title

ĐỨA CON MƯỜI HAI TUỔI DỊCH CẢ MỘT ĐỜI BA MẸ

Nó mới mười hai tuổi.

Cái tuổi đáng lẽ chỉ biết lo bài vở từ trường học, tập đàn, đá banh với bạn bè và mong cuối tuần được ba mẹ chở đi ăn kem.

Nhưng mỗi lần điện thoại trong nhà reo lên, ba lại gọi:

– Con ơi… nói chuyện với người ta giùm ba.

Mