GẠC MA: 38 NĂM NHÌN LẠI

16/8/2026

---

Ngày 14/3/1988, hải quân Trung Quốc (PLA Navy) bất ngờ áp sát bãi đá Gạc Ma ở quần đảo Trường Sa. Bãi đá Gạc Ma có tên tiếng Anh là Johnson South Reef. 

Trước năm 1975, Việt Nam Cộng Hòa (VNCH) tuyên bố chủ quyền trên quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa. Khi đó VNCH kiểm soát đa số các thực thể hải dương (maritime features) ở quần đảo Trường Sa, trừ đảo Ba Bình, tên tiếng Anh là Itu Aba, còn gọi là Taiping Island (đảo Thái Bình), do Đài Loan chiếm giữ và vài thực thể gần Philippines do Philippines nắm giữ. 

Nói cách khác, bãi đá Gạc Ma trực thuộc VNCH. Việt Nam thống nhất thừa kế quần đảo Trường Sa từ VNCH theo luật quốc tế theo kiểu luật tự nhiên (Natural Law) sau khi chính quyền mới thay thế chính quyền cũ. Nói vậy để thấy Trung Quốc không hề có chính danh về chủ quyền của bất cứ thực thể hải dương nào ở quần đảo Trường Sa.

Khi đó báo chí quốc doanh tuyệt đối không đăng một mẩu tin nào. Báo Asia News Monitor của Thái Lan tường thuật rằng xung đột quân sự đã xảy ra. Các sĩ quan và lính hải quân của Việt Nam, đa số không cầm súng, đã đứng thành 1 vòng tròn để bảo vệ lá cờ tổ quốc treo trên bãi đá và cũng để khẳng định chủ quyền quốc gia. Hải quân Trung Quốc không phá vỡ vòng tròn này mà dùng súng ống trên khinh hạm (frigate) của họ để nã vào những kẻ bảo vệ bãi đá khiến 64 quân nhân Việt Nam bỏ mạng. Trung Quốc sau này còn công bố video quảng bá đó là một chiến công của hải quân Trung Quốc (coi phần bình luận).

Đó chính là ‘Vòng Tròn Bất Tử’ mà một viên tướng hồi hưu của Việt Nam gọi tên trong cuốn sách của mình. Khi đó tuyệt nhiên người dân Việt Nam không hề biết, ngoài tin đồn vỉa hè. Lý do chính là do bộ trưởng quốc phòng lúc đó là Lê Đức Anh ra lệnh bộ đội Trường Sa không được nổ súng. Quân lệnh như sơn, những người lính công binh và lính gác trên bãi Gạc Ma đành phải dùng biện pháp hòa bình là cùng nhau tạo thành vòng tròn bao quanh cột cờ quốc gia với hi vọng quân Tàu không tiến lên bãi đá mà giựt lấy lá cờ của Việt Nam đi để thay bằng lá cờ của Trung Quốc.

Sau này Lê Đức Anh lên chức Chủ Tịch Nước trong khi vẫn giữ quyền lực ở bộ quốc phòng nên việc để mất Gạc Ma vào tay Trung Quốc càng bị bưng bít, vì không ai dám đụng tới vị chủ tịch nước được coi là quyền lực nhất trong lịch sử đảng Cộng Sản Việt Nam.

Lịch sử thế giới gọi tên sự kiện này là Johnson South Reef Skirmish. Skirmish là đụng độ quy mô nhỏ, không phải là chiến tranh trên biển, hay hải chiến. Hải chiến gọi là naval war. Gọi là xung đột vì phía Việt Nam không hề nghênh chiến hay chiến đấu ăn miếng trả miếng.

Xét về địa chính trị năm 1988 thì đây là thời điểm Trung Quốc đang tìm mọi cách ‘thua me gỡ bài cào’ sau khi Đặng Tiểu Bình thất bại trong việc ‘dạy cho Việt Nam một bài học’ theo đúng ngôn từ họ Đặng tuyên bố với thế giới. Kẻ đi xâm lược, chiếm được các tỉnh phía Bắc của Việt Nam nhưng không chiếm được Hà Nội, cũng không nhận được sự đầu hàng hay nhượng bộ của kẻ bị chiếm đóng, thì theo chuẩn mực quốc tế, kẻ xâm lược là kẻ thua trận. Thua trên đất liền nên Tàu gỡ gạc trên biển. Đúng lúc Lê Đức Anh hèn nhát, vừa muốn tập trung phát triển kinh tế vì công cuộc ‘Đổi Mới’ do chính phủ Võ Văn Kiệt mới khởi xướng trước đó 2 năm (1986) đang có tác dụng vực dậy nền kinh tế của Việt Nam.

Chính sự mập mờ về chiến lược và sự bưng bít đối với sự cố để mất Gạc Ma vào tay Tàu Cộng này đã giúp Tàu Cộng tha hồ chiếm thêm nhiều bãi đá khác rồi xây căn cứ quân sự ngay tại Trường Sa. Và đó cũng là một trong những lý do Trung Quốc chịu bình thường hóa ngoại giao với Việt Nam năm 1991 sau 12 năm căng thẳng từ cuộc chiến biên giới năm 1979.

Bưng bít thông tin, che giấu nhân dân và bỏ qua nhiều biến cố lịch sử trong sách giáo khoa cũng như trong lịch sử chính thống của dân tộc khiến Hà Nội trở thành con tin của Bắc Kinh trong một thời gian dài. Bằng chứng là suốt nhiều năm, cuộc chiến tranh biên giới với Trung Quốc năm 1979 không được đưa vào sách giáo khoa lịch sử để dạy cho học trò.

