BIẾT ƠN MÌNH

BS. Đỗ Hồng Ngọc

Ngay từ thuở nhỏ ta được dạy nói cảm ơn khi ai đó giúp mình. Lời cảm ơn không phải để xã giao mà thật sự biểu lộ lòng biết ơn chân thành của mình đối với người đó. Thế nhưng có lẽ chưa bao giờ ta được dạy nói cảm ơn ta vì nhiều khi ta coi chuyện cảm ơn mình là một điều gì đó lố bịch, kỳ cục, không cần thiết! Trái lại nhiều khi ta còn có khuynh hướng nói xấu mình, bất mãn với mình, thậm chí… nguyền rủa mình.

Nhiều người lớn tuổi nhìn vào gương mỗi ngày thấy mình già đi với những dấu chân chim ở đuôi mắt, vết hằn ở khóe miệng, nếp nhăn nhúm ở bàn tay…đã không thể chấp nhận được mình, đã âu sầu buồn bã, có người phải căng da mặt, bơm xóa vết nhăn hy vọng giữ mãi vẻ trẻ trung nhưng chỉ được một thời gian ngắn rồi cũng “hiện nguyên hình”, có khi tệ hơn!

Xây dựng hình ảnh về chính mình (self image) rất quan trọng. Nếu đó là một hình ảnh tích cực, nó sẽ giúp cho mình tự tin hơn và từ đó ảnh hưởng đến “môi trường” xung quanh, còn nếu là một hình ảnh tiêu cực thì sẽ rất không hay.

Có món đồ nào mà xài vĩnh viễn đâu, ngay cả những máy móc tinh xảo được làm bằng những thứ kim loại tốt nhất. Gần đây thấy trên báo quảng cáo một cái tủ lạnh cũ của Thụy Sĩ rằng đã được xài đến 20 năm mà vẫn còn chạy tốt. Như vậy nhiều người trong chúng ta có thể vỗ ngực nói rằng mình đã “xài” đến sáu bảy chục năm mà hãy còn ngon đó chứ! Vậy ta phải biết ơn mình nhiều hơn.

Hãy thử xem bộ xương. Cơ thể ta có trên hai trăm cái xương lớn nhỏ được ráp nối với nhau để thành một khung xương, hoạt động được là nhờ các khớp, cũng đã xài được hằng mấy chục năm trời mà chẳng phải bơm dầu trét mỡ gì cả.

Vậy mà nó vẫn làm việc trơn tru, êm rơ, chỉ khi ta tích tuổi, lớn tuổi rồi nó mới bị đau nhức chút đỉnh thì cũng phải thôi!

Nhiều khi chỉ vì từ nhỏ ta đã không biết chăm sóc bộ xương đã làm cho nó bị lệch lạc đi như bị vẹo cột sống ở tuổi học đường, hoặc ăn những thức ăn làm cho các chất hoạt dịch giữa các khớp bị đơ cứng lại.

Ngay ở giai đoạn chấm dứt tuổi dậy thì, bộ xương đã hình thành với khối lượng xương cố định, chủ yếu là do di truyền nhưng cũng một phần do dinh dưỡng. Nếu biết quan tâm, thì ngay từ nhỏ đã phải được bồi dưỡng tốt để xương phát triển đầy đủ.

Người lớn tuổi dễ bị loãng xương, dễ bị té ngã, đưa đến gãy xương, trật khớp. Nhìn một cành khô và một cành tươi thì biết. Cành tươi khó gãy vì vỏ dày, gỗ dai, nếu gãy cũng thường gãy dập; còn cành khô thì vỏ mỏng, gỗ giòn, khi gãy dễ gãy lọi. Nghiên cứu cho thấy người lớn tuổi, sau tuổi 65, rất dễ bị té ngã. Nữ dễ bị hơn nam.

Ngoài những chuyện gãy xương, trật khớp, rách cơ, dập phần mềm… còn có những biến chứng gần xa khác như viêm phổi, loét da, do phải nằm bất động trong một thời gian lâu dài. Để giảm bớt nguy cơ té ngã ở người lớn tuổi, cần quan tâm tới môi trường sống của họ. Chẳng hạn các cầu thang trong nhà sao cho dễ đi, không trơn trợt, bậc thang đều, ánh sáng đầy đủ. Tuổi già mắt kém, cảm giác về độ chênh không còn chính xác, phản xạ chậm, cơ thể điều hòa vận động giảm nên rất dễ té.

Người lớn tuổi vẫn cần phải tích cực vận động – tập dưỡng sinh, đi bộ, chơi thể thao chẳng hạn – để tăng tính linh hoạt của các khớp và giúp cho cơ duy trì sự dẻo dai.

Người ít vận động hoặc phải nằm một chỗ, tình trạng loãng xương càng xảy ra nhanh. Thuốc lá và rượu góp phần tăng tốc. Việc sử dụng estrogen để bù đắp phải được hướng dẫn và kiểm soát chặt chẽ bởi các bác sĩ chuyên khoa.

Điều đáng để ý là một người khi lớn tuổi bị té ngã một lần thì về sau thì sợ hãi, ít dám vận động, do vậy mà sự phối hợp giữa thần kinh cơ càng kém, lại càng dễ bị té ngã những lần sau. Sự bảo bọc quá đáng của người thân trong gia đình càng làm cho người già thêm mau suy yếu.

Rồi thử xem bộ máy tuần hoàn của ta. Nếu biết rằng mỗi ngày trái tim ta phải co bóp cả trăm ngàn lần để đẩy một khối lượng máu khoảng 7.000kg không ngừng nghỉ, kể cả lúc ta ngủ, đi vào một hệ thống mạch máu giăng mắc mà chỉ riêng hệ thống vi mạch nếu nối lại đã dài hàng trăm ngàn cây số (hơn gấp đôi chu vi trái đất) để nuôi cơ thể, ta mới thấy sức hoạt động của bộ máy tuần hoàn tuyệt vời đến thế nào! Có cái máy bơm nào làm việc liên tục với khối lượng như vậy hằng bảy tám chục năm trời mà không phải thay pin, không phải chùi rửa gì cả?

Vậy mà chẳng những ta không nhớ, không biết ơn nó, nhiều khi ta còn hành hạ nó, đầu độc nó, buộc nó nhảy tưng lên với những chất như rượu, trà, cà phê, thuốc lá… Chất nicotine trong thuốc lá chẳng hạn, chẳng những buộc nó phải làm việc nhanh lên mà còn lại co thắt các mạch máu nuôi dưỡng nó, làm cho nó bị thiếu dưỡng khí. Ta lại còn đầu độc tinh thần nó bằng cách luôn rên rỉ “Một trái tim khô, một trái tim mùa đông” hay hất hủi nó: “Ngày rời Paris anh đã để quên con tim”… Thật ra một trái tim bình thường làm việc âm thầm bền bỉ đến nỗi ta tưởng như không có nó. Lúc nó lên tiếng “nhắc nhở”thì đã rắc rối rồi! Cho nên có một trái tim lành mạnh thật hạnh phúc mà nhiều khi ta không biết!

Còn mạch máu của ta cũng giống như những ống nước vậy. Khi ống nước còn mới thì nó dẻo dai, co giản dễ dàng, không có chuyện gì xảy ra, còn ống nước đã cũ thì khô cứng lại, độ thun giãn kém đi. Ở người cao tuổi, các mạch máu cũng dễ cứng hơn nên huyết áp dễ bị tăng cao. Huyết áp cao quá có thể gây ra những tai biến. Tăng huyết áp phải được theo dõi chữa trị đến nơi đến chốn. Bệnh tiểu đường càng làm gia tăng tình trạng tắc nghẽn mạch. Do vậy, các nhà chuyên môn đều khuyên ta bớt ăn đường, bớt uống rượu, bớt ăn muối, bớt ăn mỡ, không hút thuốc…

Rồi thử xem buồng phổi của ta. Đó là nơi ta trao đổi không khí để sống. Người ta có thể nhịn đói vài ba tuần, nhịn khát mười ngày nhưng không thể nhịn đói vài ba tuần, nhịn khát mười ngày nhưng không thể nhịn thở quá năm phút. Thiếu oxy (dưỡng khí) chừng năm phút thì các tế bào não sẽ bị hủy hoại, không phục hồi được nữa. Có lẽ vì không khí không phải mất tiền mua nên ta thường coi như không hề có nó. Ta vẫn thở mỗi phút giây mà không nhận thấy không khí là cần! Có một buồng phổi hoạt động tốt ta chẳng hề quan tâm, thậm chí chẳng hề biết đến nó, cho đến lúc nó khò khè có cử thì lúc đó ta mới thật sự hốt hoảng.

Nói chung chúng ta thường không biết thở, không thèm thở, nhất là những lúc làm việc hăng say gần như quên thở hoặc những lúc có những cảm xúc mạnh như lo lắng, giận dữ ta cũng thường quên thở, nín thở. Thở là một phản xạ tự động nhưng ta lại có thể kiểm soát được hơi thở, nhịp thở, khác hẳn với các cơ chế tự động khác như của quả tim, mạch máu, dạ dày, gan ruột…hoạt động hoàn toàn ngoài ý muốn của ta. Cho nên ta có thể luyện thở được.

Buồng phổi của ta có khoảng 300 triệu phế nang, trải rộng ra ta có một diện tích rộng hơn 80m2, lớn hơn một phòng học. Mỗi khi ta hít phải không khí ô nhiễm bụi khói, vi khuẩn, thì lớp không khí ô nhiễm đó sẽ tràn ngập lên toàn bộ diện tích của phế nang. Khi còn là những lá phôi thì phổi và da có cùng nguồn gốc, do vậy mà sau này khi gặp lạnh tự nhiên ta sinh ra ho hen, đặc biệt người cao tuổi dễ bị viêm phổi do lạnh. Hệ thống hô hấp không chỉ có phổi mà còn có mũi, họng, thanh quản, khí quản cùng các cơ hô hấp mà cơ hoành là cơ trọng yếu nhất.

Ở mũi chúng ta chẳng hạn có một hệ thống mao mạch dày đặc để sưởi không khí, làm cho không khí ấm lại trước khi vào phổi. Gặp lạnh, ta sẽ bị ách xì, sổ mũi, nghẹt mũi vì các mao mạch trương nở. Không phải vô cớ mà người lớn tuổi thường khoác một chiếc khăn quàng cổ khi ra đường vì khi gặp lạnh chiếc khăn quàng sẽ giúp làm ấm mũi.

