Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ hôm nay đã ra phán quyết ủng hộ việc bảo vệ phụ nữ và trẻ em gái trong thể thao

Sáng nay 30/6/2026, Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ đã ban hành phán quyết lịch sử trong các vụ kiện West Virginia v. B.P.J. và Little v. Hecox, chính thức cho phép các tiểu bang ban lệnh cấm người chuyển giới tham gia vào các đội thể thao nữ.

Phán quyết mang tính bước ngoặt này khẳng định các luật bảo vệ thể thao nữ dựa trên giới tính sinh học là hoàn toàn hợp hiến, mở đường cho ít nhất 27 tiểu bang duy trì hoặc thiết lập các quy định bảo đảm sự an toàn và tính công bằng cho các nữ vận động viên.

Các chi tiết cốt lõi và nội dung phân hóa tư tưởng từ phán quyết vừa ban hành cho thấy:

1. Phán quyết tuyệt đối về mặt Dân luật (Title IX): Cả 9 thẩm phán Tối cao Pháp viện đã đạt được sự đồng thuận tuyệt đối (tỷ lệ 9–0) khi phán quyết rằng các lệnh cấm của bang Idaho và West Virginia không hề vi phạm Mục IX (Title IX), đạo luật liên bang cấm phân biệt đối xử dựa trên giới tính trong giáo dục.

Tòa án khẳng định văn bản gốc của Title IX được thiết kế dựa trên khái niệm "giới tính sinh học", và việc các trường học phân tách đội tuyển nam/nữ dựa trên cơ sở này là hợp pháp.

Hiến pháp không đòi hỏi một cuộc cải tổ toàn diện hệ thống thể thao nữ sinh trên khắp nước Mỹ để tích hợp các bản dạng giới.

Sự phân hóa lằn ranh Hiến pháp (Tu chính án thứ 14): Trái với sự đồng thuận về luật hành chính, các thẩm phán đã chia rẽ sâu sắc theo tỷ lệ 6–3 mang tính lằn ranh ý thức hệ khi xem xét liệu lệnh cấm có vi phạm Khoản mục Bảo vệ Bình đẳng của Tu chính án 14 hay không.

Phe đa số bảo thủ (6 phiếu - Thẩm phán Brett Kavanaugh viết phán quyết chính), nhấn mạnh bản chất của thể thao thi đấu là một cuộc chơi "đối lưu có tổng bằng không". Việc cho phép một vận động viên nam sinh học thi đấu ở giải nữ sẽ ngay lập tức tước đoạt vị trí, suất học bổng, và huy chương của một nữ sinh học.

Ông viết: "Thực tế nghiệt ngã đó của thể thao là không thể ngó lơ hay quét dưới thảm", đồng thời cảnh báo rủi ro chấn thương nghiêm trọng cho nữ giới trong các môn thể thao va chạm trực tiếp.

Thẩm phán Clarence Thomas cũng viết: "Một người đàn ông không có quyền hợp pháp để thi đấu với phụ nữ chỉ vì anh ta tin rằng mình là phụ nữ."

Trái lại, phe thiểu số cánh tả (3 phiếu - Thẩm phán Sonia Sotomayor dẫn đầu) đã phản đối gay gắt từ bục tòa án, bà cáo buộc phe đa số đã vội vã đưa ra kết luận mà không chịu xem xét các chứng cứ y khoa. Bà Sotomayor lập luận rằng những người thách thức luật (như nữ sinh chuyển giới 16 tuổi Becky Pepper-Jackson) đã sử dụng thuốc ức chế dậy thì từ sớm nên không hề sở hữu lợi thế thể chất nam giới, và phán quyết này đang tước đi lợi ích không thể đong đếm được của thể thao đối với trẻ em chuyển giới.

Dù đưa ra phán quyết bất lợi cho cộng đồng chuyển giới, Thẩm phán Kavanaugh đã khép lại văn bản bằng những lời lẽ hòa giải, nhấn mạnh rằng nguyện vọng được thi đấu thể thao của các em học sinh chuyển giới hoàn toàn xứng đáng được xã hội tôn trọng. Ông khẳng định: "Không một vận động viên học sinh nào, dù là nữ giới về mặt sinh học hay người chuyển giới, đáng phải chịu sự cô lập hay bêu rếu".

