Thursday, September 17, 2026

Nh Ba

Tấm hình này cũ lắm rồi, màu đã ngả sang vàng, vậy mà hai người đàn ông trong đó thì vẫn còn ngồi nguyên chỗ cũ, chưa ai chịu đứng dậy. Người mặc áo trắng là ba tui. Người ngồi kế bên, tui kêu bằng dượng Ba. Chụp trước nhà bà Năm Lợi, ngay quán cà phê của ông Bảy Thép.

Ngộ một điều, cách kêu nhau giữa hai nhà này tréo ngoe hết biết. Vợ dượng Ba thì tui cứ tỉnh bơ kêu bằng chị Chung. Mấy đứa con chị Chung lại kêu ba tui bằng ông Ba, rồi quay qua kêu chị em tui bằng anh, bằng chị. Trật vai trật vế vậy mà có ai buồn sửa đâu. Hàng xóm với nhau chớ bà con ruột rà gì mà phải cho đúng phép. Sau này lớn lên tui mới hiểu, cái kiểu kêu lộn xộn đó không phải vì người ta ẩu, mà vì người ta thân quá, thân tới mức không cần một cái tên cho đúng chuẩn mới chịu thương nhau.

Dượng Ba không phải người gốc trong này. Dượng theo cha từ ngoài Bắc vô Sài Gòn, hồi đất nước còn chưa chia đôi hẳn. Rồi chiến tranh, rồi cha dượng mất, dượng còn lại một mình giữa cái thành phố lạ hoắc, không họ hàng, không chỗ dựa. Dượng học nghề may mui nệm, quen biết với ba của chị Chung. Ông thấy cái thằng nhỏ làm công này thiệt thà, tay chân lanh lẹ, chịu khó không than, nên mới ngỏ ý gả con gái. Vậy là dượng có vợ, có nhà, có một chỗ để gọi là của mình, sau bao nhiêu năm trơ trọi giữa Sài Gòn.

Nghề chính của dượng sau này là lái xe, nhiều chuyến phải đi dài ngày, có khi cả tuần không về. Những lúc đó, vợ chồng chú thím Hai - anh chị bên vợ - hay chạy qua chạy lại, ngó chừng ba đứa con gái ở nhà một mình. Cái xóm nhỏ hồi đó sống với nhau kiểu vậy, không ai nói ra thành lời, nhưng nhà này thiếu người là nhà kia tự động bù vô, không cần nhờ.

Cũng chính hai người đàn ông đó, những ngày ở nhà, lọt tọt đạp xe đạp chở hai đứa con gái - bé Ba nhà dượng với tui - qua bệnh viện Nhi Đồng 2 để cắt amidan. Có lần hai ông cha phải đi làm không xin nghỉ được. Tui lúc đó 14 tuổi dắt bé Ba 8 tuổi đi khám tiền phẫu. Khám xong, lội bộ ra đường Cường Để đón xe lam về Thị Nghè. Vừa băng qua đường thì cặp mắt cú vọ của bé Ba phát hiện chiếc xe tải của dượng đang trờ tới. Nó vặn hết volume, hét gọi ba. Giữa cái ồn ào phố xá, khói xe, tiếng còi - vậy mà dượng nghe được. Xe tấp vô lề. Bé Ba chạy tới, hai cha con nói với nhau cái gì đó, tui đứng xa không nghe rõ. Rồi dượng chạy xe đi tiếp, còn hai đứa tui leo lên xe lam về nhà.

Tui nhớ hoài cảnh đó mà hồi nhỏ đâu biết vì sao mình nhớ dai đến vậy. Giờ nghĩ lại mới hiểu - giữa trăm tiếng ồn của một buổi trưa Sài Gòn, chỉ có tiếng con mình kêu là người cha nghe lọt.

Gia đình dượng không phải lúc nào cũng êm. Có những năm tháng khó khăn, cực nhọc, chuyện nhà chuyện cửa dồn hết lên vai một người đàn ông ít nói. Dượng không than với ai, chỉ lặng lẽ gánh, lặng lẽ đi làm, lặng lẽ nuôi ba đứa con gái lớn lên. Rồi sức khỏe dượng yếu dần, bụng bắt đầu trướng, da bắt đầu đổi màu. Không ai nói ra bệnh gì, chỉ biết là bệnh gan, và bệnh gan thì không đợi ai.

Nhà tui ai cũng thương dượng. Một người đàn ông bộc trực, nói ít làm nhiều, thương con hết mực, sống cả đời không biết màu mè giả tạo là gì. Ba đứa con gái từ bữa đó phải tự lo cho nhau, thiếu cha từ quá sớm. Vậy mà đứa nào cũng nên người, cũng cơm no áo ấm. Chắc dượng ở đâu đó vẫn còn đưa tay ra hộ độ đám con côi cút.

Có một cái Tết nhà tui với nhà của dượng hùn nhau gói bánh tét. Ba tui với dượng làm thợ chính, tay trải lá, tay đong nếp, đòn bánh chặt cứng tròn vo không cần thước mà đòn nào cũng y đòn nấy. Bầy con nít tụi tui được giao cái việc nghe oai lắm: canh nồi bánh. Nói canh cho sang, chớ thiệt ra là ngồi chụm lửa, hít khói, mắt cay xè, nghe pháo nổ là chạy đi coi, sợ bỏ lỡ cái đêm vui nhứt năm.

Hai người đàn ông đó giờ chắc đã gặp lại nhau ở một nơi nào rất xa, tiếp tục ngồi kể cho nhau nghe chuyện vui buồn của một đời người. Còn bên này, tui ngồi soạn lại đống hình cũ, lật tới lật lui, rồi khựng lại ở tấm này.

