Ngày xưa còn bé, gia đình nghèo, tôi vào học Trung học ở trường Công lập Hồ Ngọc Cẩn, tỉnh Gia Định.
Dạo ấy phong trào nhạc trẻ đã lôi cuốn tôi mãnh liệt. Ngặt nỗi tiếng Tây tiếng u quá kém, không hát được những bài nhạc ngoại, đành mua đĩa về, hát nhái theo. Hát mà không hiểu mình hát cái gì, bài hát nói cái gì. Cứ hát như con vẹt. Rồi cũng lập bè, lập nhóm trong xóm, lập club, lập ban nhạc. Cứ mỗi mùa Lễ Tết, Noel, tổ chức “ban-bum”, nhảy nhót. Không hiểu sao khi cắp sách đến trường, tôi thích nhìn nữ sinh với tà áo dài, mái tóc chấm vai. Nhưng khi đi nhảy nhót, lại khoái dòm các thiếu nữ tóc quăn, váy ngắn.
Rồi có một ngày, ban nhạc dõm của tôi, đụng ban nhạc xịn. Bọn tôi ngơ ngẩn dẹp đàn trống mướn, vào xó phòng. Nhìn Ban nhạc xịn biểu diễn, nhìn từng cặp từng cặp xịn nhún nhẩy, lắc lư theo lời ca tiếng nhạc. Tôi có cảm tưởng, mình lạc lỏng như chú “Tư Ếch” lên Sè Gòn. Những phút giải lao, nghe họ nói với nhau bằng tiếng Tây. Ôi chao! “Trí thức” làm sao! Thấy họ ăn mặc chải chuốt, “sang trọng” làm sao! Xem họ mời nhau, dìu nhau, “lịch sự” làm sao! Nói theo ngôn ngữ thời XHCN hiện tại, tôi “cực kỳ thần tượng” họ. Không trèo lên được giai cấp đó, nhưng tôi cũng không tránh khỏi học lỏm của họ.
Tôi làm ra dáng trí thức, mua cặp kính trắng không độ đeo vào. Ôm trên tay vài quyển sách triết của J.P. Sartre, của Albert Camus. Mở miệng ra là đời phi lý, buồn nôn, cũng sống kiểu hiện sinh, bất cần đời, cũng hippy, yé yé! Nói câu tiếng Việt thường chêm vào mấy chữ Tây...Tôi xin tiền cha mẹ, may những bộ quần áo thời trang, hết quần ống túm, đến ống loe, cho ra vẻ con nhà sang trọng. Tôi cũng học thói lịch sự, bắt chước kiểu cách ga lăng với phụ nữ. Ăn uống xong, ráng vét túi để lại tiền “boa”.
Nghĩ lại, thấy thương Ba Mẹ tôi làm sao! Cưng chìu thằng con trai Út, Ba Mẹ tôi thỉnh thoảng chỉ nhắc nhở tôi: “Làm gì thì làm, chơi gì thì chơi! Ba Mẹ không cấm, nhưng đừng quên chuyện học hành nghen con!”.
Vào tuổi biết rung động trước người khác phái. Tôi cũng có vài đối tượng. Những buổi hẹn hò, không dám cùng nhau lang thang, sợ người quen bắt gặp, nên lén lút mua vé chui vào rạp ciné tối thui, mỗi người ngồi nghiêm trang một ghế. Để rồi hết phim, lủi thủi chia tay, mạnh ai nấy đạp xe về nhà. Những hình ảnh vụng dại của buổi đầu đời trong rạp chiếu bóng có thoáng qua, nhưng tiếng động của ghế khi đứng dậy chào cờ vẫn còn đọng lại trong ký ức tôi. Tôi đứng nghiêm nhìn lên màn ảnh, lá cờ bay bay, có hình Tổng Thống lồng trong trứng vịt. Tôi chẳng có ấn tượng gì với hình ảnh Tổng Thống, nhưng thói quen đứng nghiêm trang trước quốc kỳ, quốc ca vẫn còn trong tôi trong các sinh hoạt Hội Đoàn Cộng đồng hiện nay tại xứ tạm dung, trong khi rất nhiều người không còn, hay không có thói quen nầy.
Bước vào Tiểu học, có chút hiểu biết, tôi có nghe trưng cầu dân ý về việc truất phế Bảo Đại, tôi còn bé lắm! Mang máng nhớ có việc đó qua các biểu ngữ, cổ động của Bộ Thông Tin và qua đài phát thanh Pháp Á. Lúc ấy tôi chưa đủ trí khôn để biết thực chất của việc bỏ phiếu, nên tôi không dám khẳng định.
Nhưng khi đất nước hoà bình thống nhất, sau những năm dài tù cải tại, khi hết hạn quản chế, được trả quyền công dân, tôi “bị” đi bầu, được chọn những người “đã được” Mặt trận tổ quốc chọn sẵn, họ lại là người không sinh sống hay làm việc tại địa phương tôi. Tôi dùng chữ “bị”, vì loa phóng thanh của Phường ra rả gọi đích danh những người ở tổ, ở hộ mà chưa đi bầu, có khi công an Phường phải đến tận nhà để nhắc nhở. Kết quả đắc cử cũng khá ngộ nghĩnh là không ai dưới con số 90% phiếu bầu.
