Nhà hàng Thanh Thế và Cậu tôi
Tối thứ hai đầu tuần (17/01/2022) đang chuẩn bị bữa tối, nhận được một tin nhắn của anh họ, gửi từ Cali : “ H ơi ,cậu ba vừa mất lúc 6 h sáng Chúa nhật “
Tôi lặng người, gọi lại cho anh, mà nước mắt lăn dài.
Cậu tôi -ông chủ nhà hàng Thanh Thế- danh tiếng ở Sài Gòn một thời !
Đêm đó tôi nằm trăn trở mãi. Ký ức thời thơ dại mãi cho đến khi trưởng thành dần hiện về …
Sở dĩ tôi gọi ông chủ Thanh Thế là cậu vì mẹ của cậu và bà ngoại tôi là 2 chị em ruột (Đây là theo cách gọi của người Nam, người Bắc thì gọi là bác) Tóm tắt mối quan hệ giữa mẹ tôi và cậu, là họ hàng cô -cậu
1/.
Trước tiên, xin phép được chia xẻ vài thông tin về tên tuổi nhà hàng này và cảm nhận của tôi về sự ra đi của cậu.
Hẳn những ai từng sống ở trung tâm Sài Gòn trước đây ,không ai không biết đến một nhà hàng khá nổi tiếng: Nhà hàng Thanh Thế.
Tọa lạc trên một khu đất rộng ở một vị trí thuận lợi, mà ngày nay báo chí Việt Nam, giới buôn bán bất động sản thường dùng là nơi “Đắc địa “ và “ Khu đất vàng”.
Đây là một toà nhà nằm trên một diện tích rộng bao gồm trên 3 mặt tiền đường: Lê Lợi, Nguyễn Trung Trực và Tạ Thu Thâu.
Về mặt kiến trúc theo lối hiện đại những năm 50-60 bao gồm 1 trệt, 3 tầng lầu đúc bê tông, mỗi tầng có balcon song sắt bao vòng quanh hành lang chắc chắn và sân thượng với vài cây xanh đón đầy nắng gió
Tầng trệt, mặt đường Lê Lợi (bên cạnh tiệm bánh Nguyễn Văn Đắc ) có một cửa ra vào, là lối đi chỉ dành riêng cho gia đình, nhân viên nhà hàng. Hai phần còn lại giáp vòng góc đường Nguyễn Trung Trực, số1& 3Tạ Thu Thâu phía cửa Đông chợ Bến Thành là cửa ra vào dành cho thực khách. Bên trong sảnh nhìn ra các cửa sổ lắp kính có thể đóng, mở. Ngoài những bàn ghế dành cho khách ,còn có quầy rượu giải khát, tủ bánh Tây các loại ….
Tầng một là khu vực dành cho nhân viên phục vụ sinh hoạt ăn uống, nghỉ ngơi. (Nhân viên làm việc cho nhà hàng đa phần là trong gia đình hai bên nội, ngoại).
Tầng 2, 3 là nơi ở của các thành viên trong gia đình trên cùng là sân thượng.
Ông chủ nhà hàng Thanh Thế là con trai thứ ba trong số 8 người con của ông bà chủ quán ăn Trung Thành - một biệt thự rất rộng, xây theo kiến trúc Pháp. Cũng cần nói thêm Quán Trung Thành, cũng là một trong những quán ăn nổi tiếng trong vùng Gia Định. Quán nằm trên 2 mặt tiền đường Nguyễn Văn Học cũ( nay là Nơ Trang Long ) Trần Quý Cáp, cách chân cầu Băng Ky độ chừng trăm mét.
Nhà hàng Thanh Thế đơn thuần là một nhà hàng bán thức ăn sáng, trưa, tối, cà phê giải khát cửa từ 8h sáng đến 22h đêm. Thực đơn nhà hàng Thanh Thế đủ các món Tây, Việt mặn, ngọt, vừa phục vụ thực khách hàng ngày, vừa nhận đặt tiệc cưới hỏi, tuyệt nhiên không có sân khấu ca nhạc, sàn nhảy, MC …như các nhà hàng vũ trường khác. Đặc biệt nhà hàng nổi tiếng với món “ Bún Suông “ mà nó được xem là một món đặc trưng, hương vị đặc biệt mà thời đó không một nhà hàng nào có thể cạnh tranh được.