Thể thao Hoa Kỳ nên lập ra các giải và hạng, mục dành riêng cho người chuyển giới là công bằng.

FB Uyen Vu

Bà Keiko Fujimori thắng cử Tổng thống Peru

Bà tuyên bố: "Cơ quan Bầu cử Quốc gia Peru đã hoàn tất việc kiểm tra 100% các biên bản kết quả bầu cử. Mọi ý kiến ​​phản hồi từ JEE đều đã được giải quyết. Chúng tôi chờ đợi công bố chính thức từ JNE với tinh thần khiêm tốn, thận trọng và đầy trách nhiệm. Chúng ta đang ngày càng tiến gần hơn đến việc mở ra một chặng đường trật tự và hy vọng cho toàn thể người dân Peru."

Sau khi Cơ quan Bầu cử Quốc gia Peru (ONPE) chính thức công bố chiến thắng sít sao của ứng cử viên cánh hữu Keiko Fujimori, làn sóng chúc mừng từ giới lãnh đạo quốc tế nhanh chóng bùng nổ, định hình kết quả này như một cột mốc lớn trong xu hướng dịch chuyển sang cánh hữu tại Mỹ Latinh.

Các nguyên thủ quốc gia cánh hữu trong khu vực là những người đưa ra những tuyên bố chúc mừng mạnh mẽ nhất, coi đây là chiến thắng của tự do kinh tế trước chủ nghĩa xã hội:

Tổng thống Argentina Javier Milei: Ông là một trong những nhà lãnh đạo lên tiếng sớm và mạnh mẽ nhất. Trên mạng xã hội X, ông Milei nhấn mạnh: "Chúc mừng Keiko Fujimori về chiến thắng lịch sử tại Peru. Người dân Peru đã rejected thảm họa cộng sản của đối thủ và gửi đi thông điệp rõ ràng: khu vực muốn quay trở lại con đường tự do và an ninh".

Giới quan sát khu vực nhận định chiến thắng của bà Fujimori đã củng cố vững chắc sự trỗi dậy của trục cánh hữu mới tại Nam Mỹ, đứng chung hàng ngũ với các chính phủ Argentina, Ecuador, Paraguay, El Salvador, và chiến thắng mới đây của Abelardo de la Espriella tại Colombia.

Tổng thống đắc cử Abelardo de la Espriella gửi lời chúc mừng chân thành nhất về thắng lợi của bà, ông viết "Người dân Peru đã lên tiếng qua lá phiếu và trao cho bà trọng trách to lớn là dẫn dắt vận mệnh đất nước. Với tư cách là Tổng thống đắc cử của Colombia, tôi rất vui mừng khi biết rằng hai nước chúng ta sẽ được lãnh đạo bởi những chính phủ cùng chia sẻ các giá trị về bảo vệ nền dân chủ, tự do, thượng tôn pháp luật và tôn trọng các thể chế.

Tôi tin tưởng rằng chúng ta sẽ cùng nhau hợp tác để củng cố mối quan hệ lịch sử giữa Colombia và Peru, vì lợi ích của người dân hai nước".

Tổng thống Bolivia Rodrigo Paz: Mặc dù hai nước có những khác biệt về quan điểm chính trị, nhà lãnh đạo Bolivia đã gửi thông điệp tôn trọng ý chí dân chủ của người dân Peru. Ông Paz bày tỏ chúc mừng và khẳng định cam kết tiếp tục thắt chặt các mối quan hệ tích hợp, hợp tác và phát triển giữa hai quốc gia láng giềng trong giai đoạn mới.