Ba ơi, dượng Ba ơi, qua bên đó có còn gói bánh tét không vậy? Bên này con tìm mãi, mà đòn bánh tét ngày xưa không tìm ra

Hong Khuu

Wednesday, September 16, 2026

NGỌC TRAI ĐEN

(Trích Hồi ức Kinh tế mới sau 75) 

Tác giả: Hoàng Kao - 

Rừng nguyên sinh thời đó có nhiều loại trái cây ăn được, dù không phải ăn no, mà chỉ ăn giải trí cho vui. Có một loại trái mà chị em phụ nữ ở thành phố rất thích ăn. Đó là trái Xay, loại trái chỉ lớn bằng ngón tay có vỏ đen mịn như nhung, khi trái còn non thì ruột xanh, nhưng khi chín trong ruột chuyển sang vàng nâu. Có vị chua và ngọt, phảng phất mùi thơm nhẹ đặc trưng của loại trái rừng này. Cây Xay mọc trong rừng sâu. Thân cây cao vài chục mét và thẳng tắp. Gỗ Xay thì thời đó không búa rìu nào chặt nổi vì nó cứng như thép. Thường vào mùa xay, người đi khai khác chỉ trèo lên ngọn cây, rồi mé( chặt) từng cành chi chít trái chín cho rơi xuống, và người bên dưới chỉ việc tuốt trái cho vô bao là xong. Công việc đơn giản nhưng, cũng có tai nạn khi lỡ sẩy tay rơi từ ngọn Xay vài chục mét xuống đất coi như " Xuân này con không về..." 

Mùa Xay chín hình như vào tháng 6 hay tháng 7(tôi không nhớ rõ lắm). So với việc chặt củi hay làm lò than thì việc hái Xay nhàn hơn nhiều. Và một gánh Xay bán cũng nhiều tiền hơn gánh củi. Nhưng trên kinh tế mới thời đó rất ít người có kinh nghiệm đi rừng và biết khi nào Xay vào mùa trái chín. Vậy mà bác Mười hàng xóm với ba tôi, ổng lại rành từ việc đi rừng tìm chỗ có cây Xay, cho đến việc trèo lên cây cao mấy chục mét. Tối hôm đó, khi lai rai xị nước mắt quê hương với ba tôi. Bác Mười bỗng nói: Nay đang vô mùa Xay, tụi mình đi hái ít ngày kiếm tiền. Tôi dẫn bà xã với đứa con gái đầu và thằng Mạnh đi theo. Còn anh với thằng Hoàng chuẩn bị 4 cái bao và đòn gánh để tuốt trái. Ba hỏi: Anh tính khi nào đi? Ba Mười cầm chung rượu ực 1 phát gọn hơ. Rồi thủng thẳng nói: Khuya nay lên đường, vì Xay nó mọc tuốt trong rừng sâu nên cần đi cho sớm. Hái xong còn về trong ngày. Hai cha con nhớ giở cơm theo ăn sáng và ăn trưa luôn. 

Ba quay sang tôi đang ngồi chơi gần đó: Con vô lấy bơ gạo bắc lên bếp. Để chút ba làm cơm vắt mai đem theo. Nấu xong rồi đi ngủ mai còn đi sớm. Tôi vô lấy gạo ra đãi, xong nhóm lửa bắc lên bếp. Canh khi cơm gần chín, tôi lấy vài cục than hồng bỏ lên cái nắp xoong. Vậy là xong nhiệm vụ, tôi lên giường và đánh thẳng giấc. Không biết mấy giờ sáng, nhưng khi tiếng gà rừng cất lên đâu đó bên vạt rừng thưa là ba đánh thức tôi dậy. Ba đã chuẩn bị sẵn hành trang. Bên nhà bác Mười cũng đã dậy từ khi nào. Có tiếng bác hỏi vọng sang: Cha con chuẩn bị xong chưa để lên đường cho sớm! 

Lát sau, 4 người nhà của bác Mười đã đứng trước ngõ và chúng tôi bắt đầu khởi hành. Trời hãy còn tối thăm thẳm, sương mù giăng giăng trên đầu và trên con đường đất nhiều dốc cao, dốc thấp... Hành trang mỗi người mang theo gồm những cái bao, loại bao gạo 50kg. Dụng cụ là rựa chặt cây, thức ăn chỉ cơm vắt trong lá chuối, cùng ít muối hột giã với ớt xiêm và ít cá khô. Không mang theo nước, vì trong rừng luôn có sẵn nước suối tinh khiết miễn phí. Ra tới con lộ chính, bác Mười đi đầu trực chỉ về hướng Tây. Chúng tôi như những bóng ma rừng lầm lũi đi, lâu lâu chỉ có ba và bác Mười trò chuyện dăm câu. Nhớ lại những năm trước 75, khuya khoắt vầy là giờ tôi còn ngủ khò trên giường, chứ có đâu lọ mọ gồng gánh trên con đường xa hút dẫn về những cánh rừng u thẳm hãy còn tối tăm trong màn đêm và sương ngàn lạnh buốt da thịt. 

Mờ mờ sáng, chúng tôi tới chân núi, trước mặt là cánh rừng và con suối chắn ngang. Bác Mười dừng lại ven bờ suối có vạt đất trống. Bác nói: Nghỉ tạm ở đây ăn sáng xong xuôi rồi lên đường. Còn xa lắm mới tới! Chúng tôi lấy cơm ra ăn chung với nhau. Tuy 2 nhà, nhưng đồ ăn hệt nhau. Cũng muối ớt cùng vài con khô cá trích nướng và những nắm cơm vắt cứng như đất sét nén. Vừa ăn, tôi vừa hỏi: Rồi chừng nào mới tới vậy bác? Bác Mười đáp tỉnh bơ: Chỉ chừng nửa cái rựa là tới thôi! Bác dùng cách nói của người Thượng khi họ ước lượng khoảng cách đường đi. 

Ví dụ: Khi họ nói từ đây tới đó khoảng 1 rựa. Thì phải hiểu là đi gần 1 ngày mới tới. Còn chỉ nửa rựa là ít gì cũng vài ba tiếng đi đường. 

Lý do: Thường đi rừng hay cầm cái rựa để lên vai mà đi. Hễ mỏi vai này thì đổi sang vai kia. Cái rựa thì nhẹ hều, để nó trên vai mà chờ mỏi rồi sang qua vai kia phải mất vài tiếng đồng hồ. Cho nên khi nghe bác Mười nói vậy thì tôi áng chừng khoảng gần trưa mới tới chỗ có Xay. 