Hơn 20 năm nhà hàng Thanh Thế giữ vững vị trí địa lý bên ngoài lẫn danh tiếng “Ngon” bên trong lòng thực khách dù chỉ ghé qua một lần.
Do có vị trí thuận lợi nên nhà hàng cũng đón nhận được nhiều thực khách. Cung cách phục vụ của nhà hàng thực đơn đa dạng phù hợp khẩu vị.
Thực khách đến nhà hàng rất đa dạng: Từ Sĩ quan cao cấp trong QLVNCH, chức sách trong chính phủ, cả giới trí thức, đến văn nghệ sĩ, thương gia, thượng lưu, trung lưu, rủng rỉnh túi tiền, và với một vị thế giữa trung tâm như vậy đương nhiên cũng có khách ngoại quốc, du lịch, vãng lai…
Họ ghé qua thưởng thức bữa ăn, hay đặt tiệc mừng cưới, hỏi, sinh nhật, đặt bánh …hoặc có khi chỉ vào ngồi nghĩ chân, chầm chậm nhẩn nha một chai bia, một tách cà phê, thưởng thức bữa sáng hay xế chiều, ngắm nhìn người qua lại, dạo phố Sài Gòn hay ra vào mua sắm ở khu thương xá Tam Đa nằm song song trên đường Nguyễn Trung Trực, một trong những khu thương mại sầm uất nhất nhì so với Thương xá Tax góc đại lộ Nguyễn Huệ, Lê Lợi cách đó không xa.
Sài Gòn thập niên 60, đầu 70 ( cho đến thời điểm tháng 3/1975 ), mặc cho những cuộc biểu tình của SVHS diễn ra một vài nơi trong thành phố, vòi rồng, lựu đạn cay mờ mịt, ngoài chiến trường, dù chiến tranh sôi sục căng thẳng nhưng Sài Gòn vẫn được che chở bảo bọc trong sự bình yên, vẫn là nơi phồn hoa đô thị của miền Nam. Những trung tâm mua sắm, vũ trường, rạp chiếu phim vẫn hoạt động nhộn nhịp, vẫn phát triển một cách bình thản,” Hòn ngọc viễn đông” vẫn long lanh tỏa sáng.
Đó cũng là thời kỳ Hoàng kim của nhà hàng Thanh Thế, đã tạo được cho mình chỗ đứng trong “Top” của những nhà hàng bậc nhất Sài thành.
30/4 /1975 Sài Gòn sụp đỗ. Cùng số phận với những người trong giới kinh doanh ở miền Nam nói chung, Sài Gòn nói riêng, Thương xá, nhà hàng, khách sạn, vũ trường, các khu giải trí, cửa hiệu lớn nhỏ lần lượt bị đóng cửa .
Sau biến cố lịch sử này, gia đình cậu mợ và một vài người cháu ( Cậu mợ có 8 người con, 3 trong số các anh chị này có 3 người đang Pháp du học trước 1975) quyết định vượt biên. Chuyến đi trót lọt. Trong thời gian chờ đợi ở trại tỵ nạn ,khi UNHCR ( Văn phòng cao ủy Quốc tế Liên Hiệp Quốc về người tỵ nạn ) phỏng vấn cho các thuyền nhân có nguyện vọng chọn nước thứ hai định cư, cậu mợ tôi chọn nước Pháp với lý do : Có con đang ở Pháp
Tất nhiên, khi nhà hàng đóng cửa, tất cả nhân viên mất việc, trong đó có ba tôi. Mỗi người tự tìm lấy phương cách lo cho cuộc sống của bản thân gia đình. Cuộc sống của người Sài Gòn nói chung thời điểm “ hòa bình” trở nên đảo lộn. Người đi kẻ ở, kẻ mất người còn.
Bà chủ quán Trung Thành ở lại quản lý khối tài sản của con trai gồm toà nhà nhà hàng như đã kể trên, ngôi biệt thự sang trọng ở đường Hàn Thuyên ( con đường ngắn yên tĩnh,bên cạnh công viên nhà thờ Đức Bà Sài Gòn), ngôi biệt thự thơ mộng nhìn ra biển dành cho gia đình nghỉ mát ở khu vực Bãi Dâu thuộc thành phố Vũng Tàu ( trước 1975 gọi là Cấp - Cap Saint Jacques) và không ít tài sản cá nhân như xe riêng, số tiền tiết kiệm không nhỏ trong ngân hàng …Nhưng họ tịch thu tất cả với lý do người đứng tên vắng mặt.