Tổng thư ký OAS - Tổ chức các quốc gia châu Mỹ, ông Albert Ramdin, đã chính thức gửi lời chúc mừng tới nữ Tổng thống đắc cử. Ông xác nhận phái đoàn giám sát quốc tế của OAS công nhận tính minh bạch của cuộc bầu cử, đồng thời thông báo ông đã nhận được lời mời chính thức và sẽ đến tham dự lễ tuyên thệ nhậm chức của bà Fujimori tại Lima vào ngày 28 tháng 7 tới.

Đảng Bảo thủ châu Âu (ECR Party): Khối chính trị lớn tại Nghị viện Châu Âu đã phát đi thông báo chúc mừng: "Sự lựa chọn của người dân Peru mở ra một chương chính trị mới. ECR mong muốn xây dựng sự hợp tác chặt chẽ hơn để thắt chặt mối quan hệ giữa châu Âu và một trong những đối tác chiến lược quan trọng nhất tại Mỹ Latinh".

Sự đồng điệu về chính sách với Hoa Kỳ: Các nhà phân tích của tờ The New York Times nhận định chiến thắng của bà Fujimori, người ủng hộ mô hình kinh tế thị trường tự do, siết chặt an ninh biên giới và chống tội phạm, sẽ tạo ra sự đồng điệu lớn với các chính sách của chính quyền Tổng thống Donald Trump, mở ra cơ hội mở rộng tầm ảnh hưởng thương mại và an ninh của Mỹ tại Tây bán cầu.

Bất chấp việc đối thủ cánh tả Roberto Sánchez đưa ra các cáo buộc không có bằng chứng về khuất tất phiếu bầu ở nước ngoài, sự công nhận nhanh chóng từ cả OAS lẫn giới lãnh đạo quốc tế đã củng cố vị thế chính danh tối cao của bà Keiko Fujimori trước khi bà chính thức đeo dải băng Tân Tổng thống.

FB Uyen Vu

Tin Monaco

Vụ đánh bom rúng động Monaco hôm qua có liên quan đến trả thù chính trị Ukraine, các trung tâm lừa đảo kỹ thuật cao, mafia...

Như tin tôi đã đưa ngày hôm qua, Monaco, quốc gia công quốc vốn nổi tiếng là “thiên đường an toàn nhất thế giới” dành cho các tỷ phú vừa bị rúng động bởi một vụ đánh bom tàn khốc.

Đêm 29/6/2026, một quả bom thư tự chế chứa đầy đinh và bù loong đã phát nổ ngay tại sảnh tòa apartment cao cấp thuộc khu vực quảng trường Place des Moulins, nhắm thẳng vào gia đình nhà tài phiệt Vadym Yermolayev.

Vụ tấn công khiến ông Yermolayev (58 tuổi) cùng người vợ Anna và con trai 13 tuổi bị thương nặng. Đến sáng ngày 30/6, Công tố viên trưởng Monaco, ông Stéphane Thibault, chính thức dán nhãn vụ việc là một vụ mưu sát có chủ đích.

Hiện tại, cảnh sát Monaco và các lực lượng đặc nhiệm Pháp đang điều động một chiến dịch săn lùng xuyên biên giới để truy tìm một nghi phạm duy nhất được camera an ninh ghi lại khi đang tháo chạy về hướng thị trấn Beausoleil (Pháp).

Khi gia đình vị tỷ phú đang chiến đấu giành giật sự sống tại bệnh viện, các cơ quan tình báo và giới phân tích quốc tế đã lập tức đặt ra ba nghi vấn lớn nhất đằng sau động cơ của vụ đánh bom đẫm máu này.

Manh mối đầu tiên và nặng ký nhất dẫn các điều tra viên đến hồ sơ tội phạm mạng của gia đình Yermolayev. Tháng 12/2025, Artur Yermolayev (35 tuổi), con trai cả của vị tỷ phú, đã bị Europol tóm gọn tại Cyprus và dẫn độ sang Estonia.

Artur bị vạch trần là kẻ điều hành một mạng lưới khổng lồ gồm khoảng 60 đến 150 trung tâm cuộc gọi lừa đảo (scam call centers) núp bóng các tập đoàn tiền mã hóa như Cosmo hay Milton Group tại Ukraine, chiếm đoạt hơn 100 triệu Euro từ những người hưu trí tại EU, Mỹ và Nga.

