title

Chè Nước Sôi

Có những thứ mình tưởng đã gạt lại được bên kia đại dương, vậy mà không hiểu sao nó cứ lén lút tìm đường mò về - giống như một sợi dây tơ, chăng tít tắp mà buộc chặt đâu đó trong lòng mình. Mình càng đi xa, nó càng thả dây dài ra, dài tới mức tưởng đâu đã đứt. Vậy mà lâu lâu, từ đầu dây bên kia, đất mẹ lại giật nhẹ một cái - nghe một tiếng Việt quen quen, thấy một món ăn cũ, bắt gặp một chữ viết sai sai - vậy thôi mà nguyên cái thân mình rung lên bần bật, như bị ai gọi tên từ trong ký ức.

Tui là người Việt Nam. Sống ở xứ Mỹ này bao nhiêu năm đi nữa thì cái mũi tẹt, cái da vàng vẫn tỉnh bơ bám theo, không thèm xin phép ai hết. Có những thứ mình muốn quăng bớt cho nhẹ lòng, nhưng cái gốc thì nó không chịu buông. Nó nằm im đó, lâu lâu trở mình một cái, làm mình nhớ quê tới nghẹn họng. Tự nhiên nhớ Sài Gòn, nhớ tiếng Việt, nhớ một cái gì đó không gọi tên được. Cảm giác nó là lạ, giống hồi nhỏ lên cơn suyễn giữa đêm - ngực nghẹn lại, thở không ra hơi, phải ngồi dậy hít một hơi thiệt sâu rồi tự dỗ mình: "Từ từ, thở đi bà nội, không thôi quê hương chưa kịp về đã xuống chầu tiên tổ!"

Mà cái chuyện giữ tiếng Việt trong nhà tui cũng có sắc màu hơi đặc biệt. Con gái tui ở nhà với tui tới bốn tuổi, quanh quẩn chỉ nghe toàn tiếng Việt. Vậy mà coi phim hoạt họa một hồi, nó tự học tiếng Mỹ mình ên. Chở nó ra thư viện, thấy đám con nít Mỹ đang chơi là nó nhào vô nhập bọn tỉnh queo. Hai đứa nói chuyện bằng thứ ngôn ngữ "Mỹ con", đứa ngọng kiểu này, đứa ngọng kiểu kia, vậy mà hiểu nhau rắp rắp. Chắc trẻ con có một thứ ngôn ngữ quốc tế riêng, người lớn học cả đời chưa chắc bằng.

Tới lúc vô lớp Pre-K, những màn "chuyển ngữ" của nó bắt đầu làm bà mẹ này nhiều phen đứng hình. Có bữa đi học về, nó chạy tới phán một câu xanh rờn:

"Mommy, con muốn ăn chè nước sôi!"

Tui khựng lại. Chè thì tui biết. Nước sôi tui cũng biết. Nhưng "chè nước sôi" là cái món gì trời? Hỏi tới hỏi lui một hồi mới vỡ lẽ: nó đem nguyên cái cú pháp tiếng Anh ráp ngược vô tiếng Việt, thế là món "chè sôi nước" của má nó, qua một vòng trong cái đầu Mỹ con, biến thành "chè nước sôi". Tui nghe xong bật cười. Con nhỏ cũng cười theo, tỉnh bơ như không có chuyện gì xảy ra. Một đứa nhỏ lớn lên giữa hai dòng nước, có lúc chẳng biết tiếng nào đang cầm tay lái.

Nhưng đó mới chỉ là màn khởi động.

Có lần nó tập đọc chữ "cò". Tui ngồi kế bên, trong bụng mừng thầm, tưởng đâu tiếng Việt của con mình bắt đầu có tương lai. Nó nhìn chữ, lấy hơi đánh vần rất tự tin:

"Cờ o co sắc cò."

Tui với ba nó trố mắt nhìn nhau.

"Ủa? Huyền mà con!"

Nó vẫn tỉnh bơ. Đối với nó, dấu sắc hay dấu huyền chắc cũng không quan trọng lắm, miễn cuối cùng ra được chữ "cò" là coi như thành công. Hồi nhỏ ở quê tui từng nghe người ta kể chuyện đánh vần tiếu lâm "trờ âu trâu huyền bò" cho vui miệng, không ngờ mấy chục năm sau, cái phiên bản nâng cấp đó lại chạy thẳng vô nhà mình, không báo trước một tiếng.