Mọi sự can thiệp nhằm giữ lại khối tài sản kể trên của bà mẹ ông chủ và những người thân còn lại đều không có giá trị với Chính quyền mới. Ngay cả quán Trung Thành cũng bị họ” tiếp thu” buộc đóng cửa. Bà dì tôi được họ nhân đạo cho ở khu vực phía sau mặt tiền quán.
Lúc đó để duy trì danh tiếng, dì Hai, chị của cậu mua một căn nhà một tầng ở khu vực Chợ Lớn mở lại một quán ăn nhỏ lấy tên cũ Trung Thành. Việc kinh doanh “cá thể” ban đầu có hơi ì ạch vì có “sự quản lý sát sao” của chính quyền mới, hơn nữa những năm sau 1975, người Sài Gòn số giàu có dư giả đi nhà hàng quán ăn cũng giảm so với trước đây. Trông coi kinh doanh được một thời gian,cả nhà dì đi nước ngoài theo diện đoàn tụ gia đình. Chính quyền “thuyết phục “ tạo điều kiện cho gia đình rời Việt Nam nhanh chóng, đổi lại bà dì tôi phải ký giấy tự nguyện hiến tặng quán Trung Thành trong Gia Định cho nhà nước trưng dụng làm trường Mẫu giáo phường dưới chiêu bài “ Vì sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ, mầm non của Tổ quốc !”
Nhưng dần rồi quán cũng được chuyển nhượng “hợp pháp “ cho người “ có công với CM” .
Còn nhà hàng Thanh Thế sau hơn một năm đóng cửa, chính quyền mới, mở lại dưới sự quản lý của “ Sở Thương nghiệp TPHCM “ với cái tên “ Nhà hàng ăn uống(?) quốc doanh Thanh Thế” . Sở dĩ lấy tên cũ là do được một nhân viên cũ “trở mặt “ hợp tác tư vấn với kỳ vọng thu hút được thực khách như thời trước đây .
Anh nhân viên này được họ “ trưng dụng “ ban cho cái chức “quản đốc “(?). Hoạt động một thời gian không có hiệu quả, Sở nhà đất TP thu lại, chuyển nhượng hùn hạp với tư nhân mở Trung tâm Thương mại Thanh Thế, nhưng thực chất cho tư nhân thuê mặt bằng ở tầng trệt mở các quầy bán nữ trang vàng bạc đá quý, thu đổi ngoại tệ ( lậu) vẫn dưới sự quản lý của Sở nhà đất, Sở Thương nghiệp TP. Rồi sau này qua một vài thông tin “Khu đất vàng” này đã được chuyển nhượng sang quyền sở hữu của một cán bộ chức trách nhà nước. Họ tiếp tục cho thuê mướn làm mặt bằng kinh doanh .
Lạ ở chỗ là dù kinh doanh bất kỳ đới hình thức nào họ vẫn giữ thương hiệu “ Thanh Thế”!
Hơn 10 năm tôi chưa về thăm lại nên hiện giờ cũng không biết nơi chốn cũ đó họ sử dụng để làm gì.
Xem như gia đình bà dì tôi - từ có đến không. Mất hết!
2./
Sang Pháp, ông bà chủ Thanh Thế cố gắng gầy dựng lại sự nghiệp từ đầu, một nhà hàng Thanh Thế thứ hai mọc lên giữa lòng kinh đô hoa lệ.
