Chuyện Đời Của Sương

• Đỗ Xuân Tê

Sài gòn của thập niên 60 đang chuyển dần từ một thành phố thanh bình thời ông Diệm sang địa bàn của một thủ đô đầy biến động không hẳn vì những xáo trộn chính trị mà đã nhuốm màu của sắc thái chiến tranh khi ngoại ô đèn vàng sáng lên các đóm mắt hỏa châu và kể từ Mậu thân 68, các đợt pháo kích hỏa tiễn của địch đã cận kề những con đường phủ lá me xanh khu trung tâm thành phố.

Gia đình Sương, một gia đình trung lưu với một trai ba gái đã sống ở thành phố này, sau khi cha mẹ dứt bỏ cơ ngơi, dắt díu đàn con di cư từ một thị trấn vùng cố đô Hoa Lư vào nam khi đất nước chia đôi.

Sương sanh đúng vào thời điểm này và vô tình nhà quen gọi bé Ngọ, khi lớn lên ở tuổi dậy thì, tên Sương như quyện với giai thoại của bài hát, thấp thoáng có câu, em tan trường về/ anh theo Ngọ về từ một ca khúc của Phạm Duy, vì chính Sương nhờ hương sắc trời cho vẫn tạo ra cái đuôi từ các nam sinh mỗi giờ tan học.

Trong số bạn bè trai gái, Sương vẫn nổi trội như một khuôn mặt con gái nhà lành nhưng có con mắt tinh nghịch, thích chép và thuộc nhiều bài thơ tiền chiến và ít khi vắng mặt trong các buổi văn nghệ của trường. Sương cũng hay tham gia các chuyến đi hát cho lính ở các tiền đồn, một phần cũng do có ông anh sĩ quan hải quân, phần nhà trường cần có cô cho thêm phần tươi mát trong chương trình hậu phương yểm trợ tiền tuyến. Giọng hát truyền cảm của Sương và hương sắc vốn có nhiều người tưởng về sau khi lớn lên biết đâu Sương sẽ theo đuổi nghiệp ca.

Cách xử sự của Sương rất tự nhiên, cũng như bao cô gái lứa tuổi ngày xưa thân ái, Sương cũng có các buổi hẹn hò, tuy chỉ là ăn kem, dạo phố, coi phim, nhưng vì gia đình gia giáo, lại có ông bố nghiêm khắc, cô chưa bao giờ đi xa hơn. Từ khi lên cấp ba, trái tim của Sương vẫn bỏ ngỏ dù cho cái đuôi của những chàng nam sinh theo đuổi càng ngày càng dài ra, cho đến khi gặp một chàng trai bên văn khoa trong tình văn nghệ họ phải lòng nhau, rồi đi đến hôn nhân khi chàng trở thành một giáo viên, cũng là lúc đất nước đổi đời, đời Sương bước vào một chương mới.

Lúc này Sương đã trở thành thiếu phụ, bương chải cuộc đời với nhiều lo toan, lại thêm một đứa bé chào đời và chồng do lý lịch chưa phải là đỏ phải đổi đi dậy trường xa mãi tận Bến Tre. Cô Sương ngày ấy vẫn trụ lại Sài gòn và xin được việc làm tại xi nghiệp nhà nước chuyên chụp hình cho khách thăm viếng khu Thảo cầm viên. Một nữ sinh tay ngang vào đời, khi nghiệp vụ được giao chẳng phải là tay nghề hay đam mê tự chọn, nhưng với năng khiếu nghệ sĩ mầy mò thế nào, cô trở thành tay săn ảnh ăn khách và đặc biệt có duyên với các trẻ em.

Chồng Sương cứ hai tuần một lần về với gia đình, lương tiền chẳng đủ ăn nhưng cứ phải bám vào biên chế để hưởng tiêu chuẩn tem phiếu. Cũng may cột trụ gia đình lúc này lại là tay Sương, đưa đẩy thế nào mà chỉ nhờ chiếc máy ảnh cũ của ông chú cho trước khi vượt biên, cô đã có nhiều mối làm ăn những ngày cuối tuần trong các dịp hiếu hỷ, họp mặt gia đình, vui chơi tập thể của một nếp sinh hoạt như được khơi dậy sau ngày Sài gòn đứt bóng. Cô lo cho gia đình, lo cho con, đam mê kiếm tiền, nhiều khi cuối tuần gặp khi chồng về, cô cũng chẳng màng chuyện gối chăn. Chuyện cứ kéo dài như thế khoảng vài ba năm.

