Nỗi đau Geraldton!

Người phụ nữ Việt và tiếng kêu công lý.

Geraldton, thị trấn nhỏ yên bình bên bờ biển Tây Úc, vốn được xem là chốn bình yên để người nhập cư xây dựng cuộc sống mới. Thế nhưng, ở nơi đây, một câu chuyện đau lòng của cô Kim Trần – người phụ nữ Việt Nam, mẹ đơn thân, chủ tiệm hớt tóc Rangeway – đang vạch trần những góc khuất về nỗi đau bị quấy rối tình dục và kỳ thị chủng tộc sâu sắc.

Sự thật tàn nhẫn được hé lộ qua một đoạn phim CCTV do chính cô Kim chia sẻ công khai. Trong đoạn video đó, một khách hàng nam ngang nhiên sờ soạng cô trên đường ra khỏi tiệm – một hành vi không thể chấp nhận được, đầy xúc phạm và đồi bại. Đó không phải là lần duy nhất, mà chỉ là giọt nước tràn ly trong hàng loạt những hành vi quấy rối, những lời lẽ dung tục mà cô phải gánh chịu.

Kim Trần là một người mẹ đơn thân 29 tuổi, gốc Việt, làm hai công việc vất vả: vừa điều hành một trang trại cung cấp rau sạch cho siêu thị, vừa làm thợ cắt tóc. Song thay vì được tôn trọng, cô liên tục bị đối xử như một món hàng tình dục rẻ tiền, là đối tượng để trêu ghẹo, quấy rối.

“Người Châu Á đa phần là gái mại dâm” – câu nói ấy không chỉ là lời miệt thị mà còn là cái bóng đen phủ lên đầu cô, khiến cô phải chịu những tin nhắn, lời gạ gẫm khiếm nhã từ khách hàng.

Một khách còn gửi tin nhắn đòi hỏi “cạo râu và cắt tỉa lông với một kết thúc có hậu” – điều này đã khiến cô phải treo biển “Chỉ cắt tóc” khắp cửa hàng để cảnh báo, nhưng vẫn không ngăn nổi những lời lẽ thô tục, những hành vi quấy rối không dứt.

Cô Kim phải khóa cửa tiệm khi ở một mình hoặc có trẻ em để tránh bị đột nhập, tấn công. Cô tự bảo vệ mình bằng mọi cách có thể, nhưng nỗi sợ hãi luôn thường trực trong tâm trí. “Khi có khách tôi tự tin mở cửa, còn khi một mình hoặc có trẻ em tôi phải khóa cửa,” cô chia sẻ với giọng buồn rười rượi.

Đáng buồn hơn, nguyên nhân của sự quấy rối không chỉ là do tính cách hung hăng của một số cá nhân, mà còn do những định kiến bất công, sự kỳ thị chủng tộc nhắm vào người phụ nữ Châu Á nói chung và cô Kim nói riêng. Cô cho biết nhiều kẻ quấy rối còn dùng điện thoại để cho cô xem những hình ảnh khiêu dâm, nhằm áp đặt định kiến sai lệch rằng phụ nữ Châu Á luôn sẵn sàng, dễ dãi.

Câu chuyện của Kim Trần là minh chứng phũ phàng về một xã hội còn nhiều bất công. Đó là nơi mà người nhập cư, thay vì được đón nhận, thì lại bị xem thường, bị coi là “khuôn mẫu” gái mại dâm, một hình ảnh méo mó và đầy thành kiến. Những định kiến đó không chỉ xúc phạm danh dự cá nhân cô mà còn làm tổn thương cả cộng đồng người nhập cư vốn lao động chăm chỉ, đóng góp cho xã hội.

Cô Kim thậm chí đã chia sẻ lên mạng xã hội nhiều tin nhắn quấy rối kèm theo số điện thoại khách hàng để cảnh báo, để lên án thói hư tật xấu trong cộng đồng.

Điều này cũng khiến mối quan hệ của cô với người bạn trai bị ảnh hưởng nghiêm trọng. “Chúng tôi đã có một trận cãi vã dữ dội khi tôi quyết định công khai sự việc. Tôi lo sợ họ sẽ trả thù, nhưng nếu không lên tiếng, tôi có thể mất việc, mất cả tình yêu,” cô tâm sự.

Nỗi đau của cô không chỉ dừng lại ở thể xác hay lời lẽ thô tục, mà còn là sự cô đơn, sự sợ hãi, không dám tố cáo vì e ngại sẽ bị trả đũa hoặc bị làm mất uy tín. Một xã hội mà kẻ ác được đà hoành hành, còn người chịu nạn phải im lặng, cúi đầu cam chịu – đó là xã hội mất cân bằng đạo đức, cần phải xem xét và thay đổi.

Sự im lặng của cộng đồng, sự thiếu quan tâm của chính quyền địa phương trong việc bảo vệ người nhập cư, đặc biệt là phụ nữ, đã tạo điều kiện cho tệ nạn quấy rối tình dục và kỳ thị chủng tộc lan rộng. Nếu không có sự lên tiếng, những vụ việc tương tự sẽ còn nhiều và kéo dài, làm tổn thương thêm nhiều gia đình và làm xấu đi hình ảnh xã hội đa văn hóa mà người Úc tự hào.

Kim Trần không chỉ muốn giữ lấy công việc và danh dự cho bản thân, mà còn muốn bảo vệ con gái khỏi ánh mắt kỳ thị và những định kiến hạ thấp. Cô nói: “Con gái tôi sẽ nghĩ gì khi lớn lên? Tôi không muốn con nghĩ mẹ là một người làm nghề thấp kém hay gái mại dâm.”

Đó là lời kêu cứu tha thiết cho sự tôn trọng và công bằng. Đây cũng là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ cho xã hội rằng kỳ thị chủng tộc và quấy rối tình dục không phải chuyện cá biệt, mà là biểu hiện của sự suy đồi đạo đức và nhân cách. Một xã hội văn minh phải đứng về phía người bị hại, bảo vệ người yếu thế và quyết liệt bài trừ những hành vi phi nhân tính này.

Chúng ta cần phải tự hỏi: Tại sao một thị trấn nhỏ như Geraldton lại tồn tại những hành vi tàn nhẫn như vậy?

Tại sao định kiến và tư tưởng phân biệt chủng tộc vẫn ăn sâu trong lòng xã hội?

Và liệu có phải sự thờ ơ, vô cảm của nhiều người đã tạo điều kiện để những kẻ quấy rối tiếp tục hoành hành?

Văn hóa ứng xử cần được giáo dục kỹ càng, pháp luật phải nghiêm minh, và hơn hết, lòng nhân ái, sự tôn trọng con người phải được khơi dậy từng tâm hồn. Đừng để những người phụ nữ nhập cư như Kim Trần phải đơn độc chiến đấu với những kẻ quấy rối và những định kiến đáng sợ đó.

Kim Trần đã dũng cảm lên tiếng, và chúng ta – những người đồng hương, những công dân có lương tri – phải sát cánh cùng cô đấu tranh để những giọt nước mắt nhục nhã kia không còn rơi nữa. Để những tâm hồn trong sáng, những người mẹ chân chính không bị tổn thương bởi sự bất công và thói tục tằn tiện đạo đức.

Chúng ta cần xây dựng một cộng đồng công bằng, an toàn, tôn trọng mọi người dù mang quốc tịch hay màu da nào. Mỗi người nhập cư đều xứng đáng được sống và làm việc trong sự an toàn và tôn trọng, chứ không phải là đối tượng bị phân biệt và quấy rối.

Đó không chỉ là trách nhiệm của riêng ai, mà là của toàn xã hội, của từng người trong chúng ta. Để không còn những Kim Trần khác phải chịu đau đớn âm thầm, để lương tâm nhân loại không bị đánh mất, để công bằng và nhân phẩm được bảo vệ.

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.

