title

GIẤC MƠ MỸ MÀ NHỮNG NGƯỜI VIỆT ĐI TRƯỚC ĐẾN ĐÂY ĐỂ TÌM - LIỆU NÓ CÒN KHÔNG?

Hôm nọ là đám giỗ chồng của dì Kammy mà cả bọn quen gọi là chú Tư, nên dì mời mọi người qua ăn. Trên bàn thờ, tấm hình chú đã ngả màu, khói nhang bay lên nhè nhẹ. Bác Don ngồi thẫn thờ nhìn tấm hình bạn mình, bởi vì bác với chú Tư là bạn thân từ cái ngày cả hai còn chân ướt chân ráo mới đặt chân tới Mỹ. Trên bàn thì đồ ăn đầy đủ, có cả mấy món mà Dì Kammy nói "hồi xưa ổng thích ăn nhất".

Mọi người ăn được một lúc, Dì Kammy ngồi kể, giọng bồi hồi. "Tụi con biết không, hồi dì với chú Tư mới qua, cực lắm. Mà lạ, cực mà vui. Ổng đi làm hãng, tiếng Anh có rành gì đâu, vậy mà lương đủ nuôi cả nhà, còn dư gửi về Việt Nam. Dì thì làm nail, làm hãng may, tối về tay tê cứng. Vậy đó, mà mười mấy năm sau, hai vợ chồng mua được cái nhà. Nhỏ xíu thôi, mà là nhà của mình, con à."

Dì dừng lại, nhìn ra con đường trước nhà, giọng khẽ đi: "Cái nước Mỹ hồi đó... khác bây giờ nhiều lắm mấy đứa ơi. Hồi đó để chiếc xe đạp trước sân, sáng ra nó vẫn còn. Con nít đi bộ tới trường, chơi ngoài đường tới tối. Tiệm tùng của người mình mở ra, cửa còn không cần khóa kỹ. Còn bây giờ..." Dì bỏ lửng câu nói, lắc đầu.

Bác Don tiếp lời bạn mình, giọng chùng xuống: "Ừ, hồi đó tao với thằng Tư mới qua, hai đứa ở chung một cái apartment cũ, làm chung một cái hãng. Nghèo rớt mồng tơi mà tin tưởng dữ lắm. Tao còn nhớ thằng Tư hay nói: 'Ráng đi mày, cái xứ Mỹ này nó công bằng, mình chịu cày thì đời con mình sẽ khá.' Mà nó nói đúng thiệt. Tụi tao tay trắng qua đây, vậy mà nuôi được con cái nên người. Cái lời hứa đó, hồi đó, nó có thiệt tụi bay à. Chớ đâu phải nói cho vui."

Mình với Barry ngồi nghe, cả hai đều thuộc lứa sau, mình mới qua sau này, Barry thì qua lúc còn nhỏ xíu, nên chỉ biết cái nước Mỹ mà mấy chú mấy dì kể lại qua lời kể. Mình ngồi im, thấy trong cái không khí đám giỗ ấm áp này có một nỗi niềm gì đó rất sâu.

Barry bỗng lên tiếng, mà lần này cũng nhẹ nhàng thôi, không gân cổ cãi như mọi khi. "Con hiểu ý bác Don với dì. Nhưng con nghĩ mình cũng đừng lý tưởng hóa quá khứ quá. Hồi đó đâu phải thiên đường. Cũng đầy kỳ thị, cũng khó khăn đủ điều. Với lại cái khẩu hiệu 'làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại', nhiều người nghe ra lại là muốn quay về cái thời mà không phải ai cũng được đối xử công bằng. Nên con thấy nó không đơn giản đâu."

Bác Don hơi nhíu mày, nhưng hôm nay ở trước bàn thờ bạn, bác không nổi nóng. Bác chỉ nói chậm rãi: "Barry à, tao là người sống qua cái thời đó, chớ không phải đọc trong sách ra. Tao biết chớ, hồi đó cũng có kỳ thị, có nước mắt, có những đêm nhớ quê nhà muốn khóc luôn. Tao đâu có mơ hồ. Nhưng cái tao tiếc, không phải chuyện đảng này đảng kia, cũng không phải chuyện màu da. Cái tao tiếc là một cái cảm giác. Cái cảm giác rằng hễ mình chịu khó làm ăn tử tế, thì cái xứ này nó không phụ mình. Còn tụi con bây giờ, ra trường ôm tấm bằng mà ba mẹ trả tiền gần cả đời, vậy mà mua không nổi căn nhà ở ngay cái thành phố tụi con lớn lên. Cái mà chú Tư làm được sau mười mấy năm, tụi con bây giờ hai chục năm chưa chắc có. Tao tiếc cái đó thôi."