Sau khi Sương sanh đứa con thứ hai, hạnh phúc gia đình hình như có một lỗ hổng. Khỏang trống xuất phát từ phía cha mấy đứa nhỏ vốn sống cảnh cơm hàng cháo chợ nơi xứ dừa, đem lòng mê một thôn nữ con bà chủ quán. Họ cứ vụng trộm như thế cho đến khi chuyện đến tai Sương, vỡ lở cũng chỉ vì ông giáo mê gái đem cô bồ lên thăm thành phố, xui khiến thế nào hàng xóm bắt gặp học lại cho Sương.

Bán tín bán nghi, Sương xuống tận Bến Tre tìm hiểu sự tình. Chuyện có thật, chồng Sương xin lỗi, hứa quay về với vợ với con. Vừa thương con vừa không muốn cảnh đổ vỡ thiên hạ dị nghị, Sương khuyên chồng bỏ việc, tự lo chạy chọt giúp chồng quay về thành phố, làm chân kế toán ngay cho công ty dịch vụ du lịch nơi Sương mới đuợc đề bạt giữ chức trưởng phòng.

Chuyện tạm yên, trùng hợp lúc này gia đình đang có hồ sơ bảo lãnh bên chồng, do người chị chồng di tản hồi 75 đứng đơn từ Mỹ. Xã hội ngoài đời đang ở bước đầu thời kỳ mở cửa, Sương làm ăn càng ngày càng khấm khá, nhưng cũng chân trong chân ngòai, hễ hồ sơ bảo lãnh được gọi, gia đình sẵn sàng ra đi vì tương lai các con.

Chuyện tưởng thế nhưng không phải thế, ông chồng lấy cớ về thăm mẹ già dưới Vĩnh Long, tiện đường tình cũ không rủ cũng tới, họ lại gặp nhau, càng ngày càng đậm, cho đến một hôm, Sương được tin chồng nàng…mất tích. Thăm hỏi khắp nơi, vẫn bặt vô âm tín, có điều lạ là cô thôn nữ cũng rời khỏi căn nhà xưa, chuyện gì xảy ra mẹ cô cũng chưa hề biết.

Chuyện tìm người mất tích vô phương, công an phường công an xã thụ lý vụ việc qua loa, họ lo mất ăn chứ không lo mất người. Sương gần như kiệt sức, quay về với bổn phận làm mẹ, chăm lo cho con. Đời Sương quãng này được kể là một thách thức quá sức cho người vợ trẻ một thờì được cha mẹ nuông chiều, người thân chăm sóc. Nếu không vì phúc lợi của hai đứa nhỏ chắc cô khó đứng vững đi tiếp cuộc đời.

Cho đến một hôm, Sương nhận được tin tức qua điện thư từ người chị bên chồng nhắn về là ba mấy đứa nhỏ đang ở trên đảo dành cho người tị nạn gần Mã Lai. Oái oăm là không phải đi một mình, mà lại cùng một người đàn bà lạ. Sau này hỏi ra, anh chồng tâm sự với chị ruột chính là cô thôn nữ. Họ gắn bó mê mẩn thế nào mà cả hai rủ nhau vượt biên cho xa cái nơi mà Sương vì yêu chồng vẫn để tâm canh chừng nhòm ngó.

Nghe được tin này Sương khóc. Cô ít khi khóc dù gặp nghịch cảnh, nhưng lần này như chạm vào tự ái của một người đàn bà hết mực yêu chồng và thương con, lại bị phản bội từ một kẻ tán tận lương tâm bỏ bê gia đình trốn chạy cùng một phụ nữ khác. Suy nghĩ thì như vậy, nhưng dần dà cô cũng nhẹ lòng dù sao cha mấy đứa nhỏ cũng còn toàn thân và sắp nhỏ không bị mồ côi vì người cha dại dột.

