Mẹ Già

Khi đứa con biết suy tư để thương yêu lắng lòng nghĩ về mẹ mình thì thường bà mẹ đã già. Đôi khi đã khuất. Đứa con nào cũng vậy, luôn thờ ơ với Mẹ. Mẹ như một hiện hữu đương nhiên mà trời đã cho mình. Cứ nhận lãnh, hưởng thụ vô tội vạ. Trong thâm tâm cứ thấy dường như mẹ chưa làm hết cho mình, chưa thương yêu mình đúng như mình muốn.

Con đôi khi đã lớn nhưng vẫn sống trong sự bảo bọc của Mẹ. Thoải mái như khi còn là một bào thai mẹ mang trong người, có bao nhiêu dinh dưỡng an lành hấp thụ. Đứa con bơi lội nhởn nhơ trong vùng nước ấm tự nhiên trong cơ thể mẹ. Một sự an bài tự nhiên của tạo hoá. Không hề nghĩ đến người mẹ có còm cõi đến đâu, cực khổ thế nào.

Khi còn là một đứa bé, con cứ vòi vĩnh cho bằng thích. Không vừa lòng là lẫy hờn, đôi khi bỏ ăn hay nằm vạ. Mẹ vốn cưng con nên nuông chìu, làm theo ý con muốn mà không xem lại điều con thích có hợp lý hay không. Lớn lên con vẫn đòi hỏi và không nghĩ mình phải chịu trách nhiệm những gì mình làm. Quen thói ỷ lại nên có người không nghĩ mình đã trưởng thành phải tự lập. Vẫn bám váy mẹ và đòi hỏi vô tội vạ.

Và Mẹ, những bà mẹ Việt Nam yêu con hơn bản thân mình, luôn luôn lo cho con không tính toán. Chỉ nghe con cần là Mẹ thỏa mãn những đòi hỏi của con. Có những bà Mẹ bây giờ quá bảy mươi, thậm chí 80 tuổi hơn vẫn còn ôm mớ rau, chồng báo ngồi lê lết bán ở những khu chợ VN tại Mỹ. Người qua lại, thấy bà già tội nghiệp mua dùm như một sự ban ơn, làm phước. Mẹ gom góp tiền gửi về cho con ở VN dù con mình đã quá 50 hay 40 đã có một gia đình yên ấm. Các Bà Mẹ ấy đâu phải không có tiền để ăn để sống. Người ta đã gọi đùa những bà mẹ VN hiền lành không biết tiếng Mỹ ấy là :

”Những bà Má của Tổng Thống Mỹ”

Cứ hàng tháng tiền SSI gửi về đều đặn không sai một ngày, không thiếu một xu.

Chị là một trong những bà mẹ ấy.

Chị nhận lời đến giữ con, nấu ăn cho một gia đình trung lưu. Chị ở đấy cả tháng, không tốn tiền ăn, tiền nhà. Đôi khi quần áo cũng khỏi cần mua. Chủ nhà có đồ cũ đưa ra mặc làm sao cho hết. Vã lại có đi đâu nhiều mà chưng diện cho tốn tiền mua quần áo, trang sức. Thuốc men đã có nhà nước lo, chỉ hơn 2 đồng cho một toa thuốc. Chủ nhà tới tháng lấy dùm chẳng cần chi trả lại. Chị thấy mình vẫn được ăn no, mặc ấm, tốt gấp bao nhiêu lần thời bao cấp vất vả ngày xưa. Chị có một phòng riêng với đầy đủ tiện nghi. Chủ nhà đối xử tử tế nên không bị thiệt thòi gì. Ngày xưa cực khổ biết bao nhiêu chị cũng còn chịu được. Bây giờ cực một chút vì con chị có nệ hà gì.

Nhưng nghĩ cho đúng thì bà Mẹ đó đang làm gì?

Mẹ đang đi ở cho người ta. Mẹ phải rượt theo, giữ đứa bé lớn cứ chạy rông phá phách. Mẹ phải bồng ẵm, món sữa, đút cơm cho đứa bé nhỏ hơn. Mẹ phải vào bếp nấu ăn, ân cần dọn lên cho ông bà chủ. Mẹ phải lủi thủi ở căn phòng nhỏ lặng lẽ, cô đơn. Mẹ phải giữ lời ăn tiếng nói. Mẹ phải cúi đầu dạ thưa. Mẹ có tiền già do nhà nước chi trả để sống an nhàn. Nhưng mẹ không yên lòng nghe con than khổ, vất vả, bệnh đau. Mẹ đi ở cho người ta nhận hàng tháng bằng tiền mặt.

Cứ đầu tháng, Mẹ lại nhờ người ra dịch vụ gửi về cho con ở VN gần như toàn bộ. Mẹ một thời cũng là cô giáo, cũng là mệnh phụ phu nhân. Mẹ có con lớn bảo lãnh qua đây để phụng dưỡng an hưởng tuổi già. Nhưng mấy đứa con còn lại ở VN mẹ không đành nhìn nó vất vả. Nghe nó than Mẹ đau lòng xót dạ, Mẹ bỏ không đành. Mẹ thương cháu chảy cả nước mắt. Mẹ cứ đi làm mặc cho con lớn giận hờn năn nỉ Mẹ về ở chung. Mẹ không muốn con dâu chì chiết ăn bám ở nhờ gửi tiền về cho con cái ở Việt Nam.

Mẹ cần tiền như ngày nào lênh đênh vận nước, Mẹ tảo tần lo cho cả nhà. Phải bằng mọi cách để có tiền mua gạo nuôi bao nhiêu cái mõ chim đang há mõm chờ mồi, Mẹ phải đem thuốc men thức ăn tiếp tế cho chồng nơi trại tù CS. Người chủ gia đình đang bị sốt rét rừng sắp bỏ mạng nơi rừng thiêng nước độc. Mẹ không hề soi gương để thấy mình bấy giờ ra sao. Mẹ không hề nhớ đến bạn bè, đến những chiếc áo dài tha thướt quấn quýt những bước chân. Mẹ bán tất cả rồi để đổi gạo và thức ăn. Mẹ lao vào cuộc sống buôn bán bon chen, bị xã hội gian lận cuốn hút quay cuồng đến chóng mặt. Mẹ như chiếc đinh vít bị người ta xoáy mạnh, xoay tròn để bám vào đời sống. Đau đớn, rên siết thân Mẹ nhưng là chỗ bám víu vững chắc cho con sống và lớn lên an lành.

Bây giờ 42 năm đã qua đi, người chồng thân yêu đã không còn sau những hậu chấn tù đày gian khổ Mẹ lại đem thân già bươn chải lo cho con, cho cháu. Mẹ tự nhủ. Mình cũng đâu có cực khổ bằng hồi xưa. Chịu khó một chút thôi mà mấy đứa con có tiền sinh sống. Mấy đứa cháu được học hành tới nơi tới chốn. Mình cũng ăn no, ngủ giường nệm, có phòng riêng. Không có gì đáng phải than phiền thân phận.

Cứ 5 tây hàng tháng Mẹ gửi về hơn ngàn bạc cho các con. Mẹ gửi cúng Chùa, nhà Thờ cầu nguyện cho con an lành, sức khỏe. Các đứa con của Mẹ ở VN nhận tiền đều đặn như Mẹ được nhà nước Mỹ gửi tiền già. Đồng tiền không chạm tay mẹ mà đến tay con đều đặn như bổn phận, nghĩa vụ của đấng sinh thành.

Con trai ung dung tiêu xài. Sáng ngồi quán cà phê nhâm nhi bàn chuyện thời sự. Trưa gầy sòng nhậu lai rai tranh luận chuyện Trung Đông, Ả Rập. Tối la cà phòng trà tán chuyện người mẫu chân dài, nghệ sĩ hài nổi tiếng. Cuộc sống cứ vậy thoải mái hưởng thụ. Làm lụng không cần vất vả bon chen, tiền đô Mẹ gửi về mới cáu cạnh, đổi tiền Việt xài mới sướng tay.

Đôi khi nhận tiền trễ làm mặt giận hờn, con gọi qua than thở. Cháu nói bà nội không thương cháu nữa hay sao? Tháng này chắc phải nghỉ học vì không có tiền đóng học phí. Bà nội lại rối rít phân bua, năn nỉ. Thỉnh thoảng đứa này than thở phải xoay sở việc làm ăn, cần tiền cứu cấp. Mẹ lại phải mượn đàng này, đàng nọ gửi kịp cho con xoay sở. Có đứa khóc lóc năn nỉ, kể chuyện vật giá leo thang, đau bệnh, chuyện vay nợ xã hội đen đòi thanh toán. Mẹ lại cuống cuồng, quên ăn, mất ngủ.

Ôi! những đứa con của Mẹ, những đứa con sống bằng hơi thở Mẹ. Những đứa con như đỉa đói hút máu Mẹ đến kiệt sức mới thôi. Đứa con Mẹ yêu thương bảo bọc từ lúc còn đỏ hỏn đến giờ. Con không hề biết Mẹ đau nhức nhiều hơn vì trời đã đổi tiết. Mẹ thỉnh thoảng tức ngực vì ho, dạ dày cồn cào vì ăn không tiêu. Hai đầu gối sưng lên vì bị thấp khớp. Lúc này trái tim Mẹ thỉnh thoảng nhói đau và Mẹ không ngủ được. Mẹ không lo cho Mẹ bệnh, mà lo không có tiền gửi về cho con:

”Tui mà nằm xuống tụi nó lấy gì mà sống đây Trời”.

Mẹ đã khóc âm thầm vì sợ chủ biết. Mẹ dấu luôn đứa con lớn bên này vì sợ nó cằn nhằn bắt nghỉ việc về nhà. Mẹ gầy người trông thấy vì bao nhiêu lo âu đổ xuống thân già.

Hôm nay đứa con lại gọi qua. Nghe phone Mẹ biết có chuyện không lành. Trái tim Mẹ bóp mạnh, người run lên, tay chân lạnh ngắt. Mẹ run run hỏi:

– Có chuyện gì vậy con!.

Giọng đứa con lanh lãnh rõ ràng:

– Má! Má gửi về cho con liền 5.000 Đô. Thằng Toàn nó đua xe đụng người ta. Nó phải vô nhà thương cấp cứu. Con cần tiền đóng viện phí và đền cho người nó đụng.

Mẹ lặng người, nói không ra tiếng. Lập cập:

– Nó! Nó có sao không?

– Sao với trăng gì nữa má! Con cần tiền liền để lo cho nó. Chiều nay má gửi liền đi. Mai là con nhận được rồi.

Mẹ còn đang ngẩn ngơ chưa biết nói gì thì thằng con đã bồi thêm:

– Gửi gấp nghen Má, không kịp, người ta sẽ kiện mình. Thằng Toàn sẽ ở tù. Tương lai sẽ mất hết đó má.

Mẹ đánh rơi cái phone xuống thảm, Mẹ té phịch xuống giường. Tiền đâu mà có. Tháng nào Mẹ gửi hết tháng đó. Mấy tháng trước em nó nói phải sửa nhà, Mẹ đã đi mượn trước bà chủ 2 tháng lương. Vay tạm người bạn già chở đi chùa nghìn bạc. Bây giờ… . Bây giờ… Mẹ làm sao có tiền. Đứa cháu nội đang nằm nhà thương. Không biết thương tích ra sao. Nếu người ta kiện nó, nó có bị ở tù không? Tội nghiệp cho cháu quá. Nhưng Mẹ làm sao có tiền để gửi về gấp bây giờ.