Chỉ mới hai tháng trước (tháng 4/2026), Artur đã ký một thỏa thuận nhận tội chấn động, chấp nhận nộp phạt kỷ lục 8,5 triệu Euro tiền mặt để đổi lấy một bản án treo và được trả tự do để bay sang Israel lánh nạn.

Giới quan sát nhận định, việc Artur "mua tự do" và chấp nhận giao nộp các dữ liệu tài chính cho cơ quan tư pháp quốc tế có thể đã làm rạn nứt lợi ích, trực tiếp kích ngòi cho một đòn trả thù tàn khốc bằng bom từ các tổ chức tội phạm ngầm cấu kết trong mạng lưới.

Bên cạnh yếu tố kinh tế tội phạm, giả thuyết về một cuộc thanh trừng chính trị Đông Âu cũng đang được sàng lọc kỹ lưỡng. Vadym Yermolayev từng là một trong những tài phiệt quyền lực nhất vùng Dnipro (Ukraine) trước khi ông từ bỏ quốc tịch Ukraine để chuyển sang hộ chiếu Cyprus.

Năm 2023, mối quan hệ giữa Yermolayev và chính quyền Kyiv đổ vỡ hoàn toàn khi Tổng thống Volodymyr Zelenskyy ký sắc lệnh áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế kéo dài 10 năm lên vị tỷ phú này, với cáo buộc tập đoàn của ông tiếp tục duy trì hoạt động và nộp thuế tại vùng lãnh thổ Crimea do Nga kiểm soát.

Quyết định của Zelenskyy đã kích hoạt một chiến dịch "quốc hữu hóa" và thâu tóm bạo lực hàng loạt doanh nghiệp, phong tỏa toàn bộ cổ phần và tài sản trị giá hàng trăm triệu đô của gia đình Yermolayev tại Ukraine.

Nhiều nguồn tin tình báo không loại trừ khả năng vụ nổ tại Monaco là một đòn dằn mặt tối tăm từ các thế lực chính trị cực đoan trong vòng xoáy xung đột, do gia đình Yermolayev bị nghi ngờ đã dùng chính nguồn tiền từ các tổng đài lừa đảo để tài trợ ngược lại cho các hoạt động chống phá chính quyền trung ương.

Văn phòng Công tố Monaco đang phối hợp chặt chẽ với lực lượng pháp y để phân tích cấu trúc của quả bom thư. Việc hung thủ sử dụng một ba lô chứa bom đinh kích nổ tầm gần, một thủ đoạn dã man thường thấy của các băng đảng Mafia sừng sỏ tại Đông Âu và Ý, cho thấy sự chuyên nghiệp và lạnh lùng của kẻ thủ ác.

Giới an ninh hoài nghi rằng gia đình Yermolayev đã rơi vào tầm ngắm của các tổ chức xã hội đen quốc tế, những kẻ được thuê để thực hiện hợp đồng ám sát đòi nợ hoặc bịt đầu mối trong các thương vụ rửa tiền xuyên quốc gia.

Vụ đánh bom kinh hoàng tại Monaco đã phá vỡ sự yên bình lâu năm của công quốc giàu có với các giới thượng lưu ăn chơi xa xỉ này mà còn phơi bày một mạng lưới chằng chịt giữa tiền bẩn, công nghệ lừa đảo và các mưu đồ chính trị thượng tầng.

Hiện tại, toàn bộ biên giới kiểm soát kỹ thuật số của Monaco và miền Nam nước Pháp đã được đặt trong tình trạng báo động đỏ nhằm sớm đưa kẻ thủ ác ra ánh sáng.

*Bà Anna, vợ của Yermolayev bị đứt cả hai bàn chân vì bom, đứa con 13 tuổi cũng bị thương nặng. Riêng Vadym Yermolayev chỉ bị thương nhẹ hơn. (hình 1). Artur, con trai cả của Yermolayev (hình 2).