Những ngày ở đảo, chồng Sương xoay sở chuyện khai báo hồ sơ để được phỏng vấn đi định cư tại Mỹ. Mê muội thế nào mà anh ta cứ khai cô bồ là vợ, lãng quên là thời buổi internet hồ sơ bảo lãnh của anh từ Mỹ vẫn là chủ gia đình một vợ hai con. Ngày được gọi phỏng vấn, không khó khăn khi phái đoàn Mỹ phát gìác vụ này, anh chàng bị từ chối và được cho biết hồ sơ gốc từ Việt nam cũng hết giá trị, riêng anh được xếp diện vĩnh viễn bị từ chối nhập cư vào Mỹ. Hậu quả hai người bị lên danh sách chuyến bay trả về quê cũ theo chính sách mới về tị nạn của Cao uỷ tị nạn.

Vào một sáng đầu thu cuối thập niên 90, chuyến bay đầu tiên chở những người không đủ tiêu chuẩn nhập cư nước thứ ba do Cao ủy tị nạn thuê đã đáp xuống phi trường Tân Sơn Nhất, danh sách chuyến bay có chồng của Sương, kèm tên cô bồ của anh. Về nước họ âm thầm chia tay, ai về nhà nấy, chấm dứt một chuyện tình mờ ám và một cuộc viễn du trốn chạy đầy trắc trở.

Trở lại chuyện của chồng Sương, anh không dám về nhà vì biết tội mình quá lớn, chắc chắn Sương không bao giờ cho phép trở lại. Anh lặng lẽ xuống quê mẹ tá túc, sau một thời gian thăm dò anh nhờ bà mẹ già trung gian chủ động cho anh ta xin lỗi Sương và xin được trở về xây lại tổ ấm cũ. Chuyện không thành dù năn nỉ nhiều lần, chồng Sương chấp nhận đường ai nấy đi chỉ xin được có dịp cho con về nội để được gặp mặt con, dù sao chúng chặng tội tình gì. Giòng đời trôi chảy, nghe nói anh ta đã làm lại cuộc đời với bà vợ mới hơn anh vài tuổi, nhưng có cơ ngơi giúp người đàn ông hòa nhập lại với cuộc sống.

Đời Sương thực sự bước sang chương chót khi nửa đời nhìn lại, con cái một trai một gái đã tốt nghiệp đại học, đứa lớn đã lập gia đình. Trái tim Sương mải lo cho con, lại bị chấn thương vì cuộc tình gẫy đổ, cô quyết định ở vậy và tìm quên trong một sinh hoạt tâm linh giống như thiền định của một tổ chức quốc tế có chi nhánh ở Việt nam. Không hẳn thuộc tôn giáo nào, nhưng về mặt giao lưu, các thành viên của hội hay gặp gỡ nhau trong các cuộc hội thảo trao đổi quốc tế cứ ba năm một lần tổ chức tại những quốc gia có nền văn hóa đa dạng từ Âu sang Á. Vì là thành viên tích cực và thâm niên cao, Sương trúng cử đại diện cho thành phố đi dự hội thảo tại Áo quốc. Chuyện xin hộ chiếu không khó khăn gì, chuyến đi kéo dài 10 ngày, ăn ở di chuyển do tổ chức đài thọ.

Chưa một lần xuất ngoại, nhưng đã làm ngành du lịch, có vốn Anh ngữ khá, Sương cảm thấy thoải mái trong chuyến đi, càng thú vị khi đuợc một gia đình người Việt tại thủ đô Vienna tự nguyện hướng dẫn thăm thú cảnh sắc và giới thiệu nét văn hóa phong phú của người Áo.

Nói về nước Áo, một vùng đất thơ mộng nằm cạnh nước Đức, những người yêu nhạc cổ điển biết nhiều về vùng đất này. Tuy xa Việt nam về địa lý nhưng lại gần vì quốc gia này do lòng nhân đạo đã tiếp nhận cả chục ngàn người di tản sau 75, trong đó những người nhập cư gốc Việt đa phần là trí thức hoặc chức sắc thuộc chế độ cũ, có thân nhân ở Đức ở Pháp.

Người Việt nhanh chóng hội nhập với nước sở tại, nhiều bác sĩ, giáo sư, kỹ sư đã đổi lại bằng, con cái họ trở thành các học sinh, sinh viên xuất sắc của các trường trung đại học tại Áo. Trong số này có gia đình của một kiến trúc sư trẻ, anh tốt nghiệp kiến trúc từ đại học Sài gòn trước 75. Không khó khăn lắm anh hành ngề trở lại, thách thức là chuyện ngôn ngữ tiếng Đức (Áo không có ngôn ngữ riêng), nhưng tay nghề và tài năng ngang ngửa với các đồng nghiệp mới.

