title

"Nhập gia tùy tục"

Tôi có một ông bạn hồi còn ở Úc sống lành mạnh lắm. Không hút thuốc, không uống rượu, nói chung nhìn rất là “healthy”.

Rồi một ngày đẹp trời, ông về Việt Nam làm ăn.

Vài năm sau gặp lại, tôi nhìn mà hết hồn.

Một tay cầm ly rượu, một tay cầm điếu thuốc, khói bay nghi ngút. Nhìn xa cứ tưởng ông đang làm quảng cáo cho hãng thuốc lá với hãng rượu nào đó. 

Tôi mới hỏi:

— Ủa, tao nhớ hồi xưa mày đâu có hút thuốc đâu? Sao bây giờ hút dữ vậy?

Ông tỉnh bơ trả lời:

— Trời ơi! Làm ăn bên Việt Nam là phải vậy đó mày! Muốn làm ăn thì phải biết hút thuốc, phải biết uống rượu. Hợp đồng nhiều khi phải ký trên bàn nhậu!

Nghe xong tôi chỉ biết cười.

Hồi ở Úc, muốn ký hợp đồng thì ngồi trong văn phòng, uống ly cà phê, nói chuyện công việc.

Về Việt Nam, muốn ký hợp đồng thì:

“Anh uống được mấy ly?”

Chưa nói chuyện dự án đã hỏi tửu lượng.

Một ly làm quen.

Hai ly tạo quan hệ.

Ba ly bắt đầu nói chuyện làm ăn.

Bốn ly thì thấy ai cũng là anh em.

Năm ly thì hợp đồng chưa biết ký chưa, nhưng tình cảm thì đã lên tới mức… “tao với mày như người một nhà!” 

Còn thuốc lá thì cũng vậy.

Không hút thì người ta mời.

Từ chối một lần thì mời lần hai.

Từ chối lần ba thì bắt đầu có cảm giác mình là người… không biết “hòa nhập cộng đồng”.

Cuối cùng từ một người không hút thuốc, vài năm sau trở thành người vừa gặp bạn đã hỏi:

“Có thuốc không?” 

Tôi chỉ mỉm cười và lắc đầu.

Tôi không biết ông bạn tôi về Việt Nam kiếm được bao nhiêu tiền.

Có thể rất nhiều.

Có thể những hợp đồng trên bàn nhậu thật sự mang lại cho bạn ấy rất nhiều lợi nhuận.

Nhưng tôi chỉ hơi thắc mắc một chuyện:

Không biết sau này những đồng tiền đó có đủ để mua lại lá phổi, cái gan và cái sức khỏe mà bạn ấy đã đem ra làm… vốn đầu tư hay không? 

Nói cho vui vậy thôi chứ sức khỏe mới là thứ đáng sợ.

Tiền mất có thể kiếm lại.

Hợp đồng thất bại có thể làm lại.

Làm ăn không được thì đổi nghề.

Nhưng cái gan mà đã “xin nghỉ việc”, lá phổi mà đã “đình công”, thì lúc đó có đem cả đống tiền ra cũng chưa chắc giải quyết được.

Cho nên đôi khi tôi nghĩ:

Làm ăn thì nên có quan hệ, nhưng đừng để quan hệ biến thành… quan tài.

Hợp đồng thì cứ ký.

Tiền thì cứ kiếm.

Nhậu thì tùy khả năng.

Nhưng nếu muốn làm ăn mà bắt buộc phải hút thuốc, uống rượu mới thành công…

thì chắc tôi chọn làm ăn… thất bại cho nó khỏe!

Chuong Ngo