Thiết nghĩ, với khẩu hiệu ‘kỷ nguyên vươn mình của dân tộc’, dân tộc Việt Nam, đặc biệt là thế hệ trẻ cần phải biết chính sử, phải biết sự thật về chủ quyền lãnh thổ và lãnh hải mà cha ông để lại.

Câu hỏi bonus: Việt Nam có vinh danh Lê Đức Anh bằng cách đặt tên hắn cho những con đường không ? Đừng để thế hệ Gen-Z biết, nếu không, coi chừng họ có hành động phản kháng theo lối riêng của họ.

Hoa OC

GIỚI THIỆU TÁC GIẢ

Nguyễn Phúc Hậu rời Việt Nam năm 1981 khi mới mười bảy tuổi, trên một chiếc ghe chở hàng cùng 58 người khác để tìm đường đến tự do.

Cuộc hành trình tưởng chỉ kéo dài vài ngày đã trở thành ba mươi ngày lênh đênh trên Biển Đông. Giữa đói khát, bão tố, tuyệt vọng và những lần tưởng như không còn cơ hội sống sót, ông cùng những người trên ghe đã kiên trì tìm mọi cách để tiếp tục hành trình. Cuối cùng, 55 người được cứu và đưa đến Kota Kinabalu, Malaysia.

Sau những tháng ngày tại trại tị nạn Pulau Bidong, rồi Sungei Besi và Trung tâm Tiếp nhận Người Tị nạn Bataan ở Philippines, ông được định cư tại Hoa Kỳ và bắt đầu lại cuộc đời gần như từ con số không.

Tại Mỹ, Nguyễn Phúc Hậu vừa học tập, vừa thích nghi với một ngôn ngữ và xã hội hoàn toàn mới. Ông theo đuổi ngành kỹ thuật và dành hơn bốn thập niên làm việc trong ngành hàng không, trong đó phần lớn sự nghiệp gắn liền với Bell Helicopter. Từ một cậu bé tị nạn mười bảy tuổi không biết tương lai sẽ đưa mình về đâu, ông đã trở thành một kỹ sư và có cơ hội đóng góp vào những chương trình hàng không thế hệ mới.

Sau khi nghỉ hưu năm 2026, Nguyễn Phúc Hậu dành thời gian viết lại câu chuyện mà ông đã mang theo trong ký ức suốt hơn bốn mươi lăm năm.

PERSEVERE – 30 Ngày Trên Biển Đông không được viết để kể về một cá nhân phi thường. Đây là ký ức của một người bình thường đã sống qua một giai đoạn phi thường của lịch sử — và là lời tri ân dành cho những người đã cùng ông bước lên chiếc ghe năm ấy, những người đã đưa tay cứu giúp trên đường đi, những người ông gặp trong các trại tị nạn, và những người đã cho ông cơ hội bắt đầu lại cuộc đời trên một quê hương mới.

Ông viết cuốn hồi ký này với một mong ước giản dị: lưu lại câu chuyện cho gia đình, cho những người Việt Nam từng đi qua hành trình tị nạn, và đặc biệt cho các thế hệ con cháu sinh ra sau này — để các em hiểu rằng tự do mà mình đang có đã từng được đánh đổi bằng những cuộc chia ly, những hy sinh, và đôi khi bằng cả mạng sống của một thế hệ đi trước.

Với Nguyễn Phúc Hậu, PERSEVERE không chỉ là tên của một cuốn sách.

Đó là bài học ông đã mang theo từ tuổi mười bảy:

Khi vẫn còn hy vọng, đừng bao giờ bỏ cuộc.

Một lần nữa, tác giả xin chân thành cảm ơn tất cả độc giả đã dành thời gian đồng hành cùng câu chuyện này, từ những trang đầu tiên cho đến dòng chữ cuối cùng. Sự đón nhận, những lời chia sẻ và những ký ức mà quý độc giả gửi lại chính là một phần ý nghĩa của hành trình PERSEVERE.

Cuốn sách khép lại ở đây, nhưng cuộc đời của cậu bé mười bảy tuổi năm ấy vẫn còn rất nhiều câu chuyện chưa được kể.

Từ những ngày đầu đặt chân lên nước Mỹ với hai bàn tay gần như trắng, những năm tháng học hành, lập nghiệp, xây dựng gia đình, cho đến hơn bốn mươi năm gắn bó với ngành hàng không — đó có lẽ là một hành trình khác.

Eric Nguyen

VÌ CHỈ “MƯỢN” ĐỠ …

… cái poncho lính của anh hai trong tủ thờ nên mẹ tôi vừa giận vừa khóc. Trong buổi ăn tối anh năm nghe được và la tôi. Tôi thật là “tủi thân” vì không ai hiểu là tôi chỉ “mượn” rồi mai mốt sẽ trả. Ngoài ra anh hai trên bàn thờ có “đồng ý” sau khi tôi khấn. May cho tôi là anh ba hôm đó về phép từ căn cứ hải quân và chỉ cười và nói với anh năm “Thôi la hắn chi, hắn còn nhỏ có biết chi mô! Để tau tính hắn”. Bình thường ba tôi thường binh tôi, nhưng kỳ này đụng đến đồ của anh hai, coi như đụng đến mẹ, nên ba tôi không dám binh.