Anh có một vợ hai con, cô vợ đang học dở dang y khoa từ Việt nam. Nhờ trợ cấp xã hội dành cho hai đứa nhỏ từ chánh phủ, cô vợ ở nhà trông con và học học thêm Đức ngữ, khi gia đình đi vào ổn định, anh chồng trẻ chịu để vợ ghi tên học lại. Năm năm sau, vợ anh trở thành bác sĩ, được nhận thực tập thường trú tại một bệnh viên ngay tại thủ đô. Anh vẫn là một kiến trúc sư làm cho chánh phủ, có tay nghề cao, hai con một trai một gái được chuẩn bị đi theo đuờng của hai cha mẹ nó. Cuộc sống thành đạt nơi xứ người như một giấc mơ trở thành hiện thực, chuyện cũng không phải hiếm với nhiều hoàn cảnh di dân gốc Việt tản lạc trên khắp năm châu.

Tuy nhiên hạnh phúc cũng có cái giá phải trả, định mệnh rớt đúng vào tổ ấm của chàng lúc này đã vào tuổi trên dưới bốn mươi. Cùng lúc hai con được nhận vào đại học với ngành nghề tự chọn, vợ anh đã xin ly dị vì phải lòng người giáo sư trẻ nước sở tại đã kèm cặp và bảo trợ cho cô. Chuyện lúc đầu thầm kín sau công khai, bước đi của người đàn bà như bị quỉ ám không thể giật lùi dù có những lời khuyên bảo của gia đình và bạn bè thân quen. Người chủ gia đình chấp nhận chia tay, nhưng khá quân tử khi chịu coi nhau như tình bạn vì cùng lo cho tương lai các con.

Khi các con ở tuổi ra trường, ông chồng hình như xong bổn phận, xin về hưu non, qua Mỹ thăm người thân một thời gian. Vài tháng sau thấy hạp sinh hoạt trên đất mới, bạn bè cũ lại nhiều, anh xin việc vào làm cho một công ty của người Đức, sau đó ở lại luôn vì có người anh đứng ra bảo lãnh. Mỗi dịp hè hai năm một lần anh về lại Áo thăm con hoặc dự lễ cưới của chúng. Chuyện có người yêu mới không hề bận tâm đối với anh sau lần gẫy đổ, anh lao vào công việc như để quên thời gian và làm lợi cho hãng.

Hè năm nay về lại Áo anh ở chung với gia đình người chị, tình cờ cũng là gia đình tự nguyện hướng dẫn cho Sương khi thăm thành phố thơ mộng này. Người chị mau mắn giới thiệu cho em trai khi biết Sương cũng đang cảnh bà mẹ độc thân dù ở tuổi vừa mãn chu kỳ sinh nở, nhưng khuôn mặt vóc dáng vẫn son sẻ dễ thương.

Gặp cơ may hiếm có, con tim chàng kiến trúc như đã vui trở lại, họ thường xuyên gặp gỡ, tìm hiểu nhau, dù chưa thân mật nhưng tình trong như đã mặt ngoài còn e. Nàng về Việt nam, chàng quay lại Mỹ, nhưng anh xin kéo dài kỳ hè để chiếm bằng được trái tim người nữ.

Định mệnh đã mỉm cười với họ. Hai người gặp nhau nhiều lần ở Sài gòn. Khi mọi chuyện được thu xếp ổn thỏa về phía Sương, một đám cưới khá linh đình ra mắt hai họ và thủ tục bão lãnh không mấy khó khăn khi anh chàng quyết đưa nàng về Mỹ.

Đời Sương tưởng đã yên phận nơi quê nhà, nay lại làm lại từ đầu trên đất mới. Vị ngọt của tình yêu đến muộn ở tuổi về chiều giúp cô gắn bó với người chồng mới. Hai tâm hồn cô đơn, thương tổn như được tưới gội bởi ân sủng bù trừ. Họ vui sống bên nhau tại một thị trấn vùng Ngũ Hồ, hay đi du lịch trong những ngày không vướng bận bởi công việc bán phần, tất nhiên thăm lại các con, các cháu vẫn nằm trong lịch trình chuyến bay luân phiên hằng năm của cả Sương lẫn người bạn đời đến muộn.