John Walton và cuộc chiến Việt Nam

John Walton con tỷ phú khoác áo chiến binh vì niềm tin tự do cho VNCH

Trong lịch sử Hoa Kỳ, có những người được sinh ra trong nhung lụa, thừa hưởng một gia tài khổng lồ và một tương lai đã được định sẵn. Họ có thể bước vào những văn phòng sang trọng, điều hành những cơ nghiệp vĩ đại, sống một cuộc đời không bao giờ phải đối diện với hiểm nguy của chiến trường. Nhưng cũng có những con người, dù sinh ra giữa giàu sang, vẫn chọn con đường gian khổ nhất, nơi chỉ có tiếng súng, máu và sự hy sinh.

John Thomas Walton là một trong những con người đặc biệt ấy.

Ông là con của Sam Walton, người sáng lập hệ thống bán lẻ Walmart – một trong những đế chế thương mại lớn nhất thế giới. Sinh trưởng trong một gia đình thành đạt tại Hoa Kỳ, John Walton có đầy đủ mọi điều kiện để tiếp nối sự nghiệp kinh doanh của gia đình. Ông có thể chọn cuộc sống của một người thừa kế giàu có, tránh xa mọi hiểm nguy và chỉ quan tâm đến những con số trong phòng họp.

Nhưng lịch sử đã chọn cho ông một con đường khác.

Vào cuối thập niên 1960, khi cuộc chiến Việt Nam đang ở vào một giai đoạn khốc liệt nhất, hình ảnh chiến trường Đông Dương hằng ngày xuất hiện trên màn ảnh truyền hình Hoa Kỳ. Những trận đánh tại Huế, Khe Sanh, A Sau, những khu rừng nhiệt đới đầy bom đạn của miền Trung Việt Nam đã trở thành tâm điểm tranh luận của nước Mỹ.

Giữa lúc nhiều thanh niên Mỹ tìm cách tránh né quân dịch, John Walton lại quyết định làm điều ngược lại. Ông rời bỏ đời sống đại học, gác lại tương lai an nhàn và tình nguyện gia nhập Quân lực Hoa Kỳ.

John từng tâm sự rằng trong khuôn viên đại học, người ta nói rất nhiều về chiến tranh Việt Nam, nhưng ông cảm thấy nhiều người chỉ nhìn cuộc chiến qua sách báo và tranh luận, chứ chưa thật sự hiểu những người lính đang sống chết ngoài chiến trường. Chính suy nghĩ ấy đã thôi thúc ông tự mình trải nghiệm và phục vụ.

Sau khi nhập ngũ, John Walton tình nguyện gia nhập lực lượng đặc nhiệm Hoa Kỳ – Green Berets (Mũ Nồi Xanh), một đơn vị nổi tiếng về khả năng chiến đấu đặc biệt, hoạt động trong những hoàn cảnh hiểm nghèo nhất. Ông được huấn luyện trở thành quân y chiến trường (Special Forces Medic), một nhiệm vụ đòi hỏi không những kiến thức y khoa mà còn lòng can đảm phi thường, bởi người quân y phải lao vào nơi nguy hiểm nhất để cứu mạng đồng đội.

Không lâu sau đó, John Walton được điều động vào MACV-SOG (Military Assistance Command, Vietnam – Studies and Observations Group), một đơn vị đặc biệt bí mật của Hoa Kỳ tại Việt Nam. Đây là lực lượng chuyên thực hiện những cuộc hành quân thám sát sâu trong vùng kiểm soát của quân CS Bắc Việt tại Việt Nam, Lào và Cam Bốt. Những người lính SOG thường phải đối diện với những nhiệm vụ gần như không có đường lui: xâm nhập bí mật, thu thập tin tức, phá hoại hậu cần và sống còn giữa lòng địch.

Tại căn cứ Phú Bài, gần Huế, John Walton được đưa vào toán trinh sát Spike Team Louisiana. Đây là những chiến binh tinh nhuệ thường xuyên hoạt động trong vùng rừng núi hiểm trở, đặc biệt quanh thung lũng "A Sau" – một địa danh nổi tiếng ác liệt của chiến trường Thừa Thiên. Với địa hình núi non hiểm trở, rừng rậm dày đặc và là hành lang chiến lược của quân CS Bắc Việt, A Sau từng được xem là một trong những vùng đất nguy hiểm nhất miền Trung.

Ngày 3 tháng 8 năm 1968 đã trở thành ngày thử thách lớn nhất trong cuộc đời người con của nhà tỷ phú Walmart.

Hôm ấy, toán trinh sát gồm sáu người do Trung sĩ Wilbur “Pete” Boggs chỉ huy tiến sâu vào vùng địch kiểm soát để thực hiện nhiệm vụ. Không may, họ rơi vào một cuộc phục kích dữ dội của quân CS Bắc Việt.

Tiếng súng nổ vang giữa núi rừng. Một đồng đội hy sinh ngay trong những phút đầu. Trung sĩ Boggs bị thương nặng, còn người lính truyền tin Tom Cunningham bị thương mất một chân. Toán quân nhỏ bé bị bao vây giữa một lực lượng địch đông hơn nhiều lần.

Trong hoàn cảnh ấy, John Walton không chỉ là một quân y. Ông trở thành người chiến đấu thực sự.

Giữa làn đạn dày đặc, ông bò sát mặt đất để băng bó vết thương cho đồng đội, kéo những người bị thương ra khỏi vị trí nguy hiểm, đồng thời vẫn phải sử dụng súng để chống trả những đợt tiến công áp sát của đối phương.

Khi Trung sĩ Boggs không còn đủ khả năng chỉ huy, John Walton tiếp nhận vai trò điều khiển cuộc rút lui. Ông sử dụng máy truyền tin PRC-25 gọi yểm trợ không quân ngay trong khoảng cách cực kỳ nguy hiểm – nơi bom đạn có thể rơi xuống chỉ cách vài trăm mét từ vị trí của toán quân.

Quyết định ấy đòi hỏi một sự bình tĩnh phi thường. Một sai lầm nhỏ có thể khiến chính đồng đội của ông trở thành nạn nhân của hỏa lực yểm trợ. Nhưng nhờ sự chính xác và gan dạ ấy, đợt tấn công của đối phương bị chặn đứng, tạo cơ hội cho toán quân tìm đường thoát.

Trong giờ phút sinh tử đó, một chiếc trực thăng H-34 “KingBee” của Không lực Việt Nam Cộng Hòa xuất hiện. Phi công là Đại úy Đinh Văn Thịnh. Trước tình thế nguy hiểm, chiếc trực thăng đã bất chấp lằn đạn dày đặc để đáp xuống cứu những người lính đang bị mắc kẹt.

Đó là một hành động đầy quả cảm. Chiếc máy bay phải hạ cánh trong điều kiện cực kỳ nguy hiểm, khi đạn địch liên tục bắn vào thân phi cơ. John Walton vừa giúp đưa đồng đội bị thương lên máy bay, vừa dùng hỏa lực chống trả quân địch đang áp sát.

Vì quá tải, chiếc trực thăng không thể cất cánh bình thường. Đại úy Thịnh buộc phải điều khiển phi cơ trượt xuống sườn đồi lấy đà, rồi vượt qua những tán rừng hiểm trở để đưa tất cả trở về an toàn.

Sau trận chiến ấy, John Walton được trao tặng Huân chương Silver Star (Sao Bạc), một trong những phần thưởng quân sự cao quý nhất của Hoa Kỳ dành cho hành động anh dũng trong chiến đấu. Bản tuyên dương ghi nhận lòng can đảm, sự bình tĩnh và khả năng y khoa xuất sắc của ông dưới hỏa lực địch.

Nhưng đối với John Walton, chiến công ấy không phải là điều ông nhớ nhất. Điều ở lại trong tâm trí ông không phải ánh hào quang của huy chương, mà là hình ảnh những người đồng đội đã ngã xuống trên chiến trường Việt Nam.

Sau khi rời quân ngũ, John Walton không bước vào con đường kinh doanh để tiếp quản gia sản gia đình. Ông chọn một cuộc sống giản dị và tự do hơn. Ông trở thành phi công, tham gia đầu tư trong lĩnh vực giáo dục kỹ thuật và tiếp tục theo đuổi niềm đam mê với những chiếc máy bay nhỏ.