Cơm nước xong, nghỉ thêm chút xíu rồi 6 người chúng tôi tiếp tục lên đường. Con suối mùa này nước chỉ ngang bắp đùi nên lội qua dễ dàng. Nước suối vào buổi sáng sớm lạnh hệt nước đá. Chúng tôi tiến sâu vô rừng, con đường mòn nhỏ dần, nhỏ dần... Rồi có lúc hiện ra mờ mờ, rồi lại mất. Bác Mười đi vài chục bước lại bẻ 1 ngọn cây nhỏ quay đầu về hướng ra. Tôi hỏi: Bẻ ngọn cây chi vậy bác? Bác vừa bẻ 1 nhánh cây nhỏ vừa đáp: Làm vầy để khỏi sợ lạc, cứ đi theo hướng ngọn cây tao bẻ là ra khỏi rừng. Bài học sinh tồn đầu tiên của tôi khi đi rừng là bẻ nhánh cây là dấu. Những người từng sống với rừng ngoài kinh nghiệm thì họ còn có những kỹ năng sinh tồn trong rừng thẳm nếu chẳng may bị lạc( chuyện xui rủi mất mạng vẫn có, nhưng cứ làm hết khả năng và những gì mình biết). 

Tôi như chú chim non mới ra ràng mà bị lọt tuốt vô rừng sâu. Đi theo người lớn học hỏi, ghi nhớ để phòng thân. Như biết cách lấy nước uống tạm từ loại dây rừng có tên là dây Máu hay dây Mấu, hoặc chặt những cây lồ ô bị sâu đục thân... thế nào nước mưa cũng có trong đó để có thể uống tạm. Rồi biết vài loại trái rừng có thể ăn, và tránh những trái cây độc, cả những loại nấm rừng. Chúng tôi cứ đi hoài trong rừng già, khi tới một chỗ hơi thưa cây cối và nghe có tiếng nước chảy róc rách thì bác Mười dừng lại. 

Lúc này mặt trời đã lên khá cao, chắc khoảng chừng 10 giờ sáng. Bác Mười đi trước về hướng tiếng suối chảy, chúng tôi bám theo. Khi đến chỗ quang đãng thì bác dừng lại và biểu nghỉ ở đó để ăn cơm và chuẩn bị hái Xay. Tôi nhìn quanh quất tìm cây Xay. Cách chỗ chúng tôi nghỉ hơn 10m, có vài cây, nhưng có 1 cây khoảng 3 người ôm và thẳng tắp. Tôi ngước mắt nhìn lên. Trên đó là 1 thảm nhung đen tuyền, trái Xay dày đặc. Chúng chín rụng vương vãi gần chỗ chúng tôi. Tôi lượm 1 trái rồi đưa lên miệng ăn thử. Ngon hết sức, vừa mềm vừa thơm nhẹ và có vị chua ngọt. Hèn chi, đúng gu của phụ nữ. 

Bác Mười hối bày cơm ra ăn để còn làm. Có 1 thói quen mà tôi thấy ở bác. Là trước khi ăn, bác hay bốc một nhúm cơm rải gần chỗ ăn. Xong lầm rầm cầu nguyện gì đó. Ăn cơm xong, xuống suối uống 1 bụng nước là no cành hông. Nước suối trong vắt và lạnh tê răng. Tôi tới chỗ cây Xay cổ thụ rồi ngước lên thiếu điều mỏi cả cổ. Nó cao vầy sao mà trèo lên. Rồi thân nó trơn láng toàn rêu xanh... Đang suy nghĩ thì thấy bác Mười và ba tôi ôm mớ dây rừng tới và bắt đầu khoanh dây rừng vòng theo thân cây. Cái rựa được bác Mười cột theo sau lưng. Từng vòng 1 được thít chặt vào cây và lên cao dần. Một cái thang bằng dây rừng đã thành hình. 

Độ hơn nửa tiếng sau thì bác Mười đã ngồi vắt vẻo tuốt trên cao. Bác nói lớn: Ở dưới lo phát bớt cây cho trống chỗ để tao mé nhánh xuống cho dễ tuốt khỏi mắc kẹt trên cây khác! Chúng tôi xúm nhau phát quanh quanh gốc Xay. Chỉ 1 loáng là xong. Tản ra đi! Để nhánh rớt trúng đầu bây giờ! - Tiếng bác Mười trên cao quát vọng xuống. Rồi bác bắt đầu chặt. Tiếng rựa trên cao phập vào nhánh nghe như tiếng con chim gõ kiến mổ cồm cộp liên tục vào thân cây. Những nhánh Xay dày đặc trái lần lượt từ trên cao rơi xuống đất. Cứ thế, hết nhánh này tới nhánh khác thi nhau chất chồng trên đất. Ngọn cây thưa dần, mảng màu đen trên đó cũng trống dần, ánh nắng trưa không bị khuất bởi tàn lá và trái Xay nên rọi thẳng xuống đất. Tiếng bác Mười: Đủ rồi! Tuốt trái cho vô bao đi! Tao xuống đây! Rồi bác đu theo cái thang dây và tuột dần xuống. Tôi nghĩ thầm: Cao như vầy, lỡ sút dây hay tuột tay chắc là.... 

Bác đã xuống tới đất ngồi nghỉ và lấy thuốc rê ra quấn hút. Chúng tôi xúm nhau tuốt trái cho vô bao. Những trái Xay đen mịn như nhung và tròn căng. Vừa tuốt trái, tôi vừa hỏi: Sao mình không chặt cây cho nó ngã xuống rồi lấy trái, chứ leo cao vừa tốn công vừa nguy hiểm quá bác? Bác Mười cười hiền: Ăn nay, chừa mai, thứ nhứt là cây Xay nó cứng như thép, chặt gãy rựa mẻ rìu... hai là, cây Xay cần 50 hay 70 năm mới cho trái. Mình chặt hạ nguyên cây thì chờ kiếp sau mới có trái mà hái. Còn như chỉ mé nhánh nhỏ trên cành, nó ra lại nhánh khác và chỉ 2 hay 3 năm sau lại có thể khai thác. Hiểu chưa mầy? Tôi khâm phục cách suy nghĩ nhân bản của bác Mười quá! Dù ít học hành nhưng có những suy nghĩ mà không phải ai cũng biết và trân trọng rừng. 