Chưa hết đâu. Cô giáo cho bài tập điền vào chỗ trống, câu hỏi là: "Chiều nay mẹ em đi thăm..." Tui nghĩ bụng câu này dễ ợt. Ai dè con nhỏ hí hoáy viết một hồi, rất nghiêm túc điền vô: "Con bò."

Tui đọc xong muốn té ghế.

"Chiều nay mẹ em đi thăm con bò."

Ủa? Mẹ nào mà rảnh rỗi đi thăm con bò không biết?

Con nhỏ thì tỉnh bơ, cắm cúi làm bài tiếp theo, như thể vừa viết xong một câu chuyện hết sức bình thường.

Lại có lần tui lấy tờ khai sinh của ba nó ra, chỉ cho nó coi nơi sinh. Trên giấy ghi "Kiên Giang". Nó đọc tới đọc lui một hồi, rồi long trọng tuyên bố quê quán của ba nó là xứ... "Kiến Vàng". Ba nó nghe xong chắc trong bụng có cả đàn kiến đang bò. Kiên Giang. Kiến Vàng. Thôi thì cũng được, ít ra qua miệng con nhỏ, quê quán của ba nó nghe còn sinh động hơn bản gốc.

Nhưng câu làm tui nhớ dai nhất, lại là một câu tiếng Anh. Hồi đó chụp hình xong đâu có điện thoại coi liền như bây giờ, phải đem cuộn phim ra tiệm rửa. Một bữa nó nói chuyện với bạn, tỉnh rụi:

"My dad leaving to wash picture."

Tui nghe xong đứng hình tại chỗ. Ba nó có đem hình đi giặt hồi nào đâu! Trong đầu tui lập tức hiện ra cảnh ổng đứng trước máy giặt, bỏ mấy tấm hình vô, cho thêm chút xà bông, bấm nút "Normal Wash", rồi đứng chờ hình nó vắt xoay trong lồng giặt - tự nhiên mắc cười muốn chết. Nhưng tui không sửa lưng nó liền. Tui chỉ đứng nghe. Nó biết "rửa hình" trong tiếng Việt. Nó biết "wash" là rửa, "picture" là hình. Nó chỉ lấy những chữ mình có sẵn, ráp lại theo cách của một đứa nhỏ đang học cả hai thứ tiếng cùng lúc.

Những chuyện như vậy cứ nối đuôi nhau trong căn nhà nhỏ. Có lúc tiếng Anh thắng thế, có lúc tiếng Việt trồi lên, có lúc hai đứa bắt tay nhau đẻ ra những câu mà người lớn nghe xong chỉ còn biết ôm bụng cười.

Nhưng đâu phải lúc nào tui cũng cười nổi. Có bữa đi làm về mệt, nó lại buột miệng nguyên câu tiếng Anh giữa bữa cơm, tui gắt lên một tiếng, biểu nói tiếng Việt lại coi, giọng chắc không dễ nghe gì. Con nhỏ im re, cúi mặt ăn cơm. Tối đó tui nằm nghĩ lại, thấy mình kỳ cục - mình muốn giữ cái tiếng của quê hương cho nó, mà lại giữ bằng cách quát nó. Không biết bữa đó nó có nhớ không, chớ tui thì nhớ hoài.

Từ đó tui ráng bớt ép con. Tui vẫn muốn nó biết tiếng Việt, nhưng không còn muốn biến tiếng Việt thành một thứ bài tập mà nó phải làm cho đúng để khỏi bị mẹ la. Tui chỉ sợ một ngày nào đó nó không còn hiểu tiếng của ông bà, không biết kêu "má", kêu "ba", không biết những câu thương yêu rất đỗi bình thường trong tiếng Việt mà khi dịch qua tiếng Anh, tự dưng nghe lạnh đi một khúc. Bởi vậy tui mới gửi nó vô nhà thờ học thêm chữ Việt. Không phải để nó thành nhà văn hay giáo sư Việt ngữ gì. Chỉ mong nó giữ lại được một chút tiếng nói của gia đình. Một chút thôi cũng được.

Rồi con cũng lớn.

Đứa nhỏ từng nói "chè nước sôi", từng đánh vần "cờ o co sắc cò", từng viết "con bò" vô bài tập, từng khiến ba nó đi "wash picture", từng biến Kiên Giang thành Kiến Vàng... bây giờ đang học đại học, sống trong ký túc xá. Cũng như tui ngày xưa từng ở ký túc xá. Chỉ khác là ngày xưa tui đi học với cái đầu đầy mộng tưởng và cái túi tiền lép xẹp. Còn nó đi học với cả một dàn hậu thuẫn phía sau, lâu lâu mới mò về nhà "ngoại giao" để xin thêm viện trợ.