Số phận đôi khi có những nghịch lý khó hiểu. Một người từng thoát khỏi địa ngục chiến tranh giữa rừng núi A Sầu lại qua đời trong một tai nạn hàng không dân sự.

Ngày 27 tháng 6 năm 2005, chiếc máy bay nhỏ do John Walton điều khiển gặp nạn tại Công viên Quốc gia Grand Teton, tiểu bang Wyoming. Ông ra đi ở tuổi 58.

Ông mất đi không phải như một nhà tỷ phú, mà như một người lính từng trải qua chiến trường. Di sản lớn nhất của ông không nằm trong những con số tài sản, mà nằm trong ký ức của những người từng sát cánh bên ông giữa những ngày tháng khói lửa.

Đối với nhiều người dân miền Nam Việt Nam trước năm 1975, những người lính Mỹ như John Walton được nhìn nhận như những người đã đến từ một đất nước xa xôi để cùng chia sẻ một cuộc chiến chống lại sự bành trướng của chủ nghĩa cộng sản tại Đông Nam Á. Dù cuộc chiến Việt Nam vẫn còn là đề tài gây nhiều tranh luận trong lịch sử thế giới, lòng can đảm của những người lính trên chiến trường vẫn là một sự thật không thể phủ nhận.

Họ đến từ những thành phố, những nông trại, những gia đình bình thường trên khắp nước Mỹ. Họ rời bỏ cha mẹ, người yêu, quê hương và tương lai riêng để đặt chân đến một vùng đất xa lạ, nơi họ phải đối diện với cái chết mỗi ngày.

John Walton là một trong những con người như thế.

Ông không chỉ là người con của gia đình Walton danh tiếng. Ông còn là một người lính đã từng nằm xuống giữa bùn đất chiến trường, từng cứu mạng đồng đội dưới làn mưa đạn, từng chia sẻ số phận với những người chiến đấu bên cạnh mình

Năm tháng có thể làm phai mờ nhiều ký ức của lịch sử, nhưng lòng can đảm và sự hy sinh của những con người như John Walton vẫn còn được nhắc nhớ.

Xin nghiêng mình tưởng niệm John Walton – người con nước Mỹ đã từng đứng trên chiến trường Việt Nam, không phải với tư cách một người thừa kế giàu có, mà với tư cách một người lính chiến đấu vì tự do.

Một người lính đã chọn con đường khó khăn nhất: phục vụ, chiến đấu và hy sinh cho niềm tin của mình.

God bless this American hero.

Đoàn Xuân Thu.

Melbourne.

Phi công Hải Quân Hoa Kỳ Dieter Dengle - 23 ngày trong rừng.

Ngày 20 tháng 7 năm 1966, trong lúc cuộc chiến Việt Nam đang bước vào một giai đoạn khốc liệt, một cuộc giải thoát đầy kịch tính đã xảy ra giữa vùng rừng núi hiểm trở của nước Lào. Đó là ngày Trung úy Hải quân Hoa Kỳ Dieter Dengler, một phi công chiến đấu bị bắt làm tù binh, được giải cứu sau 23 ngày sống còn trong rừng sâu Đông Dương, kể từ khi ông vượt ngục khỏi trại giam của lực lượng cộng sản Pathet Lào.

Câu chuyện của Dieter Dengler không chỉ là một trang sử về lòng can đảm của một quân nhân trong chiến tranh, mà còn là một cuộc đấu tranh sinh tồn phi thường giữa con người và thiên nhiên khắc nghiệt. Một mình giữa rừng già nhiệt đới, không vũ khí, không bản đồ, không lương thực, với thân thể suy kiệt vì đói khát và bệnh tật, Dengler đã chống chọi từng ngày để giữ lấy mạng sống và niềm tin vào ngày trở về.

Dieter Dengler sinh năm 1938 tại Đức. Từ nhỏ, ông đã nuôi giấc mơ trở thành phi công sau khi chứng kiến một phi công Đồng Minh bay ngang qua quê hương mình trong thời kỳ Đệ Nhị Thế Chiến. Sau khi di cư sang Hoa Kỳ, Dengler gia nhập Hải quân Mỹ và trở thành phi công quân sự. Với tinh thần phiêu lưu và ý chí mạnh mẽ, ông được đưa sang chiến trường Đông Nam Á trong cuộc chiến Việt Nam, nơi hàng ngàn quân nhân Mỹ, Việt Nam Cộng Hòa và các đồng minh đang tham chiến.

Năm 1966, chiến tranh Đông Dương không chỉ diễn ra trên lãnh thổ Việt Nam mà còn lan rộng sang những vùng đất lân cận như Lào và Cam Bốt. Lào, một quốc gia nhỏ bé nằm giữa Việt Nam, Thái Lan và Trung Hoa, tuy chính thức giữ vị thế trung lập, nhưng trên thực tế đã trở thành một chiến trường bí mật của cuộc đối đầu Đông – Tây. Những khu rừng rậm miền Bắc và miền Đông Lào là nơi các lực lượng Cộng sản Bắc Việt sử dụng làm hành lang vận chuyển quân sự, đặc biệt là hệ thống đường mòn Hồ Chí Minh nối liền Bắc Việt với chiến trường miền Nam.

Chính tại vùng đất hiểm trở ấy, chiếc phi cơ của Trung úy Dieter Dengler đã gặp nạn.

Ngày 1 tháng 2 năm 1966, trong một phi vụ yểm trợ không quân tại Lào, chiếc máy bay của Dengler bị trúng hỏa lực đối phương và rơi xuống khu vực rừng núi. Ông sống sót sau tai nạn nhưng nhanh chóng bị lực lượng Pathet Lào bắt giữ. Dengler bị đưa vào một trại tù bí mật giữa rừng sâu, nơi ông cùng với một số tù binh khác phải chịu đựng điều kiện sống vô cùng khắc nghiệt.

Trong trại giam, Dengler nhận ra rằng cơ hội sống sót rất mong manh. Các tù binh bị bỏ đói, bị đối xử tàn nhẫn và luôn sống trong tình trạng đe dọa tính mạng. Tuy nhiên, thay vì chấp nhận số phận, ông bắt đầu lên kế hoạch đào thoát.

Sau nhiều tháng bị giam cầm, vào tháng 6 năm 1966, Dengler cùng một số tù binh khác quyết định thực hiện một cuộc vượt ngục táo bạo. Đây là một quyết định đầy nguy hiểm, bởi khu vực chung quanh trại giam gần như hoàn toàn là rừng già hoang vu, nơi có thú dữ, bệnh tật, côn trùng độc hại và các toán quân cộng sản tuần tiễu.

Cuộc đào thoát diễn ra trong hỗn loạn. Một số tù binh bị giết hoặc bị bắt lại. Dengler may mắn thoát được vào rừng sâu. Từ giây phút đó, ông không còn chiến đấu với quân địch mà phải chiến đấu với chính thiên nhiên và giới hạn chịu đựng của cơ thể con người.

Trong suốt 23 ngày lang thang giữa rừng Lào, Dengler chỉ có một mục tiêu duy nhất: sống sót và tìm đường trở về với quân đội Mỹ.

Ông phải uống nước từ suối, ăn bất cứ thứ gì có thể tìm thấy trong rừng để duy trì sự sống. Những ngày đầu, ông còn đủ sức di chuyển, nhưng càng về sau, cơ thể ông càng suy kiệt vì thiếu dinh dưỡng. Quần áo rách nát, đôi chân bị thương, cơ thể đầy vết côn trùng cắn, nhưng ý chí sống còn vẫn giúp ông tiếp tục bước đi.

Rừng nhiệt đới Lào là một trong những môi trường khắc nghiệt nhất Đông Nam Á. Những cánh rừng dày đặc che phủ ánh mặt trời, địa hình núi non hiểm trở, khí hậu nóng ẩm và vô số loại côn trùng nguy hiểm khiến bất cứ ai không quen thuộc cũng khó lòng tồn tại. Dengler không có la bàn chính xác, không biết vị trí của mình, chỉ dựa vào bản năng và hy vọng rằng một ngày nào đó sẽ gặp được lực lượng cứu viện.