Cũng như thời còn tồn tại ở Sài Gòn, ông bà dành nhiều thời gian & công sức, vượt qua được những gian nan, thử thách khó khăn trên xứ người. Bắt đầu mua lại một nhà hàng nhỏ ở khu vực Paris 5è, rồi sự nghiệp kinh doanh thuận lợi phát triển, cậu mợ tôi chuyển sang tìm được một địa điểm khác, diện tích lớn hơn cũng trong nội vùng trung tâm Paris và dần dần đạt đến một thành quả mỹ mãn: Được Thị trưởng Paris cấp cho một bằng khen đạt danh hiệu “ Đôi đủa vàng” -Một phần thưởng có giá trị khích lệ về mặt tinh thần giúp nhà hàng Thanh Thế khẳng định và giữ được uy tín của mình từ trong ra ngoài nước. Công việc kinh doanh ngày càng tiến triển
Đến tuổi hưu, các anh chị có việc làm ổn định nơi xứ người, nên không ai nối nghiệp. Ông bà chủ Thanh Thế sang nhượng lại nhà hàng cho chủ mới, chuyên về ẩm thực Trung Đông. Nhà hàng Thanh Thế đóng cửa hẳn để lại bao tiếc nuối cho thực khách Á lẫn Âu vùng Paris
3/.
Cậu tôi là một người yêu thích ẩm thực, ham học hỏi, ngoại giao tốt, giỏi kinh doanh bắt kịp nhu cầu của thực khách mà còn là một người rất khiêm tốn, trầm tính, hiền lành, tử tế và độ lượng. Ông có phong thái trầm tĩnh, cư xử hoà nhã với mọi người, không hề hống hách, phân biệt chủ tớ. Chưa bao giờ thấy cậu lằn nhằn, quắc mắt, lớn tiếng nổi giận khi nhân viên hay con cháu vô ý phạm lỗi lầm nhỏ hay lớn.
Tính mợ dù hơi nóng nảy, khá nghiêm. Nhân viên lỡ có sai sót trong công việc, mợ thẳng thắng phê phán gắt gao, chủ yếu cũng chỉ đề sửa đổi, cho tốt hơn, rồi mợ vui vẻ bỏ qua, không để bụng. Cũng như cậu, mợ xem việc giúp người gặp khó khăn, mang lại niềm vui cho người cùng là mang lại niềm vui cho chính mình
Trong một bài viết trên trang này tôi có nhắc lại năm Mậu Thân, Cộng quân đánh vùng Gia Định, gia đình tôi chạy loạn và cậu mợ đã mở rộng vòng tay cưu mang chúng tôi tạm lánh nạn tại nhà hàng gần 6 tháng.
Suốt thời gian làm việc cho cậu, ba tôi thường khen “ Cậu đúng là một người tử tế, đạo đức, mực thước “. Với vai trò chủ mà lúc nào cũng hoà đồng, quan tâm gần gũi với nhân viên, ai có vấn đề gì khó khăn cứ giải bày, cậu luôn lắng nghe, khả năng giúp được thì cậu sẵn sàng. Vì vậy hầu hết nhân viên nhà hàng ai cũng quỷ mến cậu, trung thành, góp sức đáp lại lòng nhân ái của ông bà chủ, tiếp tục làm ra những món ngon, cũng cách phục vụ, tiếp đãi luôn làm hài lòng thực khách .
Môn thể thao mà cậu yêu chuộng từ khi còn ở Sài Gòn là Tennis. Cậu chơi trong những giờ thư giãn. Sang Pháp cậu vẫn tiếp tục chơi một thời gian xem như luyện tập thể thao
Gia đình tôi nhận được rất nhiều sự giúp đỡ từ gia đình cậu. Từ việc ba má thành gia thất, giúp đỡ về vật chất tài chánh, tạo dựng ngôi nhà dù đơn sơ nhưng đầy ắp tình người, cho đến khi chúng tôi đi học, cậu lo phần niên liễm. Mỗi năm cận Tết mợ chịu phần vải vóc để má tôi may quần áo mới cho chúng tôi mặc 3 ngày Tết. Cậu không những đảm nhiệm phần quà cáp cho tất cả nhân viên, mà còn lo cả việc lì xì cho con cháu .
Vừa là em rễ vừa là nhân viên lại được nhiều sự quan tâm giúp đỡ của cậu mợ, nên gia đình tôi dù chỉ có ba đi làm, không dư giả nhưng đủ sống. Vì vậy ba luôn dạy chúng tôi bài học nhân nghĩa, sống biết có trước sau. Luôn ghi nhớ công ơn những ai đã giúp đỡ mình. Căn dặn chúng tôi giữ lễ phép, tôn trọng, thăm viếng hỏi han, chia sẻ khi có hiếu hỷ, không có điều kiện vật chất, thì góp công sức cũng là một cách đền ơn đáp nghĩa .