Quân Cam, tháng 8. 2017

Đỗ Xuân Tê

Ký Giả Lô-Răng - Người Viết Tạp Ghi Hay Nhất

Đỗ Xuân Tê

Phan Lạc Phúc.

Tiền Tuyến, đúng như cái tên là một tờ báo do quân đội chủ trương, không hẳn là tiếng nói chính thức của Tổng cục CTCT, được in và phát hành như một tờ báo thương mại có bán trên thị trường, dành cho độc giả cả trong lẫn ngoài quân độì. Về sau vì nhu cầu chiến trường nhất là các tiền đồn, đơn vị hành quân bốn vùng chiến thuật, xã ấp xa xôi hẻo lánh, Tiền Tuyến trở thành món ăn tinh thần miễn phí cho các người lính ít có dịp về phố thị đọc sách mua báo.

Một tờ báo mà lượng phát hành đa phần cho không biếu không, không nhận quảng cáo bảo trợ, số trang đầy đủ in ấn như một tờ báo thường, nhưng thành phần viết báo, điều hành tòa soạn đều là gốc lính, giàu thâm niên nghiệp vụ và nhiều người trong số họ đã có bề dày văn bút trước khi vào quân ngũ.

Đặc biệt có hai ông Chủ nhiệm và Chủ bút đều là nhân vật uy tín kỳ cựu trong ngành, từng là trưởng các cơ quan thông tin, báo chí, phát thanh, phát hành quân đội. 

Một ông là nhà thơ, trung tá Phạm Xuân Ninh, bút danh Hà Thượng Nhân, chủ mục Đàn Ngang Cung một thời báo giấy và gần như về vai vế được nể trọng như người chưởng môn của thi ca miền Nam. 

Một ông là nhà báo, trung tá Phan Lạc Phúc, tức ký giả Lô-Răng, viết 365 ngày một năm độc quyền cho mục Tạp Ghi do chính ông gầy dựng, chẳng khác gì viết feuilleton như kiểu Văn Quang,Thảo Trường cho các truyện dài đăng trên tờ báo cùng tên. 

Chưa kể nhà thơ Viên Linh ở tuổi động viên tuy nhỏ cấp cũng được điều về làm Thư ký tòa soạn, trở thành bộ ba dream team cho công tác điều hành tờ báo.

Có nhiều giai thoại tôi còn nhớ khi làm công tác biên tập điểm báo quốc phòng, xếp lớn của tôi nhắc nhở để ý cả tờ Tiền Tuyến nếu viết cái gì nhạy cảm, trình cho ông biết ngay. Điều này có hàm ý không phải cứ như CS cái gì của quân đội, của chính quyền là tô hồng, đánh bóng, mà là tờ báo nửa lính nửa dân này khi phát hành cũng phải tôn trọng người đọc, để có người bán kẻ mua. Đành rằng quan điểm là phải giữ vững, lập trường không thể ngả nghiêng, nhưng vì có thương hiệu nên Ban Biên Tập dù không chạy theo thị hiếu độc giả thì bài vở tin tức cũng phải đủ sức cạnh tranh trên thị trường cả trăm tờ báo tư nhân. Chính vậy mà có lúc tờ Tiền Tuyến bán rất chạy khi ngầm cổ súy cho phong trào chống tham nhũng nhất là đặt tầm ngắm vào mấy ông tướng bẩn. Điều này cũng gây cái khó cho hai ngưòi quản nhiệm, dù có mối quan hệ thân thiết với ông tướng đầu ngành (vì cả ba đã làm việc chung (giám đốc, phụ tá) thời Nha chiến tranh tâm lý đệ nhất cộng hòa), nhưng không hiếm khi đích danh (thường là) chủ bút nhận được những cú phôn của xếp lớn than thở các cậu viết cũng phải nương tay để đỡ phiền tới moa (nguyên văn tôi được nghe) mỗi khi có sự trách cứ từ Phủ đầu rồng!