Khi tất cả bao đã đầy nhưng vẫn còn rất nhiều nhánh đầy trái nằm la liệt trên mặt đất. Bác Mười nói: Để lại đó, mai bán xong hết mớ này rồi lại đi lấy tiếp. Thôi lo chuẩn bị về chứ trời chiều rồi! Chúng tôi gồng gánh lên vai và bắt đầu rời rừng già, lẽo đẽo gánh theo nhau trên lối mòn khi mờ, khi rõ dẫn ra đường để về nhà. Vẫn bác Mười gánh trước dẫn đầu, chúng tôi bám theo sau mà đi. Rừng chiều hiu quạnh và buồn tênh. Chỉ có tiếng vượn hú dội vào vách núi và tiếng những bước chân nặng nề dẫm trên xác lá khô trong tiếng thở hổn hển vì mệt và trong tiếng kẽo kẹt của đòn gánh trên vai. 

Đến tối mịt, thì cũng đến nhà. Hai cha con lại lo nhóm lửa nấu cơm cho bữa tối. Cơm nước xong, tôi tót lên giường và lăn ra ngủ liền vì quá mệt. Để rồi, nửa đêm khi nghe tiếng gà rừng gáy thì ba lại đánh thức tôi dậy để cùng nhà bác Mười gánh Xay xuống thị trấn bán lấy tiền mua gạo và những nhu yếu phẩm thiết yếu. Mùa Xay kéo dài không lâu, và trong rừng có lẽ vẫn còn rất nhiều Xay, nhưng chúng mọc quá sâu trong rừng ở chỗ chúng tôi không thể đi tới được. Nên chỉ khai thác vài cây gần chỗ cây Xay đầu tiên là chấm dứt. Rồi lại trở về chặt củi, làm than như mọi khi. 

Trái Xay của một thời khó khăn đã hầu như đang hiếm dần. Giới phụ nữ sắp mất đi một loại trái cây để nhâm nhi lúc tụ tập tán chuyện gẫu với nhau. Và không riêng gì trái Xay, những sản vật khác của rừng cũng đã, đang đối diện với nguy cơ tuyệt chủng với tốc độ hủy diệt rừng như hiện nay. 

Chỉ một chữ... Buồn!

CODEPINK BỊ MỜI RA KHỎI PHIÊN ĐIỀU TRẦN HẠ VIỆN VỀ ẢNH HƯỞNG NGOẠI QUỐC TẠI HOA KỲ

Đồng sáng lập CodePink Medea Benjamin cùng 2 nhà hoạt động khác hôm Thứ Ba bị Cảnh Sát Điện Capitol đưa ra khỏi một phiên điều trần của Ủy Ban Ngoại Giao Hạ Viện. Ba người mặc áo có thông điệp ủng hộ Cộng Hòa Hồi Giáo Iran và Đảng Cộng Sản Cuba khi bước vào phòng điều trần 2272, nơi các dân biểu đang xem xét những hoạt động mà họ mô tả là “Trojan horses” phục vụ ảnh hưởng ngoại quốc tại Hoa Kỳ.

Khoảng 2 giờ 39 phút chiều, gần 30 phút sau khi phiên điều trần bắt đầu, nhân viên của Tiểu Ban Nam Á và Trung Á yêu cầu cảnh sát đưa Benjamin cùng những người đi với bà ra khỏi phòng. Trước đó, Benjamin đã chụp hình những khẩu hiệu trên áo khi chúng xuất hiện trên màn ảnh truyền hình phía sau các nhân chứng. Các nhà hoạt động phản đối việc bị mời ra ngoài.

Chủ Tịch Tiểu Ban Bill Huizenga, Cộng Hòa Michigan, nói những hoạt động như vậy chủ yếu nhằm tạo hình ảnh và nội dung cho truyền thông xã hội. Ông cho rằng mục tiêu không nhất thiết là trực tiếp thay đổi chính sách, mà có thể được dùng để gây chú ý, kêu gọi đóng góp, tuyển thêm người tham gia và gây gián đoạn hoạt động chính quyền cũng như xã hội.

Phiên điều trần mang tên “Trojan Horses: Covert Foreign Malign Influence Operations in America.” Nội dung tập trung vào các tổ chức bất vụ lợi, cơ quan truyền thông và nhóm hoạt động bị cáo buộc quảng bá quyền lợi của chính phủ ngoại quốc và các khuynh hướng thân cộng sản. Một trong những nhân vật được đề cập nhiều là Neville Roy Singham, một doanh nhân kỹ thuật Hoa Kỳ sống tại Thượng Hải.

Theo cuộc điều tra được Fox News Digital nêu trong phiên điều trần, Singham đã đưa khoảng $278 triệu Mỹ kim vào một mạng lưới các tổ chức cánh tả. CodePink được nói là đã nhận khoảng $1.33 triệu Mỹ kim từ Singham. People’s Forum được nói là đã nhận $22.44 triệu Mỹ kim, trong khi BreakThrough BT Media, đơn vị điều hành BreakThrough News, được nói là nhận $1.098 triệu Mỹ kim. Tricontinental Ltd. được nói là nhận $16.76 triệu Mỹ kim.

Bên ngoài phòng điều trần, Benjamin không trả lời câu hỏi của Fox News Digital về khoản tài trợ từ Singham. Sau đó bà cùng các nhà hoạt động vào phòng và ngồi phía sau các nhân chứng tại vị trí dễ xuất hiện trên truyền hình.

Mike Gonzalez, một senior fellow tại Heritage Foundation, nhận ra Benjamin và nói với bà rằng bà nên ngưng “làm người quảng bá cho một chế độ cộng sản chuyên chế.” Benjamin tự mô tả mình là người chống chiến tranh và phủ nhận việc nhận chỉ thị từ Đảng Cộng Sản Trung Cộng.

Trong phần phát biểu mở đầu, Huizenga nói Trung Cộng, Cuba, Iran và Nga đang thực hiện những chiến dịch ảnh hưởng bí mật nhằm tác động đến suy nghĩ và xã hội Hoa Kỳ. Ông cáo buộc những quốc gia này có chung mục tiêu làm suy yếu Hoa Kỳ.

