title

BẠN BIẾT TRỘM VÍA TỪ HỒI NÀO?

Mấy năm gần đây, Toàn nghe câu này ngày càng nhiều ở Sài Gòn, rồi xuống tới miền Tây, lan qua miền Đông.

Trộm vía, em bé dễ thương quá!

Trộm vía, con chị ngoan ghê!

Trộm vía, bé ăn giỏi quá!

Dù cá nhân Toàn nghe thì bản thân hơi chướng khí âm binh một chút, nhưng thôi, miền Nam mình sính lạ xưa nay cũng đâu phải chuyện gì mới. Chỉ là Toàn tự hỏi, hồi nhỏ ở miền Nam xứ mình có nghe ông bà, cha mẹ nói trộm vía đâu?

Nghiên cứu chữ nghĩa thì thấy đây là cách nói quen thuộc ở miền Bắc. Người miền Bắc nói trộm vía thì không có gì lạ, ngôn ngữ vùng miền mà. Câu này gắn với quan niệm về hồn vía, thường được đặt trước lời khen, nhất là khen con nít, để tránh lời khen trở thành điều không may.

Người miền Nam trước giờ cũng kiêng quở, cũng tin hên xui, cũng có chuyện hồn vía chớ đâu phải không. Chỉ có điều là cách nói khác. Thấy một đứa nhỏ bụ bẫm, trắng trẻo, dễ thương, người Nam nhiều khi không khen thẳng.

Trời đất, thằng nhỏ gì coi thấy ghét!

Con nhỏ gì xấu dữ vậy trời!

Cái mặt coi ghét hông!

Người địa phương khác nghe không biết thì tưởng chê thiệt, nhưng thiệt ra là cưng muốn chớt. Đó là kiểu nói ngược rất quen trong lời ăn tiếng nói miền Nam. Thương thì nói ghét, đẹp thì giả bộ nói xấu, vừa là cách biểu lộ tình cảm, vừa có cái ý đừng khen thẳng quá, coi chừng quở.

Còn chuyện cầu may, vùng đất phương Nam này cũng có những chữ rất quen như lấy hên, lấy may.

Mua giùm tui một tờ lấy hên.

Bán mở hàng cho chị lấy hên.

Đầu năm làm chuyện này lấy hên.

Lấy hên, lấy may không hoàn toàn đồng nghĩa với trộm vía. Một bên thiên về cầu may, mong chuyện thuận lợi. Một bên thường đi với lời khen để tránh điều không lành.

Giờ thì bán được miếng đất cũng trộm vía, da đẹp cũng trộm vía, bán hết nồi nước lèo cũng trộm luôn vía.

Riết rồi Toàn cũng tự hỏi, ủa hồi trước người miền Nam mình mừng chuyện làm ăn thuận lợi thì nói gì?

Hên quá.

May quá.

Ơn trời.

Nhờ ông bà độ.

Nói để cùng hiểu rồi tự giác ngộ, không có kỳ thị hay ghét gì chữ nghĩa vùng miền. Chỉ là những cách nói vốn không quen với nhiều thế hệ người miền Nam đang xuất hiện ngày càng dày, trong khi những câu đậm chất miền Nam như coi thấy ghét chưa, xấu dữ hông, thương mà nói ngược, cưng mà làm bộ chê, lại nghe ít dần, tiếng nói mỗi vùng sẽ bớt đi một chút màu sắc riêng.

Tục ngữ phong dao Việt Nam có câu "để lâu cứt trâu hoá bùn".

Rồi biết đâu mai mốt bà ngoại nói:

Trời ơi, cái thằng nhỏ gì coi thấy ghét quá!

Nó lại tưởng bà ngoại đang ghét nó thiệt.

Toan Cao