Con cái lớn nhanh thiệt. Lúc nhỏ thì cứ bám riết lấy mình. Lớn lên thì bám cái cửa phòng ký túc xá. Hồi nó còn nhỏ, mình chỉ mong nó mau lớn để mình được rảnh tay rảnh chân. Tới chừng nó lớn thiệt rồi, mình mới hiểu cái chữ "rảnh" đó, đôi khi nó buồn dữ lắm.

Có những hôm tui bước vô phòng con, nhìn cái giường trống, cái bàn trống, mấy món đồ nằm im lìm, mà tự nhiên hụt một nhịp thở, y như cái bữa lên cơn nhớ quê ngày trước - chỉ khác lần này không phải nhớ Sài Gòn, mà nhớ một đứa nhỏ từng chạy rần rần trong chính căn phòng đó. Con mình đâu có khổ sở gì, nó đang có một cuộc đời rộng hơn, có cơ hội học hành, có một tương lai của riêng nó mà ngày xưa tui chưa chắc dám mơ tới - tui mừng thiệt tình. Chỉ là trong cái mừng đó, tự nhiên có một khoảng trống chen vô, không mời mà tới.

Nhà vẫn vậy. Cái bàn vẫn đó. Căn phòng vẫn đó. Chỉ có tiếng "Mommy!" là không còn vang lên thường xuyên nữa.

Hai người già ngồi giữa một căn nhà từng đầy tiếng trẻ con, tự nhiên lại đâm ra thèm nghe những câu nói sai ngày trước. Ngày đó nghe, chỉ biết cười. Bây giờ nhớ lại mới thấy, đó chính là những âm thanh đẹp nhất của một thời con còn bé bỏng.

Có lẽ làm cha mẹ nơi xứ người là vậy đó. Mình đưa con đi thật xa để nó có một tương lai rộng hơn, rồi tới một ngày nó thật sự bước hẳn vào cái tương lai đó, mình đành đứng lại phía sau mà nhìn theo, thấy nó rõ mồn một trước mắt mà xa như cách nhau một thế hệ.

Mình cứ tưởng mình là người dạy nó tiếng của quê hương. Tới chừng nó xách vali đi, mới nhận ra hóa ra suốt bao năm nay, chính nó mới là đứa dạy mình cách buông tay - mà dạy hồi nào mình cũng không hay.

Để rồi một ngày, mình chợt nhận ra mình đã sống cả một đời giữa hai bờ cõi: một nơi mình đang ở, và một nơi mình chưa từng thật sự rời khỏi. Ngày xưa tui sợ con mình lớn lên sẽ mất tiếng Việt. Sau này mới hiểu, tiếng Việt không chỉ nằm trong chuyện nói đúng hay sai. Nó nằm trong chữ "má", chữ "ba", trong cái giọng con gọi mình lúc còn nhỏ, trong những câu nói lộn xộn mà chỉ có người trong nhà mới hiểu.

Quê hương đôi khi đâu cần mình phải quay về. Chỉ cần một chữ "Kiên Giang" bị đọc trẹo thành "Kiến Vàng", một chữ "cò" mà dấu nào gắn vô cũng cứ ra cò, hay một câu "wash picture" ngây ngô... cũng đủ để cái sợi dây vô hình bên kia đại dương giật nhẹ một cái.

Nhẹ thôi.

Mà đau thì nguyên người biết.

Còn tui, nếu một ngày nào đó con gọi điện về rồi nói: "Mommy, con muốn ăn chè nước sôi" - tui thề tui không sửa nữa. Tui sẽ chạy vô bếp nấu cho nó một nồi thiệt ngon, cho nó ăn, rồi hai mẹ con ngồi cười. Có những thứ, lúc còn có thì mình chỉ thấy nó mắc cười. Tới khi mất rồi, mới biết đó là tiếng của một thời mình thương nhất.

Có ai trong quý vị cũng đang sống giữa hai thứ tiếng, hai quê hương, hai thế hệ như tui không? Kể tui nghe với. Biết đâu trong cái sự "mất gốc" tưởng chừng của người này, lại đang có một cọng rễ mới, âm thầm mọc lên trong lòng người kia.

Hong Khuu, 07/09/2026