Mẹ nhắm mắt lại. Hai hàng nước mắt ròng ròng. Trái tim Mẹ tự dưng bóp mạnh thật đau. Mẹ đau như lúc chồng mẹ thở hắt ra xuôi tay nhắm mắt. Mẹ nhớ quá người chồng hiền lành. Mẹ hình dung đứa cháu nội đang bị còng tay dắt vào tù. Mẹ muốn la lên, muốn nói một cái gì mà không được. Mẹ thở không ra hơi. Có cái gì nghẹn lại, xiết lấy cơ thể Mẹ. Cơn đau nó bẻ gập xương sống, xương sườn của Mẹ. Nó nắm trái tim Mẹ bóp mạnh. Đau, đau quá. Mẹ như nghe một tiếng “Tách” khô khan từ trong lồng ngực.

Mẹ thấy mình nhẹ bỗng, thảnh thơi. Người chồng, ông chồng lắm chuyện của Mẹ đi tới. Ông mỉm cười, dang tay. Mẹ lao tới thoải mái, nhẹ hẫng, hạnh phúc như thuở thanh xuân. Tự dưng Mẹ quên hết mọi thứ, Mẹ chỉ thấy người chồng yêu thương và nụ cười nửa miệng ngày nào. Mẹ ngã người vào đôi tay rắn chắc. Mẹ nhắm mắt lại hưởng thụ giây phút sum họp tuyệt vời. Mẹ đã trở về vùng trời bình yên của Mẹ sau bao nhiêu năm lặn lội thân cò.

Ở một quán cà phê cao cấp của đất nước. Đứa con yêu thương của Mẹ đang ngồi nhâm nhi ly cà phê buổi sáng, bàn chuyện tiền đô đang lên giá. Đứa cháu nội đang chờ Bà gửi tiền về tân trang lại chiếc xe mới đụng. Mọi việc vẫn như cũ. Xã hội vẫn buôn bán tất bật. Xe cộ vẫn ngược xuôi, kẹt cứng. Một đất nước đang đi lên, “hoành tráng”, “tự hào”. Cuộc đời sáng lạn như đứa con của Mẹ đang hân hoan với viễn ảnh 5.000 đô Mẹ sẽ gửi về ngày mai.

Đúng rồi người ta sẽ gửi về cho anh ta không phải là tiền đô mà là tin Mẹ đã vĩnh viễn giã từ cuộc sống. Tình yêu và sự hy sinh vĩ đại của người Mẹ tới đây là chấm dứt.

Đứa con rụng rời đứng bật lên thảng thốt, Anh ta không thể tin Mẹ chết nhanh như vậy được. 5.000 đô trong kế hoạch vạch ra, mỗi tháng tiền đâu tiêu xài?

Những đứa con vô lương tâm không còn có Mẹ để bám víu sẽ ra sao trong một xã hội bon chen giành giật. Anh ta sẽ trưởng thành làm người hay sẽ biến thể ra một loại ký sinh trùng khác trong cuộc sống thiếu nơi nương tựa.

Có nước mắt tiếc thương khóc cho sự ra đi của người Mẹ già tội nghiệp hay không tôi không biết. Nhưng tôi biết chắc chắn những đứa con đó sẽ rất buồn và thất vọng. Tôi nhớ mãi tới chị, người Mẹ Già tội nghiệp của những đứa con không còn trẻ, nhưng chưa bao giờ trưởng thành.

Nguyễn thị Thêm

MÙI ÁO LÍNH

-- Hôm nay tui lãng mạn một chút cho vui cuộc đời.

Tui muốn viết về tình yêu.

Úy chu choa quơi ! Đời mà không có tình yêu thì chán chết. Tẻ ngắt, chua lè.

Tình yêu là đầu dây mối nhợ cho biết bao nhiêu nhì nhằng, đau khổ, sướng rên và cũng lâm ly bi đát trên cõi đời này.

Chả thế mà mẹ chúng mình sinh con gái ra thương quá là thương. Rồi thì chắt chiu gìn giữ. Sợ con yêu nhầm, sợ con lạc bước. Sợ đủ thứ và tưởng tượng nhiều thứ mỗi khi con vắng nhà.

Bởi vì con đường đó mẹ đã bước qua, mẹ là tấm gương trước mắt. Khi gương sáng, đẹp thì mở ra cho con coi. Khi quá khứ tối mù đau thương thì giấu kín tận đáy con tim vỡ nát. Giấu để nghiền ngẫm nỗi buồn, để lo sợ cho con. Để bảo vệ con bằng tất cả tình thương và những lời giáo huấn.

Cái hồi chúng mình còn con gái mơn mởn má đào là thời kỳ chiến tranh. Tình yêu trong thời kỳ chinh chiến nó nhiều màu sắc lắm. Nó cuồng nhiệt, nó lãng mạn mà cũng nhiều thú đau thương.

Bạn có đồng ý với tui không?

Này nhé biết bao bài hát, lời ca để nói về lính và các mối tình em gái hậu phương. Mà thiệt ra thời buổi chiến tranh đó không lấy lính thì chỉ có nước lấy ông già hay mấy tên tàn tật bị lính chê. Hoặc giả lấy mấy anh chàng trốn lính vào bưng làm du kích. Còn mấy ông hoãn dịch vì lý do gia cảnh rồi thì cũng từ từ khăn gói vào Quân trường khi bị Tổng động viên.

Thiệt ra hồi tui còn lang thang đón xe đò lên Sài Gòn vào văn khoa thì mấy bài ca về lính tụi tui không có phê đâu. Cứ chê nhạc "Sến" dù đôi khi thấm tình, hợp cảnh cũng lôi ra rên rỉ. Nhưng nhạc sinh viên mê và hợp thời thượng nhứt là nhạc Pháp, nhạc Từ Linh, Đoàn Chuẩn, Trịnh Công Sơn, Phạm Duy... nghĩa là nhạc cao cao hơn. Hổng hiểu cao tới đâu nhưng dường như là phong trào lúc đó.

Tui thì không lãng mạn bồ bịch vì má tui khó lắm. Bà cứ lấy nước mắt ra mà hù tui.

- Con thấy rồi đó ! Ba mày vợ lớn, vợ nhỏ lung tung. Má chỉ có mình con con gái. Con có bề nào má xấu hổ má chết cho con coi.

Ui ! bài ca con cá má tui hát hoài mà khán giả là tui không vỗ tay là không được. Nên tui đành trốn chạy tình yêu.

Thế mà ông tơ bà nguyệt cà chớn thiệt, cột cái dây tơ hồng vào chưn tui hồi nào tui cũng không biết. Mới lúc trước thấy cái mặt khó ưa, nói năng trọ trẹ không hiểu gì hết trơn, lại lì lợm tới nhà người ta ngồi lì hoài không biết mắc cỡ. Thế rồi ... Ủa sao mình thấy nhớ nhớ vậy ta. Sao hôm nay hắn không tới? Không biết có đụng trận không? Nếu hắn bị thương mình có nói xạo má đi thăm hắn không?

Cái đầu lung tung thứ nghĩ về hắn, nhớ hắn cho mình tức, mình giận chính mình.

Thiệt là kỳ ! Hổng lẽ :

- Bừng con mắt dậy biết mình đã yêu.

Cái dáng ốm ốm cao cao, nụ cười nửa miệng và bộ đồ Treillis có cái mùi lạ lạ, quen quen.

Cái mùi áo lính kỳ kỳ đó mê hoặc tui lúc nào tui cũng không ngờ.

Các bạn từng là vợ lính có cảm giác giống tui không ?

Dường như áo lính có cái mùi rất lạ. Mùi đàn ông, mùi chinh chiến, mùi chỉ có lính mới có tui không cắt nghĩa được. Nó không phải là mùi mồ hôi vì khi chàng mà đến thăm tui thì thay bộ đồ Treillis ủi thẳng nếp. Giày cũng soi gương được và hàm râu cắt tém rất phong độ.

Chàng về rồi, trong nhà vẫn còn mùi áo lính, nó làm tui bị vây chặt trong không gian có chàng quanh quẩn. Tui nhiều lần chống trả bản thân là không nghĩ, không nhớ, không lo. Nhưng con tim thao thức chờ đợi, nó chụp hình chàng trong đó cho tui không thể so sánh chàng với ai để mà chọn lựa. Chàng chỉ là chàng của tui, của trái tim tui.

Thế mới chết các bác ạ!

Tui nhắn con nhỏ bạn thân nhứt của tui :

- Mầy lên đây với tao, coi thử tên này có được không? Hắn tới nhà tao hoài. Tao không biết làm sao?

Con nhỏ bạn từ Sài gòn khăn gói lên nhà tui. Nó nhìn cái tướng tui đứng ngồi không yên, nó phán một câu xanh lè :

-Thôi đi m ! Mầy chờ đợi kiểu này thì mày yêu chỏng gọng rồi còn hỏi tao gì nữa.

Thế rồi :

- Dù ai nói ngã nói nghiêng.

Tim em cũng chỉ là riêng của chàng.

Hồi đó trước mặt chàng tui cũng lắc đầu ngoay ngoảy. Mặt vẫn tỉnh queo. Nhưng đàn ông mà, họ biết tẩy ngay tui đã cắn câu. Thế là không cần tỏ tình cho tốn nước miếng, tốn hoa, tốn quà. Chàng của tui chơi kiểu nhà binh đánh nhanh rút gọn. Chàng a thần phù một buổi trưa mùa hè đẹp trời chàng bước vào nhà ba má tui.

Trời đất thánh thần ơi! Ba tui nhìn chàng hết hồn, má tui lấm lét ngó xung quanh. Đây là vùng xôi đậu, bốn bên Việt Cộng nằm vùng. Một tên Sĩ quan ăn mặc chỉnh tề hỏi từ đầu xóm đến cuối làng tìm con gái ba má tui.

Tui bước ra cửa thấy chàng mặt tui tái mét. Dù đã đi dạy rồi nhưng tui là con gái ngoan của ba má. Tui không biết phen này mình lãnh án tử hình hay chung thân hoặc tha bổng với án treo.

Chàng cười cầu tài, cúi đầu lễ phép và nói :

- Như ri là trụng rồi. Con tìm nãy chừ giờ mới đúng nhà ni.

Úy mèn ơi ! Má tui há hốc miệng, bà già không hiểu gì hết trơn. Ba tui thì hiểu bằng sự phán đoán tinh tế của đàn ông và mời chàng vào nhà. Tui rót nước rồi rút vào nhà sau.

Chàng lễ phép thưa với ba má tui là chàng và tui đã tìm hiểu và yêu thương nhau. Vì mẹ chàng còn ở ngoài Huế chưa vào kịp. Chàng xin phép tới thăm trước để khi mẹ chàng vào sẽ đem lễ vật tới nhà. Chàng xin ba má tui cho chàng được tới nhà riêng của tui để thăm viếng danh chánh ngôn thuận.

Má tui không nghe được giọng Quảng Trị nên cứ ờ ờ! Còn ba tui hỏi dăm ba câu rồi cũng gật đầu, kêu dọn cơm lên cho chàng ăn để còn về sớm.

Chàng về rồi tui lãnh nguyên bốn viên đạn lửa lên nòng xuất phát từ hai đôi mắt của ba má tui. Ba tui kêu tui ngồi xuống ghế và từ từ, nhẩn nha tuyên bố :

- Ba má không ép con, con đã chọn thì con ráng chịu. Sau này "Sướng khổ là do con"

Còn má tui ứa nước mắt :

- Sao lại ưng người Huế? Nó nói con có hiểu không mà thương nó. Trời ơi! Ớt mà nó dám cầm nguyên trái cắn thì nó khó và dữ lắm con ơi!