Huizenga nêu Singham như một thí dụ, cho rằng ông sử dụng tài sản và những mối quan hệ với Đảng Cộng Sản Trung Cộng để cung cấp tiền và nhân lực cho CodePink, People’s Forum và Party for Socialism and Liberation. Singham và CodePink phủ nhận việc tổ chức nhận chỉ thị từ chính quyền Trung Cộng. Singham nói ông hành động theo niềm tin chính trị riêng, còn Benjamin nói CodePink không nhận tiền từ Đảng Cộng Sản Trung Cộng. Không có cáo buộc hình sự nào được đưa ra đối với Singham hoặc các tổ chức được nêu liên quan đến những cáo buộc này.

Gonzalez nói trước tiểu ban rằng một liên minh giữa các nhóm cực tả và các tổ chức Hồi Giáo đã sử dụng những tổ chức trung gian và quỹ tài trợ để chuyển tiền đến các nhóm tại Hoa Kỳ tổ chức biểu tình và sản xuất nội dung chính trị. Ông mô tả những hoạt động liên hệ đến Cuba và Trung Cộng như một chiến dịch phá hoại kéo dài nhằm vào Hoa Kỳ.

Gonzalez cũng nêu BreakThrough News như một nền tảng truyền thông khuếch đại các cuộc biểu tình và các nội dung phù hợp với thông điệp của Bắc Kinh. Ông nói những chủ đề như Gaza, Cuba, Venezuela, môi trường và công bằng xã hội thường được sử dụng làm điểm tập hợp cho các chiến dịch vận động.

Ông cũng đề cập đến những mối liên hệ của Singham tại Thượng Hải. Gonzalez nói Singham chia sẻ địa điểm với Maku Cultural Communication, một công ty truyền thông Trung Cộng quảng bá hình ảnh tích cực về Trung Cộng, và từng xuất hiện tại một hội thảo truyền thông chiến lược của Đảng Cộng Sản Trung Cộng năm 2023.

Sam Lyman, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu tại Bitcoin Policy Institute, trình bày rằng có 3 đường hướng ảnh hưởng chồng lấn nhau gồm truyền thông nhà nước và chiến dịch trực tuyến của Trung Cộng, các tổ chức được Singham hỗ trợ, và Party for Socialism and Liberation. Ông nói những nhóm được Singham tài trợ đã lặp lại các thông điệp của Trung Cộng về AI, data center và chính sách kỹ thuật Hoa Kỳ.

Lyman nói nghiên cứu của ông xác định 21 chiến dịch liên hệ đến Party for Socialism and Liberation tại 14 tiểu bang. Các chiến dịch này góp phần dẫn đến một số lệnh tạm ngưng data center, một lệnh cấm vĩnh viễn và việc bác bỏ hoặc hủy bỏ một số dự án. Ông cũng nói sự phản đối data center không hoàn toàn do các tổ chức vận động tạo ra, vì nhiều người dân Hoa Kỳ có những quan ngại thực sự về giá điện, môi trường và phát triển địa phương.

Matthew Johnson, senior fellow tại Jamestown Foundation, nói mạng lưới liên hệ đến Singham hoạt động như một tầng trung gian chuyển các chủ đề từ Bắc Kinh, gồm chống chủ nghĩa đế quốc, tác hại môi trường, quân sự hóa, bất bình đẳng và phản đối quyền lực Hoa Kỳ, thành ngôn ngữ hoạt động dành cho công chúng Hoa Kỳ.

Johnson nêu People’s Forum, BreakThrough News, Tricontinental, CodePink và ANSWER Coalition trong hệ thống rộng hơn này. Ông nói Bắc Kinh không thể trực tiếp ra lệnh cho một đại học, công ty, ký giả, think tank hoặc nhà hoạt động Hoa Kỳ, nhưng có thể tìm cách xây dựng quan hệ trong những định chế có khả năng ảnh hưởng đến nhận thức, chuyên môn và quyết định.

Phía Dân Chủ mời Donald Sherman, Chủ Tịch Citizens for Responsibility and Ethics in Washington, làm nhân chứng. Sherman đưa ra quan điểm khác và chỉ trích Tổng thống Trump về việc nhận một phi cơ từ Qatar để sử dụng cho Air Force One cùng các giao dịch kinh doanh của gia đình Tổng thống với các quốc gia ngoại quốc.

Sau khi các nhân chứng phát biểu, Huizenga tạm ngưng phiên họp khi Cảnh Sát Điện Capitol tiến đến chỗ Benjamin và những người đi cùng. Ông nói họ chưa gây gián đoạn bằng lời nói, nhưng nhân viên ủy ban đã xác định việc mặc những chiếc áo và cách xuất hiện tại phiên điều trần là một hình thức biểu tình.

Dân Biểu Sydney Kamlager-Dove, Dân Chủ California, phản đối việc đưa các nhà hoạt động ra khỏi phòng. Bà nói họ đang thực hiện quyền tự do ngôn luận bằng cách mặc áo có thông điệp và chưa gây gián đoạn phiên điều trần.

Sau khi bị đưa ra ngoài, Benjamin tiếp tục quay video bên ngoài phòng Ủy Ban Ngoại Giao. Bà sau đó chạy theo Dân Biểu Randy Fine, Cộng Hòa Florida, và đặt câu hỏi trong khi nhóm của bà thu hình. Khoảng 2 giờ sau khi bị đưa khỏi phòng, CodePink đăng một video dài 43 giây về cuộc đối đầu trong ngày.

Cùng ngày, CodePink cũng phổ biến các đoạn video cho thấy thành viên của nhóm làm gián đoạn một phiên điều trần của Ủy Ban Dịch Vụ Tài Chánh Hạ Viện để chất vấn Bộ Trưởng Ngân Khố Scott Bessent. Bộ Ngân Khố đang điều tra CodePink và một số tổ chức khác về khả năng vi phạm những hạn chế liên quan đến hoạt động với Đảng Cộng Sản Cuba.

Nguồn: Fox News
Phân tích và biên tập: Luan Vo
Tin Hoa Kỳ by VLKT News

Ăn Trái Cây Cho Đã Cơn Thèm

Những năm đầu mới qua Mỹ, ở tiểu bang Washington chưa có bán các loại trái cây miền nhiệt đới. Những tiểu bang khác có hay không thì tôi không biết. Muốn ăn, chúng tôi phải xách xe chạy lên tận Vancouver, B.C., Canada. Từ Tacoma đi khoảng ba tiếng, gần 175 dặm, mới tới khu Phố Tàu.

