title

Kênh đào Funan Techo, chiếc đinh cuối cùng đóng vào cỗ quan tài của ĐBSCL, tại Cambodia gia tăng tốc độ

Sau hơn hai năm đắp chiếu, nhiều người cứ tưởng dự án này sẽ chìm lỉm vì Trung Quốc không mặn mà nữa... Dự án này có tổng vốn đầu tư ước tính khoảng $1.2 tỷ đô. Tập đoàn Cầu đường Trung Quốc (CRBC) là nhà thầu chính, trong khi Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc là đơn vị cho vay chủ chốt.

Sau lễ khởi công mang tính biểu tượng vào tháng 8/2024, dự án đã chậm rồi dừng lại do các vấn đề nạo vét, khảo sát địa hình và thương lượng đền bù đất đai cho người dân. Tuy nhiên, từ cuối tháng 10 bước sang đầu tháng 11/2026, chính phủ Cambodia đã công bố kế hoạch hành động mới nhằm tăng tốc dự án.

Tỉnh trưởng tỉnh Takeo (ông Vy Samnang) và Bộ Giao thông Công chính Cambodia xác nhận lực lượng thi công sẽ mở rộng và đồng loạt nạo vét tại 11 vị trí cùng một lúc trong tháng 11/2026. Việc triển khai nhiều mũi giáp công này nhằm đẩy nhanh tốc độ giải phóng mặt bằng và tiến độ thi công.

Dự án có tổng chiều dài 180 km kết nối từ sông Mekong ra biển Kep. Phân đoạn 2 (đoạn dài hơn nối thẳng ra biển) đã được ký kết liên doanh theo kiểu PPP với đối tác Trung Quốc (Cambodia nắm 51% cổ phần kiểm soát, Trung Quốc giữ 49%) và đang áp dụng chiến lược "giải phóng đến đâu, đào đến đó" để tránh lãng phí thời gian.

Thủ tướng Hun Manet tái khẳng định sẽ hoàn thành toàn bộ mạng lưới vận tải đường thủy mang tính chiến lược này vào giai đoạn 2028–2029 bất chấp các lo ngại về môi trường ở hạ nguồn hay gánh nặng tài chính.

Từ khi chuẩn bị cho đến lễ khởi công năm 2024, nhiều chuyên gia đã đánh giá dự án này là một thảm hoạ cho đồng bằng sông Mekong, là cây đinh cuối cùng đóng vào cỗ quan tài cho vựa lúa miền Nam Việt Nam.

Sự lo ngại của Việt Nam đối với dự án kênh đào Funan Techo là hoàn toàn có cơ sở khoa học và mang tính sống còn đối với an ninh nguồn nước cũng như sinh kế của hơn 17 triệu người dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).

Các chuyên gia môi trường và Ủy ban Sông Mekong Việt Nam đã chỉ ra những tác động tiêu cực, đa chiều mà công trình này có thể gây ra cho hạ nguồn:

1. Suy giảm nghiêm trọng nguồn nước ngọt và phù sa

-Mất nước mùa khô: Kênh đào có chiều rộng 100m, sâu 4.7m, cho phép tàu tải trọng đến 3.000 tấn lưu thông. Để vận hành hệ thống âu thuyền kiểm soát mực nước, kênh sẽ cần một lượng nước ngọt khổng lồ rút từ sông Bassac và sông Mekong. Vào mùa khô, điều này sẽ làm trầm trọng hơn tình trạng thiếu nước vốn đã rất gay gắt tại ĐBSCL.

-Giảm lượng phù sa: Việc thay đổi dòng chảy tự nhiên sẽ giữ lại một lượng lớn bùn cát, phù sa dồi dào trên lãnh thổ Cambodia. Thiếu phù sa, đất đai miền Tây Việt Nam sẽ mất đi nguồn dinh dưỡng tự nhiên để canh tác nông nghiệp. Các vụ lúa chắc chắn sẽ giảm năng suất, thuỷ sản cho xuất cảng và cho thị trường nội địa cũng sụt giảm rất lớn.

2. Sạt lở bờ sông và xâm nhập mặn lấn sâu

-Hạ thấp mực nước: Khi dòng chảy từ thượng nguồn đổ về sông Tiền và sông Hậu bị suy giảm, mực nước sông tại ĐBSCL sẽ bị hạ thấp. Điều này làm thay đổi cấu trúc địa chất bờ sông, dẫn đến nguy cơ sạt lở bờ sông, bờ biển diễn ra với tần suất và quy mô lớn hơn.

-Nước biển lấn sâu: Mực nước sông ngọt thấp tạo điều kiện cho thủy triều đẩy nước biển vào sâu trong nội đồng. Tình trạng xâm nhập mặn sẽ đến sớm hơn, kéo dài hơn, phá hủy các vùng trồng cây ăn trái đặc sản và các cánh đồng lúa trọng điểm của Việt Nam.

3. Đe dọa hệ sinh thái và đa dạng sinh học

-Mất đi vùng lũ tự nhiên: Kênh đào cùng hệ thống đê bao kèm theo có thể làm thay đổi hoàn toàn vùng ngập lũ tự nhiên ở hạ lưu. Các loài cá di cư, nguồn sinh kế và đạm chính của vùng, sẽ mất đi bãi đẻ và đường di cư tự nhiên.

Phía Việt Nam nhiều lần đề nghị Cambodia chia sẻ đầy đủ thông tin chi tiết về thiết kế, vận hành và phối hợp với Ủy ban Sông Mekong Quốc tế (MRC) để tiến hành đánh giá tác động xuyên biên giới một cách minh bạch, nhưng trên thực tế đang tồn tại một khoảng cách rất lớn về mức độ minh bạch và quan điểm pháp lý, khiến phía Việt Nam liên tục phải lên tiếng "quan ngại".

Cựu Thủ tướng Hun Sen và Thủ tướng đương nhiệm Hun Manet từng nhiều lần khẳng định mạnh mẽ rằng Cambodia "không cần phải xin phép nước nào" để xây dựng công trình trên lãnh thổ của mình.

MRC hiện vẫn đang cố gắng đóng vai trò cầu nối, thúc đẩy các nhóm kỹ thuật của cả hai bên phối hợp để làm rõ các số liệu nạo vét, nhưng tiến trình này chạy sau rất nhiều so với tốc độ mà Cambodia và Trung Quốc đang đẩy mạnh.

Về mặt chiến lược, kênh Funan Techo sẽ củng cố mối quan hệ giữa Cambodia và Trung Quốc, đồng thời gia tăng tầm ảnh hưởng của yếu tố Trung Quốc trong cán cân quyền lực khu vực.

Do đó, Việt Nam sẽ cần phải cân nhắc đến các diễn biến dọc theo biên giới phía tây của mình, đặc biệt là trong bối cảnh vẫn còn tồn tại những tranh chấp chưa được giải quyết ở phía đông, trên khu vực Biển Đông.

Và cứ theo đà này, nếu không có gì thay đổi, thảm hoạ cho dân miền Tây và cả nước có thể thấy ngay trước mắt.

FB Uyen Vu