Tui hả? Tui nghẹn lời. Nói không cũng không được vì hình như tui đã yêu. Mà nói đã yêu để lấy chồng thì cũng không đúng vì tui chưa có một lời ước hẹn.

Ba tui là người ngay thẳng, chính trực. Ông bảo :

- Ba đã hứa với nó rồi. Một lời như đinh đóng cột. Má nó vô đem trầu cau dạm hỏi là con đã có chồng.

Thế là tui đi lấy chồng mà không biết ất giáp gì về bên nớ. Cũng may miền Nam nắng đẹp hai mùa. Má chồng tui khăn gói vào Nam cưới dâu rồi mọc rễ luôn ở Biên Hòa.

Tui trở thành vợ lính và gắn liền đời mình với mùi áo lính.

Cái mùi lính ấy thiệt lạ, dù áo đã giặt rồi, phơi khô, ủi kỹ nó vẫn có cái mùi hăng hăng, thơm thơm. Người ta nói đó là mùi da thịt của chồng nên mình quen hơi. Chim quyên quen chậu, vợ chồng quen hơi í mà.

Thật ra tui cũng không biết người khác đi lính có cái mùi đó không? Nhưng chồng tui quả thật cho tui cái mùi mà mỗi khi nhớ, chỉ có cái áo lính của chồng, tui mới tìm lại được những cảm giác có anh bên cạnh.

Khi chàng đổi đi xa hay đi tù CS, tui vẫn giữ lại bộ đồ lính, nhứt là cái áo để theo tui những lúc ra ngoài đồng làm việc. Mùi đó từ từ theo năm tháng, theo mưa gió, theo sông nước quê người đã không còn hiện hữu. Nó phôi pha theo người lính buông súng bại trận và xa hẳn Quê hương.

Bây giờ, thú thiệt cái mùi đó mất rồi kể từ khi chàng trở về từ trại tù Cộng Sản. Không còn cái áo lính nào cho tui giữ lại để lấy hơi.

Và nếu đó là mùi mồ hôi chồng thì tui xác định không phải. Vì bây giờ chàng cũng có mồ hôi. Nhưng tất cả các áo anh mặc không hề có cái mùi ngày xưa. Cho nên cái áo lính do vải, do hồ, do nhiều thứ của một thời chinh chiến cộng lại. Quyện với mồ hôi chồng tui cho tui có những hồi ức đẹp khó quên trong đời.

Tui yêu chồng tui và yêu vô cùng mùi áo lính của anh.

Mùi áo lính yêu thương của một thời kỷ niệm

Tui lại làm thơ nè :

Mùi áo Lính

Em vẫn nhớ áo anh mùi thật lạ

Mùi mồ hôi của một thuở yêu thương,

Mùi của anh cho em mãi vấn vương,

Của gió, cát và máu xương người lính.

Em vẫn nhớ như in nhiều năm tháng

Một mùi hương la lạ rất dễ thương

Áo treillis anh mặc của chiến trường,

Mùi áo lính, em yêu và em nhớ.

Áo của anh giặt bao lần không rõ,

Vẫn cho em một cảm giác yêu thương

Mồ hôi chồng xen lẫn chút gió sương

Làm ngây ngất con tim người vợ trẻ

Bốn mươi năm qua đi rồi và có lẽ

Áo treillis xưa rách nát không còn

Áo như anh xơ xác với nước non.

Làm thắt lại tim em, khi nhớ mùi áo lính.

*** Đính kèm hình tác giả- Nguyễn Thị Thêm

BA TUI

Đúng ra tui phải kêu ba bằng Cha vì đó là tên thường dùng ngoài quê nội ở Bình Định. Nhưng ba tui vào nam thuở còn thanh niên rồi bị đôi mắt lé kim của má tui hớp hồn. Nên "Khớp, khớp, khớp, khớp con ngựa ô... ứ ư ư ừ theo nàng dìa dinh" ở Biên Hòa Xứ Bưởi cho tới ngày quy tiên.

Tui đã viết nhiều bài về Mẹ. Má tui là người phụ nữ miền Nam có một không hai chiều chồng tới bến. Bà là mẫu đàn bà mà đàn ông nào cũng mơ ước có được. Tui tin chắc như vậy vì khi lớn lên anh em tui đứa nào cũng ấm ức tức thay cho má. Mấy bà chị dâu, em dâu tui cũng không hoan nghinh kiểu làm vợ giống osin như má tui. "Má làm gương kiểu này không công bình cho phe phụ nữ. Làm vợ như má tụi con chịu thua."

Má đã để lại cho các con dâu con gái một cẩm nang mà không đứa nào muốn rờ tới đừng nói chi thực hành. Chỉ có ông Khổng tử bên Tàu là vuốt râu gật gù khoái chí. Ổng vỗ bàn cái chách, uống cạn ly rượu Minh Mạng hả hê vì hậu bối làm rất tốt. Má đi đúng đường ông Khổng tử chỉ giống y như cái GPS gài trong xe bây giờ. (Chồng con nhỏ bạn tui có lần đã tuyên bố "Khổng Tử là kẻ thù của đàn bà").

******

Ba tui người Bình Định, 1 vùng đất nhiều núi non lừng danh tam kiệt. Có Bắc Bình Vương Nguyễn Huệ tức Quang Trung Đại Đế cho hậu thế tự hào. Vùng đất của Võ Bình Định nổi tiếng trong nước.

Tiếc thay ba tui chẳng biết đánh võ Bình Định mà võ mồm ông cũng không có vì ông rất kiệm lời, hay khớp trước đám đông. Bà nội tôi xuất thân con nhà quan nên bàn tay tiểu thư mềm mại, đi đâu có người hầu không quen làm việc nặng nhọc. Nội lấy chồng, chồng cưng chiều cung phụng. Khi cha chết, chồng chết, bà bơ vơ như dây chùm gửi không có thân cây để leo. Thế là ba tui bỏ học theo người xuôi nam tha phương cầu thực. Ông tằn tiện làm đủ việc, nhiều nghề để kiếm tiền gửi về nuôi mẹ, nuôi em ăn học. Ông thề với lòng chỉ về quê khi thật là giàu.

Khi đã lấy má tui và đã tạo lập 1 gia đình vững chắc, ba tui sai má tui về quê rước bà nội tui vào phụng dưỡng. Ông rước cả gia đình chú tui vào Nam sinh sống. Chú tôi văn hay võ giỏi nhưng cực kỳ sợ anh Hai vì ba tui đã lo cho chú như cha. Từ miền Trung khô cằn được vào miền Nam trù phú, ruộng lúa mênh mông, đời sống khá giả, chú tui bắt đầu tạo lập sự nghiệp bằng sự bảo trợ của ông anh tốt bụng.

Ba tui cũng giúp đỡ một số người cùng quê vào Nam lập nghiệp. Cho nên lúc đó nhà tui rất là đông mà người nào người ấy sức dài, vai rộng. Chỉ lo cho họ ăn uống no đủ thôi má tui cũng đã đau đầu. Mới vào Nam họ rủ nhau làm kẹo kéo để bán. Đó là lần đầu tiên tui biết kẹo kéo làm thế nào. Lâu dần một số xin vào làm công nhân cao su, một số đi nơi khác tìm việc làm, nhà tui là điểm hẹn dừng chân mỗi khi họ gặp khó khăn. Tới mùa hột, má giao cho chú tui thu mua hột cao su, nhân lực đông đảo nên má tui cũng tạm an tâm. Chiều chiều chú tui múa gậy, đi quyền dạy võ Bình Định ở sân trước nhà tui. Nhà tui thật rộn rịp và vui. Tiếc quá má tui cương quyết không cho tui tập võ. Chắc má muốn tui phục tùng chồng tuyệt đối không động tay động chân. Nên câu:

Ai về Bình Định mà coi

Con gái Bình Định đánh roi đi quyền..... không hề có tui.

Chú tui có ăn học, viết chữ tàu rất đẹp, chú thông minh và biết xoay sở. Chú từng bước quen dần với lối làm ăn nên sau đó đứng ra thầu mua mủ đất cao su. Cái thứ mủ chảy theo thân cây và dính dưới đất coi như bỏ đi, vậy mà chú tui vẫn tìm được mối thu mua. Chú ký hợp đồng với chủ tây và làm ăn phát đạt, cất nhà và ổn định cuộc sống. Ba tui trút được gánh nặng về gia đình và Bác Hai là một tấm gương cho con cháu noi theo.

Tui nhớ trong nhà chú tui có treo một bức tranh khá to. Trên đó chú viết câu đối bằng chữ tàu và chữ việt rất trang trọng các hình vẽ hoa văn tỉ mỉ:

HUYNH ĐỆ NHƯ THỦ TÚC, PHU THÊ NHƯ Y PHỤC.

Hôm đó 2 vợ chồng mới cưới, chúng tôi đến nhà chú để biếu quà lễ, đốt nhang bàn thờ ra mắt thân tộc. Chú chỉ bức hoành phi và giảng cho cháu rể 1 bài học về đạo làm người. Chú giữ đúng quan niệm của người xưa "Anh em như chân tay, vợ chồng như quần áo". Chồng tui mới cưới vợ nên gân cổ cải lại về đạo vợ chồng "tôn kính như tân." Tôi ngồi nhìn 2 người đàn ông vừa uống rượu vừa tranh luận mà không biết can thiệp cách nào cho không khí bớt căng thẳng. Tui biết chồng tui mới cưới vợ nên lập luận còn hăng để lấy điểm, chứ cũng dân miền Trung, nặng nề về gia tộc, đạo lý làm người chắc cũng giống y chang nhau. 

Ba tui còn 1 người em út nữa, nhưng chú không muốn đi xa, chú ở lại quê để giữ nhà từ đường, chăm sóc mồ mả tổ tiên. Chú làm nghề tráng bánh tráng gia truyền Bình Định. Chú út tui nhỏ con, lùn hơn ba tui nhưng chú đi bộ rất nhanh và khỏe. Chú nói ở quê, chú lội bộ đường núi từ nhỏ nên quen rồi. Chú rất hiền và chất phác. Chú uống rượu rất chì vì nhà chú nấu rượu, thử rượu thành quen. Những ngày chú tới thăm gia đình tui, chú tuyệt đối không uống rượu. Mấy ông anh ba xị đế của tui thấy vậy rất thương, lén lút dụ khị chú cụng ly nhưng chú cương quyết từ chối. Câu trả lời của chú là:

- Anh Hai không thích chú uống rượu, chú không dám uống.

Nghe đâu hồi còn nhỏ, chú rất quậy phá và ba tui đã trị chú ra trò. Bây giờ chú vẫn còn kính, sợ anh Hai không dám làm trái ý. Chú tui là vậy, nhưng mấy ông anh tui tuy cũng sợ ba, nhưng lai rai ăn và nhậu tới bến không bỏ được. Có lẽ tại mấy ổng lai dòng máu Nam Kỳ.

Ba tui lùn lùn, người rắn chắc và đẹp trai. Ông kiệm lời, chỉ cười cười khi vui và lắc đầu đi thẳng nếu bất bình hay không thích nói. Làm việc gì ông cũng tận tâm, trung thực và hết sức mình. Ông rất thích thể thao, dưới tay ông là đội tuyển đá banh khá giỏi. Ông là đoàn trưởng Thanh Niên Cộng Hòa hoạt động tích cực. Ông là người giao thiệp rộng, mấy món ăn chơi có lẽ thứ nào ông cũng thử qua nhưng không sa đà vướng vào.

