khi Hoa Kỳ vẫn tiếp tục tăng trưởng và duy trì vị trí trung tâm của hệ thống kinh tế toàn cầu. 

Sức mạnh kinh tế Hoa Kỳ không chỉ nằm ở GDP. Nó còn nằm ở thị trường vốn sâu rộng, hệ thống đại học và nghiên cứu, tinh thần doanh nghiệp, khả năng thu hút nhân tài quốc tế, quyền sở hữu tư nhân, đồng Mỹ kim và một hệ sinh thái có khả năng biến những ý tưởng nhỏ thành những doanh nghiệp trị giá hàng trăm tỷ hay hàng ngàn tỷ Mỹ kim. 

Điều đó không có nghĩa Hoa Kỳ không có vấn đề. Nợ công, thâm hụt ngân sách, chi phí nhà ở, giáo dục, y tế và sự cạnh tranh từ Trung Quốc đều là những thử thách thật sự. Nhưng có một sự khác biệt rất lớn giữa một quốc gia đang đối diện với những thử thách và một quốc gia đang suy tàn. Khi nghiên cứu kinh tế, chúng ta nên nhìn vào dữ kiện dài hạn thay vì chỉ nhìn vào những tiêu đề bi quan của từng ngày. Sau cùng, sức mạnh của Hoa Kỳ không nằm ở chỗ không bao giờ gặp khủng hoảng. Sức mạnh ấy nằm ở khả năng thích nghi, đổi mới, tái tạo và tiếp tục tiến về phía trước sau mỗi cuộc khủng hoảng.

Vụ "Cây 55 ở Hà Nội" có vẻ đang nguội dần

Một website lập ra để giúp người ta đặt hoa tưởng niệm online cũng bị tấn công spam và phải đóng lại. Nhưng dù nguội nó cũng đã được truyền thông quốc tế tường thuật.

Dưới đây là bài viết của New York Times đăng ngày 20/8/2026:

Tại Cây số 55, thế hệ Gen Z Việt Nam đòi hỏi giới đặc quyền phải chịu trách nhiệm.

Người trẻ đang lên tiếng đòi công lý sau khi một cựu quan chức Đảng Cộng sản gây tai nạn xe hơi khiến một nữ sinh thiệt mạng. Phản ứng của chính quyền đã khiến nhiều người bất ngờ.

Bài của Damien Cave - Tường thuật từ Hà Nội

Một cô gái trẻ mặc áo hoodie đỏ, đeo kính râm to bản dừng xe máy ngay trước Cây Số 55 trên phố Nguyễn Huy Tự, trung tâm Hà Nội. Cô chụp một tấm ảnh bằng điện thoại, rồi nhìn lại cái cây lần nữa. Cô nán lại với vẻ thách thức.

Không ai khác đậu xe ở đó vào giờ trưa thứ Ba. Trước mặt cô là những người đàn ông lặng lẽ đi thành từng cặp, phảng phất dáng vẻ của lực lượng an ninh mặc thường phục, giày tây kiểu cán bộ cấp trung, kính phi công.

Cây Số 55, như hầu như ai cũng biết, là nơi nữ sinh 18 tuổi Đỗ Ngọc Phương Thùy (được biết đến nhiều hơn với tên Mina) cùng cha mình bị một chiếc BMW tông trúng. Cô qua đời sau khi bị hất văng khỏi xe máy, chỉ vài ngày trước kỳ thi đại học. Đó là chuyện xảy ra 15 tháng trước.

Tôi có mặt ở đó tuần này để xem liệu hoa còn được mang tới hay không, những bó hoa rực rỡ mà giới trẻ vẫn liên tục gửi đến, chụp ảnh rồi chia sẻ lên mạng xã hội. Những bó hoa mà cảnh sát mới đây đã dọn đi. Và nếu không khí có vẻ căng thẳng vì sự vắng mặt của chúng, thì điều đó hoàn toàn có lý do.