Anh ba tôi là người không bao giờ la hay phạt tôi, mà ngược lại “hậu đãi” tôi với đủ thứ, đi chơi ở Crystal Palace, mua đồ chơi, truyện hình, … mà bây giờ đòi “tính sổ” với tôi! Tôi lúc đó cảm thấy “bất an”, không biết anh ba sẽ làm gì vì mẹ tôi thường than anh ba ngang tàng, không biết sợ nên … chẳng bao giờ lên lon. Ngày hôm sau tôi như trút được gánh nặng khi anh ba đi đâu về, nhìn tôi cười, nheo mắt đưa tôi một cái gói… có cái poncho trong đó, mà lại “to đùng”, to hơn cái của anh hai nhiều. Vừa mừng “hết lớn” vừa mở cái poncho ra tôi nghe anh ba hỏi có muốn đi hướng đạo không. Không chờ tôi trả lời anh cắt nghĩa cho tôi nghe và không cần chờ anh hết lời tôi gật đầu “lia lịa”.

Ngày hôm sau anh dẫn tôi lên vườn Tao Đàn, đến một nơi toàn những đứa nhỏ như tôi, khoảng 6, 7 tuổi, nhưng đều mặc đồng phục thật hay, đứng chung quanh một anh lớn, nhưng mặc đồng phục khác hơn và đội cái nón vành và hai chị lớn như chị sáu cũng mặc đồng phục. Sau khi nói chuyện với anh lớn, anh ba gọi tôi lại giới thiệu với anh lớn với cái tên lạ đời: Akela! Tôi không còn nhớ Akela nói và hỏi tôi những gì nhưng tôi thấy anh rất dễ thương và “kết” Akela liền.

Anh ba vì phải trở về căn cứ nên giao chị sáu lo bộ đồng phục cho tôi. Ngày chị sáu mang về tôi đứng lặn người khi chị mở ra cho tôi thử vì nó quá đẹp và “goai” (oai) nữa, đẹp hơn bộ đồng phục trường La San Hiền Vương của tôi và “goai” gần như bộ quân phục hải quân của anh ba vì … cái khăn choàng màu vàng với hình đầu con sói màu đỏ phía sau. Sau khi mẹ tôi giặt và ủi, tôi khư khư ôm bộ đồng phục lên giường chờ đến thứ bảy, ngày đầu tiên tôi đi hướng đạo.

Và cái ngày “trọng đại” sau bao nhiêu đêm “ngắc ngoải” mong chờ cũng đến, ngày họp hướng đạo đầu tiên của tôi ở vườn Tao Đàn. Vì anh ba phải vào bộ tư lệnh hải quân làm gì đó nên anh không dẫn tôi đi được mà chị sáu. Nhưng trước khi đi anh sửa lại cái khăn cho tôi vì chị sáu thắt “sai bét”, lúc đó tôi cảm thấy anh và tôi, hai người “xêm xêm”, đều có bộ đồng phục đẹp và “goai”. Ngày đó tôi không bao giờ quên được vì nó như một cánh cửa mở ra một nơi thật mới, với nhiều người, nhiều bạn thân thiện, nơi với những người anh, chị thật dễ thương với những tên ngộ nghĩnh như Hathi, Balu, Baghira,.. và tôi học được rất nhiều thứ. Vì còn nhỏ nên tất cả ở “đàn” tôi được gọi là “sói con”. Từ khi có cuốn “Chuyện Rừng Xanh” anh ba mua cho tôi hiểu nhiều hơn về những tên gọi, những vai trò trong đàn, nhưng tôi vẫn thích nhất chị Hathi của đàn tôi vì chị hiền “khô” và lúc nào cũng cười và kể chuyện hay. Mỗi lần hát chung bài tạm biệt, tôi lúc nào cũng gào lên thật to đoạn “Mào Li giết hùm, Mào Li giết hùm, diệt Sơ Khan” vì tôi mơ ngày nào đó tôi sẽ như “Mào Li”. Thỉnh thoảng đàn của được sinh hoạt chung với “tụi” “Chim Non”, nhưng tụi tôi không ưa lắm vì “tụi nó ỏng ẹo cà chớn”!

Ngày “trọng đại” khác của tôi là ngày cắm trại của tất cả đàn ở Sài Gòn tại Đại Học Vạn Hạnh, được ngủ trong lều thiệt, và quan trọng nhất với tôi lần đầu tiên trong đời là ngủ xa nhà! Cho đến bây giờ, sau hơn 50 năm, tôi vẫn còn những hình ảnh của thời gian đó trong đầu, sân Đại Học Vạn Hạnh với những ánh đèn pin, đèn dầu, những nhóm bạn tụ tập, bầu trời đầy sao, tiếng hát khe khẻ của chị Hathi, một trong những ngày hạnh phúc nhất thời thơ ấu. Không lâu sau đó là ngày bể dâu năm 1975, cánh cửa một nơi thật đẹp, thật an lành của tôi khép lại vĩnh viễn.

Louis Mishima

10 quy tắc nhìn người trên bàn tiệc để chọn đối tác làm ăn của người Tàu

Với người Hoa kinh doanh, bàn tiệc chính là "bàn mổ" tâm lý, nơi mỗi cử chỉ nhỏ đều được soi xét và có thể quyết định thành bại của cuộc hợp tác làm ăn.

Với thương nhân người Hoa, uống rượu cũng là đang thăm dò đối tác. (Ảnh: Sohu)

Đối với doanh nhân gốc Hoa, bàn tiệc không đơn thuần là nơi để thỏa mãn vị giác. Nếu thương trường là chiến trường thì bàn tiệc chính là nơi dàn quân, dàn trận và thực hiện những cuộc sát hạch tâm lý tinh vi nhất. Người Hoa gọi đây là "phạn cục" (饭局), trong đó "phạn" là cơm, "cục" mang hàm nghĩa là một ván cờ, một thế trận được sắp đặt sẵn.