FB Uyen Vu

"Birthright citizenship"

Thẩm phán Clarence Thomas vừa viết một bản phản đối dài kỷ lục lên tới 91 trang, chỉ trích gay gắt phán quyết của Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ.

Sáng nay 30/6/2026, Tối cao Pháp viện đã ra phán quyết mang tính bước ngoặt với tỷ lệ 6–3 trong vụ kiện Trump v. Barbara, chính thức bác bỏ sắc lệnh hành pháp của Tổng thống Trump và giữ vững quyền công dân theo nơi sinh quy định trong Tu chính án thứ 14.

Bản phản đối của Thẩm phán Thomas được đánh giá là một trong những chương gay gắt nhất trong sự nghiệp của ông, tập trung vào các lập luận cốt lõi sau:

Ông cáo buộc đa số thẩm phán làm "hạ thấp giá trị" quyền công dân Mỹ, Thẩm phán Clarence Thomas viết: "Tôi không chắc rằng phán quyết ngày hôm nay có thể vượt qua được thử thách của thời gian. Khoản mục Tư cách Công dân vốn đã làm gia tăng đáng kể phẩm giá và vinh quang của quyền công dân Mỹ. Phán quyết hôm nay đã làm hạ thấp giá trị của quyền công dân đó".

Đồng thời ông chỉ trích việc "tái mục đích" hiến pháp, nghĩa là áp đặt một mục đích mới của thời hiện đại lên một văn bản luật cũ, thay vì tuân thủ ý nguyện gốc của những người viết ra nó. Ông và Thẩm phán Neil Gorsuch cáo buộc phe đa số đã "tái mục đích Tu chính án thứ 14 để bảo vệ một tập hợp các quyền ưu tiên riêng mà Quốc hội thời kỳ Tái thiết chưa bao giờ dự liệu và không thể tìm thấy sự ủng hộ trong văn bản gốc".

Ông Thomas còn dẫn chứng các phân tích lịch sử sâu sắc để chứng minh chính quyền ông Trump có lý do hợp pháp để hạn chế quyền công dân đối với con cái của người nhập cư lậu hoặc khách du lịch tạm thời, chưa kể lợi dụng kiểu "du lịch sinh con, tìm quốc tịch".

Ông lập luận rằng Tu chính án thứ 14 được thiết kế và thông qua vào năm 1868 với mục tiêu duy nhất là bảo vệ quyền công dân bình đẳng cho những người da đen vừa được giải phóng khỏi chế độ nô lệ. 

"Người da đen xứng đáng có tư cách công dân vì họ là người Mỹ. Họ không có quê hương nào khác, không nợ lòng trung thành với bất kỳ thế lực ngoại bang nào", điều mà ông khẳng định không thể áp dụng tương tự cho con cái của những người mang quốc tịch nước ngoài.

Về yếu tố "Quyền tài phán và Nơi cư trú", ông chỉ ra cụm từ "nằm trong quyền tài phán của Hoa Kỳ" trong hiến pháp lịch sử vốn được hiểu là yêu cầu về một nơi cư trú pháp lý lâu dài và lòng trung thành chính trị tuyệt đối đối với nước Mỹ, chứ không thể mở rộng một cách vô tội vạ cho các trường hợp "du lịch sinh con" hay cư trú bất hợp pháp.

Đồng thuận với ý kiến của ông là hai Thẩm phán Samuel Alito, và Neil Gorsuch. Trong một văn bản phản đối riêng, Thẩm phán Alito cũng lên tiếng cảnh báo rằng phán quyết này đã lưu giữ một "quy chế thời trung cổ" và tiếp tục tạo ra động lực kinh tế cực lớn khuyến khích nạn vượt biên trái phép vào Mỹ.

FB Uyen Vu

TIẾN SĨ TRỘM CẮP

Bs Võ Xuân Sơn

Dư luận ồn ào vụ tiến sĩ phá khóa cửa phòng kế toán ăn trộm 128 triệu đồng và một máy tính. Tự nhiên tôi thấy có chút hãnh diện.