Những người cao tuổi còn khỏe mạnh, sáng suốt, làm việc không biết mệt là những người biết… thở. Họ có những phương pháp “bí truyền”thường được gọi là dưỡng sinh, khí công, thiền, yoga… Có khi ta còn nghe được những câu có vẻ huyền bí như “đưa hơi xuống huyệt đan điền…”Thực ra không có gì là bí hiểm cả mà hoàn toàn có cơ sở sinh học. Ta biết cơ hoành là cơ hô hấp chính nằm vắt ngang giữa bụng và ngực, “phụ trách” 80% khối lượng hoạt động hô hấp. Cơ hoành di chuyển lên xuống như một cái piston trong lồng ngực làm cho buồng phổi nở rộng hoặc thu hẹp thể tích. Do vậy khi ta hít sâu thì cơ hoành bị đẩy xuống đến tận…dưới rún, nơi được gọi là huyệt đan điền hay khí hải.

Như vậy “đưa hơi xuống huyệt đan điền” thực chất là hít sâu đẩy cơ hoành lên xuống mạnh hơn, cơ hoành di chuyển rộng hơn, nhờ đó sự thông khí sẽ tốt hơn. Càng lớn tuổi cơ hoành càng làm biếng, nên người lớn tuổi cần luyện thở, tập dưỡng sinh, thì cơ hoành mới làm việc tốt hơn.

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) thường gặp ở người lớn tuổi, làm cho họ dễ mệt mỏi, hụt hơi, cũng như bệnh giãn phế quản làm cho họ khạc rất nhiều mỗi sáng. Ngày càng có nhiều người bị ung thư phổi do hút thuốc lá. Nhiều người già bị lao là nguồn lây bệnh trong gia đình mà không biết.Giữ môi trường trong sạch, tạo nhiều cây xanh bóng mát, gần gũi với thiên nhiên, tập thở đúng phương pháp, tránh thuốc lá...là những cách tốt nhất để biết ơn buồng phổi của ta vậy.

Dạ dày là một bộ phận quan trọng của hệ tiêu hóa, đảm nhận việc “nạp năng lượng”để ta duy trì sự tồn tại và hoạt động suốt cả cuộc đời. Cái bao không đáy đó thực ra nó đã phải làm việc căng thẳng vất vả, co bóp, nhào nặn thức ăn thức uống suốt ngày đêm để cung cấp cho ta những chất dinh dưỡng cần thiết cho cuộc sống. Nó làm việc âm thầm không hề kể công, hoàn toàn ở ngoài ý thức của ta vì khi nó nhào nặn co bóp như vậy ta không hề hay biết.

Để tiêu hóa được thức ăn, dạ dày phải tiết ra một chất acid mạnh mà nếu không khéo tự bảo vệ mình thì acid này sẽ tiêu hóa ngay chính bản thân nó, làm cho nó lở loét tùm lum mà ta gọi là loét bao tử (loét dạ dày). Thường nếu có lở loét thì dạ dày cũng âm thầm tự băng bó lấy cho mình, đến khi quá lắm thì mới kêu ca, lên tiếng, lúc đó ta có cái gọi là đau bao tử.

Nói chung ít khi ta thượng hại cái dạ dày của mình đừng nói chuyện biết ơn nó, trái lại ta sẵn sàng nhồi nhét vào đó càng nhiều càng tốt từ thịt cá voi đến rắn mối, thằn lằn, tắc kè, chuột bọ, cào cào, châu chấu, nghêu sò ốc hến… Ta cũng sẵn sàng đổ vào hằng lít rượu đế, whisky, hằng két bia và vô số những chất độc hại khác như… thuốc trừ sâu, giun đầu gai v.v... Để ý một chút, ta thấy hệ tiêu hóa là một cái ống cơ dài từ miệng đến hậu môn, phình ra chỗ này, thắt lại chỗ kia để trở thành thực quản, dạ dày, ruột non, ruột già… Thức ăn thức uống đi xuyên qua cái ống đó là đã đi bên ngoài cơ thể, mà các bộ phận được phân công cắt xé, nghiền, nhồi trộn, nhào nặn, chuyển hóa, hấp thu... để đưa vào cơ thể sử dụng.

Cả một bộ máy làm việc quần quật liên tục không mệt mỏi như vậy mới có thể đáp ứng nhu cầu năng lượng của cơ thể hằng ngày. Ta không thể tưởng tượng rằng mỗi ngày có hơn cả lít nước bọt được tiết ra là nhằm giúp cho miệng không bị khô, hôi và giúp tiêu một phần thức ăn. Ở người lớn tuổi, nước bọt tiết ra ít đi nên dễ bị đắng miệng, khô miệng, ăn không ngon.

Hệ thống nhung mao ở ruột non ngoằn ngoèo nhiều lớp có tổng diện tích lên đến 250m2, bằng cả cái sân quần vợt, để hấp thu các dưỡng trấp nuôi cơ thể trôi qua, với các tế bào hùng hục hoạt động ngày đêm để trao đổi chất, với vô số vi sinh vật li ti sản sinh ra các men tiêu hóa, các vitamin. Gan đổ mật vào ruột, tụy tạng tiết men và insulin mà nếu thiếu nó ta sẽ bị bệnh đái đường. Bất cứ có một trục trặc gì trên cái ống đó đều gây ra những rắc rối đáng tiếc như bị tắc nghẽn đâu đó chẳng hạn. Một người bị bón thường xuyên cũng làm cho cái ống bị nghẹt, dẫn đến hôi miệng, ăn mất ngon, ngủ không yên.

Cũng không nên quá sợ Cholesterol vì có loại cholesterol tốt cần cho cơ thể. Nên dùng dầu thực vật. Các vitamin được cung cấp từ thức ăn như rau quả, trứng, đậu, cà rốt, rau muống, gấc… Để giữ khẩu vị được ngon vừa ý, cần thêm những gia vị mà người có tuổi vẫn quen dùng như tỏi, tiêu, ớt. Không nên kiêng cử quá đáng làm cho ăn mất ngon. Đậu nành có lẽ là một thứ thức ăn lý tưởng vừa cung cấp đạm thực vật lại có chất phytoestrogen là một loại kích thích tố nữ rất tốt để làm giảm tốc độ lão hóa.

Một bữa ăn gia đình đông vui có con cháu sum vầy thì dù là rau muống, kho quẹt, đậu hủ…cũng đem lại nhiều chất bổ dưỡng cả về tinh thần lẫn năng lượng cho người lớn tuổi. “Hãy cho tôi biết anh ăn gì, tôi sẽ cho anh biết anh là ai”. Lâm Ngữ Đường nói loài người có hai hạng, hạng ăn rau và hạng ăn thịt. Hạng ăn rau càng đông thì càng dễ có… hòa bình trên thế giới.

Rồi cái bọng đái nữa chứ. Phải bí đái một lần mới biết “giá trị”của cái bọng đái, mới biết ơn vô cùng khi có một cái bọng đái hoạt động bình thường, biết lúc nào thì phải chứa đựng, lúc nào thì phải co bóp, lúc nào thì mở cơ vòng và lúc nào phải đóng chặt lại. Thật là tai hại khi ở tuổi cao, cơ vòng bắt đầu hoạt động không tốt nữa, lúc cần đóng chặt thì nó lại mở ra, đặc biệt ở phụ nữ có tuổi

Ở đàn ông, tuyến tiền liệt có thể phình to thành bướu chặn nghẹt đường lưu thông của nước tiểu, lúc cần tiểu lại tiểu không ra. Lại phải mổ, phải nong. Một kích thích quá mạnh như cười to, ho tràng dài hoặc vận động nhiều quá, cũng dễ bị đái són. Thuốc an thần, thuốc lợi tiểu sẽ làm cho đái són xảy ra thường xuyên hơn. Nói chung nếu tìm được nguyên nhân thì chữa trị không khó, đừng lúc nào cũng cho là tâm thần rồi bỏ mặc. Nên tập đi tiểu có giờ giấc, đừng đợi quá căng. Các loại tả lót thấm hút có thể dùng rất tiện cho người già khi đi lại tàu xe.

Cũng cần chú ý sắp xếp chỗ đi đại tiểu tiện sao cho thuận lợi, dễ đi, có đủ ánh sáng. Người mình thường coi chỗ tiểu tiện (toilet) như là một chỗ dơ bẩn xấu xí nên thường đặt ra phía sau nhà, xa nhà, trong khi đó thực ra toilet là một nhu cầu quan trọng của con người nên ở những khách sạn lớn, người ta bố trí toilet ngay trước phòng khách, sạch sẽ và thơm tho.

Mắt là giác quan quan trọng nhất của con người. Chăm sóc mắt là biện pháp nâng cao chất lượng cuộc sống. Có một quyển sách mà tác giả là một người mù, viết với lời tựa là “Nếu tôi được một ngày sáng mắt”! Những người bình thường có đôi mắt sáng nhiều khi không biết quý. Thử sống một ngày bịt kín hai mắt lại thì mới đánh giá được chất lượng cuộc sống nhờ đôi mắt.

Già thì mắt phải yếu đi, cảm giác về độ đậm cũng kém, thích nghi với bóng tối chậm và nhìn cố định không nét. Thủy tinh thể điều tiết kém nên không nhìn gần được, điều này ảnh hưởng chất lượng cuộc sống rất rõ, vì làm gì cũng phải đeo kiếng. Những nguyên nhân gây mù thường gặp là mắt hột, quáng gà, đục thủy tinh thể (cườm khô), và cườm nước (glaucoma). Theo Tổ chức Sức khỏe thế giới (WHO), người mù vì cườm khô đã chiếm hơn 40% số người già bị mù. Chín phần mười các trường hợp cườm khô là do tuổi già, cơ thể suy yếu; số còn lại là do các bệnh tiểu đường, chấn thương, suy dinh dưỡng…

Khi thấy mắt bị mờ dần, có đốm đen bay bay rồi cố định lại một chỗ, không đau nhức, không đỏ, tưởng là kính không đúng độ mà đo kính nào cũng không vừa thì phải nghĩ đến cườm khô. Hiện vẫn chưa có thuốc nào chữa được cườm khô, chỉ có cách là phải mổ để thay thủy tinh thể đục bằng một thủy tinh thể nhân tạo hoặc đeo kính để điều tiết. Hiện nay có những kỹ thuật mới để mổ cườm khô, đặt thủy tinh thể nhân tạo rất tiện lợi. Sau mổ, bệnh nhân có thể sinh hoạt lại bình thường ngay.