Tại sao những thương nhân nổi tiếng chi ly, tính toán từng đồng bạc lẻ lại sẵn sàng chi hàng nghìn USD cho một bữa tiệc linh đình ngay cả khi hợp đồng chưa được ký kết? Câu trả lời nằm ở chỗ họ không "đốt tiền" để ăn uống, họ đang đầu tư để "mua" thông tin về nhân cách và bản lĩnh của đối tác thông qua 10 quy tắc nhìn người khắc nghiệt dưới đây.

Đừng bao giờ gọi món đắt hơn chủ tiệc

Bàn xoay thức ăn phổ biến của người Trung Quốc. Ảnh: Wing Lei

Quy tắc đầu tiên và cũng là cái bẫy tâm lý phổ biến nhất chính là việc gọi món. Khi chủ tiệc đưa thực đơn và lịch sự mời bạn chọn món mình thích, hãy cực kỳ cẩn trọng. Một người có chiều sâu văn hóa và sự quan sát tinh tế sẽ không bao giờ gọi món đắt tiền hơn món mà chủ tiệc đã gọi trước đó.

Người chủ trì thường gọi một vài món khai cuộc để định hình tầm giá của bữa tiệc. Nếu bạn gọi những món xa xỉ vượt mặt chủ nhà, bạn lập tức bị dán nhãn là kẻ tham lam, thiếu tôn ti trật tự và không biết quan sát. Ngược lại, người biết nhún nhường, chọn món phù hợp với khung giá của chủ tiệc sẽ ghi điểm về sự khiêm tốn và tinh tế trong giao tiếp.

Chủ tiệc là người gọi món đầu tiên, khách nên gọi món ít tiền hơn. (Ảnh: Sohu)

Chia sẻ thức ăn

Phép thử thứ hai thường được giới thương nhân lão luyện sử dụng là kiểm tra chia sẻ. Hãy tưởng tượng đĩa thức ăn dọn ra chỉ có 5 phần trong khi bàn có 6 người. Kẻ phàm ăn, chỉ biết đến cái bụng của mình sẽ nhanh tay gắp lấy miếng ngon mà không cần suy nghĩ.

Trong mắt người Hoa, hành động này phản ánh bản chất của một kẻ sẵn sàng chèn ép đối tác khi chia chác lợi nhuận trong tương lai. Nhường miếng ăn trên bàn tiệc thực chất là phép thử về khả năng nhường lợi ích trên thương trường.

Một người biết quan sát, biết nhường phần ngon cho người khác hoặc chủ động điều phối để mọi người cùng vui vẻ mới là người có tư duy đại cục, xứng đáng để hợp tác lâu dài.

Cân bằng của bàn tiệc

Bên cạnh đó, cách một người gọi món cho cả tập thể cũng phản ánh năng lực quản trị hệ thống. Một bàn tiệc hoàn hảo phải có "vị" và sự cân bằng. Có mặn có nhạt, có canh có rau, có món hợp với người già và món dễ ăn cho phụ nữ.

Nếu khách được giao quyền gọi món mà chỉ chọn toàn những thứ mình thích hoặc rặt những loại hải sản đắt tiền mà bỏ qua sự đa dạng, bạn đang bộc lộ sự thiếu chu toàn và tầm nhìn hạn hẹp. Cách sắp xếp một thực đơn phản ánh cách bạn điều hành một bộ máy. Liệu đối tác có quan tâm đến tất cả các thành phần trong hệ thống hay chỉ chạy theo những giá trị hào nhoáng bề nổi?

Người chủ khai tiệc

Đi đôi với vị trí ngồi là "phát súng lệnh" từ đôi đũa của người lãnh đạo. Dù món ăn có hấp dẫn đến đâu, khi nhân vật quan trọng nhất chưa nâng đũa và có lời khai tiệc, mọi người xung quanh bắt buộc phải giữ sự tĩnh lặng và kiên nhẫn.

Hành động "cầm đèn chạy trước ô tô" trên bàn ăn thể hiện sự vô kỷ luật và thiếu kiềm chế. Người không quản lý được cơn đói và ham muốn nhất thời của mình thì khó lòng quản lý được những dự án lớn lao, nơi đòi hỏi sự kiên nhẫn và tuân thủ nguyên tắc tuyệt đối để đạt được thành công bền vững.

Đôi đũa của chủ tiệc như phát súng lệnh, sau đó mọi người mới bắt đầu dùng bữa. (Ảnh: Baidu)

Vị trí ngồi

Văn hóa bàn tiệc người Hoa còn đặc biệt chú trọng đến tôn ti trật tự thông qua vị trí ngồi. Vị trí trung tâm, đối diện cửa ra vào luôn là "ghế nóng" dành cho nhân vật quyền lực nhất hoặc khách VIP.

Việc một người trẻ tuổi hoặc một đối tác chưa hiểu chuyện vội vàng chọn chỗ ngồi đắc địa không chỉ là sự vô duyên mà còn là dấu hiệu của kẻ không biết mình là ai.

Trong thế giới kinh doanh, người không hiểu luật chơi về vị trí sẽ dễ dàng phạm phải những sai lầm chết người. Trong đàm phán, sự kiêu ngạo hoặc thiếu hiểu biết chính là điểm yếu chí tử.

Nghệ thuật cụng ly

Người có địa vị thấp hơn hoặc trẻ tuổi hơn chủ động nâng ly chúc người cao hơn. Ly của bạn phải thấp hơn ly của người trên khi chạm ly (khoảng 1/3 thân ly). Đây là dấu hiệu tôn trọng.