Tuy không khá giả lắm nhưng ông rất chịu chơi, ông dám sắm giàn dĩa hát loại lớn có quay dây thiều, sắm cây đèn măng xông sáng rực. Tối tối nhà tui vang lên tiếng ca vọng cổ mùi tận mạng của Út Trà Ôn, Hữu Phước, Thành Được, Út Bạch Lan, Thanh Nga. Nào Văn Hường đi chợ Tết, nào tiếng hát Út Bạch Lan "Ngày mai đám cưới người ta. Tại sao sơn nữ Phà Ca lại buồn". Khi cô đào hát kéo hơi nhựa nhựa là ông vội vào nhà quay tiếp dây thiều. Vui quá một thời bình an.

Bà nội tui được ông phái hiền thê là má tui về Bình Định rước vào Nam. Má tui lặn lội ra tận quê chồng, bà kể lại hành trình vất vả tìm mẹ chồng nghe mà thương. Để ra mắt họ hàng gia tộc bên chồng, má tui đi chợ làm tiệc đãi khách. Bà nói tiền đi chợ nhiều như gánh 1 gánh tiền đổi 1 gánh thức ăn vì lúc đó quê ba tui xài tiền cụ Hồ, đồng bạc rẻ rề. Tui chẳng biết đúng sai thế nào chỉ nghe bà kể lại. Muốn tới chợ phải đi bộ thật xa, vượt qua đồi núi rồi xắn quần lội nước qua hói. Ra chợ họ nói tiếng Bình Định má tui không hiểu gì hết, chỉ biết trả tiền và cười. Mọi việc mua bán đều do thím tôi quyết định. Tui nhớ lại lúc tui về quê chồng xứ lạ, tui cũng lơ tơ mơ như má của tui.

Bây giờ quê nội tui đã khác, đường xá mở rộng, nhà cửa khang trang nên chuyện má kể y như chuyện cổ tích ngày xửa ngày xưa.

Ba tui sinh sống lâu trong Nam, nhất là ở Sài Gòn nên tiếng nói đã thay đổi rất nhiều. Bà nội tui theo con dâu vô Sài Gòn. Nhìn nội chưa kịp mừng 2 chị em tui hết hồn chạy trốn. Da bà ngăm đen mà hàm răng cũng nhuộm đen thùi dễ sợ. Bà mặc bộ đồ đen quấn đầu cái khăn cũng đen. Một mắt bà che lại bằng một cái khăn xéo cũng vải đen. Thiệt tình bà nội tui giống Hắc y nữ hiệp quá đi.

Nói thiệt không có tiếng nói nào quê và khó hiểu như tiếng Bình Định mà bà nội tui dùng. Thí dụ "Nẫu" là người ta. "Dẫy na" là vậy hả. "Dẫy á" là vậy đó. "Chu cha wơi" là trời đất ơi. "Dẫy nghen" là vậy đó nghen, "Đừng làm dẫy, nẫu cừ" là đừng làm như vậy, người ta cười cho.

Kỷ niệm tui nhớ hoài là khi nội tui bảo tui lấy cái đòn. Tui xuống nhà dưới vác cây đòn gánh ra. Nội tui là bài hải:

- Chu choa wơi, không phải cái đòn này.

Thì ra cái đòn nội tui cần là cái ghế thấp để ngồi. Tui không coi thường quê nội của tui, tui cũng không xấu hổ hay quê khi nói mình cũng là dân nẫu. Bởi vì quê cha tôi có những điểm đặc thù mà vùng miền khác không có. Ba tui là biểu tượng của tính tình người dân Bình Định: Chất phác, cần kiệm, cương nghị, gan dạ và trung thực.

Ba tui có số đào hoa, nhiều người phụ nữ đã đến với ông. Cuộc đời ông chìm nổi trong chữ ái dục, làm khổ cuộc đời của má tui và ảnh hưởng không nhỏ đến 3 dòng con. Các dì tôi đều yêu ông tuyệt đối, chăm sóc và cung phụng ông không thua gì má tôi. Hồi đó, khi tui còn nhỏ, Việt Cộng cứ đắp mô hoài, ba tui bắt tui ở lại nhà dì ghẻ để đi học cho an toàn. Tui thương má, đương nhiên tui ghét dì ghẻ. Tui nghe thiên hạ nói dì ghẻ là yêu tinh quyến rũ chồng người nên tui cũng ngầm để ý theo dõi. Dì Ba tui bỏ nhà theo ba tui từ khi còn con gái. Ba của dì không lớn tuổi hơn ba tui bao nhiêu nên ông cương quyết chống đối. Ông đánh và nhốt dì lại. Thế nhưng dì vẫn tìm cách bỏ trốn theo ba tui và làm vợ nhỏ cho đến cuối đời.

Nhà dì có 1 cái tủ đứng mà mỗi lần ba tui ghé nhà ngủ lại, dì trân trọng lấy đồ trong đó ra dùng. Đó là mùng, mền, khăn, gối, áo quần... những đồ dùng cá nhân của ba tôi dì cất riêng ở đó, ướp long não cẩn thận. Mỗi khi ba tui ghé nhà, dì mừng quá đi chợ nấu thức ăn thật ngon vui vẻ nói nói cười cười. Có một lần dì dọn cơm lên mà không có nồi cơm vì mừng quá quên nấu. Cho nên cái nghiệp duyên đó khiến ba tui làm kẻ phụ tình không chung thủy với má tui. Trái tim người đàn ông mềm yếu dễ đi sai hướng. Ba tui cũng vậy tình cảm bị lung lay, người đào hoa suốt đời bị tình lụy.

Không hiểu sao, ba tui kiệm lời lại không biết nói lời hoa mỹ mà đàn bà vẫn bị ông quyến rũ. Sau 1975, khi ông đã trên 70, con cháu 1 bầy vậy mà cũng có người theo. Bà ta lấy lòng từ má tui, chị dâu tui, tui và mọi người để được lân la bên ba tui. Bà ta không ngại làm cỏ vườn, phụ làm cỏ lúa xen canh và nấu thức ăn đem đến tận nhà. Tui hỏi ba tui:

- Sao vậy ba, bộ ba có gì với dì ấy hả?

Ba tui cười cười:

- Ba có làm gì đâu! Ba già sợ đàn bà lắm rồi.

Tui hỏi má tui:

- Sao Má? Má thấy dì ấy thế nào?

Má tui cũng cười cười:

- Già rồi! Hồi xưa không ghen bây giờ còn gì nữa mà ghen. Thây kệ cô ta đi. Ba mày không có gì đâu. Ổng cũng tu rồi.

Đối với con cái ba tui chưa 1 lần nào đánh anh em tui. Hồi còn nhỏ chỉ có má tui đánh con còn ba tui chỉ nhìn và nói mà con cái răm rắp nghe lời. Lớn lên, con cái làm sai, ông ngồi trên ghế, chỉ cái ghế đối diện bảo ngồi xuống và ông nói chuyện. Ông là nghiêm phụ, dạy con bằng chính những gì ông sống và thực hành. Bản thân ông là tấm gương để chúng tôi noi theo. Tất cả những ưu đãi má tui làm cho ông đều do má tui tự nguyện bằng trái tim yêu thương và tôn trọng chồng. Ba tui rất mực thương con nhưng không dùng từ ngữ để nói. Thương vợ nhưng không dùng hành động biểu lộ. Ông có cái uy mà cả nhà đều phải phục tùng kính nể. Tui nhớ ngày tui mới lớn, ngực đã có nhưng má tui nhà quê quan niệm của bà rất ư là cổ lỗ sĩ. Bà may cho tui một miếng vải khá dài và bắt tui cột lại đè cho cái ngực xẹp lép như trong phim mấy người con gái giả trai. Bà nói ngực nhô lên là xấu, đàn ông nhìn vào có tư tưởng không tốt nên phải giấu đi.

Ba tui trái lại, ông nói với má tui:

- Con gái đã lớn, bà đi mua cho nó mấy cái xú chiêng để nó mặc đi học.

Má tui ra chợ, bà mắc cỡ nói nhỏ với chị bán quần áo:

- Lấy cho tui mấy cái xú chiêng.

Bà bán hàng nhìn ngực má tui bán mấy cái size bự của đàn bà đang cho con bú. Tui cầm mấy cái áo muốn khóc, tháo hết nó ra và may nhỏ lại. Cuối cùng có dịp đi Sài Gòn, ba tui mua cho tui mấy cái áo ngực đúng cỡ và một số quần lót. Ba tui là số một của con gái, là chỗ dựa khi tui trưởng thành.

Ngày tui còn nhỏ, Tết đến ông mua cho tui quần áo đẹp, đích thân đeo hoa tai, dây chuyền, kiềng vàng cho tui để tui làm 1 cô con gái nhà giàu. Ông đặt tui ngồi lên bình xăng chiếc xe mô tô đen, ngồi phía sau ông là các anh tui. Ông chở các con về đốt hương bên ngoại. Chiếc xe mô tô nổ máy, ông ngồi lên uy nghi, chúng tôi tự hào biết mấy.

Khi tui bắt đầu đi dạy, ông cất cho tui nhà riêng sát vách nhà dì ghẻ. Tui có 1 căn nhà nhỏ với cửa rèm màu tím của riêng mình. Tui vào hướng đạo, làm thiếu trưởng, mỗi khi đi cắm trại xa, không gặp được ông để xin phép, tui chỉ viết mấy chữ dán ở cửa nhà riêng để báo tin. Vậy mà ông cũng không giận hay la. Ông tin con gái rượu của mình. Tui là niềm vui và tự hào của ba tui. Ngày xưa ông trọng nam khinh nữ. Ông quan niệm con gái không cần học cao. Con gái phải có công dung ngôn hạnh và biết phục tùng chồng. Nhưng sau này ông đã thay đổi, ông lo cho em gái tui ăn học đến nơi đến chốn.

Ngày tui lấy chồng, ba má tui ở vùng xôi đậu nên tổ chức lễ cưới ngay tại nhà tui. Nhóm tráng và thiếu đoàn hướng đạo đến che rạp, chặt cây đùng đình làm cỗng Vu Quy, sắp đặt bàn ghế. Các em nữ sinh tui dạy đến trang trí phòng tân hôn, dán giấy kết hoa. Tui lấy chồng không có rước dâu vì nhà chồng ở tận Quảng Trị. Ba má tui cũng an tâm vì con gái không phải làm dâu, coi như mình bắt rể. Nhưng có ai ngờ rồi tui cũng bỏ ba má tui khăn gói theo chồng.

*****

Kể từ ngày ba tui rước tăng đoàn đến tụng kinh cho bà nội tui trước lúc lâm chung, ba tui dường như hiểu ra hai chữ vô thường. Ông tin Phật Pháp và dốc tiền của công sức tái thiết lại ngôi chùa đã bỏ hoang. Ông cùng các bạn già trang lứa tổ chức lại hội chùa và thỉnh chư tăng về trụ trì.

Ba tui rất cẩn trọng trong việc quy y Tam bảo. Ông đi tìm cho mình 1 vị minh sư mà ông kính phục để làm lễ quy y cho ông. Khi được quy y Tam Bảo và chấp hành Tam Quy Ngũ Giới ông dốc lòng niệm kinh học Phật. Ông tu tại gia và hay lên chùa tụng kinh, nghe pháp. Thật buồn cười, tới già ông vẫn được phụ nữ chiếu cố. Một số các bác lớn tuổi tu học như ông, tôn ông làm huynh trưởng và nhận làm tiểu muội. Ông hay kể cho tui nghe về các vị ấy. Một số theo con cháu ra nước ngoài định cư vẫn thường liên lạc thăm hỏi. Họ chăm chỉ học Phật và rất tôn trọng quý mến ba tui.