Riêng cườm nước là một bệnh hết sức nguy hiểm vì dẫn đến mù lòa. Nếu được phát hiện sớm thì có thể tránh được mù. Bệnh cườm nước cấp tính gây nhức đầu dữ dội, có khi nhức nửa đầu kèm theo ói mửa, mắt đỏ, căng cứng, con ngươi nở lớn. Trường hợp này phải đến ngay bệnh viện có chuyên khoa mắt. Dạng cườm nước mạn tinh tiến triển âm thầm, chỉ thấy hơi đau mắt, xốn mắt, mỏi mắt và mờ dần. Nhiều người tưởng tại mình có tuổi nên mắt kém, không đo nhãn áp để chẩn đoán kịp thời.

Người lớn tuổi cũng thường nghe kém, lãng tai. Lãng tai một chút cũng hay, khỏi phải nghe những lời nói xấu mình! Cái gì khoái thì nghe không thì thôi.Từ 65 tuổi trở đi có hơn một phần ba số người bị lãng tai. Nghe kém sẽ làm cho việc truyền thông khó khăn hơn, có thể gây nguy hiểm trong giao thông, đi lại. Ngày nay có những dụng cụ trợ thính dễ sử dụng và rẻ. Ở các nước phát triển cứ ba người có tuổi thì một người mang máy điếc, nhờ đó họ có thể giao tiếp tốt hơn và tham gia vào các hoạt động xã hội, giúp họ cảm thấy sảng khoái, không bị coi là tàn phế nữa.

Ở ta, nhiều người không ưa máy điếc vì nó ồn ào lại làm cho ta nghe rõ những “sự thật đau lòng”. Một vở kịch kể chuyện hai vợ chồng già, ông nói gà bà nói vịt nhưng rất hạnh phúc bên nhau, đến khi các con hiếu thảo gởi về cho mỗi người một cái máy điếc thì bắt đầu cãi vã nhau suốt ngày. Cuối cùng cả hai phải liệng cái máy điếc vào sọt rác!

“Chúng ta không chăm sóc bản thân mình mà để cho cơ thể làm việc đến hao mòn, vì vậy nó dễ bị hư hỏng sớm.Khi chúng ta còn khỏe mạnh, còn sung sức, thì chúng ta bóc lột ngay chính bản thân mình, bóc lột các bộ phận trong cơ thể, bóc lột những khả năng của mình mà không hề cân nhắc, không hề nghĩ tới hậu quả. Ở lứa tuổi 50 tôi vẫn chưa chú ý lắm đến sức khỏe của mình…” Viện sĩ Misculine 90 tuổi viết như thế. Hiện nay mỗi sáng ông chạy bộ, tập thể dục đều đặn, chơi quần vợt, ăn uống điều độ. Ông nói “Tôi cảm thấy 30 năm trước đây tôi đã già yếu hơn nhiều so với bây giờ”.

•BS Đỗ Hồng Ngọc

“DÂN CỦ MÌ ”

Hôm ấy về Sài gòn có việc, tôi bước sang bên đường vô tình đứng bên chiếc xe đẩy bán xôi dạo tần ngần nghe rõ tiếng rao:

Có Xôi-nóng-xiêm-bún” đây ! Người đi đường nhìn chị hơi ngỡ ngàng có lẽ vì tiếng rao lạ lẩm vì ít người biết món “xiêm bún” là món gì! Với tôi củ xiêm được chế biến thành “Xôi-nóng-xiêm-bún” món ăn đúng cái “gu” của tôi còn nguyên vẹn. Nghe chừng lưng bụng lại sôi, tôi chìa tay nhận gói xôi “xiêm bún” còn nóng thơm nguyên mùi lá .

“Ăn cơm mới, nói chuyện cũ” thói đời xưa nay vẫn vậy. Cơ duyên ngày ấy tôi có mặt lao động XHCN trên Đại công trường Thủy nông Phú Ninh cả tháng nên biết rất rõ món “xiêm bún” là món ăn chế biến từ khoai xiêm của người dân quê Phú Ninh, có lẽ khoai xiêm cái tên gọi riêng của người Tam Kỳ - Hà Đông- Tiên Phước không lẫn vào đâu được !

“Quê em ở đất Tam Kỳ

Sắn không lột vỏ gọi là khoai xiêm”?

Chẳng có “sử liệu” nào ghi lại nguồn gốc khoai xiêm nhưng xem ra cái lý của các vị bô lão với tương truyền rằng: Dưới thời nhà Tây Sơn, người dân xứ Quảng theo tướng công Nguyễn Huệ vào tận phương Nam chinh phạt quân Xiêm và thắng lớn ở các trận Rạch Gầm, Xoài Mút. Đô đốc Kiều Phụng bắt được rất nhiều tù binh của quân đội Xiêm-la. Trong số tù binh ấy ông đưa về Quảng Nam còn “gánh” theo những choái khoai (thân khoai) của người Xiêm để về trồng trên vùng đất ven sông Tam Kỳ. Người dân thấy giống khoai “lạ hoắc” này rất dẻo và thơm ngon.Thấy lạ người dân đem choái cây về trồng ở nhiều nơi đặt tên là “cây khoai Xiêm” một giống cây từ nước Xiêm-la đã lưu lạc về đây.

Ở Tam Kỳ thuở xưa phân biệt rõ hai loại: Loại khoai xiêm gòn, có đặc điểm bở tơi và vị đậm; loại khoai xiêm bùi mà dẻo như sợi bún làm món “xiêm bún” thì nhất. Ngày xưa chỉ biết luộc khoai chín, khoai nguội rút lấy tim rồi cuộn tròn trong lớp lá chuối đập dập để khoai vỡ ra và trộn chung với muối mè hoặc muối đậu thêm tí hành phí mỡ lợn là có một món hấp dẫn vô cùng dân dã gần gũi. Ngày nay món xôi được biến tấu; khoai mì nấu chung với gạo nếp xôi đượm vị hơn thơm bùi mùi mỡ hành, lạp xưởng, dừa nạo sợi và kết hợp với muối mè mặn ngọt mang lại cảm giác rất tuyệt vời. Ở xứ khác người ta gọi củ mì là củ sắn, khoai mì… còn quê tôi người Bình Định xưa nay gọi củ mì vẫn là… củ mì.

Trên thế giới từng có những “Viện Lúa” chứ chưa có “Viện Củ Mì” thành lập. Nếu có chắc dân ở quê tôi vui lắm, có lẽ vì thế mà những kiến thức về củ mì chưa được hệ thống hóa một cách bài bản về: Cây giống, thổ nhưỡng, điều kiện đất đai để ươm trồng… ngày nay loài người đã biết nhiều đến cách sử dụng “Củ mì” làm thực phẩm là nguyên liệu chủ lực để chế biến thức ăn công nghiệp làm mì chính và … .

Tôi biết ăn củ mì từ nhỏ, nhưng hiểu biết khoa học về củ mì không nhiều. Ngày xưa tôi có thể ăn củ mì thay cơm vì khoái khẩu đã đành, nhưng cũng vì củ mì không “gây phản ứng phụ” như nóng cổ, nóng ruột như củ lang. Củ mì còn chế biến thành món ăn hằng ngày canh khoai nấu cá đồng, hầm xương, xôi bún….

Tôi chỉ nhớ khi còn bé chúng tôi thường hay bày trò lấy cọng lá khoai làm mũ, làm dây chuyền, hoa tai… mình trần trùng trục “đội mũ, đóng khố” còn bọn con gái thì tai đeo hoa tai, cổ quấn dây chuyền, trông cả bọn như những thần dân thời vua Hùng dựng nước như hình in ở trong sách quốc sử…

Củ khoai xiêm hay củ mì dân dã “quê mùa” đã dần lui về quá khứ. Nhắc lại để nhớ về một thời người dân quê tôi quanh năm quần thảo với khoai, với sắn với những ai đã từng ăn, từng sống nhờ củ mì, khoai xiêm chúng tôi một lũ trẻ lau nhau vì bữa no bữa đói.

Tạm quên đó là cách là một cách tự thưởng cho mình khi có được cuộc sống đủ đầy bù lại những ngày “Lát khoai bung cõng hạt cơm nghèo” vô cùng gian khổ ?

Tôi thấy vui khi thằng bạn nó lại gọi chúng mình là “Dân Củ Mì!”.

Trần Việt

Phiếm

Con nhỏ bán trái cây đẩy cái xe đến trước cổng nhà tui mời tui mua Măng cụt. Cái giọng cứng cứng của người miền Trung.

Tui hỏi 1 câu không dính dáng gì đến Măng cụt hay Chôm chôm:

- Em người miền Trung à? Tỉnh nào?

Nó lắc đầu:

- Không. Em dân Sài Gòn.

Tui nhìn nó. Tui chắc chắn rằng nó dân miền Trung, không phải dân SG. Nhưng nó đã “từ chối quê hương” thì nói nữa làm chi.

Tui bâng quơ:

- Miền Trung mà như Tuy Hoà, Phú Yên thì thích lắm. Có Núi Nhạn “anh còn nợ em”, có “hoa vàng trên cỏ xanh”, có “ghềnh đá dĩa”…vv.

Con nhỏ nghe tui kể lể, nó mới bức xúc:

- Tại thằng chồng em nó bỏ em nên em bỏ xứ vô đây. Em không muốn nhớ nữa.

Thì ra vậy. Mua cho nó 3kg Măng cụt.

Tui định nói tiếp:

- Nó kệ nó. Quê hương mình là quê hương mình. Làm sao sửa được giọng Phú Yên thành giọng Sài Gòn?

Chưa kip nói nghe cha 7 la:

- Cá kho khét rồi Chi.

Tui chạy vô bếp.

Đời tui là “phiên bản lỗi” của Đời Cô Lựu. Heheeee

Chi Le

Mỗi Mùa Sẽ Trở Lại

Tây Bắc cuối tháng Chín, trời mau tối, nhất là những ngày mưa dầm. Đi đâu về, thấy trước nhà đã tối lờ mờ mà đèn chưa tự động bật lên, tôi biết mình phải chỉnh lại cái đồng hồ định giờ, để những ngọn đèn sáng sớm hơn khi trời bắt đầu tối.