Một tiểu tiết nhỏ nhưng mang sức nặng ngàn cân trong văn hóa uống rượu chính là nghệ thuật cụng ly. Khi nâng ly chúc mừng người lớn tuổi hoặc đối tác lớn hơn, vành ly của bạn bắt buộc phải chạm thấp hơn vành ly của họ từ 1 đến 2cm.

Khoảng cách nhỏ bé này chính là thước đo của sự tôn trọng và khiêm nhường. Những kẻ luôn muốn ly của mình cao hơn người khác thường mang tâm lý hiếu thắng, tự phụ và khó bảo. Người Hoa tin rằng, kẻ biết hạ thấp mình trên bàn rượu chính là người biết tiến biết lui, biết cương biết nhu trên thương trường đầy sóng gió.

Rượu vào nhưng lời không ra

Rượu vào lời ra là quy luật tự nhiên, nhưng với người Hoa, bàn rượu là nơi để thử thách sự kín kẽ của đối tác. Họ có thể ép rượu bạn không phải để chuốc say đơn thuần, mà để xem khi ý thức bị mờ mịt, bạn sẽ bộc lộ bản chất thật sự là gì.

Một kẻ mới uống dăm ba ly đã bắt đầu ba hoa, tiết lộ bí mật kinh doanh hoặc nói xấu người khác sẽ ngay lập tức bị gạch tên khỏi danh sách hợp tác. Tửu lượng có thể không cao, nhưng bản lĩnh giữ miệng phải vững. Người làm được việc lớn là người dù trong trạng thái say vẫn biết đâu là giới hạn của ngôn từ và bảo mật thông tin.

Uống rượu cũng là cách xem đối phương có biết kiềm chế bản thân. (Ảnh: Sohu)

Khách không thanh toán

Một sai lầm mà nhiều người thường mắc phải là lén ra quầy thanh toán tranh với chủ tiệc. Trong văn hóa người Hoa, ai chủ trì bữa tiệc thì người đó trả tiền. Bữa ăn của họ mang tính chiến lược, là một "thế trận" để họ đạt được mục đích của mình.

Việc đối tác cướp quyền thanh toán chính là hành động tước đi thể diện của họ, phá hỏng toàn bộ kịch bản mà họ đã dày công sắp đặt. Hôm nay, đối tác không phân rõ chủ khách trên bàn ăn, ngày mai khi hợp tác cũng sẽ dễ dàng phá vỡ trật tự và các nguyên tắc quản trị chung.

Thời điểm nói chuyện làm ăn

Thời điểm bàn chuyện làm ăn cũng là một nghệ thuật cần lưu ý trong các bữa tiệc "phạn cục". Đừng bao giờ lôi hợp đồng hay các con số khô khan ra khi món khai vị vừa dọn lên. Bữa tiệc là khoảng thời gian để kết giao, thăm dò và xây dựng niềm tin cá nhân.

Những vấn đề sinh tử của dự án chỉ nên được chốt hạ khi mọi người đã "trà dư tửu hậu", khi thức ăn đã vơi và sự phòng thủ đã giảm bớt. Một người quá vội vã nói chuyện tiền bạc ngay đầu bữa ăn sẽ bị coi là kẻ thực dụng, thiếu kiên nhẫn và không coi trọng giá trị của mối quan hệ lâu dài.

Biết lúc nào rời đi cũng là một nghệ thuật. (Ảnh: Baidu)

Tinh tế rời đi

Cuối cùng, một người tinh tế phải biết lúc nào nên kết thúc bữa tiệc và rời đi. Sau khi việc ăn uống hoàn tất, nếu chủ tiệc không có ý định giữ lại uống trà hay đàm đạo thêm, hãy biết rút lui đúng lúc để giữ lại sự lịch thiệp.

Sự nán lại quá lâu không cần thiết có thể gây phiền toái cho chủ nhà và làm mất đi dư âm tốt đẹp của buổi gặp mặt. Biết tiến biết lui, biết bắt đầu và kết thúc một cách trọn vẹn chính là phong thái của một người trưởng thành, chuyên nghiệp và có giáo dưỡng.

Nhiều người trẻ ngày nay thường cho rằng những quy tắc này là rườm rà, cổ hủ và nặng tính hình thức. Tuy nhiên, giới tinh hoa và những thương nhân lão luyện người Hoa đều hiểu một đạo lý rằng thà mất vài tiếng mệt mỏi trên bàn tiệc để nhìn thấu bản chất một con người, còn hơn ký nhầm một bản hợp đồng để rồi mất cả cơ nghiệp và dành nhiều năm trời sau đó để giải quyết hậu quả.

Hoàng Hà / Theo: vtcnews

Có thể phú quý sinh lễ nghĩa; rách quá, đôi khi cũng khó mà thơm, thế nhưng văn minh là chuyện khác. Không phải cứ giàu là văn minh, và ngược lại (tui, và chắc các bạn cũng vậy, đã nhiều lần chứng kiến lắm kẻ giàu nứt đố nhưng văn minh vẫn là zero đó thôi).

Không nói đâu xa xôi, sát bên nách mình thôi, nước Lào nè. Trời ơi, họ văn minh khủng khiếp. Chân đã đi nát mặt địa cầu nhưng nếu hỏi tui yêu quý dân tộc nào nhất, câu trả lời sẽ là Lào.

Người Nhật văn minh vì đôi khi họ buộc phải gồng lên làm điều đó để thỏa mãn những chuẩn mực tối thiểu của một nền văn hóa khắt khe, dần dà thành bản tính đặc hữu giống nòi.