Khi má tui mất và tui đi định cư tại Mỹ, trong căn nhà vắng vẻ ông thật sự sám hối và quyết chí đi tu. Anh em tui và 1 bầy cháu nội ngoại hết lòng can ngăn. Các anh tui thấy như mình bất hiếu vì ba đã già không thể chịu được cuộc sống kham khổ của người xuất gia. Thế nhưng ba tui đã quyết và ông xuất thế ly gia, vào chùa cạo đầu làm một Sa Di.

Vị Sa Di già hiền lành ngày ngày niệm kinh học Phật. Ông rất an lạc và được thầy trụ trì các tăng ni và phật tử yêu mến. Anh tui can ngăn không được nên cho con đi theo làm thị giả cho ông nội. Cháu ở bên cùng ăn, cùng ngủ, săn sóc ông mỗi khi đau yếu. Khi ba tui mất, cháu chính thức quy y và bây giờ đã là 1 đại đức với 26 năm tuổi đạo.

Hôm nay là ngày Father's Day, tôi nhớ ba tui quá nên viết bài này. Đứa con gái ông yêu thương đã là 1 lão bà, nhưng có lẽ dưới mắt ông tui mãi mãi là con gái nhỏ ông yêu thương chiều chuộng.

Ba ơi!

Cỡi hạc ba về với đất trời

Bao năm trần thế đã rong chơi

Náo nương cửa Phật tìm chân lý

Biết rõ trần gian, đạo với đời.

Con quỳ bên gối vị Sa Di

Cha tôi trưởng lão đã quy y

Đoạn ly ái dục đầy phiền não

Tâm lành an tịnh sống từ bi.

Con gái bây giờ cũng đã già

Bao năm lặn ngụp chốn ta bà

Đốt nét tâm hương con kính lạy

Đức Phật từ bi độ cho cha.

Nguyễn thị Thêm.

17/6/2023

Cám Ơn Nước Mỹ 

Không phải đợi đến bây giờ tôi mới cám ơn nước Mỹ. Tôi cám ơn nước Mỹ từ khi tôi quyết định đi Mỹ định cư.

Thật lòng mà nói lúc ấy tôi rất phân vân không biết có nên bỏ tất cả để ra đi không? Tôi yêu căn nhà và mảnh vườn này lắm vì đó là kỷ niệm, là công sức và mồ hôi. Từng viên gạch, từng chút xi măng vợ chồng tôi tiết kiệm để xây dựng nên. Những đêm trời có trăng chúng tôi hì hục khiêng đất đắp nền.

Căn nhà do hai vợ chồng tôi thiết kế. Thợ, vật liệu xây dựng do nông trường cung cấp và thầu đứng ra thực hiện. Đó là chương trình xây nhà cấp bốn cho công nhân. Chúng tôi trả thêm tiền thợ và mua thêm vật tư để làm theo bảng vẽ của mình. Tôi xin ba tôi một cây sắt dài để giữ độ cân bằng chắc chắn khi làm thêm một tầng gác cho con. Tôi xin được một cây cao su già thanh lý, mướn thợ xẻ ra, tẩm dầu pha nhớt mấy dạo để giữ cho gỗ không bị mọt dùng để làm sàn gác. Từng chút, từng chút như con chim tha rác về xây tổ, chúng tôi tạo một tổ ấm cho các con. Bao nhiêu năm mất sạch vì chiến tranh, vợ chồng ly tán, con cái đói khổ, chúng tôi khao khát có một mái nhà và một mảnh vườn riêng.

Ngoài đất nhà do nông trường cấp, tôi mua thêm một ít đất ruộng tư nhân sát đó dự định sẽ trồng dừa, sầu riêng và chôm chôm để tạo lập một mảnh vườn. Tôi đã bỏ hết thời gian miệt mài trên từng luống rau, tấc đất. Cũng may nhờ mấy năm gian khổ ở hợp tác xã nông nghiệp Hải Lăng- Quảng Trị tôi đã biết chút ít về trồng trọt. Hai bàn tay chai cứng khô cằn đã giúp tôi miệt mài lao động mà không sợ xấu, sợ dơ.

Tôi đã từng cương quyết sẽ không làm hồ sơ đi Mỹ. Tôi ở lại VN để lo cho mẹ vì má tôi chỉ có mình tôi là con gái. Bây giờ má tôi đã mất, tôi có đủ điều kiện mà mọi người mơ ước tại sao tôi lại không ra đi. Dưới sự bưng bít thông tin vào thời bao cấp của CS, tôi hoàn toàn mù tịt về một nước Mỹ tự do và quyền lợi của người di dân tị nạn Cộng Sản. Tôi luôn lo lắng "Mình lớn tuổi rồi, mẹ già con dại ở xứ người làm sao để sống". Nhưng nhìn chồng mất phương hướng, nhìn con với lý lịch ngụy to tổ bố chận đứng tương lai, nhìn lại mình không giống ai trong xã hội đặt đường lối chính trị làm đầu mà mình thì quyết định không bao giờ làm một đảng viên CS.

Thú thật ngày còn đi học tôi rất ghét Mỹ. Lý do là có một lần ở Biên Hòa đi học thêm Pháp văn ở nhà thầy Thạc, trên đường đi về tôi đã bị một tên Mỹ đen say rượu từ trong quán bar đi ra rượt tôi chạy có cờ, kẹp tóc văng mất tiêu tôi cũng không dám quay lại lượm. Trong xóm tôi ở trọ có bà mẹ bỏ bê con, đi làm sở Mỹ ăn mặc diêm dúa về nhà lên mặt coi thường chồng. Đứa con gái mới lớn lên đã bị mẹ trang điểm lòe loẹt đem vào sở Mỹ để làm tiền. Đồng tiền đô xanh đỏ đã khiến xã hội suy đồi. Đã khiến những cô gái chân quê thay đổi con người lẫn tính nết đi bán bar, làm điếm, làm gái bao của Mỹ.

Cho nên dưới mắt tôi lúc ấy lính Mỹ là nguyên nhân để Việt Cộng tuyên truyền lôi kéo dân chúng, khiến người dân ở ba gọng kìm Việt Cộng, Quốc Gia và Lính Mỹ. Rồi cũng chính Mỹ đã bỏ rơi Việt Nam Cộng Hòa để Cộng Sản chiếm trọn miền Nam một cách uất ức. Chính Mỹ đã khiến mọi người dân miền Nam sống dở, chết dở với chính sách cai trị của CS: Đổi tiền, cướp nhà, quản lý hộ khẩu, ngăn sông cấm chợ, tem phiếu, đày đọa khủng bố tinh thần thể xác tù cải tạo. Như vậy qua Mỹ mình làm gì để sống, Người Mỹ, chính quyền Mỹ tốt hay xấu, họ có giúp mình xây dựng lại cuộc sống tự do không? Đó là câu hỏi luôn hiện lên trong đầu tôi một cách ngu xuẩn.

Con nhỏ bạn thân từ hồi còn tắm mưa giờ làm giám đốc nông trường nó kéo tôi vào văn phòng:

- Đi Mỹ làm gì? Tuổi này qua Mỹ làm gì để sống. Tao không ký đơn, mày ở lại với tao đừng đi đâu hết.

Anh chàng đảng viên chủ tịch Đoàn Thanh Niên CS HCM nông Trường lại kéo tôi ra sau nói nhỏ:

- Chị đủ điều kiện thì hãy đi đi, đừng nghe lời ai hết. Chị đừng rút đơn lại. Hãy đi cho tương lai các cháu.

Xung quanh tôi giấc mộng đi Mỹ là ước mơ tối thượng của mọi người dân VN. Người ta liều chết để vượt biên. Mình đủ điều kiện sao lại lo lắng chi những gì chưa tới. Chồng tôi, con tôi cần một chân trời mới để thở và được sống tự do.

Viết bài này, tôi lục lại giấy tờ còn lưu trữ đã cất hơn 32 năm. Giấy tờ úa vàng đã rách vì giấy lúc đó rất xấu. Hình ảnh tôi, chồng và các con ốm đói hốc hác không giống tôi bây giờ chút nào. Các giấy tờ với mẫu in sẵn các mộc đỏ lòm còn giữ lại:

- Bảng khai xin đi nước ngoài (Lý lịch cá nhân, gia đình ba đời)

- Hộ khẩu

- Khai sinh cá nhân, chồng, con

- Giấy hôn thú

- Quyết định nghỉ việc nông trường

- Giấy xác nhận không thiếu nợ ngân hàng.

-Giấy chứng nhận không còn liên quan đến nhà đất

- Giấy ra trại cải tạo của chồng và tất cả các giấy tờ liên quan đến lý lịch của chồng, mẹ chồng và các con ....

Tội nghiệp con gái tôi, từ bé đến giờ vẫn nghĩ tôi là mẹ ruột, bây giờ kinh tế gia đình khó khăn, chúng tôi không đủ tiền để nộp đơn theo hồ sơ HO. Chúng tôi đành phải chọn đi theo dạng con lai để được sự giúp đỡ của Mỹ trong thủ tục xuất ngoại. Tôi không hề biết cha ruột của con tôi họ tên gì, thuộc binh chủng nào nên đành phải đem giấy cho con của mẹ ruột cháu làm bằng chứng trong con nuôi. Ôm đứa con gái đã 23 tuổi vào lòng, tôi nói thật với con, xin lỗi nó và đón nhận những giọt nước mắt tủi thân lẫn cám ơn của con bé. Đây là lúc con tôi báo hiếu cho cha mẹ.

Hồ sơ đi Mỹ của gia đình tôi được phái đoàn chấp thuận nhanh chóng nhờ tờ giấy ra tù Cộng Sản của chồng và khai sinh con gái nuôi "tàn dư đế quốc". Đây là lần đầu tiên tôi tiếp xúc với nhân viên của cơ quan nhà nước Mỹ. Một ông Mỹ đẹp trai, hiền hậu, vui vẻ nói tiếng VN rành rẽ. Ông không hỏi gì nhiều, bắt tay chồng tôi, hai thằng nhóc và nói lời chúc mừng hồ sơ đã được chấp thuận. Cả nhà 7 người đều được đi hết kể cả mẹ chồng. Nhưng với hồ sơ này, gia đình tôi không được trực tiếp đến Hoa Kỳ mà phải qua Phi Luật Tân 6 tháng để học cách hội nhập vào nước Mỹ. Mọi chi phí đều do chính phủ Hoa Kỳ đài thọ. Chúng tôi chỉ phải trả tiền máy bay từ VN qua Hoa Kỳ, trả dần trong vòng 10 năm (nếu tôi nhớ không lầm)

Ngày giỗ đầu của má tôi là ngày tôi nhận được giấy báo lịch trình bay. Đó cũng là ngày em trai tôi lần đầu tiên về nước sau 16 năm di tản ra xứ người. Còn con heo cuối cùng trong chuồng, tôi cho làm thịt để đãi em, chia tay gia đình, bạn bè và mừng mình sắp xuất ngoại.

Trong khi chờ đợi chuyến bay, phái đoàn Mỹ sắp xếp cho gia đình tôi tạm trú tại trung tâm Đầm Sen mười ngày. Tại đây có xe đưa rước để chúng tôi hoàn tất mọi thủ tục hành chánh cũng như khám sức khỏe theo quy định. Gia đình tôi được ở trong một căn phòng khang trang, có giường ngủ chăn êm nệm ấm, ăn ngày ba bữa với cơm trắng phục vụ tận tình. Khi đi khám bệnh hay làm giấy tờ cần thiết, các nhân viên rất lịch sự, nhẫn nại, giúp đỡ hết lòng với một nụ cười thông cảm. Khác với nhà nước ta phải đút lót cán bộ và nhận những câu nói hách dịch, dọa dẫm như xuất ngoại theo chính sách là tội ác ngập đầu. Những mũi kim chích ngừa của Mỹ nhỏ xíu ít đau, chích xong quăng ngay vào thùng rác chứ không như ở bệnh xá một mũi kim dùng cho bao nhiêu người mà còn phải mài lại mới có thể chích được.