Tối thứ Hai, sau khi làn sóng phẫn nộ và sáng tạo của Gen Z đẩy “Cây Tưởng Niệm Số 55” (hay còn gọi là “Cây Công Lý”) trở thành tâm điểm dư luận, đài truyền hình quốc gia đã chính thức xác nhận điều mà nhiều người từ lâu đã khẳng định: cựu quan chức Đảng Cộng sản Nguyễn Sỹ Cương chính là người cầm lái chiếc BMW đó.

Bản tin cho biết ông Cương, từng là Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội đến đầu năm nay, đã gây tai nạn vì lái xe sai phần đường. Bản tin cũng nói ông không bị truy tố vì đã bồi thường cho gia đình nạn nhân và phía gia đình chọn không đề nghị khởi tố. Trong phóng sự, người cha của nạn nhân (gương mặt được làm mờ) [*đúng hơn là quay đi] kêu gọi mọi người “cho qua”. Bản tin không hề nhắc đến việc vợ ông Cương hiện là Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Nhiều người cho rằng chính vị thế quyền lực của họ đã khiến vụ này bị che giấu khỏi công chúng trong thời gian dài.

Tuy nhiên, trong một nhà nước độc đảng mà các học giả Harvard từng mô tả là “đàn áp nhưng biết phản hồi”, việc chính thức thừa nhận trách nhiệm như vậy là một sự nhượng bộ đáng chú ý trước áp lực dư luận. Bản tin cảnh báo về “những kẻ cơ hội lợi dụng sự việc trên mạng xã hội”, phản ánh mối lo ngại sâu sắc của chính quyền trước một phong trào giới trẻ bất ngờ đòi hỏi trách nhiệm giải trình, đúng vào lúc các nhà lãnh đạo đang tập trung vào tăng trưởng kinh tế.

Sự việc càng trở nên nhạy cảm hơn khi nó diễn ra sau làn sóng Gen Z lật đổ lãnh đạo ở Nepal, thách thức chính quyền tại Indonesia và tiếp tục làm rung chuyển cấu trúc quyền lực ở Ấn Độ.

Theo một thông báo nội bộ được chia sẻ giữa các phóng viên, giới chức Hà Nội đã yêu cầu các cơ quan truyền thông nhà nước hạn chế đưa tin về các cuộc biểu tình “Gián” do giới trẻ dẫn dắt đang diễn ra ở New Delhi, vì lo ngại thông tin có thể “bị lợi dụng cho mục đích chống chính quyền”.

Dù vậy, ít nhất đến nay, những lời thừa nhận thận trọng trên truyền hình hôm thứ Hai chưa cho thấy dấu hiệu làm suy yếu làn sóng phản kháng trước điều mà nhiều người xem là tuyên truyền cẩu thả và sự bao che cho người có quyền lực.

Đến thứ Tư, các chuyên gia pháp lý cho rằng việc gia đình nạn nhân không đề nghị khởi tố không đồng nghĩa với việc họ có quyền quyết định ông Cương có bị truy tố hay không. Trên mạng, nhiều người ẩn danh cáo buộc đài truyền hình đã dùng AI để chỉnh sửa một văn bản chứng minh ông Cương đã vượt qua kiểm tra nồng độ cồn. Một số khác đặt nghi vấn liệu người xuất hiện trong phóng sự có thực sự là cha của nạn nhân hay không.

Những cáo buộc này chưa thể được kiểm chứng độc lập. Đài truyền hình không phản hồi yêu cầu bình luận. Khi được liên lạc qua điện thoại hôm thứ Tư, ông Cương chỉ nói ngắn gọn “Tôi đang bận, không nói chuyện được” rồi cúp máy.

Đến giữa buổi chiều cùng ngày, phiên bản gốc của bản tin đã biến mất khỏi YouTube. Sự phẫn nộ của công chúng không chỉ dừng lại ở vụ tai nạn. Nó phản ánh một bất mãn sâu rộng hơn với tham nhũng, đặc quyền và những cơ chế che giấu thông tin phục vụ tầng lớp tinh hoa trong một xã hội đang thay đổi nhanh chóng, ngày càng phân hóa rõ rệt bởi tiền bạc và quan hệ chính trị.