Ông nhiều lần nhìn thấy dấu vết của con người nhưng không biết đó là quân bạn hay quân địch. Mỗi tiếng động trong rừng đều có thể là mối nguy hiểm. Một bước đi sai lầm có thể dẫn đến cái chết.

Nhưng sau 23 ngày chịu đựng, phép màu đã xảy ra. Ngày 20 tháng 7 năm 1966, một phi cơ Mỹ đang hoạt động trong khu vực phát hiện dấu hiệu bất thường dưới mặt đất. Dengler đã tìm mọi cách thu hút sự chú ý của phi công. Khi được phát hiện, ông gần như chỉ còn là một bộ xương sống, kiệt sức và suy nhược nghiêm trọng. Lực lượng cứu hộ nhanh chóng được điều động và đưa ông ra khỏi khu rừng.

Khi được cứu, Dengler chỉ còn nặng khoảng hơn 40 ký-lô-gam. Nhưng điều quan trọng nhất là ông vẫn còn sống.

Cuộc giải cứu Trung úy Dieter Dengler đã trở thành một trong những câu chuyện nổi tiếng nhất về tinh thần bất khuất của quân nhân Hoa Kỳ trong chiến tranh Việt Nam. Ông không chỉ sống sót qua một tai nạn máy bay, một thời gian bị giam cầm và một cuộc vượt ngục nguy hiểm, mà còn vượt qua thử thách khủng khiếp nhất: cuộc chiến đơn độc giữa con người và thiên nhiên.

Sau khi trở về Hoa Kỳ, Dengler tiếp tục phục vụ trong Hải quân Mỹ và nhận được nhiều huy chương quân sự, trong đó có Huân chương Thập tự Hải quân (Navy Cross), một trong những phần thưởng cao quý nhất dành cho quân nhân Hải quân Hoa Kỳ.

Câu chuyện của ông sau này được nhiều người biết đến qua các hồi ký và tác phẩm điện ảnh, trong đó có bộ phim “Rescue Dawn” của đạo diễn Werner Herzog, tái hiện lại những ngày tháng sinh tử giữa rừng Lào.

Nhìn lại biến cố ngày 20 tháng 7 năm 1966, người ta không chỉ nhớ đến một chiến công quân sự, mà còn nhớ đến sức mạnh tinh thần của con người trong hoàn cảnh tận cùng. Giữa một cuộc chiến tranh đầy đau thương và mất mát, câu chuyện của Dieter Dengler là minh chứng rằng ý chí sống, lòng can đảm và niềm hy vọng có thể giúp con người vượt qua những thử thách tưởng chừng không thể nào vượt nổi.

Trong lịch sử chiến tranh Việt Nam, có rất nhiều câu chuyện về lòng dũng cảm của những người lính thuộc nhiều quốc gia khác nhau. Nhưng cuộc hành trình 23 ngày trong rừng Lào của Trung úy Hải quân Dieter Dengler vẫn luôn được xem là một trong những chương bi hùng nhất về ý chí sinh tồn của một người lính giữa chiến trường Đông Dương.

Đoàn Xuân Thu.

Melbourne.

GÁNH HÁT

Hồi xưa bà con mình gọi mấy đoàn cải lương là gánh hát. Gọi là gánh vì mỗi lần đi lưu diễn, mai chỗ nầy mốt chỗ kia. Ngoài xe bò chở phông màn và vợ con ông bầu gánh, đào kép tự gánh y trang của mình, rồi lục tục quảy theo sau.

Gánh hát thời đó cũng có bảng hiệu đàng hoàng nhưng bà con mình lại thích gọi là gánh bà bầu Thơ tức đoàn Thanh Minh Thanh Nga, gánh bầu Ba Bản tức đoàn Thủ Ðô, gánh bầu Xuân tức đoàn Dạ Lý Hương, hay gánh bầu Long tức 5 đoàn Kim Chung 1, 2, 3, 4 và 5.

Sau nầy, mấy ông ký giả trên mục sân khấu kịch trường về cải lương mới dùng chữ đại ban nếu gánh hát lớn, trung ban nếu gánh hát vừa vừa. Còn những gánh nhỏ, mà ông bầu già, đóng vai lão, con gái làm đào chánh, con rể làm kép chánh thì gọi là gánh bầu Tèo, tức gánh hát nghèo, dọn từ nhà lồng chợ hoặc đình làng để trình diễn.

Gánh hát thì phải có tuồng tích do mấy ông thầy tuồng, sau nầy trân trọng gọi là soạn giả viết ra, phân vai, kiêm chỉ đạo diễn xuất (tức vai trò đạo diễn sau nầy).

Ngoài thầy tuồng là người có ăn học (mới biết chữ mà viết tuồng chớ) phải kể tới kép chánh và đào chánh (có người mù chữ).

Kép cũng có hai loại: Kép mu`i, chuyên môn đóng vai hoàng tử không hè (Út Trà Ôn, Thành Ðược).

Phản diện với kép mui là kép độc, đóng vai ác thôi hết biết (Hoàng Giang, Văn Ngà, Trường Xuân)…

Ðào cũng có hai loại: Ðào thương (Út Bạch Lan, Thanh Nga, Phượng Liên), ra sân khấu là khóc bụp con mắt luôn, đôi khi khóc nhiều quá son phấn trôi đi, hết màn, phải chui vào hậu trường dặm mặt lại.

Phản diện với đào thương là đào lẳng (Hồng Nga, Thanh Nguyệt), vừa hát vừa nghiến răng trèo trẹo đóng những vai ghen tuông, đòi xởn tóc đào thương.

Trong vở hát nào cũng vậy, làm khán giả khóc lóc, chửi bới riết thì phải cho bà con cười chút chút cho thư giãn chớ.

Người phụ trách cái nhiệm vụ nặng nề đó là vai hề, ăn khách không kém kép chánh, đào chánh là: hề Minh, hề Kim Quang, hề Văn Hường, hề Thanh Việt, hề Văn Chung… chẳng hạn.

Nhớ thời hoàng kim của sân khấu cải lương, bà con khán giả mộ điệu miền Nam mình đã nuôi sống biết bao nhiêu người nghệ sĩ. Không những đủ sống thôi mà những danh ca: Vua vọng cổ như Út Trà Ôn, Hữu Phước, Thành Ðược… trở nên giàu có, ở nhà lầu mặt tiền, đi xe hơi Huê Kỳ, vì tiền ký ‘công tra’ lên cả triệu đồng (số tiền rất lớn).

Trúng số độc đắc kiến thiết quốc gia xây cửa xây nhà, lô độc đắc cũng chỉ 1 triệu đồng thôi.

Nhớ hồi nhỏ, đi học trường Petrus Ký, thường lội bộ theo đường Phan Thanh Giản qua đường Nguyễn Thiện Thuật là tui phải đi ngang nhà ông Út Trà Ôn.

Ðôi khi thấy ổng đang ở trần, mặc cái quần tiều lỡ, mái tóc chải xước ra đằng sau, không có rẽ đường ngôi, nhưng có xức ‘bi-ăng-tin’ láng mượt… đang lấy vải chùi chiếc xe Huê Kỳ bóng lưỡng, bèn đứng lại nhìn.

Té ra mặt mày không tô son điểm phấn như lúc trình diễn trên sân khấu, ở đời thường, ổng mặt rỗ hoa mè xấu hoắc hè! He he!

Nhưng: “Than ôi! Thời vận bất tề”. Không phải ai đi hát cũng đều nổi danh, tiền vô như nước, được nữ khán giả ái mộ cuồng nhiệt.

“U xàng u xáng u, xáng trên đầu ba bữa còn u” Bài bản phải vững vàng. Hát chạy chữ sao cũng đặng nhưng tới xề là phải nhịp song lang nghe cái cốc mới đặng nhe!