Sẽ có bạn hỏi, sao tôi không thấy mắc cỡ mà lại hãnh diện. Đúng vậy, lẽ ra nghe nói tiến sĩ ăn trộm thì một tiến sĩ sẽ phải thấy mắc cỡ vì trong giới của mình có kẻ xấu xa như vậy, có gì mà hãnh diện? Nhưng tôi thì nghĩ khác. Xã hội mà coi chuyện tiến sĩ ăn trộm là chuyện lạ để ồn ào, thì có nghĩa là họ vẫn nghĩ tiến sĩ là cái gì “ngon lành” lắm. Không hãnh diện sao được.

Nhưng nghĩ đi nghĩ lại, không biết có phải ông tiến sĩ này bị xui không, mà mới chỉ lấy trộm có 128 triệu đồng và một cái máy tính, đã bị người ta làm ồn ào. 

Cách đây vài tuần, LS Lê Công Định đã đưa ra các bằng chứng, cho thấy ông tiến sĩ Huỳnh Công Bá đã ăn cắp, hay ăn cướp công trình của người khác. Giá trị đồ ăn cắp của ông tiến sĩ Huỳnh Công Bá lớn hơn nhiều so với 128 triệu và cái máy tính, thế mà có nhiều kẻ còn vô bênh vực.

Ờ, mà còn có ông tiến sĩ Chu Ngọc Anh không chỉ ăn trộm, ăn cắp, hay ăn cướp tiền, mà ông ấy còn ăn cắp hay ăn cướp bao nhiêu mạng dân Việt Nam. Lại còn có ông là giáo sư Nguyễn Thanh Long, thầy của nhiều tiến sĩ, cũng đã cướp đi cuộc đời của bao nhiêu người dân.

Nghĩ đi nghĩ lại, sao mà nước ta lại có lắm thể loại trộm cướp có mác tiến sĩ, giáo sư, thế không biết? Nhưng nhìn lại bức tranh giáo dục, thầy trò hùa nhau ăn cướp công trình của người khác mang đi thi quốc tế. Rồi cái vụ sửa điểm, thực chất thì cũng là ăn cắp. Đó là ăn cắp cơ hội, ăn cắp tương lai, ăn cắp cuộc đời của người khác. Mà cái này, không chỉ là các thầy cô, các cán bộ giáo dục, mà còn có cả ông quan to, đồng thời cũng là tiến sĩ Triệu Tài Vinh, tham gia vô.

Một nền giáo dục đầy bọn trộm cắp như vậy thì lạ gì chuyện tiến sĩ ăn trộm, ăn cắp. Trong chừng mực nào đó, cái anh chàng tiến sĩ ăn trộm 128 triệu đồng và một máy tính vẫn còn nhẹ tội hơn nhiều nếu so với bao nhiêu tiến sĩ, giáo sư khác. Chỉ là kiểu trộm cắp của anh ấy kém sang hơn so với các đồng liêu của anh ấy mà thôi.

DỌC ĐƯỜNG GIÓ BỤI

Mình rất thích đi chơi bằng xe vì thế giới có những cung đường đẹp tuyệt vời mà chỉ có lái xe mới thấy hết gặp hết.

Lần này ba mẹ mình sang thăm, mình đã lên kế hoạch làm một chuyến đi lang thang lên bờ tây bắc của Mỹ và dãy núi Rocky hùng vĩ mà điểm đến là công viên quốc gia Banff đẹp nổi tiếng thế giới của Canada.

Mỗi lần mình đổi công việc mới, ưu tiên hàng đầu của mình là chọn nơi mà mình có thể nghỉ vài tuần mỗi năm để về VN thăm ba mẹ mình hay dẫn ba mẹ mình đi ta bà thế giới, tiền ít chút cũng không sao.