Trời tối dần, tưởng như mỗi ngày một bước gần mùa đông. Nhưng thật ra mới chỉ vào mùa thu. Thiếu ánh sáng mặt trời, người sống ở vùng này dễ cảm thấy buồn bã, chán nản. Sách báo cũng bày đủ cách để giúp người ta vượt qua những ngày như thế: tập thể dục, uống vitamin D, bật đèn sáng, ngủ đủ giấc…

Tôi lại nghĩ đến thuở đó một trò chơi ở sở làm, một trò chơi vô tình giúp chúng tôi quên đi sự thay đổi của thời tiết bên ngoài, dù chẳng ai trong chúng tôi để ý đến điều đó.

Trong phòng ăn có một cái bàn rộng khoảng một mét, dài chừng hai mét. Trên bàn lúc nào cũng có một bộ jigsaw puzzle với hàng ngàn miếng nhỏ. Xếp những miếng hình ấy thành một bức tranh hoàn chỉnh, giống như hình in trên hộp, là một trò chơi mà trẻ con ba, bốn tuổi cũng có thể chơi được. Có hộp chỉ 200 miếng dành cho trẻ em, cũng có hộp lên tới 5,000 miếng. Thường chúng tôi chơi loại 1,000 hoặc 2,000 miếng.

Ai thích thì trong giờ giải lao hay sau bữa trưa lại ngồi xuống xếp. Cũng như những trò giải trí khác, ngồi chơi chung thì thế nào chúng tôi cũng nói chuyện: chuyện sở, chuyện nhà, chuyện này chuyện nọ. Lúc với người này, lúc với người khác. Có khi nếu không nhờ cùng ngồi xếp hình, chúng tôi chẳng có lý do gì để nói chuyện với nhau, dù làm chung trên một tầng lầu.

Gần đó có một cái kệ, để khoảng hai mươi hộp puzzles. Xếp xong một hộp, bất cứ ai cũng có thể chọn một hộp khác, tùy theo bức tranh mình thích. Khi đã chơi hết, một đồng nghiệp tự nguyện đem những hộp ấy đi đổi ở một trung tâm sinh hoạt người cao niên hay một nơi nào đó trong thư viện. Đem những hộp mình đã chơi tới, rồi chọn những hộp khác mang về. Không có tiền nong trao đổi gì cả.

Mỗi miếng puzzle đều có vị trí của nó trong bức tranh. Vì vậy, xếp hình cũng là một cách tập cho mình chú ý đến những chi tiết nhỏ nhặt.

Tôi nhớ có lần chúng tôi xếp một bức tranh có chút màu thu, khi lá mới chớm đổi màu. Tôi phải “phân tích” một miếng hình có chút vàng nằm gần chòm lá nào, để tìm đúng vị trí của nó. Cũng giống như nghề kế toán của tôi: một xu là một xu, phải tìm cho ra, và vì vậy phải chú ý đến từng chi tiết. Cũng giống như thú vui viết lách: phải tìm những mối nhỏ bé, rồi sắp xếp chúng lại thành một câu chuyện.

Có một ngày trên đường đi làm, bất chợt tôi nhìn thấy một mảng lá phong màu vàng chanh thấp thoáng giữa một chòm lá. Tôi chợt nhớ đến lần cố tìm cho được miếng hình màu vàng trong cả mớ puzzles. Màu vàng chanh, thứ màu vàng còn tươi của trái chanh, nghĩa là lá chỉ mới chớm chuyển màu, mùa thu cũng chỉ vừa mới bắt đầu.

Tôi bâng khuâng nghĩ: mới đó mà mùa hè đã tàn, mùa thu vừa đến. Và tôi chợt thấy ngậm ngùi.

Sẽ còn bao nhiêu mùa thu nữa tôi đi qua những con đường quen thuộc này để đến sở làm? Bởi tôi cũng sắp đến tuổi về hưu, sẽ không còn những buổi sáng đi làm, từ thành phố này sang thành phố khác, như bao nhiêu năm qua nữa.

Rồi vài tuần trôi qua, nhanh đến nỗi tưởng như chỉ “thoáng chốc”. Xe buýt đi ngang một con đường có ba hàng cây phong, lá mùa thu vàng óng dưới ánh nắng chiều. Ba hàng cây, chứ không phải hai hàng, vì có thêm một hàng trên dải đất ở giữa, chia đôi hai dòng xe cộ ngược xuôi.

Con đường mang tên Maple Park Avenue. Park có nghĩa là công viên, nhưng nơi đây lại chẳng là một công viên. Chỉ là một con đường, với những hàng cây phong.

Tôi chẳng cần bước vào một công viên đúng nghĩa cũng có thể ngắm được lá vàng: lá còn trên cây, lá đã rơi xuống đất. Lá vàng, lá đỏ, lá nâu. Có những ngày tôi được đạp lên những thảm lá vàng khô trên lối đi. Và một ngày may mắn nọ, tôi còn gặp một “con nai vàng ngơ ngác” giữa phố. Chẳng hiểu vì sao nó lại lạc vào đây, bởi chung quanh toàn là nhà ở và công sở. Bên kia đường là khuôn viên dinh thự thống đốc, cạnh đó là tòa nhà quốc hội tiểu bang.

Có ai biết người ta còn bán lá khô trong các cửa tiệm không?

Tôi thì không biết, cho đến một hôm được một cô em văn nghệ cho hay: “Lá vàng chị chụp còn đẹp hơn lá vàng người ta bán.”

Tôi ngạc nhiên. Lá ngoài đường rụng thiếu gì, sao lại phải mua?

Cô cho biết người ta mua lá về làm decorations, dùng để trang hoàng, và bán cả từng túi lớn.

Vậy sao?

Đi đường thấy cảnh đẹp là dừng lại chụp. Tôi thích chụp hoa, cây cỏ, chim chóc. Chụp bằng điện thoại, vừa hiện đại vừa tiện lợi, lại nhẹ nhàng hơn nhiều.

Thời còn đi làm, giờ nghỉ break, tôi thường cầm điện thoại ra ngoài đi bộ. Chiếc phôn của tôi chụp hình nhiều hơn là nói chuyện.

Mùa này không còn hoa hồng, hoa rhododendron, chỉ còn thược dược, vì dường như chỉ có loài hoa này vẫn chịu được khí hậu bắt đầu chuyển lạnh. Hoa đủ loại, đủ màu, như cố giữ lại chút sắc màu của mùa hè trước khi mùa thu đi hẳn vào mùa đông.

Xuân, hạ, thu, đông… Thời gian cứ thế trôi, trôi mãi. Mỗi mùa rồi sẽ trở lại, tuần hoàn như bao đời nay.

Nhưng con người thì không.

Chỉ còn ngoảnh lại nhìn.

Tôi vẫn không hiểu hết chuyện mùa thu đi vào mùa đông. Mùa đông lạnh buốt hơn mùa thu là điều dĩ nhiên. Thế nhưng càng đi vào mùa đông, ngày lại càng sáng lâu hơn, đêm càng ngắn lại. Người ta bảo như thế.

Mỗi khi nghĩ đến mùa đông, tôi không mấy vui. Nhưng rồi tôi lại trông chờ những ngày đi ra khỏi mùa đông, khi trời mỗi ngày một sáng hơn, chim chóc trở lại, cây cỏ đâm chồi, hé nụ.

Thế là vui.

Bởi mùa đông rồi cũng sẽ qua.

Và mùa xuân rồi sẽ trở lại.

Linh Vang

 "Trốn thuế"

Cách đây không lâu, mình đã từng viết về vụ một người quen có quốc tịch Mỹ, khi trở về Việt Nam, đã bị giữ lại tại sân bay Tân Sơn Nhất rất lâu, với lý do "trốn thuế".

Bây giờ người đó đã quay lại Mỹ, nên mình có thể viết chi tiết hơn cho mọi người tham khảo.

Bạn đó đã rời Việt Nam qua Mỹ định cư được gần 20 năm rồi. Lâu nay, thinh thoảng bạn vẫn về thăm Việt Nam, mọi chuyện vẫn bình thường, không có sự cố gì xảy ra cả. Trước đây bạn là chủ một công ty, kinh doanh tại Việt Nam, nhưng khi đi Mỹ thì bạn bỏ mặc luôn vì thủ tục đóng công ty lằng nhằng quá...

Nhưng trong tháng 9 vừa qua, khi nhập cảnh tại SGN, bạn đã bị bên biên phòng giữ lại rất lâu. Sau đó, họ cho biết bạn còn bị nợ thuế tại Việt Nam, lần này họ "linh động " cho nhập cảnh, với cảnh báo rằng, nếu bạn không đóng số thuế đang nợ thì sẽ không được xuất cảnh. Bên biên phòng còn cung cấp chính xác địa chỉ mà bạn cần đến để giải quyết vụ thuế.

Bạn đến theo địa chỉ đã được chỉ dẫn, đó là cơ quan thuế quản lý địa bàn gồm các phường...( cho phép mình không nêu chính xác).

Bạn vào và nói lý do thì được chỉ đến một cô nhân viên ở đó. Cô nhân viên sau khi nghe bạn "trình bày hoàn cảnh" thì lóc cóc gõ computer rồi cho bạn biết rằng chẳng những bạn nợ thuế, mà bạn còn làm chủ 2 công ty lận, công ty kia tên lạ hoắc và ngành kinh doanh cũng không liên quan gì đến lĩnh vực hoạt động của công ty cũ chính thức của bạn cả…

Nôm na, mặc cả qua lại, chốt giá 214 triệu VND, kiểu như trong truyện Kiều ấy, "có ba trăm lượng, việc này mới xong".

Bạn kể là cô gái kia cũng dễ thương, hai người ngồi rù rì mặc cả với nhau, nếu mà người ngoài nhìn vô thì sẽ ngỡ là một cặp tình nhân.

Khi bạn đành chấp nhận với giá đưa ra, bạn còn nói nữa đùa, nữa thật: "Em xem anh có ngoan không, cun cút làm theo lệnh của em..." Cô kia cũng cười và đáp lại rằng:" Có muốn không ngoan thì cũng không được...", dịch theo tiếng Anh là "You have no choice!". Bạn hỏi chuyển khoản được không, cô nói không, chỉ nhận tiền mặt.