Mùa hè, nhất là tháng Bảy, tháng Tám, cả khu phố nhộn nhịp với những sạp trái cây bày tràn ra vỉa hè. Nhãn thì tha hồ bóc vỏ ăn thử, loại nào ngon mới mua. Lững thững đi từ sạp này sang sạp khác, có khi chỉ thử thôi mà đã… no cả bụng! Nào xoài, mãng cầu, măng cụt, chôm chôm, sầu riêng… đủ thứ trái cây quê nhà, nhìn thấy là mắt sáng lên, bụng cũng tự nhiên réo gọi.

Mua xong, chúng tôi thường mang ra Stanley Park ngồi ăn cho hết. Ăn hết chứ không dám mang về Mỹ. Qua biên giới, nếu bị nhân viên quan thuế khám xe, trái cây bị bắt bỏ đi; nghe nói còn có thể bị phạt tiền, nhưng tôi chưa thấy người quen nào bị phạt. Có khi nhân viên chỉ hỏi sơ qua rồi khoát tay cho đi, chẳng buồn khám xe.

Những lúc như vậy, qua được cửa biên giới phía Mỹ rồi, chúng tôi lại tiếc hùi hụi: Biết vậy hồi nãy đừng ăn vội ăn vàng! Trái cây vừa ngon vừa quý, vậy mà phải ăn cho hết hoặc đành bỏ lại trước cửa biên giới.

Ngày ấy, việc qua lại Mỹ–Canada hình như cũng dễ dàng hơn bây giờ. Chúng tôi chỉ cần đưa bằng lái xe; nhân viên quan thuế nhiều khi chẳng xem giấy tờ tùy thân, thẻ xanh hay sổ thông hành như những năm sau này. Đi lại xem ra khá dễ dàng.

Tôi từng đọc trong một bài viết của nhà văn Mai Thảo kể chuyện Orchid LQ, con gái riêng của vợ nhà thơ DTLê, cũng từng được đưa lậu từ Canada vào Mỹ bằng xe khá dễ dàng.

Có một nơi đặc biệt ở biên giới Mỹ–Canada là Peace Arch Park. Một phần công viên nằm phía Mỹ, phần kia thuộc Canada, giữa hai bên chỉ là cỏ xanh, ghế ngồi và những lối đi bộ. Người ta có thể đi qua lại trong công viên mà không phải qua cổng kiểm soát hay trình giấy tờ; chỉ cần vào từ bên nào thì trở về bên ấy.

Nghĩ kiểu một chân đứng bên Mỹ, một chân đứng bên Canada, thấy cũng vui vui!

Gia đình tôi từng dự một picnic do nhà thờ Tin Lành tổ chức ở đây. Người Việt Tin Lành từ cả Canada và Mỹ lần đó tụ họp, vui chơi với nhau tại công viên này, vào một mùa hè khi mọi người chúng tôi mới sang Mỹ chưa bao lâu.

Một lần, gia đình tôi mua được một bịch xoài tượng chín, trái nào trái nấy to, vàng ươm và ngon tuyệt. Ba tôi bèn thả tôi xuống phía Canada, ngay tại Peace Arch Park. Tôi xách bịch xoài cứ nhởn nhơ như một du khách đi dạo, từ phía Canada thong thả đi qua cầu sang phía Mỹ. Trong khi đó, ba tôi lái xe qua trạm kiểm soát của Mỹ rồi đón tôi ở bên này.
Tôi bước lên xe, trong tay vẫn còn bịch xoài.
Đúng là điếc không sợ súng!

Nghĩ lại cũng thấy lạ. Chẳng lẽ nhân viên quan thuế không nhìn thấy? Họ chắc phải có ống nhòm để quan sát cả khu vực chứ! Hay là ngày ấy họ vốn dễ dãi, không quan sát kỹ như bây giờ?

Có lẽ cũng vì Mỹ và Canada vốn được xem như anh em láng giềng. Ngay trên tượng Peace Arch, phía Mỹ có khắc dòng chữ:
CHILDREN OF A COMMON MOTHER
“Những đứa con của cùng một mẹ” — vì cùng có nguồn gốc từ người Anh.
Phía Canada lại có:
BRETHREN DWELLING TOGETHER IN UNITY
“Anh em đồng lòng ở cùng nhau.”

Nghe những câu ấy, tự nhiên thấy việc qua lại giữa hai nước ngày xưa có vẻ… tình nghĩa hơn bây giờ!

Một lần khác, cô bạn tôi giấu một mớ nhãn trong xú-chiêng. Anh chồng không đồng ý, còn nói:
“Giá đi buôn lậu hột xoàn còn đáng làm. Đằng này chỉ có mấy trái nhãn! Lỡ họ hỏi có mang gì không, tui sẽ nói là tui không mang gì. Nhưng vợ tui thì có mang.”
Lần đó, chiếc xe cũng qua biên giới êm xuôi.

Mớ nhãn trót lọt được mang về, chia cho bạn bè mỗi người một ít. Mỗi người chỉ được vài trái, không bõ xỉa răng, nhưng ai cũng thấy quý vô cùng. Thời ấy, một trái nhãn quê nhà không chỉ là trái cây; nó còn mang theo cả một chút hương vị của quê hương.
Thật ra là nhãn Thái Lan!

Bây giờ thì khác hẳn. Trái cây nhiệt đới bán ê hề trong các chợ Á Đông, thậm chí cả những chợ Mỹ. Xoài, nhãn, chôm chôm, mãng cầu, sầu riêng… đủ loại, nhập từ Thái Lan, Việt Nam, Nam Mỹ, hay từ ngay trong nước Mỹ như Florida, Hawaii, California. Muốn ăn thứ gì cũng có, chẳng cần phải lái xe ba tiếng lên Canada nữa.

Nhưng những dãy sạp trái cây ngày xưa ở khu Phố Tàu Vancouver thì nay không còn. Từ sau đại dịch Covid-19, những hàng quán, sạp bán trái cây ấy bị đóng cửa, rồi dẹp luôn. Không còn mấy dãy phố nhộn nhịp của một thời.