Vì là đàn em có dịp gần gũi cả hai ông, tôi đã có dịp viết về ông Chủ nhiệm nhân ngày ông từ giã trần gian ở tuổi 90 trên San Jose thung lũng hoa vàng (Nhớ Hà Thượng Nhân - Chưởng môn thi ca miền Nam), nay lại có ít dòng về người Chủ bút khi nghe tin ông đột quỵ qui tiên ở Úc cũng vòng tuổi thọ chỉ kém vài năm so với người đồng nghiệp vai anh.

Dông dài một chút về tờ báo quân đội như là cách để tiếc nhớ hai vị đầu tầu, nhưng chủ ý người viết muốn mở lời cho đoạn đời làm báo của ký giả Lô-Răng, một cái tên nghe rất Tây, nhưng lại viết những điều rất Ta, ngoài việc chủ bút quán xuyến nội dung tờ báo, ông đã sáng tạo ra mục “Tạp Ghi” nằm trong trang 2 của báo. Cái hay là bài viết in nghiêng đóng khung trong hai cột báo, không dài không ngắn, thôi thì đủ chuyện phiếm luận đời thường, chuyện đời chuyện người, chuyện văn chương chữ nghĩa, chuyện xưa chuyện nay, nơi phố thị chốn chân quê, chuyện chiến trường, chuyện hậu phương, chuyện trong nhà ngoài ngõ, đề tài nào sự việc gì ông cũng viết được. Tạp ghi một tuần một bài đã khó, viết hay lại càng khó hơn, đằng này ông chuyên trách hàng ngày, ít khi để ai viết thế. Riết rồi Tạp Ghi trở thành món ăn không thể thiếu, nhiều độc giả đâm nghiền, trong đó có tôi cứ cầm tờ báo là tìm đọc tạp ghi trước đã.

Nói vậy chứ cái tên ký giả cũng làm nhiều người dị ứng. Có lần tôi hỏi sao anh không lấy tên ký giả bằng tiếng Việt cho tiện. Ông chỉ cười và không trả lời thẳng. Hình như Lô-Răng là danh xưng đọc theo tiếng Pháp Laurent, có gốc La-tinh mang nghĩa “người đội vòng nguyệt quế” (kẻ chiến thắng). Ông sính tiếng tây một phần cũng vì giỏi tiếng Pháp, gần như trong buổi giao thời giữa Hán văn và Pháp ngữ trong bối cảnh của một xã hội thuộc địa, nhiều người thế hệ ông được học tiếng Pháp rất sớm, riêng ông biết cả chữ Hán và có một căn bản khá vững về văn Nôm. Chính vậy mà nhà báo Phan Lạc Phúc có vốn văn chương khá sâu, kiến thức cổ kim khá rộng, làm tiền đề cho các bài tạp ghi ông viết ra không còn là tạp văn cho nhu cầu làm báo, mà tự nó nâng tầm trở thành những tản văn nặng tính văn học và thể lọai này ngày càng phổ cập, khiến nhiều nhà văn sau này ra hải ngoại đã thiên về xu hướng sáng tác tạp ghi, vừa sâu sắc dí dỏm vừa phù hợp với yêu cầu của các chủ bìên dành cho mỗi entry trên internet.

Văn học cũng có dòng. Tìm về vùng quê miền Sơn Tây, Thạch Thất, nhiều văn nhân nghệ sĩ gốc gác nơi đây. Riêng nhánh Phan Lạc, ít nhất có 4 nhà văn/nhà thơ quân đội đều khá nổi tiếng (Phan Lạc Tuyên, Phan Lạc Phúc, Phan Lạc Tiếp, Phan Lạc Giang Đông). Trong giới cầm bút, PLP không nhận mình là nhà văn, thích được gọi nhà báo, tuy là nhà binh vẫn không thích xưng hô cấp bậc mà chỉ đơn thuần moa toa, anh em tùy vai vế.

Dù là nhà gì thì ông vẫn được giới văn bút trong ngoài quân đội kính nể không chỉ vì tính uyên bác, trí tuệ trong văn chương (thể hiện rất rõ trong các tùy bút văn học viết ở hải ngoại), mà nhìn lại quá trình làm báo thập niên cuối trào của báo chí thủ đô, Phan Lạc Phúc, tức ký giả Lô-Răng được kể là người viết tạp ghi hay nhất. Kẻ viết bài này là đàn em và cũng là kẻ hâm mộ ông, có thời viết văn chính luận cho cơ quan, nhưng từ hai chục năm nay cũng học đòi theo thầy ở thể loại tạp ghi.