Muốn ca diễn cho có nghệ thuật, làm khán giả hài lòng, bỏ tiền ra mua vé, đâu có dễ.

Gánh bầu Tèo nghèo hơn nhiều! Ghe hát vừa mới cắm sào bên dòng kinh Ngã Bảy mà cô gái năm xưa hổng thấy ra chào... là cả gánh xúm lại khiêng phông màn lên bờ, lấy vải bố bao quanh nhà lồng chợ để đêm nay bổn ban sẽ ra mắt bà con cô bác xã nhà.

Xong, ông bầu mướn một chiếc xe ngựa, treo hai cái bảng quảng cáo hai bên hông.

Trên xe có cái trống chầu, một kép cơm (theo gánh hát làm kép chỉ để được ăn cơm), đánh thùng thùng từ đầu làng đến cuối xóm. Ngựa bị ghìm cương, xe chạy chậm, con nít nó ùa theo reo hò tở mở, mừng gánh hát… mới ‘dzìa’.

Gánh bầu Tèo thường về làng vào tháng Mười Một âm lịch trước khi trời sắp đổ mưa; lúa đổ đầy bồ xong, bà con rảnh rang đến coi đông, nhưng khá lắm gánh hát lưu lại chưa tới một tuần thì vắng hoe, khán giả chỉ loe ngoe chừng chục mống.

Nghỉ hát, tiền chưa chạy đâu được để dọn đi xứ khác thì ông bầu cho đào kép tự kiếm việc mà làm. Ai mướn gì làm nấy như: gặt lúa, vác lúa, đi mót, đi câu, bắt cua, lưới cá.

Nên: “Bầu Tèo hát dở đừng lo.

Sang năm hát khá được đi xe bò.

Bầu Tèo hát dở đừng rầu.

Sang năm hát khá được ngồi xe trâu!”

Ðời nghệ sĩ, nhứt là đào thương cũng ngắn ngủi, tới bốn mươi là quá ‘đát’, trừ trường hợp cực kỳ xuất sắc, thanh sắc vẹn toàn, nhưng nói chung bụi thời gian không ai phủi được, đành phải chuyển qua đào mụ, vai nhì, vai ba…

Bèn lo xa, thôi kiếm một đại gia nào đó để nhờ vả tấm thân hầu đeo đuổi con đường nghệ thuật tới khi không còn hát nổi nữa!

“Thiếu chi rau em ăn rau é?

Thiếu chi chồng em làm bé người ta!”

Vậy mà có người ác tâm, ác khẩu, rằng: ‘Xướng ca vô loại!”

Không thông cảm cho duyên kiếp cầm ca dâng hiến cho đời gì ráo trọi, nỡ bĩu môi chê rằng: “Mới là tiểu thơ đêm trước mà mơi hổng có gạo nấu à nghe, đừng bày đặt nhí nhảnh!”

Lại nhớ, gánh hát về nhà lồng chợ Cái Bè, năm 1958, thời ông Nguyễn Bá Cẩn đang ngồi quận, thuở thanh bình thạnh trị của nền Ðệ Nhứt Cộng Hòa.

Ôi bà con vui hết biết! Tui cũng đi coi hát là phụ nhưng hẹn với em yêu là chánh!

Chờ em cho mãn kiếp chờ, gần kéo màn rồi em mới chịu ló mặt ra, kẻo anh nóng lòng trông đợi bóng ‘chim’?!

Tui nóng lòng thiệt nên làm hết chục mía ghim và hai lon đậu phộng nấu.

Khi khán giả đông bộn, tiếng gõ cồm cộp trên sàn sân khấu, bức màn nhung được kéo lên, hiện ra gác tía lầu son sáng choang dưới ánh đèn măng xông như thể ánh trăng rằm.

Mở đầu tuồng Phạm Công – Cúc Hoa là màn Nghi Xuân Tấn Lực, quần áo rách rưới tả tơi, vá chằng vá đụp, vẻ mặt thiểu não, tay cầm thau nhôm móp méo, dắt nhau chầm chậm quanh sân khấu, rồi xuống tới hàng ghế thượng hạng.

Ðám khán giả nầy, chắc như bắp, là có tiền rủng rỉnh đây, ca điệu: Hoài Tỉnh.

Dạ, cầu xin…

Bà con cô bác nhủ lòng thương

Trẻ thơ côi cút lạc loài

Mẹ sớm qua đời

Thân con cám cảnh mồ côi

Lực ơi, em ráng hát đi, bà con cô bác cho mình ăn cơm, hát đi em.

“Tấn Lực ơi! Ráng nhịn đói chút xíu nữa nghe! Chừng nào bà con cho tiền, chị mua cơm đút em ăn!”

Bà con mếu máo, tháo kim Tây, găm túi áo khỉ, móc ra cho năm đồng nói:

“Nè! Nghi Xuân! Chạy ra trước cửa rạp mua cho thằng Tấn Lực tô bánh canh giò heo ăn đỡ đi nhe! He he!”

Rồi giữa vở diễn, chờ chuyển màn, chuyển cảnh, cái ‘mi cà rô’ treo trên dây ròng rọc căng ngang, thả xuống trước miệng, ông bầu Bảy Cao của đoàn Hoa Sen, quần áo lớn chỉnh tề, thắt ‘cà ra oách’.

Kính thưa khán giả: tuồng ‘Tôn Tẫn giả điên’ sẽ hát đêm mai. Tiện thể, nghệ sĩ Bảy Cao xuống sáu câu vọng cổ, phựt đèn màu, bà con khán giả vỗ tay rào rào…

Lại nhớ năm 1960, tại rạp Ðồng Thinh, tỉnh ly Rạch Giá, đoàn Hữu Tâm của bầu Ba Khuê về, hát tuồng: “Nắm cơm chan máu” của đôi soạn giả Bạch Diệp và Minh Nguyên.

Trần Ai (kép Bửu Tài) phải đi ăn trộm về nuôi Ðỗ Lệ (đào Thanh Hương) bị thiên hạ đánh lỗ đầu, chảy máu…

Em yêu cảm động khóc thút thít, hỉ mũi rột rột! Thiệt là thấy gớm nhe!

“Tróc mã đề thương, ứ ư ứ ư…” “Cấp báo! Cấp báo!”

“Ðiều chi?”

“Dạ, chí nguy! Giặc Hung Nô vượt khỏi biên thùy. Ta, dũng tướng thảy đều tử trận…”

“Lui!” “Thôi rồi!” “Kìa! Ma trêu trước cửa” “Nọ, quỷ lộng sau hè”

Nhưng tin tui đi: “Họa phước đáo đầu chung hữu báo. Cao phi viễn tẩu giả nan tàng.”

(Ở hiền gặp lành, ở ác gặp ác. Bay cao, chạy cho thiệt xa cũng không trốn đâu cho khỏi.)

Đời ai cũng vậy; cũng như một tuồng hát cải lương, trước sau cũng phải hạ màn, vãn hát chớ! Hát hoài ai mà coi? Phải không thưa bà con?

Melbourne.

Đoàn Xuân Thu

Chuyện vợ chồng Tèo qua Úc

Đoàn Xuân Thu

Vợ chồng Tèo và hai thằng cu dân Hốc Bà Tó được thằng em ruột vượt biên từ năm nẩm lãnh qua Úc, mang theo hai vali: một vali quần áo, một vali… tật! Và nói thiệt, đâu riêng gì họ – người Việt mình mới sang nước ngoài, ai mà chẳng mang theo “mấy ký tánh quê mình”. Có cái thương thấy bà, có cái ghét chết mẹ. Ở quê gọi là “tánh hương đồng gió nội”, sang Úc gặp văn minh phương Tây, mấy cái tánh đó nở bung như bông điên điển đầu mùa nước nổi.

Ngày đầu đặt chân tới Melbourne con Mận (vợ Tèo) nhìn quanh, thở dài: Ủa, sao không thấy ruộng lúa, không có cây dừa nào hết trơn hết trọi vậy hè?