Căn nhà vườn tược tôi phải sang tên cho gia đình một công nhân khác theo đúng quy chế nhà nước để nhận một số tiền ít ỏi chi dụng ở Phi. Hành trang đem theo chỉ là quần áo, mỗi người một túi xách cá nhân. Tất cả đồ đạc đều bỏ lại VN như bỏ lại tất cả những gì mình yêu thương và trân quý. Lên tới phi trường cô nhân viên hải quan trề môi khinh bỉ: "Vậy mà cũng đi Mỹ!" khi nhìn thùng hành lý gửi đi toàn là mì gói và ít vật dụng làm bếp. Nhìn lại mình chúng tôi đúng là dân tị nạn trắng tay.

Rất sợ sự trấn lột của hải quan VN, tôi chia mỗi người giữ một chỉ vàng, em tôi có cho chị 100 dollars, tôi dấu dưới vớ của thằng út. Đó là tài sản của 7 mạng người khi sống 6 tháng ở trại Bataan Phi luật Tân.

Máy bay lên cao rời khỏi Việt Nam để bay qua Manila, tôi rưng rưng nước mắt, nghìn trùng xa cách không biết mình có còn cơ hội trở về thăm. Lòng lo sợ không biết mình qua Mỹ không tiền, không một nghề chuyên môn làm gì để sống với mẹ già con dại, tuổi đời đã quá 40.

Ở trại Bataan mọi người đều được đi học theo số tuổi và khả năng Anh Ngữ của mình. 6 tháng học về văn hóa và đời sống Mỹ chúng tôi dần dần hiểu được quyền lợi được hưởng, những văn minh trong cuộc sống mới tại Hoa Kỳ. Các con tôi sẽ được đến trường mà không tốn một đồng nào. Chúng tôi sẽ được giúp đỡ những bước đầu để hội nhập và sinh sống. Chính phủ Hoa Kỳ đã bỏ rất nhiều tiền để xây dựng cơ sở vật chất này với nhà cửa, bệnh viện, đội ngũ giáo viên, bác sĩ, y tá, thức ăn và nhiều nhu cầu thiết yếu khác. Tất cả đều làm việc hết sức lịch sự, nhã nhặn, tôn trọng tự do, bình đẳng để mọi người dễ dàng hội nhập với đời sống mới ở Mỹ.

Điều đặc biệt và bất trắc trong thời gian chúng tôi ở Phi là cơn bão kéo về đúng lúc núi lửa Pinatubo phun trào. Lần đầu tiên tôi biết thế nào là động đất và bão cát. Trời ban trưa mà tối sầm như đêm đen, gió thổi, cát bay, nhà rung lắc. Bảy người chúng tôi nằm ôm nhau trên chiếc phản gỗ nhắm mắt chờ chết. Bão tan, cả trại tị nạn bao trùm toàn cát. Cây ngã hàng loạt, những cây xoài lâu năm ngã rạp, tét nhánh nằm vắt trên mái tôn. Mọi người trèo lên nóc nhà cào cát xuống, thu dọn cây cối và dọn dẹp nhà cửa. Nước không có nên trại phải chở nước đến cho mọi người dùng. Phải một thời gian dài mọi việc mới ổn định lại, cũng là lúc chúng tôi hoàn tất khóa học, chuẩn bị mọi thủ tục cần thiết để ra trại và đi Mỹ.

Tôi rời VN vào tháng 3/1991. Tháng 9 chúng tôi hoàn tất các khóa học, khám sức khỏe tốt và được lên danh sách chuyến bay đến Mỹ. Máy bay rời khỏi Manila đến Honolulu Hawaii. Tại đây gia đình tôi chính thức làm giấy tờ nhập cảnh. Con gái lớn tôi vì đã 23 tuổi được tách ra một form riêng độc lập. Mẹ chồng tôi cũng một form riêng. Vợ chồng tôi và ba con nhỏ được xếp vào gia đình có con nhỏ dưới 18 tuổi được trợ cấp theo tiêu chuẩn tị nạn. Tại phi trường Hawaii chúng tôi được chụp hình, lăn tay để làm thẻ An Sinh Xã Hội ( Social security). Thẻ sẽ gửi về địa chỉ nhà em tôi đã mướn dùm

Sau khi thủ tục nhập cảnh hoàn tất, chúng tôi lên chuyến bay thứ nhì về phi trường John Wayne ở Santa Ana, California. Tại đây em trai tôi đã chờ sẵn để đón gia đình chị. Trước khi về nhà, chúng tôi đi ăn tối tại tiệm Mỹ Nguyên, một nhà hàng VN quen thuộc ở Orange County. Tại đây bất ngờ tôi gặp được một người quen gần nhà đã đi Mỹ trước tôi vài tháng. Mừng quá là mừng gặp nhau ngay ngày đầu tiên tới Mỹ. Xe trên đường về Riverside trời đã tối, những cầu xa lộ, phố xá hai bên với ánh đèn điện sáng choang lấp lánh làm gia đình tôi trố mắt nhìn ngưỡng mộ. Khâm phục vì đẹp và văn minh quá chưa bao giờ thấy trong đời.

Căn nhà em tôi mướn dùm gồm 4 phòng ngủ rất khang trang sạch sẽ, thơm lừng. Giá thuê là 750$ nhưng nếu trả tiền nhà trước ngày 5 tây hàng tháng, ông chủ nhà sẽ bớt 25$. (Khi tôi có lịch bay em tôi đã mướn căn nhà này vì rất gần trường tiểu học và trung học cho các con tôi). Giường, nệm các phòng đều tinh tươm sạch sẽ. Một số đồ đạc em tôi và hội bảo trợ đã chuẩn bị sẵn. Lần đầu trong đời tôi ngủ không giăng mùng mà không có một con muỗi nào bay đến vo ve. Quá mệt mỏi trong suốt chuyến bay, cả nhà tôi ngủ một giấc thật ngon đêm đầu tiên ở Mỹ.

Ngày hôm sau, em tôi chở gia đình tôi đi làm các thủ tục phải có. Làm thẻ xanh cho người lớn, làm giấy tờ nhập học cho trẻ con, các hồ sơ cần thiết để được hưởng trợ cấp ban đầu...

Đến lúc này tôi thật sự an tâm, cám ơn người dân Mỹ, nước Mỹ tận đáy lòng. Tôi không còn sợ chết đói, sợ sống không nhà vô gia cư, sợ con cái thất học. Nước Mỹ đã cho gia đình tôi một cuộc sống ổn định và an toàn. Con tôi đến trường bình đẵng như mọi đứa trẻ tóc vàng mắt xanh da trắng ở xứ sở này. Mẹ chồng tôi ở Mỹ vài tháng là đủ 65 tuổi, bà được hưởng quyền lợi người già mà tôi không thể tưởng tượng được bà sẽ có. Con gái tôi được hưởng trợ cấp mấy tháng theo quy định để tìm việc làm. Hai vợ chồng tôi có con nhỏ nên được hưởng trợ cấp con nhỏ và nhận thêm foodstamp để mua thức ăn. Cứ mỗi lần đi chợ là tôi lại xé tiền trong tập phiếu thực phẩm để trả cho người thu ngân. Hai vợ chồng ghi tên học ESL và được nhận thẻ đi xe bus miễn phí. Tiền trợ cấp chỉ đủ trả tiền nhà và chi tiêu lặt vặt. Foodstamp cũng chỉ đủ ăn nên chưa bao giờ tôi dám mua tôm hay thịt bò. Cứ mua thịt gà hết kho lại rim mặn. Rau lúc đó cũng không rẻ nên thường là ăn bắp cải, cà rốt và khoai lang tây.

Mì tại chợ Mỹ 1 đồng 10 gói vừa ngon, vừa rẻ nên tôi ăn thường xuyên đến nỗi mập đến không ngờ. Bà bác sĩ gia đình bảo phải ngưng ăn vì có quá nhiều tinh bột. Lúc đó tôi không có khái niệm nhiều về ăn uống, chỉ cần rẻ là tốt.

Tuy vậy chưa có khi nào chúng tôi sống vui như thế. Buổi tối gia đình đoàn viên ăn cơm sum họp rồi cùng ngồi học bài với nhau. Một người quen của em trai tôi cho một cái TV và một đầu máy đã cũ. Thế là cứ cuối tuần là vợ chồng, con cái lên xe bus đi thư viện mượn sách và DVD về xem. Bộ phim đám cưới cổ tích của công nương Diana chúng tôi coi không biết bao nhiêu lần. Các con tôi được xem các phim hoạt hình sau giờ học. Những ngày con cái còn nhỏ là những ngày hạnh phúc nhất trong gia đình tôi.

Thời gian trôi qua, các con tôi đều đã lên đại học, con gái lớn có chồng, có con. Chúng tôi đã già và mẹ chồng tôi sống những ngày cuối đời bình an trên đất Mỹ. Nước Mỹ đã cho chúng tôi nhiều thứ mà đất nước tôi khước từ. Sự tự do, bình đẳng và tôn trọng nhân phẩm con người. Chúng tôi đến Mỹ muộn màng không đóng góp được gì nhiều để đền ơn đáp nghĩa. Các con tôi đã thay cha mẹ làm những người lính để phục vụ đất nước này.

Mỗi năm nước Mỹ có ngày lễ Thanksgiving, tôi thường đùa nói với các con tôi: " Người Mỹ là những người từng vượt biên như VN ta. Họ là những boat people đầu tiên hiện diện trên đất nước non trẻ này" Cho nên những người VN "Ô Đi Ghe" chỉ là tái hiện lại một hành trình đi tìm đất sống như họ. Người Mỹ tổ chức lễ Thanksgiving cám ơn những người thổ dân đã giúp họ những ngày đầu tiên lập quốc. Người VN mình cũng phải biết cám ơn người Mỹ vì đã đưa bàn tay cứu vớt những người tị nạn lưu vong.

Nước Mỹ là một nước hợp chủng quốc, có đủ mọi sắc dân, nói đủ thứ tiếng và ban đầu người di dân nào mới đến cũng dùng động từ "To Quơ" để nói chuyện. Mỗi sắc dân đến đây mang theo phong tục tập quán riêng. Theo thời gian họ cộng hưởng nền văn minh của Mỹ để hoàn thiện một nền văn minh mới, vừa không phản bội cha ông vừa làm giàu làm đẹp bản sắc dân tộc mình.

Người Việt mình đến đây nhiều nhất sau 1975 khi nước Việt Nam thay đổi màu cờ. Những ngày đầu người Việt chưa đông như bây giờ. Có những thức ăn người VN rất thích mà người Mỹ lại chê. Thí dụ như lòng gà, lòng vịt, lòng heo, chân gà, móng heo... Bây giờ mấy thứ đó lại khá mắc vì đó là những món ăn khoái khẩu dùng để ...nhậu. Như ngày xưa làm gì có bán giá, rau muống, nước mắm, mắm nêm, mắm ruốc, huyết heo và ...ôi thôi những món mà bây giờ Mỹ không chê mà Mễ rất mê.

