title

MÃI NỢ MỘT LỜI TẠM BIỆT

Với … Mãi Nợ Một Lời Tạm Biệt …

Ròm có cảm giác nhà làm phim đã chọn một con đường rất khôn ngoan, đó là nhìn biến cố 30/4/1975 qua đôi mắt của một đứa trẻ.

Cu Đen không biết cộng sản hay quốc gia, không hiểu thắng hay thua, cũng chẳng biết thế nào là ý thức hệ. Nó chỉ biết thương bà nội, thương mái nhà của mình và rồi một ngày bị cuốn khỏi quê hương mà chưa kịp nói một lời từ biệt.

Chọn đôi mắt trẻ thơ làm lăng kính như thế có một hiệu quả rất lớn, những góc cạnh chính trị của cuộc chiến được làm mềm đi, còn lại tình bà cháu, gia đình, quê hương, mất mát và ký ức. Chính cách kể ấy khiến câu chuyện có thể đi vào lòng người Việt thuộc nhiều thế hệ và ở cả hai phía của một lịch sử vẫn còn nhiều tranh cãi. Các bài giới thiệu và phê bình phim tại Việt Nam cũng mô tả rất rõ cách bộ phim biến biến cố lịch sử thành câu chuyện về một gia đình bị chia lìa, thay vì đặt trọng tâm vào cuộc đối đầu chính trị…

Vì vậy, Ròm nghĩ sẽ không quá đáng nếu hiểu Mãi Nợ Một Lời Tạm Biệt như một lời mời gọi hòa hợp, hòa giải, đặc biệt hướng đến cộng đồng người Việt hải ngoại — từ thế hệ đã trực tiếp trải qua biến cố 30/4/1975 cho tới những người trẻ sinh ra và lớn lên ở nước ngoài.

Nhưng ở đây có một câu hỏi đáng suy nghĩ:

“Hòa giải có đồng nghĩa với việc phải làm nhạt đi nguyên nhân lịch sử đã tạo ra cuộc chia lìa hay không?”

Mãi Nợ Một Lời Tạm Biệt đã được phát hành rộng rãi tại Việt Nam từ ngày 11/9/2026. Điều đó tự nó không chứng minh rằng phim được cho chiếu vì mang thông điệp hòa giải. Nhưng ít nhất nó cho thấy cách kể của bộ phim — tình thân, nguồn cội, ký ức và nỗi đau của một đứa trẻ sau ngày 30/4/1975 — là một cách kể có thể xuất hiện chính thức trên màn ảnh Việt Nam hôm nay…

Muốn biết giới hạn của cái gọi là “hòa hợp hòa giải” nằm ở đâu, Ròm lại nghĩ đến một phép thử rất đơn giản:

“Thử đem Từ Tro Tàn Chiến Tranh của đạo diễn Thanh Tâm về Việt Nam xin trình chiếu rộng rãi xem sao.”

Bộ phim ấy cũng nói về chiến tranh, mất mát và những người Việt phải rời quê hương. Nhưng nó không nhìn lịch sử bằng đôi mắt ngây thơ của một đứa trẻ. Nó chủ động ghi lại ký ức của quân dân cán chính Việt Nam Cộng Hòa, những hệ quả sau biến cố 30/4/1975 và đưa ra những phán xét chính trị trực diện hơn rất nhiều. Chính những người thực hiện và giới thiệu phim cũng không che giấu mục tiêu ấy…

Nếu một ngày Từ Tro Tàn Chiến Tranh cũng có thể đường đường chính chính được trình chiếu tại Sài Gòn, Hà Nội, Đà Nẵng … nếu người trong nước được quyền nghe một ký ức khác về cùng một cuộc chiến rồi tự mình suy nghĩ và phán xét, thì lúc ấy hai chữ “hòa giải” mới thật sự đáng để chúng ta bàn tới.

Bởi hòa giải không nên có nghĩa là một bên được kể câu chuyện của mình với điều kiện phải kể sao cho bên kia cảm thấy dễ nghe.

Hòa giải thực sự phải bắt đầu từ khả năng chấp nhận rằng cùng một lịch sử có thể tồn tại những ký ức khác nhau.

Mãi Nợ Một Lời Tạm Biệt có thể là một bước đi đẹp về tình người. Nhưng muốn biết chúng ta đã đi được bao xa trên con đường hòa hợp hòa giải, cứ thử đặt bên cạnh nó Từ Tro Tàn Chiến Tranh của cô đạo diễn Thanh Tâm.

“Lúc đó mới biết đá, biết vàng.”

Ròm - 14/9/2026

Toronto, ON