Nói về binh nghiệp, Phan Lạc Phúc ít mặc áo lính trừ khi gặp xếp, đi họp và ngày lãnh lương, nhất là 7 năm làm báo Tiền Tuyến, nơi nhân viên tòa soạn được mặc thường phục đễ dễ thi hành nghiệp vụ. Ông đam mê viết lách, ít để ý đến chức vụ quân đội, chỗ ông làm thường không có bảng cấp số (ngoài biên chế). Ít ai biết người cựu sinh viên khóa 2 Võ khoa Thủ Đức ngay những năm đầu khi có hiệp đình đình chiến 54, ông đã làm tiểu đoàn trưởng một tiểu đòan khinh chiến, hành quân và tiếp thu vùng Bình Định khu 5, tiếp đến chuyển về làm công tác chiến tranh tâm lý tại Bộ Tổng tham mưu và giữ những chức vụ then chốt trong ngành cho đến khi được điều về làm chủ bút Tiền Tuyến. Hết làm báo thấy ông thâm niên quá lâu, xếp lớn muốn nâng đỡ để ông lên cấp, điều ông về làm Tham Mưu phó CTCT một quân đòan (cấp số đại tá), nhưng chỉ hơn năm sau cũng do cái nghiệp, trường Cao đẳng quốc phòng lại mời ông về làm chủ biên Tập san Nghiên Cứu của trường cho đến ngày mất nước.

Dù có người em là hạm trưởng hải quân, ông không theo dòng người di tản, bị kẹt lại đi tù cải tạo gần 10 năm. Định cư tại Úc, ông tiếp tục viết lách. Nhiều kỷ niệm đáng nhớ của một thời cảnh tù u ám, nhưng trong các ký sự, hồi ức ông vẫn viết bằng một giọng văn nhân hậu nhưng thâm thúy vừa vạch ra cái ác của những kẻ lãnh đạo chủ trương trả thù người ngã ngựa, nhưng hiếm thấy có cả trường hợp ông không ngần ngại ghi nhận cái tử tế của tình người qua một nhân vật trại trưởng nơi trại tù Sơn La mà chính ông trải nghiệm. Viên cai tù trọng tuổi đã gọi các ông khi xưng hô với các cựu sĩ quan và vì nể trọng tuổi tác của một người có nhân cách, chính ông và các bạn đã gọi lại bằng cụ.Ta hãy nghe một đoạn trong ký sự, Qua cơn mê, nhớ lại đêm văn nghệ trong tù, của nhà văn Phan Lạc Phúc mà một lần tôi được nghe trên Đài Á châu tự do RFA,

“Tôi có một điều ước, tôi ước mong cho ngày nào trời đất phong quang, chúng ta được trở về đất nước Việt Nam yêu dấu, muốn đi đâu thì đi. Tôi sẽ đi tới những trại tù năm cũ, thăm lại người xưa, thăm lại các bạn tù chúng ta còn nằm lại. Tôi sẽ tới Trại Yên Hạ, tới quận Phù Yên hỏi xem ông cụ Việt trại trưởng năm xưa còn sống hay không? Nếu gặp được ông cụ tôi sẽ nắm lấy tay mà nói “Tôi là cựu tù nhân Yên Hạ đây, cụ còn nhớ tôi không, thưa cụ?...”

Đã 40 năm kể từ đêm văn nghệ năm ấy (Tết 76), cả hai cụ Phúc cụ Việt đều ra người thiên cổ. Cụ Việt chết trong cảnh an phận của một người nghỉ hưu sống nhờ tem phiếu, không được nhìn thấy cái ngày bổng lộc tràn trề của thế hệ đàn em thời còn Đảng còn mình. Cụ Phúc may còn sống sót sau những ngày tù đầy lao khổ, tuy sống tha hương nhưng an ủi còn để lại cho đời chút di sản văn bút, chỉ tiếc là vẫn chưa thực hiện lời ước một mai qua cơn mê ta lại về thăm quê.

Đỗ Xuân Tê

Cali, những ngày tháng tư phượng tím *2016