Khi bạn mang túi đựng tiền tới, để dưới gầm bàn, đá sát vào chân cô và nói: "Tiền anh mới lấy từ ngân hàng ra, có hóa đơn đây này, có cần xem không?". Cô đáp: “Đưa cho em xem", xong rồi cô ngang nhiên xách túi để lên bàn và đếm số lượng từng cặp tiền. Bạn sợ sệt, hỏi cô rằng: "Em ơi, người ta nhìn thấy kìa…", cô phẩy tay: "Không sao đâu, công việc hàng ngày của tụi em mà"

Xác định tiền đã đủ, cô cho biết tiếp, rằng đây chỉ mới là đóng số thuế bị thiếu, anh còn bị tội "trốn khỏi nơi kinh doanh" ( nguyên văn lời của cổ) nữa, nhưng cô sẽ linh động báo cho bên xuất nhập cảnh bỏ lệnh cấm xuất cảnh, song anh phải làm tiếp thủ tục đóng công ty, xóa mã số thuế. Bạn năn nỉ rằng em làm nốt cho anh đi, em thấy rồi đấy, anh "ngoan" lắm mà, cô cười trả lời "Em đã từng nói với anh rồi, không ngoan thì cũng không được, việc đóng công ty không thuộc thẩm quyền của em, nhưng em sẽ giới thiệu anh cho bên dịch vụ, bởi vì "anh ngoan"...

Khi bạn hỏi xin hóa đơn thì cô nói sẽ gửi bên Viber, cô còn dặn nếu liên lạc với nhau thì chỉ qua Viber chứ tuyệt đối không được dùng Zalo vì bị nghe lén. Bạn có check Viber thì có nhận được hóa đơn, khoảng 30-40 triệu gì đấy, nhưng bạn không save ngay, sau đó vô lại Viber thì hóa đơn đã bị thu hồi. Vậy nên cho đến bây giờ, bạn vẫn không biết chính xác mình nợ thuế bao nhiêu, và cũng không có bằng chứng gì rằng bạn đã đóng thuế đủ cả.

Song bạn tặc lưỡi: "Con bé đó cũng đàng hoàng, nó giữ lời hứa báo cho bên biên phòng xóa lệnh cấm xuất cảnh, chắc cũng không sao đâu…"

Đấy, tường thuật lại vụ giải quyết hậu quả của việc nợ thuế đối với công dân nước ngoài cho mọi người tham khảo.

Chứ bây giờ đọc tin tức mà vừa sợ hãi, vừa buồn cười vì có người chỉ nợ chưa tới 5 ngàn VND mà bị cấm xuất cảnh đã đành, mà thậm chí có người trả thuế thừa 40 ngàn VND cũng bị cấm xuất cảnh luôn.

Azit Nexin mà sống lại, đầu thai làm người Việt, thì chắc ông sẽ viết tiếp "Những kẻ thích đùa", phiên bản tiếng Việt quá?

Phuong Doan

CHÙM LÔNG NÁCH

Hắn là một gã đàn ông mê gái.

Trong cuộc sống sự đam mê mỗi người mỗi khác. Có người mơ làm nhà văn. Có người mơ làm nhà thơ. Có người mơ làm nhà giàu. Có người mơ học hành thành công để nắm bắt tương lai v.v... Còn hắn thì mơ được yêu toàn thể đàn bà đẹp trên trái đất này. Có những ước mơ người ta cố tâm thực hiện đeo đuổi để biến giấc mơ thành sự thật. Cũng có những ước mơ để cả một đời chỉ là...mơ thôi. Ước mơ của hắn thuộc loại mơ để mà mơ thôi.

Hắn cũng không biết tại sao tâm tư hắn luôn tràn đầy cái cảm giác trừu tượng vô cùng kỳ cục đó. Hắn chỉ biết khi gặp gỡ được một bóng hồng nào là trong lòng hắn xốn xang, khuôn mặt đờ đẫn lại để đêm về trằn trọc thở dài đầy suy tưởng. Chứa trong hắn là một dòng máu rất khác người với một con tim có thể đựng cùng một lúc bao nhiêu bóng hồng cũng được. Bộ chỉ huy trong hệ thần kinh của hắn phân bổ rất công bình cho dòng suy tưởng kia đến từng ngăn tim vì thế cùng một lúc hắn có thể rung động và cũng cùng một lúc hắn có thể đau khổ. Tất cả những cảm giác rung động và đau khổ rất thật không giả tạo. Có điều trong đời hắn chưa bao giờ được hưởng cái cảm giác gọi là hạnh phúc, bởi vì nỗi đam mê được phát tiết lúc nào cũng... đơn phương. Hắn yêu nhưng chưa bao giờ được ai đáp trả. Tuy thế hắn vẫn cảm thấy sung sướng. Ít nhất ra hắn vẫn còn có được cái thú... đau thương. Cứ thế hắn lây lất với niềm vui tội tình nhìn ngày tháng bình thản trôi qua. 

Năm nay hắn không còn trẻ nữa, đã bước vào lứa tuổi trung niên, nhưng hắn không nghĩ mình già. Hắn quan niệm con người không phải già ở tuổi tác mà già ở cảm giác. Hễ bước ra đường gặp bất kỳ người đàn bà con gái đẹp nào mà con mắt còn biết chớp lia chớp lịa thì có nghĩa chưa già. Bởi thế hắn chưa già, thậm chí sắp già, bởi vì con mắt hắn mỗi lần gặp gái là chớp lia chớp lịa. Con tim hắn sẵn sàng té ngã trước bất kỳ bóng hồng nào. Mặc dù cam lòng sẵn sàng như thế mà vẫn chưa có dip. Thường thì hắn yêu để mà thất bại. Tạm bợ với cuộc sống trong những điều kiện bắt buộc tuân thủ vừa đủ tiền đóng mấy cái bill hàng tháng theo nhu cầu. Thời giờ rảnh rỗi còn lại tâm trí hắn toàn...đi trên mây.

Kể từ khi dành dụm mua được cái laptop hắn bắt đầu đi trên mây thiệt. Trời ban cho hắn cái khiếu viết văn. Qua Internet những truyện ngắn chuyên đề tình yêu của hắn được thường xuyên góp mặt đều đều. Ở đó, trên không trung, nhiều độc giả nhất là độc giả nữ biết hắn qua bút hiệu Hàn Vũ cùng những dòng văn lãng mạn đầy ướt át. Hắn xào nấu những dòng văn ấy từ trong xó bếp, qua cái laptop đặt trên bàn ăn cũng vừa là bàn viết. Giang sơn của hắn thu gọn khiêm nhường trong căn phòng share cùng vợ chồng của một người bạn quen. Đêm về, sau một ngày đi làm, ăn uống tắm rửa xong hắn leo lên trời ngao du cùng chữ nghĩa. Với tư cách của một nhà văn hắn giành quyền thượng đế. Hắn mặc sức tung hoành sanh sát những nhân vật trong truyện do hắn dựng lên. Hắn khoái chí với trò chơi này. Đây cũng là một cơ hội duy nhất hắn có thể trả thù những thất bại trong tình trường mà hắn đã nếm. Những mối u lòng được dịp giải quyết một cách rất là thoải mái. Những kết quả cuộc tình hợp tan đều nằm trong tay hắn. Hắn tha hồ " giết “ . Không biết khi phung phí đến người đàn bà thứ bao nhiêu thì một hôm hắn bỗng phát giác ra ngòi bút mình đã cạn. Trong lúc còn đang lúng túng vì thiếu đề tài, sắp sửa giã biệt nghề viết văn thì bất ngờ nhận được thư nàng làm quen.

Lá thư làm quen nàng viết

" Ông Hàn Vũ kính mến,

Xin tự giới thiệu với ông, tôi là một độc giả thường xuyên theo dõi truyện của ông mỗi kỳ trên net. Tôi nhận thấy trong mỗi cốt truyện ông đều biểu hiện lòng thù ghét đàn bà. Điều đó làm tôi đâm tò mò và nẩy sinh ra ý muốn làm quen. Nếu ông có hứng thú trả lời, thư sau tôi xin nói rõ về mình.

Chào ông.

Lệ Hằng "

Lá thư đầu tiên của người đàn bà đầu tiên gởi hắn. Hắn không dám tin đó là sự thật. Hắn có thể ba hoa thả trí tưởng tượng của mình múa may trong mỗi truyện, nhưng chạm vào thực tế hắn bỗng trở thành tên đàn ông khù khờ cố hữu. Con người ai cũng có một bí mật riêng. Đây chính là điều bí mật riêng của hắn : hắn là một nhà văn bay bướm trong ngòi viết, nhưng rất cù lần trong cuộc sống. Hắn chỉ được có một một trái tim cấu tạo với lối kiến trúc đặc biệt., trái tim nhiều ngăn. Tim hắn cùng một lúc có thể chứa nhiều bóng hình. Chứa bằng sự trân trọng thật lòng không hề giả dối. Lá thư làm hắn suy nghĩ đến hai hôm rồi quyết định trả lời. Thế là hai người quen nhau.

Càng ngày thư Lệ Hằng càng tạo cho hắn nhiều bâng khuâng. Những ngăn tim dần dần thu hẹp lại để chỉ còn có một. Một ngăn duy nhất để chứa người nữ độc giả chưa hề biết mặt. Cho đến lúc hắn cảm thấy mình dường như cô đơn, để rồi hắn biết mình đang cô đơn. Hắn đâm ra nhớ nhung cùng lúc đâm ra sợ cảm giác não lòng đó. Mỗi tối, một mình trên xa lộ lái xe từ sở làm về, hắn phóng như bay, hối hả cho mau đến nhà để mở inbox tìm email của nàng. Những ngày không có thư hoặc thư đến trễ, hắn thẫn thờ quên cả ăn cả ngủ. Hắn thường ra ngồi balcony của tầng apartment đứng nhìn mông lung xa vắng vào khoảng trời với điếu thuốc lúc nào cũng cháy đỏ trên tay. Ở đó, tối nào những đám mây treo lơ lửng trên vòm trời cao dường như đang ngùn ngụt khói sương. Hắn không ngớt liên tưởng đến nàng. Truyện hắn viết vì thế dường như nhẹ nhàng hơn, linh hoạt hơn. Những nhân vật nữ một thời nào hắn giết thẳng tay nay lần lượt được hồi sinh và trả lại nhân dáng dịu dàng bẩm sinh của nó. Tuy nhiên có một người hắn tự thề không bao giờ cho sống lại. Hắn cũng không hiểu sao hắn thù dai con người đó quá thể như vậy. Con người đó là một ám ảnh quá khứ. Con người đó là aỉ?