Như một người bình luận viết trên Threads hôm thứ Tư: việc để ông Cương tránh được truy tố hình sự chỉ càng khẳng định rằng hệ thống pháp luật “tạo ra những kẽ hở để người giàu nhét tiền và quyền lực vào, còn người nghèo thì không thể”.

Sự giận dữ về việc ai có quyền kiểm soát cả hành vi lẫn tiếng nói cũng góp phần thổi bùng làn sóng phản đối. Thực tế, chính việc kiểm duyệt đã châm ngòi cho phong trào này.

Ngày 31/7, rapper MCK thông báo sẽ gỡ bỏ một số bài hát bị cơ quan quản lý văn hóa cho là dung tục khỏi album mới của mình. Đó là lúc vợ ông Cương, bà Lâm Thị Phương Thanh, Bộ trưởng Bộ Văn hóa từ tháng 4, trở thành đối tượng bị dư luận đặc biệt chú ý. Chỉ vài ngày sau, Threads bùng nổ với câu hỏi vì sao có quá ít thông tin công khai về vụ tai nạn ngày 30/5/2025 liên quan đến chồng bà.

Ngày 12/8, trang tin độc lập Luật Khoa đưa tin Nguyễn Sỹ Cương đã trở thành một trong những chủ đề nóng nhất trên Threads, với hơn một triệu bài đăng liên quan đến vụ việc.

Ngày hôm sau, một trang Facebook về chính trị Việt Nam đăng thông báo rằng chính quyền đã yêu cầu Facebook “liên tục chặn” ba bài viết của họ về Nguyễn Sỹ Cương.

Sau đó, một đoạn video an ninh từ tòa nhà gần hiện trường xuất hiện và lan truyền mạnh. Đoạn video cho thấy chiếc BMW tông vào cây, xe máy bị kẹt vào lưới tản nhiệt phía trước. Người đàn ông bước ra khỏi xe, dường như không bị thương, tiến về phía nơi Mina và cha cô nằm. Một người phụ nữ có ngoại hình rất giống bà Thanh bước ra từ ghế phụ. Bà rời hiện trường, rồi quay lại lấy thứ gì đó từ ghế trước trước khi bỏ đi.

Trong đoạn clip ngắn đó, cả hai người đều không vội vàng đến giúp đỡ nạn nhân.

Một làn sóng phẫn nộ mới lại bùng lên. Nhiều người trích dẫn Trại Súc Vật và Đấu Trường Sinh Tử, cáo buộc bà Thanh cố bảo vệ bản thân và chồng sau khi các lệnh gỡ bài lan rộng.

Meta không phản hồi yêu cầu bình luận. Báo cáo gần nhất của công ty cho thấy tình trạng kiểm duyệt ở Việt Nam gia tăng, với hơn 5.300 nội dung bị hạn chế trong sáu tháng cuối năm 2025 theo yêu cầu của Bộ Văn hóa và Bộ Công an.

Không nản lòng, mọi người tìm cách khác để bày tỏ nỗi buồn và sự giận dữ. Họ đặt hoa gửi đến chân Cây Số 55. Ảnh những bó hoa ngày càng chất cao được chia sẻ liên tục cho đến chiều 14/8, khi xuất hiện hình ảnh cảnh sát dọn hoa và vứt vào thùng rác.