Hiện tại tiệm phở, tiệm bánh mì, bánh ngọt, bánh ướt, bún bò Huế, bò bảy món, lẩu đồ biển của người Việt có mặt trên khắp các tiểu bang của nước Mỹ. Thật lòng người VN mình cũng góp phần không nhỏ trong văn hóa ẩm thực lẫn đời sống của người Mỹ và các nước trên thế giới. Miền Nam Cali, khu vực Little Sài Gòn số lượng người Việt lấn áp người bản xứ. Con cái người Việt đều được cha mẹ cho vào đại học và có công ăn việc làm đời sống ổn định. Số người VN giàu có và trung lưu đã tăng lên thấy rõ.

Tất cả sự thay đổi đó phần lớn là do sự giáo dục từ gia đình. Không có người VN nào qua đây mà không mong ước cho con học tới nơi tới chốn. Người Mỹ nuôi con tới 18 tuổi thì "Mặc kệ bây" nhưng người Việt ta làm hai ba job để cho con tốt nghiệp đại học, tạo cơ hội cho con phát triển sự nghiệp. Khi con đã ổn định có gia đình cha mẹ sẵn sàng chở dùm cháu đi học hay ở nhà giữ cháu cho con đỡ tốn tiền gửi trẻ.

Cuối tháng 3/1975 Đà Nẵng trong cơn sốt. Tôi đã chứng kiến một Đà Nẵng mất mát, xe "Phe thắng trận" tiến vào thành phố. Tháng 3/1991 tôi rời VN lên máy bay đi tị nạn CS. Máy bay đáp xuống Phi Luật Tân và tôi lưu vong từ lúc đó.

Hôm nay cũng cuối tháng ba, tôi ngồi trước máy computer viết bài này. Ngoài trời mưa vẫn rơi không dứt. Mưa suốt 3 ngày đêm cho miền Nam Cali no nước. Tôi đã bước qua tuổi 75 có còn gì để mất hay còn. 48 năm miền Nam VN đã thay cờ đổi chính thể. Một quê hương xa nửa vòng trái đất để tôi thương nhớ và mất mát. Có ai trong chúng ta không hoài niệm quê nhà, cha mẹ, anh em. Trong tôi ngập tràn nỗi nhớ, càng già càng nhớ nhiều để đêm mưa trăn trở không ngủ được.

Đã 32 năm tôi chọn nước Mỹ làm quê hương. Mẹ chồng tôi đã mất, tro cốt được đem về an táng tại quê bà. Chồng tôi chọn theo gió và nhờ sóng biển đi khắp muôn nơi. Tôi cũng vậy, cuộc sống vô thường, mạng sống nhỏ nhoi này nguyện một ngày cũng theo gió về với hư không.

Tôi cám ơn nước Mỹ đã cưu mang gia đình tôi. Hệ thống chăm sóc y tế giúp tôi tuổi đời vui vẻ ít bệnh tật. Đời sống văn minh khiến tôi lạc quan có nhiều bạn bè, tận hưởng tuổi vàng an vui yêu đời. Mỗi ngày đi bộ một vòng trong xóm tôi thấy được cái đẹp bình yên của xứ sở này. Tôi thấy mình được nhiều phước báo và tôi cầu nguyện cho mọi người trên thế giới đều bình yên no đủ, được an lạc hít thở không khí tự do.

Nguyễn thị Thêm

23/ 3/2023

Năm Năm Lỗi Hẹn

Buổi trưa hôm ấy vào mùa hè, cô giáo trẻ về thăm nhà. Cây phượng trước trạm xá nở hoa đỏ rực. Cây phượng vĩ lớn tuổi hơn cô giáo. Gốc nó sần sùi, tàng lá phủ một khoảng rộng, che một nửa sân nhà thương và một nửa sân kho vật tư của đồn điền. Nơi đó ngày còn bé cô giáo cùng em trai và bạn bè ra đó vui đùa. Nhóm con trai bắn bi, đánh đáo, lũ con gái nhảy lò cò, chơi đánh đũa.

Tàng cây chưa đủ mát nên nắng vẫn nhảy múa lên vai, lên áo của lũ trò nhỏ ngây thơ. Một tuổi thơ nghèo khổ nhưng an vui. Tuổi thơ như cánh diều bay cao nhìn khoảng trời cao rộng. Như những trái banh được quấn bằng mủ cao su tung lên rồi chụp lại để chơi đánh đũa. Con mắt nhìn theo trái banh nho nhỏ, bàn tay chụp vội những que đũa quay mấy vòng rồi chụp lại trái banh. Trái banh cao su càng tung lên cao, tay càng có thời gian để nện những que tre vào mắt cá kẻ chiến bại những nẹt đũa rõ đau. Rồi thì ôm nhau cười như nắc nẻ, không giận hờn không thù hận.

Cây phương lớn lên theo ngày tháng, lũ trẻ cũng lớn lên thật nhanh. Áo quần nhà nghèo không có gì mới. Những chiếc áo, những cái quần đã cũ vá nhiều chỗ anh mặc trước, em lớn lên mặc đồ cũ của anh. Chúng sống hồn nhiên không se sua, không hơn thua giàu nghèo, đẹp xấu. Cô bé cái đầu đầy chí đã được cạo trọc để tụi con trai nhảy tưng tưng trước mặt hát chọc quê;

-Cái đầu trọc lóc như cái bình vôi

Mẹ ngồi mẹ ỉa, mẹ bôi lên đầu.

Cô bé trợn hai con mắt tròn như hai hòn bi ve rượt lũ bạn chạy vòng khắp cột cờ. Cô chụp được đứa nào thì lôi đầu cú những cái thật đau.

Rồi tóc cô bé cũng được dài ra, ba cô cắt bum bê để thành một con bé dễ thương hai má phinh phính hồng hồng. Mái tóc dài ra cô cột cao lắc lư theo chân sáo tung tăng. Lũ con trai ngày đó cũng lớn dần. chiều chiều chúng cũng hay về lại dưới gốc phượng để chơi. Khi hoa phượng thành trái, chúng trèo lên cây, hái về cho cô bé dễ thương ăn. Trái phượng rất ngon bùi bùi ngọt ngọt. Là món ăn chơi dân dã của tuổi ngây thơ.

Cô bé thi đậu bằng tiểu học rồi thi đậu vào đệ thất trường công lập tại quận lỵ. Chiếc áo dài xanh màu thiên thanh những buổi sáng thứ hai chào cờ khiến cô như lớn ra biến thành thiếu nữ. Mỗi ngày hai vạt áo dài trắng được cô cột lại để tiện việc nhảy dây và đá cầu. Cô chưa biết mình đã lớn, cô chưa biết có nhiều bạn học nhìn cô với đôi mắt của một người con trai nhìn một cô gái, chứ không phải một thằng bé con nhìn một con bé lem luốc ngốc nghếch vô tư. Cô yêu hoa phượng mùa hè, yêu tiếng ve kêu vì những cánh hoa phượng rực rỡ như thêm màu sắc của tuổi thần tiên.

Một ngày tha thẩn bên gốc phượng, cô mở to mắt nhìn thằng bạn học bước lại gần, run run nắm lấy tay cô. Mặt mày nó đỏ rần, tay nó run, miệng lắp bắp nói không ra lời :

-Tui ...Tú không ở đây nữa, nhà... Tu...Tú sẽ dọn đi nơi khác.

Cô giật tay lại. Mọi lần chơi u mọi cũng ôm eo ếch nhau, nhiều khi cứu bồ cũng ôm nhau lăn cù mèo để cướp tù binh. Rất nhiều lần nắm tay làm vòng cung để chơi mèo bắt chuột. Nhiều khi nó còn cõng cô khi nó bị thua và cô ngồi trên lưng nó cười đắc thắng. Lần này sao cái nắm tay nó kỳ quá. Mắt nó nhìn cô kỳ quá. Cái thằng... chắc khùng.

-Tui ...Tú... Cô lại trợn mắt. Cái thằng này nó xưng tên với mình. Cô hỏi tự nhiên:

- Hả? Cái gì?...đi đâu?

- Không biết! Ba ...Tu... Tú nói chắc đi luôn vì ở đây không còn an ninh nữa.

- Ừa! Mai mốt có về nhớ ghé nhà thăm tui nha.

-Đi rồi ...có nhớ Tú hôn?

Ơ! cái này lạ, mắc gì nhớ. Có phải anh ruột mình đâu mà nhớ. Cô trả lời trống không.

- Ai biết... chưa đi làm sao tui biết. Đi mạnh giỏi.

Và cô bỏ người bạn đứng đó chạy một mạch về nhà. Cô bé dừng lại trước sân. Bàn tay cô xòe ra, có bàn tay run run của ai nắm. Sao bàn tay cô cũng đang run, có cái gì lạ lạ len vào cuộc đời mà cô không hiểu tại sao.

Người bạn đi xa, chiến tranh đến thật. Những cái chết, những thây người bị khủng bố, những đêm pháo kích, những tối hỏa châu đi theo từng ngày cô lớn. Tuổi học trò trắng tinh trong ký ức có kèm theo máu và những đôi mắt mở to thảng thốt của người chết. Cô gái nhỏ thành thiếu nữ thật rồi. Cô nhớ đến người bạn thời thuở nhỏ để thấy mình ngày đó ngây thơ khù khờ biết mấy. Cô ước gặp lại người đó một lần nữa để xem hai đứa bây giờ có khác xưa không và hắn như thế nào.

......

Cô giáo đứng yên nhìn người đàn ông vừa lạ vừa quen. Hắn nhìn cô mỉm cười. Nụ cười có cái răng khểnh của thằng bạn học ngày xưa. Cái thằng nắm tay cô run run từ giã. Cô nhìn sang bên cạnh, các em đoàn sinh đang nhìn cô tò mò. Cô tham gia kỳ cắm trại của Hướng Đạo Việt Nam tại Đà lạt. Cô vừa là cô giáo vừa là thiếu trưởng của các em. Cô quay lại phân công và sắp xếp cho các em mọi việc xong xin phép ra ngoài một chút.

Buổi chiều Đà lạt gió mát lạnh và cô cũng không biết mình phải nói gì đây. Người bạn xưa không còn là một thằng bé con. Trước mặt cô là một thanh niên rắn chắc, khỏe mạnh. Một sĩ quan của quân lực VNCH.

Đến bờ hồ cạnh khu cắm trại của hướng đạo hai đứa ngồi xuống. Cô mỉm cười hỏi bạn:

- Sao... biết T ở đây mà đến tìm.

- Vậy mới hay chứ. Phục chưa? Gã con trai cười. Gương mặt hóm hỉnh tươi vui, mừng rỡ.

- Bây giờ...ra sao? Lâu lắm rồi không có tin tức. Cô hỏi lại

- Tú lên Sài Gòn, đang học đại học. Chán chiến tranh nên đăng lính đi hải quân.

- Chán chiến tranh lại đi đăng lính. Có thiệt không vậy?

- Ờ! Thời buổi này không đi lính thấy mình hèn hèn thế nào. Còn T. làm cô giáo oai nhỉ?

- Oai gì mà oai. Làm cô giáo không được tự do vui đùa. Ham chơi nên vô hướng đạo để được chạy nhảy làm điều mình thích. Cô nói xong cười thật tươi, dí dỏm theo bản tính.

- T. vẫn nghịch phá và lém lỉnh như hồi xưa.

Hồi xưa, kỷ niệm lại hiện về khiến cô bồi hồi. Người thanh niên trước mặt ngày xưa lúc nào cũng che chở và nhường nhịn cô. Xe đạp bể bánh Tú loay hoay lấy mủ cao su vá lại. Thắng hư Tú đổi xe để cô đi xe Tú cho khỏi té. Đi hái trộm trái cây dọc đường Bình Lâm cũng dành trái ngon nhất cho cô. Trò chơi nào có Tú lúc nào cô cũng chiếm phần thắng và Tú bị thua...