Chúng ta những người đang đọc câu chuyện kể lại này có thể leo vào nơi ẩn sâu kín nhất trong tâm tư hắn để tìm hiểu ngọn ngành. Từ sâu kín nhất của hắn chúng ta thấy được một gã thanh niên còn rất trẻ bị lùa vào trại tập trung. Gã thanh niên hiền lành cùng chung số phận của đoàn quân thua trận hơn 20 năm về trước, một hôm bỗng thấy lòng ngu ngơ tưởng nhớ đến một ả đàn bà. Ả đó lại là cán bộ quản giáo của mình. Trong lúc tù tội khí thế căm hờn bốc lên ngùn ngụt trong lòng những thanh niên bị lừa đảo đủ mọi phía thì lòng hắn lại phản ngược lại ý chí của mình. Hắn không dám hé răng, chỉ biết nuốt những xao động để mỗi đêm về trằn trọc vì những tưởng tượng không giống ai. Trong tù tội khốn đốn trăm bề, những muỗng cơm nhỏ giọt được cấp phát cầm hơi, thân xác càng ngày càng teo tóp lại vậy mà hắn vẫn còn sức để thấy cô ả đó hấp dẫn. Nhất là khoảng thời gian đầu khi đám cán bộ nữ được tăng cường từ miền Bắc vào chưa biết dùng xú chiêng nịt vú. Trong bộ đồng phục công an may bằng vải ka ki Nam Định chưa đủ độ dày đến mức phủ lấp được cái núm vú to bằng hạt bắp cứ nổi cồm cộm lồ lộ lên ngực áo. Ở vào lứa tuổi ngoài 20, những cơn đói cồn cào vì thiếu ăn vẫn không ngăn chặn được những phản xạ của sinh lý, nhiều đêm hắn ước ao đuợc ôm cái thân hình tròn lẳn của ả quản giáo vào lòng rồi hùng hổ trút căm thù kệ mẹ nó đến đâu thì đến. Dù gì cũng đã đang đi trên tuyệt lộ, chút sĩ khí sót lại ai muốn hiểu sao thì hiểu.

Một buổi trưa ngoài bãi lao động khổ sai trong lúc đội hắn xếp hàng ngang mỗi người một cây cuốc để cuốc lật đám đất hoang thì ả quản giáo gọi hắn:

"Này anh kia vào đây"

Ả đứng dưới lùm cây có bóng mát, còn hắn thì đứng ngoài nắng trong tư thế như trời trồng:

"Anh đang làm cái gì thế?"

"Báo cáo cán bộ đang cuốc đất"

"Anh cuốc kiếc như thế hả? Tôi cảnh cáo anh nếu còn chây luời thì đừng trách tôi sẽ có biện pháp cụ thể."

Tiếp theo là bài học phủ đầu thường lệ. Trong khi ả nói, một tay giữ báng súng ak47 thủ thế, một tay thì xỉa xói quơ lên quơ xuống. Nhưng hắn đâu thèm để ý đến tiểu tiết đó. Có dịp được đứng gần cặp mắt hắn ranh mãnh dù không dám nhìn đăm đăm nhưng dại gì không lom khom địa vào ngực? Hắn kiếm cái đầu núm vú bằng hạt bắp mà ả quản giáo giấu trong ngực áo. Hôm đó trời nóng, trở chứng gì không biết ả lại mặc chiếc áo ka ki vàng ngắn tay. Trong lúc thao thao về tính nhân đạo của cách mạng, lao động là vinh quang, bất chợt ả đưa tay lên sửa lại vành nón cối. Cái phút giây nhanh hơn sao xẹt đó, cặp mắt của hắn vô tình ném luồn vào nách và bắt gặp ở đó một chùm lông đen thui. Bỗng nhiên hắn choáng váng mặt mày, bao nhiêu cảm giác thèm muốn từ trước đến giờ thoáng chốc tan thành mây gió. Thay vào là cảm giác buồn nôn, lợm mữa. Lúc này hắn thực sự thấy mình mất sức. Ước gì được nhào đầu xuống đất chết phức cho rồi. 

Trong giờ giải lao ăn trưa, dù cố gắng cách mấy hắn vẫn không sao nuốt hết chén cơm được phát theo tiêu chuẩn. Trong tù mỗi hạt cơm quí bằng hạt ngọc vậy mà hắn lại thờ ơ. Chùm lông nách như những con sâu róm nằm cuộn mình vào nhau ươn ướt tạo nên vết xạm vàng mờ mờ bên ngoài. Chiếc áo ám ảnh dịch vị hắn nhờn nhợn. Hậu quả của buổi trưa tuyệt thực bất tử đó khiến hắn không còn sức để cuốc cho đủ chỉ tiêu lao động. Đêm đó ả cán bộ một thời hắn thầm yêu trộm muốn đâu dễ gì buông tha. Toàn đội họp để kiểm điểm. Cả ngày cuốc đất bở hơi tai mong đêm về được năm ba phút nghỉ lấy sức vì chuyện hắn mà phải ngồi suốt đêm ai nấy cũng nổi sùng. Nương tay với hắn ả cán bộ không chịu. Nặng tay với hắn, dù gì cũng đều là người cùng khổ với nhau. Cả đội lâm vào thế tiến thoái lưỡng nan mặc sức rủa thầm trong bụng không ngớt lời. Lúc đầu đám bạn tù tính giơ cao định đánh khẽ mong qua mặt ả cán bộ, nhưng ả thuộc loại không phải tay vừa. Cuối cùng chính hắn đổ khùng, cầu mong sự việc được kết thúc cho nhanh. Hắn được toại nguyện. Gần cả trăm ý kiến trên tổng số năm mươi nhân mạng, tổng hợp bao kiến thức học hỏi tích lũy trên đời chĩa vào mục tiêu duy nhất. Hắn mừng rơn khi lãnh được không biết bao nhiêu là tội trạng.

Con người ta phàm ở đời khi đã chịu nỗi phát đạn đầu tiên rồi thì ăn thua gì những viên đạn tiếp theo. Hắn chịu trận đến hồi kết thúc. Trận đấu tanh bành tơi tả. Từ đó hắn đâm ra sợ. Càng sợ, hắn càng nghĩ, càng giận miền Bắc vô cùng đã cố công đánh ngã nhào cả một miền Nam vậy mà không sản xuất nỗi một cái xú chiêng để hắn lâm vào rắc rối. Sau trận đòn tình hắn đâm ra hận đàn bà thấu xương. Trong trại tù làm gì có đàn bà cho hắn hận, vì thế người nữ cán bộ quản giáo được hắn đặt lên hàng ưu tiên một. Hắn âm thầm điều tra lý lịch con mẹ gớm ghiếc kia. Sự cất công của hắn cuối cùng cũng có kết quả. 

Lý lịch của ả được ghi nhận như sau: Nguyễn Thị Được 22 tuổi cha tập kết năm 1954, mẹ thoát ly năm 1960. Nguyễn Thị Được xuất thân từ một gia đình cách mạng thuộc giai cấp bần cố nông. Tiêu chuẩn lý lịch quá tối ưu do đó được tuyển dụng vào ngành công an nhân dân. Hắn cũng chẳng biết điều tra lý lịch của ả để làm gì? Có cơ hội nào trả thù cái con người gây cho hắn nhiều cảm giác kia lại mắc tội là không cạo lông nách. Cái tội kéo theo nhiều đêm thức trắng của bạn đồng tù để kiểm điểm hắn chây lười lao động. Bảng thành tích thi đua của hắn bị ghi vào sổ đen, nhưng điều đó đâu cần thiết. Hắn cam tâm ở tù trong tư thế lửng lơ con cá vàng mặc thời gian muốn đưa đi đâu thì đưa. Cuối cùng sự ở tù lì lợm cũng có kết quả. Hắn được thả về trong số những người tù cuối cùng trong đợt xả trại. Cái địa ngục trần gian tưởng chừng không cách gì thoát ra được thế mà hắn vẫn thoát. Đã vậy hắn còn được xuất cảnh qua Mỹ cao bay xa chạy cái nơi quá ư rùng rợn kia, chôn sâu quá khứ không mấy làm gì đẹp đẽ. Hắn dần dà lấy lại quân bình trong tư thế để trở thành nhà văn. Y như thần thoại.

Cách đây hơn hai mươi năm có cho nguyên một thùng kẹo đi chăng nữa hắn cũng không dám nghĩ mình có được ngày hôm nay. Đã vậy ngày hôm nay bỗng dưng lại có thêm một người đẹp từ trên trời rơi xuống nằm trong túi áo hắn. Lá thư nàng gửi vừa in ra còn nóng hổi. Không cần móc ra xem lại hắn vẫn thuộc làu làu

"Trưa ngàỵ... anh nhớ chờ em tại quán cà phê HIDO nhé. Anh có biết quán cà phê đó không? Nó nằm trên đường Lapalco. Cách đây 5 năm nhân một chuyến làm ăn ghé lại New Orleans, em có ngồi ở đó. Lão chủ quán người Do Thái rất hiếu khách. Khung cảnh trong quán thơ mộng và tĩnh lặng, em ghé một lần mà nhớ hoài. Vì lý do riêng anh khỏi phải ra phi trường đón em. Anh cũng chẳng cần biết em đi chuyến bay nào . Anh chỉ biết ngày đó tháng đó chúng ta có một cuộc hội ngộ lần đầu tiên sau hai năm quen nhau. Khoảng 3 giờ chiều em đến. Sớm hay muộn em vẫn đến. Rất có nhiều cái bất ngờ cho anh cho hai chúng ta. Anh nhớ đợi đừng bỏ về "

*

Khung cảnh quán cà phê: Hắn + một cái bàn vuông.