Người Lào thì khác, họ văn minh một cách rất hồn nhiên, như máu họ sẵn có, như ngàn đời nay vẫn vậy, chẳng cần cố gắng gì.

Nước Lào tươi đẹp, tươi đẹp vì xanh mát, trong lành và bình yên. Người Lào hồn nhiên, hiền hậu, chân thật, lịch sự và điềm đạm. Từ lao động chân tay đến trí thức, cảnh sát hay doanh nhân, ai ai cũng toát lên một thần thái an lạc.

Nước Lào ít có người giàu, phần lớn những người giàu nhất là doanh nhân Hoa kiều và Việt kiều. Vì người Lào ít kinh doanh. Nếu có, họ cũng đóng cửa sớm lắm. Khi thấy mới 5 giờ chiều họ đã đóng cửa hàng, tui hỏi sao sớm quá, không bán thêm vài tiếng nữa, anh chị cười cười “Thôi, nhiêu đó đủ rồi, về ăn cơm rồi xem ti vi”. Là không phải họ lười biếng là không phải họ hổng biết kinh doanh, là không phải họ chê tiền, chỉ là họ biết đủ. Làm được điều này như họ khó, khó lắm.

Ở Lào rất rất hiếm có chuyện cướp giật hay mất trộm ngoài đường. Chiếc xe máy dựng trước thềm nhà không khóa, sáng ra vẫn y nguyên. Nửa khuya, giữa ngã tư thênh thang vắng, người ta vẫn dừng đúng vạch đèn đỏ. Giao thông bên ấy rất tuyệt vời, thinh thoảng giữa thủ đô cũng có kẹt xe giờ tan tầm nhưng tuyệt nhiên không có chen lấn hay bóp còi, không có cáu gắt hay bực dọc. Khi bạn băng qua đường, dù không trên vạch trắng, xe cộ thấy bạn từ xa, họ đã hãm tốc. Thành phố lúc nào cũng lằng lặng, ngày cũng như đêm. Đi mua sắm, lựa chọn đã đời, xách đít không đi ra, họ vẫn vui vẻ chắp tay chào. Và còn nhiều nữa...

Vũ trường ở Lào, nói thiệt, như cái quán hủ tíu bên mình vậy, sơ sài, nghèo nàn và vắng vẻ. Nhưng bảo tàng và thư viện rất to, nhà hát rất đẹp, lúc nào cũng đông.

Tự suy ra nhé.

Để tui kể chuyện này cho nghe, hồi SEA Games 25, lúc biết bóng đá Việt Nam vào được chung kết và cơ hội thắng Malaysia để vô địch là rất cao, tui rủ thằng bạn bay qua Viêng Chăn để ủng hộ đội nhà, để sướng với cảm giác vô địch. Trần ai kiếm được vé máy bay, qua tới nơi, khách sạn sang hèn, nhà trọ lớn nhỏ không còn một chỗ trống. Dân Việt Nam ngập tràn bên đó, phần lớn đi đường bộ qua cửa khẩu Lao Bảo.

Anh taxi cũng khốn đốn tới khuya để chở tụi tui đi tìm nơi ở, rồi anh xin lỗi vì không giúp được. Thì thôi, kiếm chỗ nào có mái che, lăn ra ngủ vậy, cổ động viên bóng đá chứ có phải doanh nhân đi nghỉ dưỡng đâu. Nghe vậy, anh taxi hổng chịu. Anh nói ở đây an toàn, không sợ gì con người nhưng anh sợ nửa đêm gió sương... Rồi anh mời tụi tui về nhà, gọi vợ mình dậy nấu mì cho ăn. Khách tắm rửa xong, vợ chồng anh nhường cho họ phòng ngủ của mình. Sáng ra, anh chở đi tìm vé vào sân vận động (ui trời, dân bán vé chợ đen toàn Việt Nam tràn qua). Gửi biếu anh chị tiền, họ nhất mực không nhận, chỉ lấy tiền taxi. Vậy đó.

Ai mơ ước người Việt được như người Nhật thì cứ việc. Tui, thằng đã mòn đít ở Nhật, chai chân ở Việt Nam, bạc đầu ở Đức,... lại mơ ước dân mình được như... dân Lào.

(HỒNG HẢI)

Chữ nghĩa thời nay

Lứa tuổi của tui được liệt vào thế hệ trước. Tui được đi học cách đây đã lâu lắm rồi. Hồi đó Thầy Cô dạy môn Quốc Văn dạy kỹ lắm. Kỹ từng chút về lỗi chính tả, từng dấu chấm dấu phết, kỹ từng lỗi văn phạm, kỹ từng chữ về cách sử dụng từ ngữ….

Thầy Cô còn dạy hãy giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.

Chúng tôi, ai cũng cố gắng nhớ lời Thầy Cô. Tui còn nhớ tới những chi tiết rất nhỏ trong nhiều bài học. Thí dụ tên người, tên địa danh thì luôn phải viết hoa. Không được viết tắt những chữ không được phổ biến (nếu phải nhắc đi nhắc lại một cụm từ nào đó trong một bài viết thì “được quyền” viết tắt với điều kiện có mở ngoặc đơn để ghi chú cho người đọc hiểu). Còn khi viết thế kỷ thứ mấy thì con số phải được viết bằng số La Mã sau chữ thế kỷ. Thí dụ: thế kỷ XV chẳng hạn. Khi đó dù không có chữ “thứ” trước số XV chúng ta vẫn đọc là thế kỷ thứ mười lăm. Còn nếu viết bằng số bình thường thì phải ghi chữ “thứ” trước con số. Thí dụ: Thế kỷ thứ 15.