Lần này mình nghỉ luôn 3 tuần, dẫn luôn 1 đoàn 11 người đi thăm thú bờ tây bắc Mỹ, bờ đông thì mình đã dắt ba mẹ mình đi lang thang 3 tuần từ nam lên DC, New York, Niagara Falls, Toronto, Montreal, Boston, Virginia, Atlanta đâu hơn 10 năm trước rồi.

Mình bay lên Seattle, mướn một chiếc xe van 12 chỗ lái qua Vancouver, chỉ có hãng Avis mới có xe 12 chỗ mà cho lái qua Canada thôi, mấy hãng khác không cho.

Mình ở Vancouver 1 ngày đi chơi Capilano Suspension Bridge Park, qua Granville Island ăn trưa, rồi đi thăm Stanley Park, dẫn mấy đứa nhỏ qua mua quần áo ở tiệm Stussy nổi tiếng. Mình không biết nó bán quần áo gì mà tụi nhỏ sắp hàng dài để vô mua, có người ra mới cho thêm người vô, nghe nói chỉ có Vancouver mới có tiệm này, Mỹ không có. Tới Vancouver không nên bỏ qua nhà hàng Dynasty Sea Food nổi tiếng, ngon và giá cả phải chăng.

Ngày hôm sau mình dẫn cả nhà đi phà qua đảo Victoria thăm Butchart Gardens, thế giới của các loài hoa, rồi xuống trung tâm Victoria ngắm cung điện của nữ hoàng Victoria.

Ngày thứ 3 mình lái xe lên thăm Sea To Sky Gandola, từ đó nhìn xuống bao đẹp.

Rồi mình lái thêm 8 tiếng lên Jasper National Park, cung đường Sea to Sky Highway (BC High Way 99) là cung đường đẹp nổi tiếng chạy dọc theo bở biển và xuyên qua dãy núi Rocky. Tài xế thì lái xe ngắm cảnh, hành khách trên xe thì uống rượu vang binh xập xám tới hết rượu trời tối thì ngủ, haha.

Ngày hôm sau từ Jasper mình lái xe đi thăm hồ Maligne, là một phiên bản lớn hơn, đẹp hơn của Thung Lũng Tình Yêu. Rồi mình quay về lái xe qua Banff theo Icefield Parkway, là một cung đường đẹp nổi tiếng, đi xuyên qua Jasper National Park mình ghé thăm nhiều nơi rất đẹp và không thể bỏ qua Columbia Icefield, tiếc là hôm đó trời mưa và rất lạnh nên mình không đi lên icefield.

Dọc đường mình thấy gấu, moose, nai, sơn dương mỗi lần thấy tự nhiên có nhiều xe dừng 2 bên đường là mình biết có thú rừng bên đường nên bà con đứng coi.

Về tới Banff mình thuê nhà ở Canmore cho rẻ, rồi đi thăm hồ Louise, hồ Moraine, hồ Bow, hồ Payton, Johnston Canyon. Mỗi hồ đẹp mỗi kiểu, đẹp như tranh, không bút nào tả xiết.

Ở Banff mình sẽ mãn nhãn với suối và thác, đi đâu cũng thấy suối và thác vì xung quanh toàn là núi. Cung đường từ Banff về lại Seattle, mình luôn lái xe một bên là núi bên kia là dòng suối nước chảy cuồn cuộn, về tới hạ lưu thì thành một con sông êm ả, thung lũng nối tiếp thung lũng.

Về tới Seattle, mình ở một ngày đi lang thang thăm Pike market ăn món clam chowder trứ danh, đi thăm Chihuly Garden and Glass, nơi trưng bày cái đẹp của thủy tinh, lần này đẹp hơn 10 năm trước. Dĩ nhiên là phải ghé qua cho ba mẹ mình thăm mộ Lý Tiểu Long.

Ngày cuối cùng máy bay về bị hủy, phải ngủ ờ sân bay một đêm, rồi sáng cũng về tới nhà.

Chuyến đi coi như thành công, mình rủ ba mẹ mình năm tới đi nơi khác nữa. Ba mẹ mình tuổi ngày càng lớn, thích đi thì đi thôi, đâu cần hẹn khi nào, biết đâu lần nào là lần cuối.