Tú nói nhiều về mình, về những ngày đi học ở nơi khác mà không có cô. Về những ngày tập luyện ở quân trường, về những chuyến hải hành và hình như Tú chưa có người yêu.

Cô cúi đầu, cố tránh ánh mắt nhìn cô đăm đăm. Trời Đà Lạt về đêm thật đẹp, thật lý tưởng cho những cặp nhân tình. Cô đang hẹn hò sao? Cô chưa từng ngồi như thế này ban đêm với một người đàn ông? Cô sợ, cô tránh né, cô tự nhủ lấy mình "Hãy để Tú giới hạn chỉ là bạn, một người bạn thời niên thiếu như vậy an toàn hơn." Cô mỉm cười nói với Tú:

- Bây giờ khác rồi. Tụi mình đã lớn. Tú là lính hải quân mỗi bến đổ là một bến tình. Mấy ông hải quân cua đào khiếp lắm.

Tú bỗng nghiêm mặt lại, không cười, cúi xuống nhìn cô, nhìn thật gần và bàn tay nắm chặt bàn tay cô.

- Mấy năm nay, có khi nào T. nhớ tới Tú không?

Cô giật tay lại. Đã lâu rồi không liên lạc, cô không biết quá khứ và cuộc đời của hắn. Cô không để khung cảnh lãng mạn này lôi kéo cô đi vào một sai lầm nguy hiểm. Là một cô giáo, một thiếu trưởng hướng đạo, cô không thể quên đi trách nhiệm của mình. Tỉnh táo lại đi T. ơi! Cô run run vội nói:

- T. đi ra ngoài cũng đã lâu, T. phải về lo cho các em ngủ. Ngày mai là ngày cuối của trại. Cám ơn Tú đã đến thăm.

- Ngày mai Tú sẽ đến một lần nữa để gặp T.

Hai đứa dẫn nhau xuống đồi. Bàn tay Tú thỉnh thoảng chạm vào tay cô, nhưng cô cố tình tránh né. Cô chưa từng yêu nên cô sợ. Cô hồi hộp rung động, tim đập nhanh nhưng cô cố kìm nén vì nghe nói tình yêu dễ sợ lắm. Bước vào rồi sẽ không có lối ra mà con gái bao giờ cũng thiệt thòi cũng sẽ rơi nhiều nước mắt. Má cô từng nói như vậy và khuyên cô hãy giữ gìn.

Cô dự định ngày bế trại cô tránh không gặp lại Tú mà thật lòng cô cũng không biết Tú có đến tìm cô không. Cô rộn ràng, lâng lâng niềm vui khó tả ngày chia tay. Cô trao đổi gậy đi rừng, trao đổi huy hiệu, cô sống hết mình với các bạn chung chí hướng bốn phương khắp nơi về đây tham dự trại hè.

Cô lên máy bay cánh quạt quay tít mù, cô nhìn xuống dưới, Đà Lạt mờ dần và khuất hẳn, lúc ấy cô mới nhớ tới Tú và lời hẹn tối qua. Không biết hôm nay Tú có còn đi tìm mình không? Cô thấy mình thật vô duyên không xin địa chỉ nhà hay KBC để liên lạc với Tú. Xin lỗi Tú.

....

Cô kéo ghế mời Tú ngồi. Ngôi nhà của cha mẹ đã loang lỗ vì đạn pháo và đạn bắn của hai bên. Miền Nam đã mất cô không còn là cô giáo dễ thương của phố huyện ngày xưa. Cô cũng vừa chạy trốn làng quê chồng ôm con về miền Nam nương náu cùng cha mẹ. Chồng cô cũng đang bị tù đày nơi núi rừng Việt Bắc, nghe đâu ở tận Hoàng Liên Sơn. Cô trốn chạy người quen bạn bè lẫn các học trò để làm một công nhân cao su bán lưng cho trời, bán mặt cho đất. Ăn bo bo thay cho gạo Nàng Hương. Chan canh toàn quốc thay cho tô canh nóng hổi ngon lành mẹ nấu.

Cô cúi mặt cố nén hai hàng nước mắt chỉ chực chờ chảy xuống đôi má đen sạm vì nắng mưa. Người đàn ông gầy gò ngồi trước mặt cô chắc cùng hoàn cảnh. Một con ngựa què giò, một người lính bị tước hết súng đạn, một con người bị đẩy ra khỏi guồng máy xã hội một cách thảm thương

- Sao Tú biết T. về đây mà đến tìm.

-Tú hỏi thăm.

- Tú được thả lúc nào?

- Cũng gần nửa năm. Tú có chuyện muốn bàn riêng với T.

- Chuyện gì? Có quan trọng không?

- Rất quan trọng. Nguy hiểm nữa là khác. Cần giữ bí mật.

Cô ngẩng lên nhìn thẳng mặt người đối diện. Mắt mở to chờ đợi. Xin đừng, xin đừng đến đây để báo tin chồng cô đã chết trong tù. Xin đừng mang đến cho cô một tin khủng khiếp. Cô đưa tay lên chận ngực, mặt tái xanh chờ đợi.

- Tú đến muốn hỏi T. có bằng lòng đi vượt biên với Tú không?

- Vượt biên? T. không có tiền hay vàng.

Người đàn ông với tay nắm lấy tay cô quả quyết.

- Tú biết. Tú chỉ muốn hỏi T. có bằng lòng đi với Tú không? Mọi việc Tú lo hết.

- Lo hết? Tú chung vàng cho T. đi.

- Thật sự Tú cũng không có nhiều vàng. Đi tù về tay trắng. Nhưng Tú sẽ lái tàu và người ta đã cho Tú một xuất đi cùng. T. có chịu đi với Tú không?

Đi vượt biên với một người đàn ông không phải là chồng mình ư? Cô nhìn sâu vào mắt người đối diện.

- Nhưng T. đã có chồng, có con. Chồng T còn đang ở tù CS.

- Tú biết và Tú sẽ coi con T. như con mình. T. đi với Tú nha. Nha T.

Hai bàn tay Tú nắm chặt hai bàn tay cô. Lần này tay Tú không run mà tay cô run rẩy. Cô có nên liều lĩnh đánh cược với số mạng mình không? Liệu cô có thể quên chồng để mạo hiểm sống cho riêng mình?

Không? cô không thể để mình rơi xuống vực sâu tội lỗi. Một lần nữa, cô rút tay lại. Một lần nữa cô đành phụ người ta. Cô có chồng và chồng cô đang chờ ngày về đoàn tụ. Cô không thể làm một người đàn bà không ra gì. Cô đứng lên nhìn thẳng vào mắt Tú:

- Cám ơn Tú nhiều. T. không thể đi với Tú. T. ở lại chờ chồng về. Tú hãy tìm một người khác để đi cùng. Xin lỗi Tú.

Người đàn ông trước mặt cô, người đang chạy trốn cái xã hội bất công sau cuộc đổi đời lại thêm một lần thua trận. Người ấy buồn bã đứng lên kiếu từ ra về. Trái tim cô nhói đau và cô thấy mình có lỗi thật nhiều.

Cô tiễn Tú ra khỏi nhà và cùng ra đường lộ. Cây phượng vĩ phía trước nhà thương vẫn còn đó. Cái tàng càng ngày càng rộng nhưng tại sao cuộc đời cô lại thiếu một bóng râm nương náu. Ngày đó cô mới vào Trung học, trong cô bao nhiêu là ước mơ. Bây giờ "Cóc chết ba năm, quay đầu về núi" cô trở lại quê xưa chỉ để làm một công nhân hạng bét, vác xạc lai đi dẫy cỏ cao su. Tú rời xa làng quê trốn chạy chiến tranh để rồi cũng phải đối diện với chết chóc đạn bom. Tàn cuộc chiến bị đày đọa trong tù CS để rồi hôm nay về đây rủ cô làm một chuyến đi không hẹn ngày về.

Ngày còn thơ ngây Tú nắm tay cô bạn nhỏ tạm biệt theo gia đình rời khỏi làng quê. Bây giờ một lần nữa Tú nắm tay người phụ nữ đã có chồng con để mong làm một chuyến vượt biên đầy bất trắc, chết sống không ai biết. Cô cố nén lòng không khóc. Đời đã đánh cô te tua, cô chỉ còn chút lòng tự trọng và sự thủy chung. Tú ơi! Xin hẹn kiếp sau nếu còn gặp lại.

Chiếc xe đã đi xa cô vẫn còn đứng đó nhìn theo. Bụi đỏ mờ dần, hai hàng cây cao su như đứng chào đưa tiễn. Những hàng cây cao su thẳng tắp nhắc cô nhớ những trái banh cao su thời còn nhỏ. Đời đã tung cô, tung Tú lên cao nhưng không chụp lại để mỗi người đều va vấp bầm dập thảm thương.

- Vĩnh Biệt Tú. Chúc bình an. Chúc thuận buồm xuôi gió về được bến tự do.

......

Chiều nay tôi ngồi trước máy. Những con chữ nhảy múa và tôi đã lặng người khi nhận tin Tú mất. Người bạn thuở thiếu thời của tôi đã nằm xuống một nơi không phải VN. Rồi một ngày nào đó tôi cũng sẽ trở thành tro bụi. Tôi sẽ theo sóng biển đi xa, hòa vào dòng nước có vị mặn của muối để an lạc một kiếp người.

Cám ơn người bạn già đã cho tôi một kỷ niệm không quên. Cám ơn những gì Tú đã cho ra chân thành và tinh khiết. Cám ơn bàn tay ấm áp muốn che chở đời tôi nhưng đã bị tôi từ chối. Đành thôi! Chúng ta không có duyên nên không thể tái hợp đành chỉ làm bạn già. Mà đôi khi làm bạn già lại tốt hơn, lại nhớ nhau nhiều hơn vì tất cả đều nguyên vẹn, trong sáng và thật đẹp.

Tôi viết chuyện chúng mình để cám ơn và đa tạ tri kỷ, người bạn già, người thật lòng tốt với tôi trong đời này. Tôi không cùng bạn đi xuyên suốt cuộc đời, nhưng những khi bạn đến, bàn tay bạn đưa ra đã làm cuộc đời tôi thêm màu sắc và hạnh phúc vô bờ.

Nguyện xin hương hồn bạn thảnh thơi về được nơi bạn mơ ước.

Trung thu đến rồi! Rằm Trung thu năm nay tôi đã để tang chồng đúng năm năm. Năm năm lỗi hẹn, người bỏ tôi đi mất.

Người đã cùng tôi đến nay trải qua 52 năm hôn phối. Đắng cay cũng nhiều, gian lao cũng lắm. Niềm vui chồng vợ đã bị chiến tranh chiếm cứ gần hết đoạn đường. Tôi đã dành cho người cả cuộc đời tươi trẻ, cả trái tim thơ ngây và cả những vất vả gian lao một đời vợ lính.

Người đã ngủ yên. Chút kỷ niệm lãng mạn trong đời tôi che dấu chồng cũng đã ngủ yên mãi mãi. Thôi thì khép lại để tất cả chỉ là hư không, là vô thường là không có thật.

Năm năm lỗi hẹn đá vàng

Trăng rằm vẫn sáng khăn tang cất rồi

Tro người rải giữa biển khơi

Sóng dâng từng đợt, lệ rơi từng dòng

Sinh ly tử biệt về không

Chẳng còn hờn giận, chẳng lòng sân si

Hồn thiêng theo gió bay đi

Chờ nhau điểm hẹn khắc ghi trong đời.

Nguyễn thị Thêm.

Trung thu 2022