Loáng một cái mấy chục năm trôi qua…. Chữ nghĩa bây giờ được sử dụng một cách vô tội vạ, đọc mà thấy hồn vía giật tanh tách. Thí dụ một bữa tiệc linh đình thì được nhiều người nói là “ăn hoành tráng”. Còn tên người, danh từ riêng hoặc tên địa danh thì rất nhiều người viết thường không viết hoa khiến người đọc phải khựng lại một hồi mới hiểu được ý nghĩa của câu văn. Đã vậy còn gặp những chữ viết tắt theo ý riêng của người viết thì phải căng con mắt ra mà đọc và xé cái não ra để suy nghĩ rất mất thì giờ may ra mới hiểu được.

Chưa kể có nhiều từ ngữ được sử dụng lộn tùng phèo về ngữ nghĩa, nhưng lâu rồi thành quen nên những từ ngữ đó được mặc nhiên công nhận.

Tui có lụm được một số từ ngữ. Xin đưa ra đây để cùng “mua vui cũng được một vài trống canh”.

Thí dụ:

1/ Em sẽ THIẾT KẾ một buổi gặp mặt cho anh/chị với ông A.

2/ Vô quán ăn, khách chưa có chỗ ngồi. Người phục vụ nói:”Em sẽ CƠ CẤU cho anh hai ghế.”

3/ Người nầy quánh người kia thì được nói là “Thằng A TÁC ĐỘNG VẬT LÝ lên đầu thằng B.”

4/ Nghỉ làm việc theo quy định thì được nói là NGHỈ CHẾ ĐỘ.

5/ Nhà giàu có hoặc khá giả gọi là NHÀ CÓ ĐIỀU KIỆN.

6/ Một người nghèo nào đó được vay tiền ngân hàng thì gọi là TIẾP CẬN NGUỒN VỐN. (Trong khi chữ tiếp cận được dùng trong trường hợp tiếp cận mục tiêu, một nơi chốn nào đó).

7/ Rồi từ đâu không biết, bỗng dưng xuất hiện chữ bức xúc để thay thế cho tất cả những khái niệm về sự giận dữ hoặc không hài lòng. Trong khi về trạng thái tâm lý nầy có nhiều mức độ khác nhau. Từ trạng thái không hài lòng dẫn tới bực mình, dần dần tới ghét, căm t.h.ù… vân vân, cuối cùng tất cả những trạng thái tâm lý đó được gọi chung là bức xúc. 

8/ Chữ hoàn cảnh để chỉ cho tình thế mà một người nào đó đang gặp phải chuyện không may hoặc đáng thương. Thí dụ: Chị B đang rơi vào hoàn cảnh rất là bi đát.

Nhưng “ngôn ngữ mới” bây giờ thấy ai đó rơi vào hoàn cảnh éo le chẳng hạn thì nhiều người cho rằng “Anh ấy rất là hoàn cảnh.”

9/ Chữ tâm trạng thường được dùng để chỉ trạng thái tình cảm của ai đó. Ngày nay chữ tâm trạng lại được nhiều người thay cho một thái độ không vui hoặc băn khoăn suy nghĩ của ai đó. Thí dụ: Anh ấy rất là tâm trạng.

10/ Ngày xưa còn có Câu Lạc Bộ Bơi Lặn Dưới Nước Bến Nghé nữa! Nghe sao mà dài dòng, từ ngữ bị sử dụng rườm rà. Trời đất quỷ thần ơi! Mắc cái chi mà phải ghi rõ là đã bơi thì phải lặn? Lại phải lặn dưới nước chớ không được lặn trên khô. Chi bằng cứ ghi đơn giản hai chữ Hồ Bơi rồi ai muốn bơi thì bơi, muốn lặn thì lặn - không lặn cũng không sao. Không ai bị bắt nằm dài ra phạt trăm hèo vì bơi mà không lặn. Rồi ai muốn tắm khô thì tắm, muốn tắm ướt thì cứ tha hồ.

11/ Về hưu thì chỉ dùng một chữ gọn lỏn là “về”.

12/ Ăn ở tiệm xong, gọi tính tiền thì nói là “thanh toán” nghe mà tóc tai dựng ngược vì tưởng….

Tui không phải là người giỏi về ngôn ngữ nên cách phân tích của tui chỉ theo suy nghĩ cảm tính của riêng tôi nên có thể có nhiều chỗ không chính xác. Đó chỉ là cảm nhận của riêng tôi vì thấy nhiều chuyện ngược ngạo với những gì tui đã được học và ngược với những gì được quy định trước đây.

Nếu có gì sơ xuất xin các bậc giàu chữ nghĩa bỏ qua cho và góp ý thêm. Rất chân thành cảm ơn.

Đừng coi thường những lỗi trên đây nếu chúng ta muốn giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt

Xuan Huong

"Sự Nổi Giận" hèn hạ của những kẻ thất bại.

Lắm lúc, người ta tự đặt ra những câu hỏi đến đau lòng cho chính mình rằng: "Tại sao lại như vậy...?". Tại sao những kẻ, từng đánh đổi bằng mạng sống, để chạy trốn CNCS, CNXH nay lại nhìn nó bằng sự triều mến và nâng niu như những chú búp bê đáng yêu? Những kẻ đã từng sỉ nhục ông HCM đến cạn tàu ráo máng, nhưng nay lại thờ ông này trên đầu? Những kẻ đã từng hô hào chống Cộng và bảo vệ Cờ Vàng thì nay lại giẫm đạp lên Cờ Vàng một cách không thương tiếc, lá cờ mà sự tồn tại của nó không chỉ là một phần của lịch sử mà còn bao gồm cả một phần của cuộc đời và cả xương máu của chính họ? ...