Sau đó, cộng đồng Threads chuyển sang dùng ruy băng trắng buộc vào ba lô, biểu tượng cho những ước mơ dang dở của một học sinh. Cũng trong khoảng thời gian đó, một trang tưởng niệm ảo mang tên “Cây Tưởng Niệm Số 55” được tạo ra. Một trong những dòng lưu bút viết: “Yên nghỉ nhé, chị ơi. Chúng em Gen Z sẽ lo liệu mọi chuyện.”Cho đến nay, chính quyền vẫn chưa đề cập hay chặn truy cập trang này. [*hôm nay thì bị triệt rồi]

Không thể liên lạc với bà Thanh để xin bình luận. Cả bà và chồng đều không xuất hiện trong bản tin truyền hình nhà nước, điều mà một số người xem là biểu hiện của sự thiếu ăn năn. Trong khoảng trống đó, những lời chia sẻ ủng hộ Mina và lời kêu gọi trách nhiệm giải trình vẫn tiếp tục lan rộng" (hết).

*Dù vậy liệu GenZ có bỏ qua hay không? Hãy chờ xem.

FB Uyen Vu

"Những gia đình hạnh phúc đều giống nhau, nhưng điều bất hạnh của mỗi gia đình thì mỗi nhà mỗi khác.”

Đây là câu mở đầu tiểu thuyết Anna Karenina của Leo Tolstoy. Câu này đã khái quát hoá một cách hết sức súc tích và trọn vẹn về hạnh phúc và bất hạnh trong đời sống gia đình.

Vụ án và câu chuyện của cô Lindsay Clancy tại Massachusetts hiện đang thu hút nhiều luồng dư luận và những sự kiện chung quanh vụ án của cô, cho thấy người ta có phản ứng thật trái ngược, thật khác nhau về bi kịch gia đình này.

Ảnh 1 cho thấy người cha là Patrick Clancy; ba đứa con là Cora (5 tuổi), Dawson (3 tuổi), Callan (8 tháng) và người mẹ Lindsay Clancy.

Cô Lindsay Clancy (36 tuổi) bị cáo buộc đã dùng dây chuyên dùng để tập thể dục siết cổ ba đứa con nhỏ đến ch*t tại nhà ở Duxbury, Massachusetts vào tháng 1/2023, sau đó nhảy từ cửa sổ tầng hai nhà xuống hòng quyên slnh. Cú ngã từ độ cao khoảng 6m gây đứt hoàn toàn tủy sống khiến cô bị liệt vĩnh viễn, không còn khả năng đi lại.

Cô đang bị xét xử về tội giết người. Phía bào chữa lập luận rằng cô bị mắc chứng "rối loạn tâm thần sau khi sinh" (postpartum psychosis). Phía công tố bác bỏ, cho rằng cô không bị loạn thần ở mức độ đó, mà hành động có chủ ý và có kế hoạch. Một số bác sĩ từng điều trị cho cô trước vụ này cũng nói họ không thấy dấu hiệu loạn thần rõ ràng.

Suốt 3 năm nay, cô phải ngồi xe lăn ra toà nhiều lần, cha mẹ cô phải từ Connecticut sang Massachusetts từ năm 2023 để ở gần hầu giúp đỡ con gái họ.

Một chiến dịch gây quỹ trên GoFundMe mang tên “The Musgrove Family Fund” được lập để quyên tiền cho cha mẹ cô là Mike và Paula Musgrove. Đến hôm nay số tiền gây quỹ đã đạt hơn $1 triệu đô từ hơn 30 ngàn người đóng góp.

Nhiều người ủng hộ Clancy (thường gọi là “Team Lindsay”) tin rằng cô là nạn nhân của bệnh tâm thần và hệ thống y tế, trong khi nhiều người khác chỉ trích mạnh mẽ việc quyên tiền cho gia đình của người bị cáo buộc thảm sát 3 đứa con ruột.

Hôm qua, bên ngoài phiên toà xử Clancy có hàng trăm người ủng hộ cô ta, nhiều người mặc áo hồng in chữ “Hãy tin”, “Cô ấy cần được giúp đỡ” và “Bình an cho Lindsay”. Họ chủ yếu kết nối với nhau qua mạng xã hội (đặc biệt là TikTok), rồi tự nguyện đến ủng hộ. Trong khi Clancy tuyên bố không nhận tội gi*t người và khá bình tĩnh.