Tèo cười hề hề: Ở đây mà thả vịt chạy rông là cảnh sát nó tới hốt liền!

Vậy là hai vợ chồng chính thức bước vào đời “tân di dân”, mang theo nguyên gói tánh Việt Nam mười mấy ký, cộng thêm vài ký cố tật khó gỡ.

Tật so sánh

Chưa kịp học tiếng Anh AMEP 510 giờ, Tèo đã phát huy hết khả năng “so sánh Việt-Úc” bằng giọng mùi như Út Trà Ôn xuống sáu câu vọng cổ:

– Ở Việt Nam tô bún nước lèo số dách 60 ngàn chưa tới 3 đô Úc, ở đây mười lăm đô!

– Ở Việt Nam người ta làm nhanh hơn!

– Ở Úc cái gì cũng cực hết trơn!

Con Mận nghe hoài mệt quá, bèn chặn họng:

– Vậy sao ông không bay về Việt Nam sống cho sướng?

Tèo nín, vài bữa sau lại phát lại. Cái tật này y như bệnh ho gà – hết rồi cũng tái, chưa có thuốc chích ngừa! Nhưng cũng phải thông cảm, qua Úc cái gì cũng mới, cái gì cũng khác, nên so sánh là… tự nhiên.

Tật tiếc của

Một hôm hàng xóm Úc dọn nhà, để tủ ra lề đường. Mắt Tèo sáng lên như bắt được vàng:

– Trời đất, còn tốt chán, sao tụi nó bỏ uổng dữ vậy nè!

Hai vợ chồng xúm lại khiêng vô garage. Ba tháng sau, garage biến thành viện bảo tàng “đồ hàng xóm bỏ”. Thằng con trai hỏi:

– Ba, mình mở tiệm đồ cổ hả?

Người ta gọi The Salvation Army để cho bàn ghế, ghế sofa, tủ, bàn ăn, đồ gia dụng còn sử dụng được. Còn Tèo mở Salvos Stores ngay trong nhà! Cái tật tiếc của này làm Úc thòi lòi nào cũng trố mắt nhìn. Nhưng với Tèo, cái gì còn dùng được Úc bỏ mình thấy còn quý, mình rinh về xài. Đỡ tốn việc gì mà cữ.

Bảo Huân

Tật nói tiếng Anh mắc cỡ

Mười năm ở Úc, tiếng Anh của Tèo vẫn dừng ở mức “How are you” và “Thank you very much”. Đi bác sĩ, ổng “uh, uh, ok ok” liên tục, ra về chẳng biết toa thuốc uống ngày mấy lần.

Con Mận la: Ông sợ gì, người ta đâu có ăn thịt mình! Tèo cãi: Tao sợ nói sai, tụi nó cười tao!

Thật ra, người Úc quý lắm nếu mình chịu nói. Nhưng Tèo cứ ôm sĩ diện, sợ rớt vỡ, nên cuối cùng bệnh nhẹ thành bệnh nặng… vì cứ “to quơ” hoài, không dám mở miệng. Kết quả là đi đâu cũng lầm lẫn, nhưng vẫn… vui như tết, vì mỗi “uh” là một tiếng cười… té ghế

Tật làm quên nghỉ

Qua Úc ai cũng muốn vươn lên, nhưng vợ chồng Tèo thì… vươn hơi mạnh: sáng làm hãng chiều giao pizza, tối Uber Eats.

Tèo nói: Cực chút rồi mai mốt giàu! Con Mận thở dài: Mai mốt giàu chưa thấy, hôm nay thấy mất chữ u. Là sao? Giàu mất chữ u là già chứ sao!

Đến khi đau lưng, mỏi gối, Tèo mới ngộ: cực đâu phải Úc ép, nó lè phè thấy thương vì không bao giờ đói còn mình sợ không có tiền đong gạo cho vợ, cho con. Nhưng cũng phải khen, cái tật ham việc này, dù mệt, giúp họ nhanh chóng hòa nhập vào đời sống Úc, biết tự lo, tự kiếm, tự nuôi…

Tật giữ khư khư văn hoá cũ.

Hễ ai góp ý là Tèo liền: Ở Việt Nam tụi tui làm vậy đó! Con Mận cấm con nói tiếng Anh trong nhà, bắt nói tiếng Việt để “giữ cái gốc”. Khi thằng nhỏ hỏi: “Má ơi, “salt” tiếng Việt là gì? Bà nổi quạu: Trời ơi, con người Việt mà hỏi vậy hả?

Giữ văn hoá là quý, nhưng giữ kiểu “niêm phong” thì thành… cổ vật văn hoá trong nhà. Thực tế, sống ở Melbourne cây bạch đàn đầy đường mà cứ khư khư muốn sắp nhỏ giữ bông điên điển quê nhà như mình? Có muốn cũng không được.

Tật tò mò chuyện thiên hạ

Qua Úc vẫn giữ tánh “biết chuyện thiên hạ cho vui”: Con nhỏ bán thịt ngoài chợ Footscray có chồng Úc thiệt hông? Hèn chi nó nói tiếng Anh bồi như bẻ mía! Nhà nó mua chưa trả hết hả? Thằng Bảy chồng cũ của nó giờ làm gì sống?

Tèo còn sáng chế “đài phát thanh sắc tộc, phát sóng tin hàng xóm miễn phí, 24/7. Người Úc nghe chắc xỉu, vì Úc coi chuyện riêng là chuyện riêng. Ở đây ai cũng lo việc của họ, còn mình cứ lo giùm thiên hạ, quên lo… nhà mình! Nhưng đổi lại, nhờ tò mò, Tèo biết hết chuyện xóm mình, nhậu nghe Tèo kể chuyện mới cũng vui

Tật không dám hưởng

Làm cực cả đời, tới khi có chút tiền lại sợ xài: Thôi, để dành, mai mốt về già tính. Nhưng “mai mốt” đó nhiều khi không bao giờ tới. Người Úc có đồng nào xào đồng đó, có “annual leave” 4 tuần là đi “holiday”, có rảnh là nhậu. Còn Tèo, hễ Mận rủ đi Ballarat coi Úc xưa đào vàng ra làm sao thì Tèo lắc đầu: Thôi, mắc quá! Tối về coi YouTube: Cũng như thiệt mà! Sống tiết kiệm là quý, nhưng sống tằn tiện vắt chày ra nước là… ngu. Úc nói: trẻ muốn chơi mậu lúi, già có lúi muốn chơi mậu xí quách. Ở Úc, 24 tiếng, làm lè phẽ 8 tiếng ngủ 8 tiếng, còn lại 8 tiếng dành cho tứ khoái – không dành, hối hận! Life is short.

Tật “Việt Nam mới qua”

Cái này là đòn tâm lý chí mạng. Hễ ai nói sai tiếng Anh là bị chọc liền: Ê, Việt Nam mới qua hả? Nghe cười đó mà đau. Ai qua Úc cũng từng “mới qua”, đâu có sanh ở Footscray đâu mà biết bấm ATM.

Con Mận nói chí lý: Cười người mới qua là quên mình cũng từng trật, từng run khi tới phi trường Tullamarine, từng cà lăm tiếng Úc khi đi ngân hàng CBA mở “bank account” để nhận tiền trợ cấp an sinh xã hội của Úc! Tèo im ru, không dám cãi lời vợ phán y như mấy thằng Úc.

Kết luận: Thiệt ra, mấy tật đó đâu có nặng nề gì. Nó là vết hằn của người từng sống thiếu thốn quá lâu trong gông cùm CS. Người Việt qua Úc chịu thương, chịu khó, biết lo, biết dành dụm – chỉ cần học thêm chút “lè phè” của người Úc là phẻ re như con bò kéo xe…bò.

Tèo hay đùa với bạn bè: Qua Úc không chỉ đổi passport, mà còn phải đổi tánh nữa nghen! Không phải để thành Úc rặt, mà để sống cho vui, cho khỏe, đỡ stress.