Ông Joe, nãy giờ ngồi im gắp đồ ăn, bỗng chen một câu tỉnh rụi: "Ủa mà tui thấy kỳ nè. Hồi tụi mình mới qua, nghèo hơn bây giờ nhiều, mà sao hồi đó thấy dễ thở hơn ta? Bây giờ tụi nhỏ đồ đạc đầy đủ, điện thoại xịn, xe đẹp, mà đứa nào cũng lo âu, cũng thấy ngộp. Cái gì nó ngược đời vậy?"

Cả bàn lặng đi. Mình ngồi ngẫm câu hỏi ngơ ngơ của Ông Joe, thấy nó chạm đúng cái mạch ngầm của cả buổi chiều nay.

Bởi vì mình thấy, cả Bác Don lẫn Barry đều nắm một phần sự thật. Barry đúng ở chỗ, quá khứ không phải màu hồng, và cái tật của con người là hay nhớ cái đẹp mà quên cái khổ, nên ký ức nào cũng long lanh hơn sự thật một chút. Chuyện đó có. Nhưng Bác Don, người đã sống qua cả hai thời, cũng chạm tới một điều rất thật: cái lời hứa "chịu khó thì sẽ có tương lai" ngày xưa nghe chắc nịch bao nhiêu, thì bây giờ tụi con cái tụi mình lại chông chênh bấy nhiêu. Ngay cả những bậc cha mẹ Việt bây giờ, nhiều người cũng ngập ngừng khi nói câu đó với con, không phải vì hết thương con, mà vì chính họ cũng không còn chắc nó còn đúng như xưa.

Và đây, mình nghĩ, mới là cái lõi mà người ta hay cãi nhau mà quên mất. Cái mà thế hệ chú Tư, thế hệ Bác Don, Dì Kammy khao khát, gọi cho đúng tên, không phải là giấc mơ giàu sang. Mà là giấc mơ về một nơi mà sự cố gắng của mình được đền đáp một cách công bằng. Một nơi mà một người tay trắng vẫn có quyền tin rằng đời con mình sẽ sáng hơn đời mình. Cái niềm tin đó, chính là ngọn lửa mà thế hệ các chú các dì đã ôm khư khư mà vượt cả một đại dương để mang tới đây.

Và bây giờ, ngồi ở cái bàn giỗ này, mình thấy cái ngọn lửa đó đang được chuyền tay ngay trước mắt mình. Từ bàn tay đã chai sạn của Bác Don, của Dì Kammy, của chú Tư nằm trong tấm hình kia, sang tay của tụi mình, cái lứa sau như mình với Barry. Câu hỏi không phải là cái ngọn lửa đó ngày xưa có sáng hay không, nó sáng, ai cũng biết. Câu hỏi là: tới lượt tụi mình cầm, tụi mình có giữ cho nó khỏi tắt để còn chuyền tiếp cho con cháu, hay tụi mình sẽ là cái thế hệ vô tình để nó lụi đi giữa hai bàn tay. Ông bà mình có câu "con hơn cha là nhà có phúc". Cả một đời các chú các dì cày cuốc, nhịn ăn nhịn mặc, cũng chỉ vì muốn cái phúc đó, muốn đời con hơn đời mình. Cái ân tình đó, lứa sau tụi mình trả bằng cách nào, nếu không phải bằng việc giữ cho cái lời hứa kia đừng phai?

Chiều đó, trước khi ra về, mình thấy Dì Kammy ra đứng trước bàn thờ chồng, thắp thêm một nén nhang. Dì nói, không biết nói với tụi mình hay nói với chú Tư trong tấm hình: "Hồi ổng còn sống, ổng hay nói ổng không tiếc gì cho ổng hết. Ổng có cuộc đời của ổng rồi. Ổng chỉ mong sao tới đời con cháu, tụi nó vẫn còn được sống trong cái nước Mỹ mà hồi đó ổng đã tin tưởng khi ổng bước xuống máy bay." Rồi dì quay qua tụi mình, cười mà mắt hơi cay: "Mấy đứa ráng nha. Cái mà chú với dì tin tưởng đó, tụi con giữ giùm cho mấy đứa nhỏ."

Mình không biết trả lời dì sao. Vì thú thật, chính mình cũng chưa có câu trả lời. Mình chỉ biết rằng cái lời gửi gắm đó, đứng trước bàn thờ một người đã nằm xuống sau cả một đời hy sinh cho giấc mơ ấy, nghe nó nặng vô cùng. Và nó không phải là chuyện của riêng gia đình Dì Kammy, mà là câu hỏi thầm lặng mà cả một cộng đồng chúng ta phải cùng nhau trả lời.

Còn bạn, cái nước Mỹ mà thế hệ cha chú mình kể lại từ những ngày đầu đặt chân tới, so với cái nước Mỹ mà con cái chúng ta đang lớn lên hôm nay, bạn thấy điều gì đã đổi thay nhiều nhất, và bạn có còn tin rằng cái giấc mơ mà thế hệ đi trước đã đánh đổi tất cả để tìm, vẫn còn đó cho thế hệ sau hay không?

Ryan Phan