Đó từng là nơi những người Việt tị nạn ở Washington và Oregon thường tìm đến, không chỉ để ăn trái cây cho đã cơn thèm, mà còn để tìm lại một chút hương vị quê nhà - cái hương vị mà những năm đầu xa xứ, có tiền cũng chưa chắc mua được.
Ngày nay, trái cây có thể mua ở chợ.

Nhưng cái cảm giác sung sướng khi được cầm trên tay một trái xoài, trái nhãn hay trái chôm chôm của quê hương trong những năm đầu nơi đất khách… thì có lẽ không chợ nào bán lại được.

Ghi chú: Hình chụp ở Stanley Park, Vancouver B.C.

Linh Vang


“Vũ khí kiểm soát không gian"

Hôm qua ngày 15/9, Bộ trưởng Không quân Hoa Kỳ Troy Meink thừa nhận Mỹ đã có “vũ khí kiểm soát không gian trên quỹ đạo có khả năng bảo vệ lực lượng liên hợp trước hành động thù địch của đối phương”.

Đây được xem là sự thừa nhận mạnh mẽ nhất từ một quan chức Ngũ Giác Đài về việc Mỹ có vũ khí trên quỹ đạo (ông Meink không nêu cụ thể loại vũ khí).

Sau tuyên bố đó, Bắc Kinh lập tức kêu gọi Mỹ dừng việc xây dựng quân sự ngoài không gian. Phát ngôn nhân Bộ Ngoại giao Trung Quốc Guo Jiakun tuyên bố Bắc Kinh phản đối việc vũ khí hóa không gian và biến không gian thành chiến trường.

Guo Jiakun nói: “Chúng tôi kêu gọi Mỹ dừng mở rộng xây dựng quân sự ngoài không gian và duy trì sự ổn định chiến lược toàn cầu bằng những hành động cụ thể.”

Tờ Hoàn Cầu Thời Báo (truyền thông quốc doanh Trung Quốc) cảnh báo động thái này lộ rõ tham vọng “bá quyền không gian” của Mỹ và có nguy cơ kích động cuộc chạy đua vũ trang không gian toàn cầu.

Chuyên gia quân sự Trung Quốc Song Zhongping nhận định sự thừa nhận này đánh dấu sự chuyển đổi từ bảo vệ tài sản không gian và dựa vào hệ thống phản không gian mặt đất sang việc trực tiếp triển khai vũ khí trên quỹ đạo. Zhongping nói: “Nếu Mỹ tiếp tục đi theo con đường này, các nước khác có thể buộc phải phản ứng.”

Tuần trước, hãng tin nhà nước Tân Hoa Xã cũng phân tích rằng việc Mỹ đẩy mạnh vũ khí hóa không gian đang tạo ra “tình thế tiến thoái lưỡng nan về an ninh”, buộc các nước khác phải tăng cường năng lực phản không gian, từ đó Mỹ lại xem đó là mối đe dọa mới.

FB Uyen Vu

NASA mới phóng thành công Kính viễn vọng Không gian Nancy Grace Roman, một trong những viễn vọng kính mạnh nhất từng được chế tạo

Viễn vọng kính này được Hoả tiễn SpaceX Falcon Heavy, phiên bản 3 lõi mạnh gấp 3 lần Falcon 9 để đưa đến Điểm Lagrange L2, cách Trái Đất 1.6 triệu km, cùng nơi với Kính James Webb đang hoạt động.

Theo thông tin từ NASA, kính Roman không thay thế Webb, mà bổ sung cho Webb vì Webb nhìn rất sâu và rất hẹp như nhìn qua ống nhòm. Còn Roman nhìn rộng gấp 100 lần Hubble trong một lần chụp, nhưng vẫn giữ độ nét như Hubble.

Với chi phí vào khoảng $4 - $4.3 tỷ đô, nhiệm vụ chính của Roman trong 10 năm tới là:
-Lập bản đồ 3D về cách vũ trụ giãn nở.
-Tìm hàng ngàn ngoại hành tinh bằng kỹ thuật vi thấu kính hấp dẫn.
-Chụp hàng tỷ thiên hà.

NASA ban đầu cam kết phóng trước tháng 5/2027, nhưng đã đẩy sớm lên đầu tháng 9/2026 và phóng thành công ngay lần đầu.

Viễn vọng kính được đặt theo tên Tiến sĩ Nancy Grace Roman, nữ trưởng bộ phận thiên văn đầu tiên của NASA, người được mệnh danh là "Mẹ đẻ của Hubble".

Trước đây kính có tên là WFIRST (Wide Field Infrared Survey Telescope - Kính Khảo sát Hồng ngoại Trường Rộng). Nhưng năm 2020, NASA quyết định đổi tên để vinh danh bà Roman, đây là viễn vọng kính không gian đầu tiên trong lịch sử NASA được đặt tên theo một người phụ nữ.

Sở dĩ vậy vì không ai xứng đáng hơn Tiến sĩ Nancy Grace Roman (1925-2018).
Trong thời kỳ phụ nữ bị ngăn cản học toán và khoa học, bà đã trở thành nhà thiên văn nghiên cứu và là Trưởng bộ phận Thiên văn đầu tiên của NASA năm 1959.

Giữa những năm 1960, khi nhiều người ở NASA và Quốc hội Mỹ cho rằng phóng kính viễn vọng lên không gian là lãng phí, bà đã tự mình thành lập một ủy ban gồm các nhà thiên văn và kỹ sư, vạch ra kế hoạch khoa học, và kiên trì thuyết phục cả NASA lẫn Quốc hội rằng phải phóng kính viễn vọng mạnh nhất thế giới.

Chính nỗ lực vận động không mệt mỏi đó đã dẫn đến sự ra đời của Hubble năm 1990, kính viễn vọng mang tính cách mạng nhất lịch sử.

Không chỉ Hubble, bà còn đặt nền móng cho cả chương trình Great Observatories của NASA, gồm Hubble, Chandra, Compton và Spitzer.