Hung Truong

ĐỜI SỐNG VÀ TÂM TƯ NGƯỜI LÍNH QUA VĂN HỌC NGHỆ THUẬT MIỀN NAM TRƯỚC NĂM 1975

Chiến tranh luôn để lại những vết thương. Nhưng trong văn học nghệ thuật miền Nam trước năm 1975, người lính không chỉ hiện lên qua tiếng súng, mà còn qua những khoảng lặng rất đời thường.

Họ là những chàng trai vừa rời ghế nhà trường, những người con của miền quê, những công chức gác bút nghiên khoác lên mình bộ quân phục. Sau lưng họ là cha mẹ già, là người yêu, là người vợ trẻ và những đứa con còn thơ dại. Trước mặt họ là những cánh rừng, ngọn núi, dòng sông và những cuộc hành quân không biết ngày trở về.

Văn học miền Nam không chỉ ca ngợi lòng dũng cảm, mà còn dám nói về nỗi cô đơn của người lính.

Đó là nỗi nhớ nhà trong đêm gác giữa rừng sâu. Là tiếng đàn guitar cũ bên bếp lửa tiền đồn. Là lá thư nhà đã nhàu vì đọc đi đọc lại. Là tấm hình người yêu ép trong chiếc ví đã bạc màu.

Trong âm nhạc, biết bao ca khúc đã trở thành tiếng lòng của cả một thế hệ. Người lính hiện lên không phải là con người không biết sợ, mà là người biết sợ, biết nhớ, biết yêu, nhưng vẫn bước tiếp vì bổn phận.

Trong văn chương, nhiều tác giả đã viết về người lính với sự chân thực. Có những trang viết đầy chất bi tráng, có những đoạn văn bình dị như lời tâm sự. Người đọc bắt gặp những cuộc hành quân dài bất tận, những cơn mưa rừng, những đôi giày sũng nước, những bữa cơm vội, những người đồng đội vừa cười nói hôm qua, hôm sau đã nằm lại nơi chiến địa.

Điều làm nên giá trị của văn học nghệ thuật miền Nam không chỉ nằm ở chiến trận, mà ở tính nhân bản.

Người lính biết thương dân.

Biết đau khi chứng kiến làng xóm tan hoang. Biết rơi nước mắt trước cái chết của đồng đội. Biết nâng niu một cành hoa dại ven đường hay tiếng cười của trẻ nhỏ giữa vùng chiến sự.

Đó là những chi tiết rất nhỏ, nhưng làm cho hình tượng người lính trở nên gần gũi và chân thật.

Nghệ thuật miền Nam cũng không né tránh sự mất mát. Có những bài thơ viết về chiếc ba lô còn nằm lại trên đỉnh núi. Có những truyện ngắn kể về người vợ trẻ mòn mỏi chờ tin chồng. Có những bản nhạc chỉ cần vài câu hát đã gợi cả một trời chia ly.

Chính vì vậy, người lính trong văn học nghệ thuật miền Nam không chỉ là biểu tượng của chiến đấu, mà còn là biểu tượng của tình người.

Ngày nay, khi đọc lại những tác phẩm ấy, điều còn đọng lại không phải chỉ là khói lửa chiến tranh, mà là khát vọng rất bình dị của con người: được sống trong hòa bình, được trở về bên gia đình và được yêu thương.

Lịch sử có thể được nhìn nhận từ nhiều góc độ khác nhau. Nhưng những trang văn, bài thơ và ca khúc viết bằng cảm xúc chân thành vẫn có giá trị như những chứng nhân của một thời đại. Chúng giúp các thế hệ sau hiểu rằng, phía sau mỗi bộ quân phục là một con người với trái tim biết yêu, biết nhớ và biết hy sinh.

Đó cũng chính là giá trị lâu bền của văn học nghệ thuật miền Nam trước năm 1975: lưu giữ hình ảnh người lính không chỉ như một chiến binh, mà trước hết là một con người.

Phạm Sơn Liêm.