Lúc nầy thì tôi đã đầy đủ trí khôn, nhưng tôi cũng “không dám” khẳng định thực chất của việc bầu cử, vì tôi không muốn bị tái tù cải tạo. Tôi tự nhủ: “Cái gì gọi là chính trị thì không bao giờ chính trực”.
.......
Bản năng sinh tồn của con người ai cũng muốn sống và muốn vui hưởng cuộc sống. Ai cũng muốn yêu và được người khác yêu. Vậy thì, trừ những kẻ điên loạn hay bệnh hoạn, không ai muốn chiến tranh để được chết. Cũng không ai muốn ghét và tiêu diệt người mình ghét. Tôi có một quảng đời sống thanh bình với mẹ cha, với anh chị và với người yêu. Tôi được cha mẹ “cho ăn học” và “ăn chơi”.
Bước vào ngưỡng cửa Tú Tài, phong trào phản chiến rộ lên, kích thích thanh niên tính của tôi. Người ta chống độc tài gia đình trị, tôi cũng chống. Ban đêm tôi vào chùa Giác Ngạn trên đường Trương Minh Giảng, cùng các Phật Tử giữ chùa. Không khí chiến tranh dậy mùi. Tôi mê nhạc Trịnh với những bài hát có bom, có đạn, có mẹ đứng dưới mưa, có cũngđại bác ru đêm, hát trên những xác, kêu gọi hoà bình, nối vòng tay lớn, 20 năm nội chiến từng ngày...
Cho tới một ngày, không phải là ngày Giỗ. Bỗng dưng Ba mẹ tôi mua nguyên một con heo quay về nhà để cúng. Tôi nghe loáng thoáng Ba mẹ tôi khấn cầu Trời Phật cho hai anh tôi khỏi đi quân dịch! Rồi cũng tới một ngày, Ba mẹ tôi lại cúng heo quay. Lần nầy tôi biết trước lý do, vì cả hai anh tôi đã được tuyển dụng vào binh chủng Không quân, phục vụ tại căn cứ Không quân Tân Sơn Nhứt gần nhà. .
Tôi xa dần cuộc sống êm ả. Ba tôi mất, hai anh tôi vào quân ngũ. Một anh đổi ra Đà Nẳng, một anh gia nhập Phi đội trực thăng tải thương H 34 ngoài mặt trận. Gia đình tôi sống khá vất vả với người Mẹ già và hai người chị nhất quyết không lấy chồng, ở vậy để phụng dưỡng mẹ và chăm sóc các em còn lại: tôi và em gái út.
Mỹ đầy Sài Gòn, cùng lúc với “snack bar, room for rent” mọc ra như nấm. Đêm đêm thỉnh thoảng tôi nghe tiếng bom B 52 rì rầm vọng lại từ xa. Và rồi, những trái pháo dội vào thành phố. Gia đình tôi cũng như bao gia đình khác vội vã mua bao cát về xây hầm chống pháo kích. Ông anh đi phép về, rủ tôi ra quán nhậu đường Bùi Viện, quán hết bàn, bèn chuyển sang quán khác bên kia đường. Lẫu lươn bốc khói vừa mang ra, hai chai bia vừa rót vào ly, bỗng nghe một tiếng nổ lớn. Xác người, máu me, xe cứu thương, xe Cảnh Sát rú còi. Tiếng nổ phát ra từ quán mà hai anh em tôi vừa rời, quán bị đặt mìn plastic.
Tổng công kích Tết Mậu Thân. Lúc ấy tôi đang làm Trưởng Ban Đại Diện của Trường Quốc Gia Âm Nhạc và Kịch Nghệ Sài Gòn. Nhà tan cửa nát, các trạm Tạm cư được thành lập ở các chùa, nhà thờ, bệnh viện... Tôi lập chương trình trình diễn văn nghệ giúp vui đồng bào trong cơn hoạn nạn. Đêm đêm sau chương trình văn nghệ, tôi tiếp cận các đồng bào chiến nạn, nghe họ kể lể trong tiếng khóc. Chương trình văn nghệ của chúng tôi không có một bài hát nào của họ Trịnh. Nếu bảo Trịnh viết nhạc trên tinh thần : “Nghệ thuật vị nghệ thuật” thì Trịnh không công bình khi bài hát không có tiếng pháo kích bừa bãi, tiếng AK, tiếng oán hờn của vong hồn đồng hương của Trịnh chết oan trong những mồ chôn tập thể.
Tôi nghĩ đến hai chữ Hoà Bình. Trịnh đặt vấn đề Hoà Bình, mà không có phương cách đem lại Hoà Bình.
Tôi nghĩ đến hai chữ Nội Chiến, khi mà người phương Bắc tấn công vào tận Thành Phố thân yêu của tôi với vũ khí ngoại và tối tân hơn của quân đội chúng tôi. Một cảnh sát bắn trả bọn cướp có vũ khí, có thể gọi là tương tàn không?
Cuối năm đó, tôi trốn gia đình, tình nguyện lên đường nhập ngũ.
@ NGUYÊN SANG