Bạn gọi họ là gì? Tôi gọi họ là "Cộng Đồng Cờ Vàng Lật Lọng".

Tôi luôn nghi ngờ vào lòng bác ái của nhân vật "Bác Hồ" nhưng tôi tin ông ta phải là một lãnh tụ mưu lược. Tôi chưa từng nghĩ ông Hồ là một vị "Cha Già Dân Tộc" nhưng với tôi, ông ta chính là "Cụ Tổ" của chế độ đó. Tôi từng phản biện về trách nhiệm lịch sử của nhân vật "Bác Hồ" nhưng cũng chưa từng chửi rủa ông ta như đám "Cờ Vàng Lật Lọng" này đã từng. Tôi không tin CNCS, CNXH có đủ sự thông thái, có đủ trí tuệ để có thể kinh ban tế thế, có thể, tạo ra sự thịnh vượng cho đất nước, nhưng tôi tin họ không ngu đến mức nghe lời khuyên hoặc sử dụng những kẻ "Cờ Vàng Lật Lọng" như là những "Tác Nhân Đột Phá" .

Những kẻ "Cờ Vàng Lật Lọng" như: Hoàng Duy Hèn, Ngô Củi, báo Người Vẹt Cali, Asia Freedom for Việt Nam ..., những kẻ ranh ma đến mức "bốc mùi" này lại ngây thơ tin rằng họ, những kẻ từng chửi rủa cs như đập búa vào mặt, nay lại có thể tranh thủ được sự tin tưởng của cs? Chơi trò "lật lọng" với cs khác nào chơi đúng trò chơi với "cha đẻ" ra nó? ...

Không, đám "Cờ Vàng Lật Lọng", họ đủ khôn để không tin mình có thể tranh thủ được lòng tin của cs. Họ không bán linh hồn vì niềm tin. "Lòng thương hại" là thứ duy nhất đám người này tin là có thể gặt hái từ cs mà họ vẫn nổ lực làm chỉ bởi ...?

Đám người này là những kẻ thất bại!

Luồn cuối và giận dữ là hai trạng thái tâm lý dễ hiểu của những kẻ ranh ma khi sa vào cơ nhở.

"Con Quỉ Dữ CS", trước đây trong ngôn ngữ của họ bổng chốc trở nên đáng yêu, cho dù bọn họ hiểu rằng "chú búp bê" đó chỉ là một thứ Kumathon, búp bê đã được yểm bùa, và sự đáng yêu tìm ẩn đầy rủi ro luôn tồn tại như một cơn ác mộng kinh hoàng. Họ đã chọn bước vào ác mộng chỉ để lúc bừng tỉnh, trong hơi thở dồn dập của cơn hoảng loạn, họ vẫn còn nhận ra nó vẫn còn có thể chỉ là ác mộng mà chưa trở thành thực tế tuyệt vọng cho họ.

Hoảng loạn trong ác mộng, tìm con đường sống bằng cách phủ định chính bản thân mình, bọn họ phải tìm cách trút giận vào thực tế để tìm kiếm sự cân bằng tâm lý.

Không còn ai tin họ, không còn ai nghe họ, không còn ai cảm thấy sẵn lòng cho sự bám víu như "đĩa đói" của họ..., sự lạnh nhạt đến gần như vô vọng dành cho cơ chế sống bám khiến cho bọn họ phải cư xử một cách vô nhân đạo với chính mình. Điều này buột họ phải tìm cách mất nhân tính với một ai đó.

Donald Trump, đúng rồi, chính ông ta! Bọn họ lao vào tấn công Trump như một con mãnh thú tìm cách sinh tồn khi sa cơ thất thế. Họ đặt điều, bịa chuyện để hạ nhục Trump theo cách mà dân hàng tôm cá cũng phải gọi bằng cụ. Họ thành khẩn ao ước một cái chết cho Trump còn hơn cả sự thành kính khi hồi hướng công đức cho các bậc sinh thành ra họ.

Sự giận dữ dành cho Trump tiến gần đến bản năng sống còn. Họ xem cái tên Donald Trump và âm thanh của nó như là tiếng gọi hồn ai oán cho môt thời hoàng kim của cú lừa đảo dân chủ "vĩ đại". Họ xem Trump và những thứ thuộc về ông ấy như là những tội ác, thứ đã gieo rắc sự chết chóc cho những âm mưu bỉ ổi nhất của họ, thứ như là luồng ánh sáng chói lòa soi rọi từng góc khuất đen tối của tham nhũng, của bạo lực, của gian lận, của lừa gạt ..., vốn là những lằn ranh đỏ không thể chạm tới đối với những thường dân.

Khi sự bỉ ổi được nâng cấp thành kỹ năng sống còn thì chúng ta phải khẳng định đã và đang có một cộng đồng thất bại như vậy, cộng đồng "Cờ Vàng Lật Lọng", cho dù điều đó có thể làm cho bạn và cả tôi đôi lúc cảm thấy chạnh lòng.

(Lưu ý: "Cờ Vàng Lật Lọng" chỉ là phần ung nhọt nhỏ, ít ỏi nhưng ồn ào, trong cộng đồng người Mỹ gốc Việt tỵ nạn cs, những người vẫn luôn xem Cờ Vàng là đại diện cho một phần lịch sử đầy hãnh diện của người dân MNVN)

Bao Nguyen