Luật sư của Clancy không phủ nhận việc cô đã gi*t các con, nhưng cho rằng cô không nên bị truy cứu trách nhiệm hình sự vì lúc đó cô đang bị bệnh tâm thần.

Phía công tố thì cho rằng cô ta từng là y tá sản khoa này đã lên kế hoạch sát hại các con vào ngày 24/1/2023 và cố tình đưa chồng ra khỏi nhà bằng cách nhờ anh đi mua thuốc cho một đứa trẻ và mang đồ ăn về. Họ cũng đặt nghi vấn về mức độ nghiêm trọng của việc cô cố quyên slnh, đồng thời có nhân chứng khai rằng Clancy không phải lúc nào cũng uống thuốc theo chỉ định.

Bên ngoài phiên toà hôm qua, những người ủng hộ Clancy xếp thành vòng tròn, đọc Kinh Lạy Cha, giơ tay tạo hình trái tim. Một số người cầm cờ của nhiều quốc gia khác nhau để thể hiện rằng sự ủng hộ dành cho Clancy mang tính toàn cầu.

Còn chồng cô Patrick Clancy đã ly hôn sau đó khoảng một năm. Ngay sau khi ba con chết, Patrick đã công khai tha thứ cho Lindsay và kêu gọi mọi người cũng tha thứ, anh nói rằng: “Tôi không kết hôn với một con quỷ, tôi kết hôn với một người bị bệnh.” Anh đã bán ngôi nhà ở Duxbury (nơi xảy ra vụ án) và thành lập quỹ The Heard Foundation cùng hai chị gái để hỗ trợ sức khỏe tâm thần nhằm tưởng nhớ ba đứa con thơ.

Patrick đã ra làm chứng vào cuối tháng 7/2026. Anh giữ thái độ bình tĩnh, mô tả Lindsay là người mẹ yêu thương con cái nhưng đã vật lộn rất nhiều với vấn đề tâm lý sau sinh. Anh vẫn thể hiện sự đồng cảm với tình trạng của cô, dù hai người đã ly hôn và anh bắt đầu cuộc sống mới.

Phiên tòa dự kiến sẽ đi vào giai đoạn quyết định trong tuần tới, và có thể có phán quyết vào cuối tháng 8/2026.

Vụ án bi thảm này dù cuối cùng ra sao, cũng cho thấy có những góc khuất trong tâm lý con người mà người bình thường không dễ giải thich.

FB Uyen Vu

Được và mất khi dán nhãn "Made in Vietnam"

Một container cập cảng Cái Mép. Bên trong là những bộ tủ bếp hoặc những chiếc ghế massage đã hoàn thiện 95% ở một xưởng sản xuất tại Đông Hoản, Trung quốc, chúng được đóng gói cẩn thận với logo của một công ty con ở khu công nghiệp Phú Mỹ.

Nó được kéo vào một nhà xưởng cách đó khoảng 5km, nơi đây có một nhúm công nhân với thao tác bắt bốn con vít, dán một chiếc tem "Made in Vietnam", đóng vào thùng carton mới và kéo ngược ra cảng để xuất cảng sang Norfolk, Virginia.

Toàn bộ "công nghiệp" đó diễn ra trong 48 giờ. Giá trị mà Việt Nam giữ lại: chỉ vài trăm đô tiền công rẻ bèo và tiền thùng. Còn giá trị mà chủ hàng bên Trung Quốc né được là 25% thuế chống bán phá giá và thuế Section 301 của Mỹ. Phần chênh lệch đó, báo cáo mới nhất của Toà Bạch Ốc gọi là "The Great Transshipment Scam - Cú lừa trung chuyển vĩ đại".