Như Giám đốc Khoa học NASA Thomas Zurbuchen nói: "Tôi không thể nghĩ ra cái tên nào phù hợp hơn cho WFIRST, kính kế nhiệm của Hubble và Webb, ngoài Nancy Grace Roman." Bà Ed Weiler, nhà khoa học trưởng của Hubble, thì nói thẳng: "Bà ấy là mẹ của Kính Hubble."

FB Uyen Vu
Trung Quốc đang kiểm duyệt người Cộng hòa trên TikTok để giúp Đảng Dân chủ thao túng bầu cử… một lần nữa

Một cuộc điều tra của nhà báo Laura Loomer mới tiết lộ vụ này, giúp chúng ta nhân ra ai sẽ có lợi nếu đảng Dân chủ thắng cử ở bất cứ nơi đâu của nước Mỹ.

Bài báo viết: Kiểm duyệt là thứ mà chúng ta, những người bảo hiến, quá quen thuộc trong kỷ nguyên kỹ thuật số. Bản thân tôi cũng có thể được coi là “chuyên gia” về việc bị kiểm duyệt bởi những technocrat cực tả! Gần đây chủ đề này ít được bàn luận hơn so với thời Đảng Dân chủ cầm quyền. Không phải vì Big Tech đã ăn năn, mà vì chúng đang nằm im chờ đến khi đồng minh của chúng trở lại nắm quyền.

Nhưng giờ chúng không chờ nữa. Thật vậy, nhiều “bạo chúa công nghệ” đang tích cực giúp Đảng Dân chủ trong mùa bầu cử này. TikTok đặc biệt bị chỉ trích vì kiểm duyệt người Mỹ bảo hiến. Như New York Post gần đây đưa tin, TikTok đang có hệ thống gỡ bỏ và hủy kiếm tiền (demonetize) video của họ khi bước vào kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ. Trong đó có Chloe Trapanotto (@itsallpolitics), người cho biết gần 80% video của cô đã bị gắn cờ.

“Tôi gần như biết chắc mọi video sẽ bị gỡ trước khi tôi nhấn nút đăng, nên tôi mất tiền từ quỹ creator và mất khả năng tiếp cận khán giả lớn hơn.”

Dù trông có vẻ chỉ là nền tảng vô hại để chia sẻ video nhảy múa và video chơi giỡn mèo, TikTok thực chất là một chiến dịch tâm lý chiến của Trung Quốc. Được tạo ra bởi công ty Trung Quốc ByteDance, TikTok từ lâu đã bị chỉ trích là công cụ phá hoại của Trung Quốc, đó cũng là lý do nhiều cơ quan chính phủ đã cấm nó.

Chúng ta biết ByteDance tích cực kiểm duyệt nội dung ở trong nước Trung Quốc về các “chủ đề nhạy cảm” như thảm sát Thiên An Môn năm 1989, các “sự kiện” liên quan đến nạn diệt chủng Cambodia, cuộc bạo loạn Indonesia năm 1998, và những chủ đề tương tự tố cáo tội ác của ĐCSTQ. Dù Trung Quốc kiên quyết phủ nhận can thiệp vào chính trị Mỹ, hãy nhớ rằng nếu chúng làm thế với công dân của chính mình, chúng cũng sẽ làm thế với chúng ta.

Bài báo của Post trích dẫn Nate Friedman (@natefriedmanshow), người đăng một video tài liệu mang tên “Cuộc chiếm đóng Hồi giáo ở Manhattan”, đạt 1.5 triệu lượt xem trước khi TikTok gỡ vì vi phạm “hướng dẫn cộng đồng” mang tên kiểu George Orwell.

“Đây là điều tôi phải đối mặt liên tục từ khi ứng dụng ra đời. Tôi đơn giản không thể đăng trên TikTok mà không lo nó sẽ bị gỡ, ba bộ phim tài liệu gần nhất của tôi đều bị kiểm duyệt hoặc cấm,” anh nói với Post.

Một công ty Trung Quốc lại cấm ai đó vì lên tiếng cảnh báo về Hồi giáo thì khá kỳ lạ, bởi ĐCSTQ dường như là quốc gia duy nhất trên Trái Đất (ngoài Israel) đang tích cực chống lại intifada toàn cầu. Trung Quốc đã lập các trại tập trung cho người Hồi giáo và phá hủy nhà thờ Hồi giáo của họ. Có lẽ theo quan điểm của Trung Quốc thì: Hồi giáo dành cho các người, còn ta thì không.

Các creator khác được trích dẫn trong bài báo gồm Xaviaer DuRousseau (@xaviaer) và Avery Daye (@Avery.daye). Tuy nhiên, Tổng thống Trump gần như im lặng về vấn đề này, điều chắc chắn nằm trong kế hoạch của TikTok.

Năm 2025, Tổng thống Trump từng nói ông “có cảm tình” với TikTok và rằng nó “đã giúp tôi đắc cử”. Ông thậm chí còn ban hành lệnh hành pháp với thiện chí cho phép TikTok lách luật buộc công ty mẹ ByteDance của Trung Quốc phải thoái vốn hoặc bị cấm hoàn toàn.

Tổng thống chắc chắn tin rằng nếu ông cho TikTok cơ hội, chúng sẽ xứng đáng với cơ hội đó. Dường như chúng đã thay đổi giọng điệu, nên Tổng thống cũng cần thay đổi. TikTok không còn được phép bay dưới radar nữa, chúng đã chứng tỏ mình không đáng tin. Để chúng bịt miệng thế hệ người bảo thủ tiếp theo chính là đang chơi vào trò chơi dài hạn của Trung Quốc chống lại chúng ta.

Theo báo cáo, gần một nửa người trưởng thành dưới 30 tuổi lấy tin tức từ TikTok, vượt xa YouTube, Instagram và Facebook.

Điều đó có nghĩa là TikTok đi đâu thì tương lai bầu cử Mỹ cũng sẽ đi đó. Tất nhiên, Trung Quốc sẽ giúp Đảng Dân chủ trên nền tảng này, vì những kẻ cộng sản cùng một giuộc thì luôn hợp nhau.

Đảng Cộng hòa cần chủ động tấn công chống lại sự thiên vị chính trị có chọn lọc này, nếu không các cuộc bầu cử của chúng ta sẽ bị Bắc Kinh thao túng

FB Uyen Vu


Blog Archive