Trên mặt bàn một phin cà phê đã vắt cạn nước vào chiếc ly thủy tinh đựng phía dưới. Một cái muỗng nhỏ hắn cầm tay gõ vào thành lỵ. Một gói thuốc, một cái hộp quẹt ga và một điếu thuốc đang cháy dở hắn kẹp trên tay còn lại. Tàn thuốc thò dài ngoẹo đầu qua một bên gục xuống sắp gẫy ngọn. Hắn lơ đãng suy tư. Cả hắn và điếu thuốc như đang ngủ gục. Hắn nhìn lên chiếc đồng hồ treo trên tường, đã đến giờ hẹn. Hắn chắc lưỡi, đàn bà trên đời này trăm người như một lúc nào cũng trễ. Họ xem chuyện trễ hẹn là chuyện đương nhiên. "Em không nói em mặc áo màu gì để thử xem anh có thể nhận ra em trong cái quán cà phê nổi tiếng đó hay không nhé? " Bất giác hắn mỉm cười. Một cái quán vắng vẻ như vầy có được bao nhiêu người Việt Nam lai vãng? Đúng là đàn bà. Chỉ cần một người đàn bà VN bước vào quán lúc này bảo đảm 100% người đó là nàng. 

Hai con mắt hắn ngóng ra cửa còn cái đầu thì suy nghĩ lơ ngơ. Nếu kết thúc chuyện tình của hắn là một happy ending thì hãng AOL phải trả tiền mua tác quyền để dựng lên thiên tình sử qua hệ thống net vào mục đích quảng cáo khắp toàn cầu: mối tình trên không trung chỉ có ở thế kỷ 21. Bất giác hắn cảm thấy mình lúng túng. Hắn tự hỏi lát nữa đây mình sẽ hành xử ra sao? Từ nhỏ đến lớn, hắn là chuyên viên chạy đuổi theo ảo ảnh chưa bao giờ được ảo ảnh đuổi ngược lại. Lần này thì bị. Bất chợt hắn nhớ đến thằng bạn xa lơ xa lắc. Thằng bạn thuở thời cuộc đun đẩy sống chung với nhau. 

Một ngày chủ nhật được nghỉ lao động, mấy thằng con trôi sông lạc chợ còn độc thân nhớ nhà ngồi xúm lại tán gẫu. Xoay đi quẩn lại chỉ hai mục chính: thèm ăn và đàn bà. Thằng bạn truyền cho hắn một bí quyết để chinh phục. Đàn bà được sinh ra là để thèm đàn ông, do đó khi muốn cua đàn bà thì phải nắm vững thế chủ động tấn công trước. Tấn công trước để đạt tỉ lệ phần trăm thành công cạo hơn. Tuy nhiên phải biết thiên thời địa lợi là then chốt vấn đề. Khi người đàn bà bằng lòng chịu gặp người đàn ông ở một nơi vắng vẻ thì nhiệm vụ của đàn ông là phải biết sàm sở nhưng phải đầy sáng tạo. Có nghĩa là phải biết bốc hốt ngay tức khắc nếu gặp tín hiệu phát đi từ hai con mắt đối phương biểu lộ đồng tình. Nhưng phải nhớ một điều rất cấm kỵ đó là đàn bà rất thích được bốc hốt khi chỉ có hai người và rất ghét khi có ba người. Vì thế khi có sự hiện diện của nhân vật thứ ba thì phải biết ẩn nhịn chờ thời, đừng vội vã hấp tấp. Để bảo vệ sĩ diện, đàn bà dám làm bất cứ chuyện gì, ngay cả chuyện phang nguyên chiếc giày vào đầu. 

Quán cà phê trưa nay vắng khách yếu tố địa lợi đã có chỉ chờ con mồi lọt bẫy. Hắn tự hỏi giữa hắn và nàng ai là con mồi của aỉ. Trong cuộc tình tay đôi nàng đang nắm thế chủ động. Nàng là chủ của nhiều cơ sở thương mại có nhiều đại lý trên khắp nước Mỹ, mức thu nhập đủ sức bảo trợ những buổi đại nhạc hội có tính cách từ thiện. Nàng cũng đã từng có thành tích trong các cuộc lạc quyên. Còn hắn bất quá chẳng qua chỉ là một tên cù bơ cù bất được trời trang bị cho cái khiếu văn chương nghèo xơ rơ xác rác " Em đến xứ sở này theo diện xuất cảnh bán chính thức vào năm 1979. Những năm đầu thật là khó khăn em phải lăn chai làm đủ mọi thứ nghề. Từ xắt rau cho nhà hàng tàu, đến thợ may sau cùng là business. May là khi đi em có mang theo một ít tài sản đủ để gầy vốn. Gần 20 năm nay từ số vốn tích lũy em đã tạo cho mình một cuộc sống tương đối thành công. Em lo làm ăn đến nỗi quên cả chuyện lấy chồng. Khi nhìn lại thì tuổi xuân sắc đã muốn trôi qua. May em được quen biết anh, âu cũng là một cơ duyên tiền định. Nhan sắc em không đến nỗi tệ anh có thể yên tâm" 

Hắn mơ màng nghĩ đến những ngày trong tương lai. Biết đâu được một quá khứ hãi hùng, một hiện tại không lấy gì làm hứa hẹn cho loại người lỡ thầy lỡ thợ như hắn có cơ may thay đổi. Đây có phải lần đổi đời cuối cùng kể từ sau 1975 ? Lòng hắn đang tràn đầy hy vọng. Ngồi lâu cũng mỏi, nhất là ngồi đợi chờ. Hắn vươn vai định làm một cử chỉ dư thừa như là mồi thêm một điếu thuốc chẳng hạn, thì lúc đó cửa quán mở ra. Mùi nước hoa theo gió bên ngoài lùa vào khứu giác. Mùi chanel No5 mà những người đàn bà Á Đông thường dùng. Hắn có một biệt tài, dù bịt kín hai mắt lại chỉ cần ngửi mùi nước hoa thôi hắn có thể phân biệt đối tượng là đàn ông hay đàn bà. Nếu là đàn bà hắn cũng có thể phân biệt gần như chính xác loại đàn bà thuộc sắc dân nào. Mùi thơm ngát đầy ngây ngất đó hắn không cần nhìn lên cũng biết người vừa bước vào quán là đàn bà lại là đàn bà Á Đông. Y chang như dự đoán, người đàn bà nhan sắc không lấy gì làm hấp dẫn với khổ người tròn trịa được gói trong bộ serie mắc tiền đứng ngay cửa đưa mắt quét chung quanh. Hắn không cần đứng dậy vội vì nếu đúng là nàng thì nàng phải biết người đàn ông Việt Nam duy nhất đang ngồi đây chính là hắn. Đúng như vậy, sau khi đảo mắt một vòng, người đàn bà tiến lại:

"Xin lỗi"

Hắn nhoẻn miệng cười:

"Có phải Lệ Hằng đó không?"

"Dạ em đâỵ Còn anh ? Hàn Vũ?"

Hắn gật đầụ

"Anh chờ em lâu chưa?"

Giọng nói Bắc Kỳ thuộc vùng ngoại ô quê mùa cứng và khó nghe, nhưng không sao. Mùi nước hoa sực nức đủ sức đánh át cái khuyết điểm không lấy gì làm quan trọng đó. Hắn trả lời nhẹ nhàng:

"Cũng vừa mới đây thôi”

Hắn đứng dậy làm một nghĩa cử lịch sự kéo ghế cho người không được đẹp ngồi. Sau vài câu mào đầu xã giao lấy bình tĩnh để giành thế chủ động, người đàn bà có tên Lệ Hằng đi vào câu chuyện rất bài bản và trực khởi: "Em tính mở một đại lý tại đâỵ Người em chọn đại diện cho em là anh. Chuyến này em kết hợp một công hai ba chuyện. Tình yêu em không có nhưng tiền em rất nhiều. Đàn ông bu chung quanh em vô số. Thường thì không ai dám làm em mất lòng. Em biết họ không thương yêu gì em. Họ đến với em chẳng qua vì tiền. Hiện em đang ở một cái nhà rộng 4000 square feet ở một mình. Cũng có mấy cô bạn gái cứ mỗi cuối tuần dắt bạn trai về em chán quá đuổi đi hết rồi . Em cần một người đàn ông hiểu được em, nhưng tìm hoài không thấỵ Cứ thế em sống trên đống tiền cô đơn lắm. Hồi em bỏ nước ra đi, cứ nghĩ qua đây thành công rồi thì kiếm chồng không có gì khó. Vậy mà khó đó anh. Khi không có tiền ao ước làm sao có tiền, khi có tiền rồi nhìn ai đến với em sao thấy họ không thật lòng. Nhớ những ngày còn ở trong nước đồng tiền kiếm được cũng do từ sự khôn lanh mà ra"

Hắn hỏi:

"Ở trong nước em làm sao để có tiền?"

"Anh còn nhớ lúc nhà nước cho xuất cảnh năm 79 theo diện bán chính thức không? Qui định mỗi đầu người là 10 cây vàng . Em đặc trách khâu thu. Em ra giá 11 cây. Sau vài chuyến em có đủ số vàng cần thiết để thực hiện chuyến đi"

"Với số vàng kiếm được nhiều như vậy sao em không ở lại để hưởng?"

"Ở sao được anh. Trước sau gì mà không bị lộ, em phải lo thủ thân trước. Ra nước ngoài có ai biết ai là ai đâu"

Trong lúc nàng nói, hắn đăm đăm nhìn. Khuôn mặt vô cùng quen thuộc, hình như như gặp ở đâu. Hắn nhíu mày cố vận dụng tất cả những khả năng còn sót lại của não bộ.

"Anh đang làm gì thế?"

Anh đang làm gì thế? Cái câu hỏi này với cái giọng Bắc trọ trẹ nặng trịch làm hắn giật mình. Cái câu hỏi một buổi trưa nào đứng như trời trồng ngoài nắng làm sao quên được. Cũng câu hỏi đó dẫn đến hậu quả của nhiều đêm thức trắng học tập kiểm điểm vì một chuyện tình không đoạn kết. Hắn chăm chú nhìn nàng. Lần này trí nhớ của hắn đã được khẳng định. Nàng đúng là nàng. Đúng là oan gia. Hắn hỏi:

" Ngoài tên Lệ Hằng, em còn có tên nào khác?"

Nàng ngạc nhiên:

"Sao anh lại hỏi vậỷ"

"Chỉ buột miệng thôi"

"Em có tên khác thiệt đó anh. Cái tên hồi còn ở trong nước xấu hoắc hà"

"Tên gì có thể nói cho anh nghe được không?"

"Tên Được. Tên Được mà không được gì hết, đến nỗi bây giờ vẫn còn phòng không chiếc bóng."