Những lời cảnh báo kiểu này không phải mới đây. Nhưng vào ngày 13/8 vừa qua, Cố vấn thương mại Peter Navarro lập lại lời cảnh báo đó trong một bài xã luận trên New York Times. Và ngày hôm sau 14/8, Toà Bạch Ốc công bố báo cáo chính thức: Mỹ thất thu $19-$26 tỷ đô tiền thuế mỗi năm vì hàng Trung Quốc đội lốt nước thứ ba. Báo cáo xác định 40 quốc gia rủi ro cao, trong đó Việt Nam và Mexico là hai cái tên được nêu bật nhất khi xuất cảng sang Mỹ, tăng vọt đúng lúc nhập cảng trực tiếp từ Trung Quốc rơi xuống mức thấp nhất trong 16 năm.

Mô hình kiểu "nhà sản xuất" Made in Phú Mỹ, Vietnam như miêu tả ở trên là điển hình của sự nguy hiểm tiềm tàng.

Sở dĩ tôi cho rằng "nguy hiểm" vì nó quá tiện lợi. Vừa có khu công nghiệp, vừa có cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải. Hàng hoá chẳng cần đi đâu xa. Nó tạo ra một vòng đời khép kín hoàn hảo để hợp thức hóa giấy tờ. Chủ hàng có thể xin Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) chỉ sau vài ngày lưu kho, và đủ điều kiện để qua mặt hệ thống cũ.

Dường như hệ thống cũ đang giẫy chết. Khi Toà Bạch Ốc tuyên bố chính thức khai triển hệ thống AI mang tên Detective Border. Con AI này nó không còn đọc C/O. Nó đọc hành trình con tàu qua vệ tinh AIS, rọi tia X-quang vào container để đối chiếu giữa khai báo "linh kiện" và thực tế là "thành phẩm", và nó kiểm tra nhà máy ở Phú Mỹ có thực sự mua gỗ, keo, sơn, có máy CNC, có hóa đơn điện tương xứng với hàng trăm container xuất cảng mỗi tháng hay không, hay chỉ có vài cây tuộc vít.

Nhiều chủ hãng Trung Quốc đầu tư nhà xưởng ở Phú Mỹ đó có thể chưa hiểu rằng Mỹ sẽ truy thu ngược.

Báo cáo "The Great Transshipment Scam" nêu rõ: nhà nhập cảng Mỹ nếu bị phát hiện gian lận xuất xứ sẽ bị áp thuế hồi tố trong vòng một năm. Một container tủ bếp $50k đô né được $12.5k đô thuế, 100 container là $1.25 triệu đô. Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) sẽ gửi hóa đơn truy thu cho nhà nhập cảng ở Virginia, và nhà nhập cảng đó sẽ không trả. Họ sẽ quay lại kiện ngược nhà máy ở Phú Mỹ theo hợp đồng.

Như vậy Việt Nam không chỉ mất một nhà máy, mà mất cả một ngành, Mỹ đã từng làm điều này với pin năng lượng mặt trời. Khi phát hiện 4 nhà máy ở Việt Nam, Cambodia, Malaysia, Thái Lan là bình phong của Trung Quốc, Bộ Thương mại Mỹ áp luôn mức thuế chống lẩn tránh bằng với mức thuế áp cho Trung Quốc cho cả ngành, bất kể nhà máy đó làm thật hay làm giả. Ngành gỗ dán, tủ bếp, nhôm, thép của Việt Nam đang đứng trước nguy cơ tương tự.

Việt Nam cho thuê cái mác "Made in Vietnam" với giá 1% giá trị lô hàng, nhưng lại đặt toàn bộ uy tín xuất cảng với con số đẹp tuyệt vời $120 tỷ đô sang Mỹ.

Rõ ràng, đó chỉ là cái lợi ảo. Khi kim ngạch xuất cảng tăng, đầu tư trực tiếp nước ngoài tăng, nhưng đó là tăng trưởng không thực chất. Việc làm tạo ra là việc làm bắt vít. Không có chuyển giao công nghệ. Không có chuỗi cung ứng nội địa. Khi Mỹ siết, những nhà máy đó sẽ rút đi nhanh như khi họ đến, để lại những nhà xưởng trống và một ngành hàng Việt Nam bị liệt vào "Black List".