Những buổi chiều ngồi trước hiên nhà ở Footscray ngó mấy hàng cọ đong đưa, nghe tiếng xe chạy ngoài phố, Tèo bật cười: Qua Úc 30 năm rồi mà trong tim tao vẫn còn mùi mắm Hốc Bà Tó! Và đó – là cái duyên, cái tình, cái “tật dễ thương” mà nước Úc cũng không rửa trôi nổi.

Bánh mì thịt Sài Gòn

Khi nói về ẩm thực Việt Nam, không thể không nhắc đến "bánh mì thịt Sài Gòn", một món ăn vừa giản dị, vừa tinh tế, đồng thời mang trong mình câu chuyện lịch sử và văn hóa lâu đời. Bánh mì thịt không chỉ là món ăn nhanh được yêu thích mà còn là biểu tượng ẩm thực của Sài Gòn, nơi sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại, giữa Pháp và Việt Nam hiện hữu rõ nét trong từng ổ bánh mì

Bánh mì Việt Nam có nguồn gốc từ thời kỳ Pháp thuộc. Người Pháp mang bánh mì "baguette" vào Việt Nam.

Chữ “baguette” trong tiếng Pháp có nghĩa gốc là “cái que, cây thon dài”. Nó bắt nguồn từ từ “bague” nghĩa là vòng, nhẫn, hay hình tròn, nhưng sau đó được biến đổi thành “baguette” để chỉ dáng dài, thon và thẳng. Bánh mì baguette được Pháp phổ biến vào thế kỷ 19–20 với vỏ giòn, ruột mềm, hình thanh dài, thường dài từ 55–65 cm.

Người Việt nhanh chóng chế biến bánh mì theo cách riêng, thêm "pate",(Pate chế biến từ thịt xay nhuyễn (thường là gan, thịt heo, thịt gà, hoặc kết hợp nhiều loại) trộn cùng mỡ, gia vị, thảo mộc và đôi khi rượu, sau đó nướng hoặc hấp cho đến khi đông lại), thịt nguội, rau củ và các loại gia vị, tạo nên một món ăn vừa tiện lợi, vừa phong phú hương vị .

Bánh mì thịt Sài Gòn”, dần trở thành đặc sản đường phố, phục vụ từ học sinh, công nhân, đến những người lao động bận rộn.

Điểm độc đáo của bánh mì thịt Sài Gòn là sự kết hợp hài hòa giữa các nguyên liệu. Một ổ bánh mì điển hình gồm ổ bánh mì xẻ dọc, phết bơ hoặc pate, thêm thịt nướng hoặc thịt nguội, dưa leo, cà rốt, củ cải trắng ngâm giấm, rau mùi, và đôi khi thêm chút ớt tươi hoặc nước sốt đặc trưng. Tất cả hòa quyện tạo nên hương vị cân bằng: Béo, mặn, ngọt, chua và thơm, khiến người thưởng thức ngay từ miếng đầu tiên đã cảm nhận được sự phong phú và tinh tế.

Các loại bánh mì thịt Sài Gòn.

Bánh mì thịt Sài Gòn không chỉ là một loại cố định mà còn đa dạng với nhiều biến thể. Một số loại phổ biến gồm:

1. Bánh mì đặc biệt: Kết hợp nhiều loại thịt như thịt nguội, chả lụa, pate và trứng, tạo nên hương vị phong phú, được nhiều thực khách yêu thích.

2. Bánh mì thịt nguội: Chủ yếu gồm các loại thịt nguội, pate và bơ, đơn giản nhưng vẫn hấp dẫn.

3. Bánh mì heo quay: Thịt heo quay giòn da kết hợp cùng rau củ ngâm chua, pate và bơ, mang vị béo, giòn, mặn vừa phải.

4. Bánh mì xá xíu: thịt xá xíu thơm nức mùi ngũ vị, hòa quyện cùng các loại rau và nước sốt đặc trưng.

5. Bánh mì chả cá hoặc gà xé: Những biến thể khác đáp ứng nhu cầu đa dạng của thực khách, đặc biệt là những ai thích hương vị nhẹ nhàng, không quá béo.

Sự đa dạng này cho thấy bánh mì thịt Sài Gòn là món ăn của mọi người, phù hợp với nhiều lứa tuổi, từ trẻ nhỏ đến người lớn, từ những bữa ăn vội trên đường phố đến các bữa trưa nhanh chóng ở văn phòng.

Bánh mì thịt và văn hóa đường phố.

Điều làm nên sự đặc biệt của bánh mì thịt Sài Gòn không chỉ là hương vị mà còn là văn hóa đường phố, nơi mỗi ổ bánh mì gắn liền với hình ảnh những gánh hàng rong, xe đẩy hay tiệm nhỏ xinh bên vỉa hè. Người bán bánh mì trở thành một phần của cảnh quan đô thị Sài Gòn, tạo nên những nét đặc trưng riêng, từ tiếng rao, cách bọc bánh đến cách trang trí rau củ, thịt và sốt.

Bánh mì thịt Sài Gòn cũng là biểu tượng của sự tiện lợi và sáng tạo. Không cần nhà hàng sang trọng hay bàn ăn lớn, chỉ với một ổ bánh mì và một ly trà hay cà phê, người Sài Gòn có thể thưởng thức bữa ăn nhanh nhưng đầy đủ hương vị. Đồng thời, sự linh hoạt trong nguyên liệu và cách chế biến cho phép bánh mì thích ứng với khẩu vị địa phương, hoặc cả thực khách quốc tế.

Bánh mì thịt Sài Gòn trong lòng thực khách quốc tế.

Bánh mì thịt Sài Gòn không chỉ được người Việt yêu thích mà còn trở thành món ăn được thế giới biết đến. Ở New York, Paris hay Sydney, bánh mì Việt Nam xuất hiện tại các tiệm ăn Việt, quán đường phố hay food truck, thu hút cả người bản địa và du khách. Điểm hấp dẫn là giá cả phải chăng, tiện lợi và hương vị đặc trưng. Một ổ bánh mì ngon, đầy đủ thịt và rau, chỉ dao động từ vài đô la, nhưng vẫn khiến thực khách hài lòng về dinh dưỡng và sự cân bằng hương vị.

Một yếu tố khác giúp bánh mì Sài Gòn phổ biến toàn cầu là sự sáng tạo không ngừng của cộng đồng người Việt hải ngoại. Tại nhiều thành phố lớn, bánh mì được cải tiến với nhiều loại nhân, sốt, thậm chí là phiên bản chay hoặc kết hợp phong cách Âu – Á, giúp món ăn vừa giữ bản sắc Việt vừa phù hợp khẩu vị quốc tế.

Bánh mì thịt và giá trị dinh dưỡng.

Không giống nhiều món fast food phương Tây, bánh mì Sài Gòn có giá trị dinh dưỡng tương đối cân đối. Bánh mì cung cấp tinh bột từ ruột bánh, thịt mang đến protein, rau củ và dưa chua bổ sung vitamin, chất xơ và các khoáng chất. Đồng thời, lượng dầu mỡ vừa phải và gia vị tự nhiên giúp món ăn dễ tiêu, phù hợp với bữa ăn nhanh nhưng vẫn đảm bảo sức khỏe. Đây cũng là lý do bánh mì thịt Sài Gòn có thể thay thế nhiều món fast food khác, trở thành lựa chọn hợp lý cho người muốn ăn nhanh mà vẫn ngon và bổ dưỡng.

Tương lai của bánh mì thịt Sài Gòn.

Bánh mì thịt Sài Gòn hiện nay đang ngày càng được ưa thích. Không chỉ xuất hiện trên các vỉa hè, bánh mì còn được phục vụ trong nhà hàng, quán cà phê sang trọng hay chuỗi cửa hàng hiện đại. Các biến thể "gourmet" (Gourmet là từ tiếng Anh, dùng để chỉ món ăn tinh tế, được chế biến cầu kỳ)với thịt cao cấp, sốt đặc biệt hay các loại rau củ nhập khẩu xuất hiện để đáp ứng thị hiếu người sành ăn.