Cậu mợ ra nước ngoài, ba mất việc, má tôi thì đau ốm rề rề, cộng với thời Chính quyền mới, gia đình tôi rơi vào cảnh khó khăn túng thiếu. Dù ba tôi vẫn có được tin tức của cậu mợ tôi qua họ hàng còn ở Việt Nam, nhưng luôn căn dặn chúng tôi phải biết tự trọng, cố gắng vượt lên bằng đôi tay của mình, tuyệt đối không đòi hỏi, xin, vay, tạo nên một tiền lệ không tốt .
Sau 35 năm sống xa quê hương, cậu mợ tôi trở lại thăm nhà một lần duy nhất vào tháng 6/2000. Đó cũng là lần đầu hai ông bà ghé qua nhà thăm hỏi chị em tôi .
Lần đó, nhìn căn nhà vững chắc khang trang do chị em tôi góp công sức làm nên, cậu chia sẻ niềm vui, nhắc lại chuyện ba tôi lúc còn sinh thời làm việc với cậu, chịu mọi cực nhọc, khó khăn để nuôi chúng tôi ăn học chỉ mong chúng tôi thành tài. Cậu cũng tiếc khi chúng tôi có sự nghiệp hẳn hoi thì ba má tôi không còn để nhìn thấy thành quả mà vui cùng con cháu.
Khi biết tôi có mối quan hệ tình cảm, tiến tới hôn nhân với một công dân Pháp, cậu rất vui, thỉnh thoảng điện thoại từ Pháp về ân cần hỏi han, chúc mừng .
Sang xứ người, vợ chồng tôi ghé qua thăm cậu mợ vài lần, điện thoại thăm hỏi nhau thường xuyên, Lễ Tết không gặp được nhau thì cũng gọi Chúc Mừng. Chưa kể những dịp Lễ lớn đi viếng chùa gần nhà, biết cậu mợ thường làm công quả cho chùa, gia đình nhỏ của tôi cũng tìm gặp cậu mợ, cho các cháu chào ông bà. Mỗi lần gặp mợ, dẫn các con đến chào, bao giờ bà cũng dúi cho một túi bánh trái, ôm hôn các cháu. Ở phương trời nào, thì trong mắt tôi cậu vẫn là một người cậu điềm đạm, hiền lành, tử tế độ lượng như xưa .
Một lần khi dùng bữa trưa ở nhà cậu mợ, tôi dạm hỏi:” cậu mợ có ý định về Việt Nam sống, hưởng thời gian cuối đời ? Cậu trả bình thản nhưng ánh mắt đượm buồn: “ Chắc không đâu con ”, còn mợ thì thở dài rưng rưng:” Về chi con, cơ ngơi công sức bao nhiêu năm tạo dựng còn đó, nhưng người ta đã lấy hết, mình như kẻ lạ, đứng bên ngoài chỉ nhìn, một lần đầu và cũng là lần cuối!” Nghe mà xót xa !
Câu chuyện khác cũng khá thú vị do mợ kể lại như sau:
Lần về thăm đó cậu mợ thuê taxi vòng Sài Gòn nhìn lại đường phố ( cũng hơn 35 năm chưa trở lại) nhìn lại cơ ngơi của mình. Đến trước thương xá Tam Đa cũ, 2 ông bà xuống xe đứng bên đường nhìn qua nhà hàng, một người đàn ông trung niên trong áo sơ mi cộc tay trắng có đeo băng đỏ in hàng chữ “ bảo vệ” nhận ra cậu mợ, ông ta chạy đến bắt tay, chào, mợ không nhớ nhưng cậu biết: Đó chính là anh nhân viên ““trở mặt “ kể trên.
Thời gian đó ông ta không còn giữ chức “quản đốc” nữa, nhưng khẳng định rằng tiếng nói anh ta vẫn còn ít nhiều “giá trị”.
Anh ta ngỏ ý: Nếu cậu mợ tôi đồng ý trở về nước, tiếp tục kinh doanh nhà hàng, góp vốn đầu tư thuê lại mặt bằng lấy thương hiệu “Thanh Thế Sài Gòn “ anh ta sẽ làm trung gian giới thiệu cậu mợ cho cơ quan có thẩm quyền. Cậu im lặng, mợ trả lời khẳng khái “ Nhà hàng của chúng tôi mà bây giờ muốn mượn danh nghĩa cũ để làm ăn, đầu tám cũng không chứ đừng nói đầu tư!”