Vì thế khi Việt Nam cho phép mô hình Phú Mỹ tồn tại không phải là thu hút đầu tư. Đó là tiếp tay cho gian lận thương mại và tự bắn vào chân mình.

Giải pháp không phải là cấm đầu tư Trung Quốc. Giải pháp là buộc mọi nhà máy phải chứng minh được "chuyển đổi thực chất". Phải có máy móc, phải có nguyên liệu, phải có giá trị gia tăng thực sự được tạo ra tại Việt Nam, không phải chỉ là công đoạn đóng gói cuối cùng.

Bộ Công Thương Việt Nam tiêu chí cấp C/O đó cần kiểm lại, phải chăng do "phí bôi trơn" hậu hĩnh? Lực lượng Thuế quan Việt Nam có biết và đã lần nào kiểm tra đột xuất các nhà máy chỉ làm mỗi việc đóng gói ở cụm Cái Mép - Phú Mỹ, và các khu công nghiệp cần từ chối cho thuê đối với những dự án chỉ có tuộc vít và thùng carton.

Khi ông Cố vấn Navarro nói đó là cú lừa ngoạn mục và "tuyệt vời khi nó còn tồn tại" thì sẽ kết thúc bằng một hóa đơn rất đắng lòng, gửi thẳng về Vũng Tàu.

Việt Nam ăn cái giải gì trong toàn bộ vụ này?

FB Uyen Vu

Lee Cheuk-yan, cựu chủ tịch Liên minh Hong Kong và Tonyee Chow, cựu phó chủ tịch, bi đinh tội "xúi giục lật đổ chính quyền nhà nước."

Hôm qua 21 tháng 8, Tòa án Tối cao Hong Kong đã phán quyết rằng Lee Cheuk-yan, cựu chủ tịch Liên minh Hong Kong ủng hộ các phong trào dân chủ yêu nước tại Trung Quốc, và Tonyee Chow, cựu phó chủ tịch, phạm tội "xúi giục lật đổ chính quyền nhà nước."

Chính quyền Hong Kong dùng còng tay, xích ngang hông và còng chân để xiềng xích nữ luật sư kiêm nhà hoạt động Zou Xingtong khi cô ra hầu tòa tại Tòa án Tối cao, các biện pháp xiềng xích thân thể kiểu này là quá đáng đối với một tù nhân lương tâm.

Cũng tại phiên toà hôm qua, tòa án đã kết tội Zou Xingtong và Lee Cheuk-yan về hành vi xúi giục lật đổ chính quyền nhà nước, liên quan đến việc Liên minh Hong Kong (nay đã giải thể) vận động chấm dứt chế độ độc đảng thông qua các hoạt động thắp nến tưởng niệm tại Quảng trường Thiên An Môn, chiếu theo luật an ninh quốc gia.

Hình minh hoạ dưới đây được vẽ dựa trên mô tả chi tiết của chính cô Zou Xingtong (Chow Hang-tung- 鄒幸彤) trong bài viết trên Patreon của cô ấy.

Trong bài này, cô Zou Xingtong kể về cách áp giải mới kể từ khi phiên tòa bắt đầu: bị đeo đầy đủ còng tay đặc biệt (có lớp nhựa cứng khóa chặt hai tay, vòng dạng lưỡi liềm khiến cổ tay không xoay được), xích thắt lưng, còng chân + xích chân, rồi bị dẫn đi bằng xích “như dắt chó”.

Nhà cầm quyền Bắc Kinh hẳn cố ý dùng xiềng xích như vậy để hăm doạ những người bất đồng chính kiến, chưa kể việc cô Zou Xingtong đã bị giam giữ từ tháng 9/2021 đến nay là gần 5 năm, trong khi toà vẫn chưa tuyên mức án.

Hình 2 là cảnh nữ luật sư Zou Xingtong trong cuộc biểu tình cho dân chủ tại Hong Kong

FB Uyen Vu