Người hắn nổi gai. Hắn nhớ lại hoàn cảnh tù tội của mình. Tưởng rằng đã thoát mà vẫn không thoát được. Tưởng đã thay đổi mà vẫn chưa thay đổi . Cuộc sống xoay vòng tròn như một chu kỳ. Cả cuộc đời hắn cứ đâm đầu say mê vào toàn phản ngược. Chẳng lẽ thất tình thêm một lần nữa? Nhưng thất tình có gì ghê gớm đâu mà phải ngán? Còn hơn là phải chung chạ với một ám ảnh không rời. Đời sống con người qua ba thời kỳ: thời kỳ quá khứ, thời kỳ hiện tại, thời kỳ tương lai. Thời kỳ quá khứ hắn đã từng sợ con người trước mặt, nếu nhắm mắt chấp nhận hiện tại thì tương lai có khác gì quá khứ? Hắn rùng mình. Trong lúc nàng làm một cử chỉ mở bóp ra để lấy cái gương và cái lược. Cánh tay trần nàng vói lên chải mái tóc. Hắn lom khom theo phản xạ, ánh mắt mon men trượt lên cánh tay múp míp len vào nách. Hắn nhìn xây xẩm chưa kịp hoàn hồn thì nghe nàng nũng nịu:

"Anh này kỳ, nhìn người ta đăm đăm thấy mà bắt sợ."

Bỗng nhiên hắn chợt thấy buồn nôn như buổi trưa nào còn trong trại tù cải tạo, mặc dù nơi này hiện giờ là nước Mỹ ….

Quan Dương

SỰ BÌNH THẢN CỦA NGƯỜI ĐỨC

Có một điều mà mình phải mất rất nhiều năm sống ở Đức mới hiểu: người Đức hiếm khi cảm thấy cần phải chứng minh rằng mình đang sống tốt. Một giáo sư đại học có thể vẫn đạp chiếc xe cũ đến trường mỗi sáng. Một chủ doanh nghiệp có thể mặc chiếc áo len đã sờn cổ khi gặp đối tác. Một căn nhà có thể nhiều năm chưa sơn lại, hàng rào phủ đầy rêu, khu vườn chẳng cần lúc nào cũng phải hoàn hảo. Nhưng phía sau cánh cửa gỗ cũ ấy vẫn có thể là một cuộc sống rất ổn định: bảo hiểm y tế đầy đủ, tiền hưu trí được tích lũy, những hóa đơn được thanh toán đúng hạn và kỳ nghỉ hè đã được lên kế hoạch từ vài tháng trước.

Nếu lớn lên trong văn hóa Việt Nam, đôi khi mình thấy điều đó khá khó hiểu. Bởi ở nơi mình sinh ra, một chiếc xe mới, một chiếc điện thoại đời mới, một căn nhà đẹp hay một bữa ăn trong nhà hàng sang trọng đôi khi vô tình trở thành tín hiệu để người khác đánh giá xem cuộc sống của mình đang thế nào. Có những thứ mình mua không hẳn vì mình thật sự cần, mà vì sợ người khác nghĩ rằng mình đang không ổn. Người Đức thì khác. Một người có thể lái chiếc xe cũ nhiều năm mà chẳng thấy cần phải giải thích. Một chiếc áo khoác mặc qua nhiều mùa vẫn tiếp tục mặc. Một món đồ trong nhà hỏng thì sửa, cái gì chưa cần thay thì chưa thay. Và nếu năm nay tài chính khó khăn hơn một chút, người ta điều chỉnh cuộc sống chứ không nhất thiết phải điều chỉnh hình ảnh của mình.

Mình không viết điều này để ca ngợi sự giản dị của người Đức, bởi mỗi nền văn hóa đều có vẻ đẹp riêng. Điều mình thấy thú vị hơn là sự khiêm nhường ấy đang đứng trước một thử thách rất âm thầm: đó là tiền. Ở Đức, ngay cả chuyện người dân phải đóng thêm tiền cũng diễn ra theo một cách rất... Đức. Không quá nhiều khẩu hiệu, không phải lúc nào cũng có những cuộc tranh luận ồn ào. Chỉ là một vài con số lặng lẽ thay đổi trong những văn bản hành chính mà phần lớn chúng ta chẳng bao giờ đọc hết.

Đầu năm nay, nhiều quỹ bảo hiểm y tế bắt buộc đã điều chỉnh mức phụ phí mà người lao động phải đóng. Mỗi quỹ tăng một chút. Không phải khoản tiền đủ lớn để khiến cả xã hội náo loạn, nhưng đủ để hàng triệu người nhận ra rằng cuối tháng này, số tiền còn lại trong tài khoản sẽ ít đi một chút. Rồi đến đầu tháng Mười Một, mức phụ phí trung bình cho năm 2027 sẽ được công bố. Một thông tin có thể chỉ khiến những người làm trong ngành bảo hiểm, kinh tế hoặc nhân sự chú ý, nhưng vài tháng sau, những con số ấy sẽ xuất hiện rất rõ trên bảng lương của hàng triệu người. Không có gì kịch tính. Không có một ngày cả nước dừng lại. Chỉ đơn giản là một gia đình sẽ ngồi xuống tính lại chi tiêu: “Tháng này mình bớt đi một chút nhé.” Có thể là bớt một bữa ăn ngoài, chưa đổi chiếc xe đã cũ, kỳ nghỉ hè ngắn hơn một tuần hoặc chiếc điện thoại hiện tại dùng thêm một năm nữa. Rồi sáng hôm sau, người ta vẫn dậy, vẫn pha cà phê, vẫn đưa con đến trường, vẫn đi làm, vẫn chào hàng xóm. Cuộc sống tiếp tục.

Mình từng nghĩ đó là sự lạnh lùng. Sau này mới hiểu, đôi khi đó chỉ là khả năng chấp nhận thực tế mà không để thực tế lấy mất phẩm giá của mình.

Mỗi lần sang Pháp, mình lại thấy một không khí khác. Người Pháp có vẻ cởi mở hơn trong việc thể hiện sự bất mãn. Giá nhiên liệu tăng, lương hưu thay đổi, chi phí sinh hoạt leo thang... người ta xuống đường, tranh luận, phản đối. Ở đó, sự bất mãn được nhìn thấy rất rõ và trở thành một phần của đời sống xã hội. 

Còn ở Đức, nhiều khi bạn chẳng thấy gì cả. Người ta về nhà, mở tài khoản ngân hàng, mở bảng tính chi tiêu, ngồi tính toán rồi tìm cách sống tiếp. Mình không nghĩ cách nào tốt hơn cách nào. Mỗi xã hội có lịch sử, tính cách và văn hóa riêng. Nhưng là một người Việt sống giữa hai nền văn hóa, mình nhận ra mình đã học được một điều rất quý từ người Đức: đừng biến khó khăn tài chính thành một cuộc khủng hoảng về hình ảnh.

Bạn không cần phải chứng minh rằng mình vẫn giàu chỉ vì tháng này phải trả thêm tiền bảo hiểm. Bạn không cần phải đi du lịch chỉ vì bạn bè đều đang đi. Bạn không cần đổi xe chỉ vì chiếc xe của hàng xóm mới hơn. Và càng không cần phải đăng lên mạng những bức ảnh thật đẹp để chứng minh rằng cuộc sống của mình vẫn hoàn hảo. Có những giai đoạn trong đời, mình sẽ phải sống chậm lại. Có những năm phải tiết kiệm. Có những món đồ muốn mua nhưng chưa nên mua. Có những chuyến đi phải hoãn. Đó không phải là thất bại. Đó chỉ là cuộc sống.

Mình nhớ có một buổi sáng cuối mùa hè. Những khóm oải hương trước cổng nhà đã chuyển sang màu tím nâu, chỉ cần một cơn gió nhẹ, những cánh hoa khô rơi đầy lối đi. Một con thỏ rừng chậm rãi băng qua đường ray S-Bahn, chẳng có vẻ gì vội vàng, như thể cả buổi sáng đều thuộc về nó. Ở tiệm bánh đầu phố, ông chủ tóc bạc vẫn đứng sau quầy như mọi ngày. Một khách quen bước vào, ông nhận ra người ấy và chỉ khẽ gật đầu. Không cần hỏi han dài dòng, không cần cười thật tươi để chứng minh mình đang vui. Một chiếc bánh mì, một tách cà phê, một buổi sáng bình thường. Vậy thôi.

Nhưng đứng nhìn những điều rất nhỏ ấy, mình chợt hiểu vì sao mình ngày càng yêu sự bình thản của người Đức. Bởi có một thời gian rất dài, chúng ta nghĩ hạnh phúc là phải có thêm: thêm tiền, thêm nhà, thêm xe, thêm những chuyến đi, thêm những thứ để người khác nhìn vào và công nhận rằng mình đang sống tốt. Nhưng càng sống lâu, mình càng thấy có một kiểu giàu có khác: là khi mình không còn quá cần người khác công nhận. Chiếc xe cũ vẫn chạy tốt thì cứ chạy. Ngôi nhà chưa sơn lại thì cũng chẳng sao. Một năm không đi du lịch xa cũng chẳng sao. Tháng này phải tiết kiệm thêm một chút cũng chẳng sao. Mình vẫn có một mái nhà để trở về, vẫn có người thân để gọi điện, vẫn có công việc để làm, vẫn có một bữa tối nóng trên bàn và sáng mai mặt trời vẫn mọc.

Có những nơi khiến người ta ấn tượng bởi sự rực rỡ. Còn nước Đức, ít nhất với mình, lại khiến người ta nhớ bởi những điều rất bình thường: một chiếc xe cũ, một căn nhà phủ rêu, một ông chủ tiệm bánh tóc bạc, một người hàng xóm chẳng bao giờ hỏi bạn kiếm được bao nhiêu tiền và một cuộc sống không cần phải phô ra mới có giá trị.

Sau nhiều năm, mình mới hiểu: bình thản không có nghĩa là cuộc sống không có khó khăn. Bình thản là khi khó khăn đến, mình không cần phải giả vờ rằng nó không tồn tại, cũng không cần phải chứng minh với ai rằng mình vẫn ổn. Mình chỉ lặng lẽ điều chỉnh, lặng lẽ bước tiếp và giữ cho mình một điều rất quý: không để những thay đổi của cuộc sống làm mất đi phẩm giá của chính mình.

Có lẽ đó là một kiểu giàu có mà không nhìn thấy được trên bảng lương. Nhưng càng sống lâu, mình càng thấy... đó mới là thứ đáng giá

Thi Huyen Dung Phan