Sau này gia đình nhỏ của tôi rời Paris, đến một vùng biển cách nơi cậu mợ ở gần 300km, tôi vẫn giữ mối liên lạc với cậu mợ.
Mỗi lần có dịp trở lại, tôi đều ghé qua thăm cuối là vào tháng 11/2018. Khi ấy cậu trông vẫn còn khỏe mạnh, minh mẫn. Cậu cháu mỗi lần gặp nhau, ai cũng vui.Thời gian tuy ngắn ngủi, nhưng hay nhắc về chuyện hồi xưa ,và thế hệ ông bà trước đây, thế hệ cậu, chúng tôi, cả thế hệ con cháu hiện thời.
Mợ cũng vui vẻ, cởi mở nhưng bắt đầu hơi nhớ nhớ quên quên. Lần nào tôi ra về cậu mợ cũng ôm hôn và tôi luôn hứa nếu có dịp sẽ ghé thăm cậu mợ.
Hơn 2 năm do dịch COVID-19 bùng phát, việc đi lại cũng khó khăn. Đôi lần diện thoại hỏi thăm nghe cậu mợ sức khỏe ổn định tôi cũng an tâm.
Tháng 10 /2021 tôi điện cho cậu, nói vài câu chưa đầy hai phút thấy giọng cậu có hơi yếu, nên tôi để ông nghỉ ngơi. Đâu ngờ đó là lần cuối tôi được nghe giọng cậu .
Hôm nay gia đình sẽ làm lễ cúng Thất cậu. Hai hôm nữa thôi, xác cậu sẽ thành tro bụi, nhưng linh hồn cậu sẽ vẫn còn ở quanh quẩn bên tất cả những người em, vợ, con cháu ở gần xa .
Hình ảnh về một người cậu đôn hậu, đầy lòng nhân ái, ngọt ngào, hiền lành mãi tồn tại trong ký ức của mỗi người trong gia đình chúng tôi từ những ngày chúng tôi còn bé.
Phần ở xa, phần do dịch bệnh ,tiếc là tôi không thể đại diện gia đình đến viếng, tiễn đưa nhìn mặt cậu lần cuối về cõi Vĩnh hằng .
Vẫn biết sinh, tử đời người ai rồi cũng sẽ phải qua. Cậu mất đi, trong tôi vẫn còn đó nỗi buồn. Ơn nghĩa mà gia đình cậu đối với gia đình chúng tôi, vẫn mãi khắc ghi .
Một nén hương thắp lên, ngậm ngùi thương nhớ cậu. Cầu xin linh hồn cậu sớm siêu thoát .
Tết này và mãi mãi gia đình sẽ vắng một người chồng, cha, ông…Tôi sẽ không còn nghe giọng trả lời dịu dàng của cậu mỗi lần gọi chúc Tết “ Cậu khỏe, cám ơn con. Cậu cũng chúc gia đình con….Khi nào lên Paris nhớ ghé qua cậu …”
Con sẽ trở lại Paris, nhưng không còn có dịp để con gặp lại cậu nữa, cậu ba ơi…
Phụ chú:
Quán Thanh Thế tọa lạc ở góc đường Nguyễn Trung Trực-Tạ Thu Thâu (bây giờ là đường Lưu Văn Lang), cách quán Kim Sơn vài chục mét. Quán Thanh Thế là ngôi nhà nhỏ hơn nhiều so với ngôi nhà làm quán Kim Sơn, nhưng sang trọng xinh đẹp, bàn ghế cũng sang trọng phù hợp với không gian của nó. Một nửa số bàn ghế bày ra hàng hiên, phía đường Nguyễn Trung Trực, vì phía đường Tạ Thu Thâu vừa hẹp, vừa có những sạp hàng vải vóc-mỹ phẩm cao cấp dài dọc con đường.
Với vẻ sang trọng của quán Thanh Thế, lớp tuổi sinh viên chúng tôi rất ngại vào, như thường vào ngồi ở quán Kim Sơn cùng trên một con đường.
Thế hệ” ngồi quán Sài Gòn buổi ấy có người từ La Pagode, Givral, Brodard hoặc từ Bạch Đằng, Thanh Thế…