Sự phát triển này không làm mất đi giá trị truyền thống, mà giúp bánh mì thịt Sài Gòn lan tỏa và khẳng định vị thế trên bản đồ ẩm thực quốc tế. Nó trở thành biểu tượng của sự đơn giản nhưng tinh tế, tiện lợi nhưng đầy hương vị, đồng thời phản ánh bản sắc văn hóa và tinh thần sáng tạo của người Sài Gòn

Bánh mì thịt Sài Gòn, từ một món ăn đường phố giản dị, đã trở thành hiện tượng ẩm thực toàn cầu. Nó không chỉ là món ăn mà còn là biểu tượng của lịch sử, văn hóa, và phong cách sống đô thị.

Một ổ bánh mì nhỏ bé, với ruột bánh giòn, pate thơm, thịt nướng hay thịt nguội, rau củ tươi và chút ớt tươi, gói gọn trong đó câu chuyện về Sài Gòn năng động, sáng tạo và hiếu khách, khiến bất cứ ai thưởng thức đều khó lòng quên.

Sự đơn giản, tiện lợi, hương vị hài hòa và giá trị văn hóa làm bánh mì thịt Sài Gòn trở thành món ăn không chỉ của Sài Gòn mà của cả thế giới, minh chứng rằng đôi khi, điều vĩ đại nhất không phải là món ăn cầu kỳ, mà là sự chân thật, gần gũi và tinh tế trong từng ổ bánh nhỏ.

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.

Ba thứ Kiwi

Có một đất nước bé xíu nằm lủng lẳng trên Thái Bình Dương, cách Úc 2230 km một khúc biển rộng bằng mấy ngày lênh đênh tàu cá. Người ta gọi nó là New Zealand, mà dân bản xứ thì gọi thân thương hơn: Aotearoa – “vùng đất của dải dài mây trắng”.

Ừ thì cũng được, nghe văn thơ và lãng mạn như câu hò của xứ quê mình. Nhưng người ngoại quốc thì không cần dài dòng. Họ gọi tất cả bọn họ bằng một chữ duy nhất: Kiwi.

Nghe tới đây, người Việt mới băn khoăn: “Ủa kiwi là trái cây mà? Sao lại gọi người ta là trái cây? Mà trái kiwi có phải là… trái cây đặc sản New Zealand không?”

Rồi còn con chim kiwi, chim mà không biết bay, chân ngắn, bụng bự, đi lạch bạch như mấy chú vịt xiêm mới lớn. Vậy rốt cuộc, kiwi là trái, là chim, hay là người?

Thôi thì bữa nay, ta kể cho rành ba thứ kiwi: trái chua, chim mập, người hiền.

1. Trái Kiwi – chua chua ngọt ngọt như trái thơm của quê mình. Trái kiwi, lần đầu tiên tôi thấy là trong siêu thị Coles của Úc ở Footscray – nó nằm gọn gàng trên khay, vỏ nâu nâu, lông lưa thưa. Ai chưa quen chắc ngán ngẩm, tưởng trái cây hỏng. Nhưng cắt ra bên trong, ruột xanh mướt như lá non, có mấy chấm hột đen tí xíu như hột é.

Ăn thử thì vị chua ngọt thanh thanh, mát rượi cổ họng. Mấy chị người Việt bán trái cây thường bảo: “Ăn kiwi đẹp da, sáng mắt, khỏi lo táo bón!” Nghe xong, bà nội trợ nào mà không xiêu lòng?

Điều thú vị là trái kiwi không phải gốc New Zealand. Nó bắt nguồn từ… Trung Quốc, tên gốc là Dương Đào. Nhưng tới tay người Kiwi, được trồng kỹ càng, chăm sóc chu đáo, nó đổi tên luôn thành “kiwi” – như thể dân xứ này nhận nuôi, cho ăn học đàng hoàng rồi đặt họ theo mình.

Từ đó, trái kiwi trở thành mặt hàng xuất khẩu chiến lược. Ai ăn trái kiwi ngon ở đâu đó trên thế giới mà không biết tới New Zealand là… thiếu hiểu biết!

 

Trái Kiwi

2. Chim Kiwi – là chim nhưng không biết bay. Nói về con chim kiwi, mới thiệt là quái lạ. Trong khi thiên hạ đều có cánh, có lông vũ óng ánh, có giọng hót véo von, thì chim kiwi lại không biết bay, không đuôi, không sắc sảo, cũng không biết gáy sớm như gà trống quê mình. Nó đi lòng vòng trong bụi rậm, mắt kém, mũi to, ngửi rất giỏi, và… bới đất siêu hạng.

Người New Zealand quý con chim này lắm, coi như linh vật quốc gia. Ai dám đụng tới chim kiwi là… không yên với cả nước. Ở mấy viện bảo tàng hay công viên quốc gia, họ làm chuồng tối om, bắt du khách đi nhẹ, nói khẽ, thở khều khều để khỏi làm chim kiwi giật mình. Chăm như chăm baby chưa ăn đầy tháng.

Chim kiwi chỉ sống ở New Zealand. Nó như ông lão trong chuyện cổ tích – lù khù nhưng bền bỉ, hiền lành nhưng không đầu hàng hoàn cảnh. Dân Kiwi thương chim kiwi, một phần vì thấy hình ảnh chính mình trong đó – nhỏ bé, thầm lặng, nhưng cứng đầu không chịu thua ai.

Chim Kiwi

3. Người Kiwi – hiền hòa, không nổ bậy, không nóng nảy. Giờ ta nói tới người Kiwi, tức là dân New Zealand. Cái tên “kiwi” để gọi người bắt đầu từ Thế chiến thứ Nhất khi lính New Zealand ra trận chung với lính Úc, lính Anh. Tụi nó cùng ông cố nội nên không khác nhau mấy. Để dễ phân biệt, người ta gọi lính Úc là Aussie, còn lính New Zealand là… Kiwi – lấy theo con chim biểu tượng quốc gia. Không ngờ cái biệt danh thân mật ấy dính luôn tới ngày nay, đến nỗi dân New Zealand tự nhận mình là Kiwi một cách đầy tự hào. Họ còn in hình chim kiwi lên tiền, lên tem, lên mũ bảo hiểm. Có nơi còn đặt tên quán là “The Happy Kiwi” hay “Kiwi Café” nữa kìa.

Về tính cách, người Kiwi hiền hơn người Úc, nói năng nhỏ nhẹ, không khoe khoang, không nổ, không nói “chuyện lớn tiếng”. Họ yêu thiên nhiên, chuộng công bằng, và cực kỳ kỵ phân biệt chủng tộc.

Nếu hỏi một người Kiwi: “Mày Úc hay Kiwi?” – đảm bảo họ sẽ trả lời một cách rõ ràng, không giỡn mặt: “Tôi là Kiwi!”

Người Úc và Người Kiwi tranh Bảo Huân

Một đất nước, ba nghĩa Kiwi

Trái kiwi, gốc Trung Hoa nhưng lớn lên ở xứ Đông so với Úc; xứ Đoài (so với Los Angeles) mây trắng lắm, trở thành trái cây toàn cầu.

Chim kiwi, không biết bay nhưng sống dai, trở thành biểu tượng tinh thần.

Người Kiwi, hiền lành, không khoe mẽ, sống chậm mà chắc, trở thành thương hiệu quốc gia.

Ba chữ kiwi, ba chuyện khác nhau, nhưng cùng gom lại thành một hình ảnh: New Zealand – nhỏ mà không nhỏ nhen, nhỏ mà có võ, bé mà không yếu ớt, khiêm tốn nhưng không hèn.

Nếu có dịp ghé xứ Kiwi, bạn hãy thử ăn một trái kiwi chính hiệu, đi dạo trong rừng đêm để nghe chim kiwi lục lọi, và dừng chân bên một quán nhỏ để trò chuyện cùng người Kiwi.

Có thể bạn sẽ nhận ra rằng: không cần ồn ào, không cần nổi bật, chỉ cần chân thành – cũng đủ để người ta nhớ mãi Kiwi.

Đoàn Xuân Thu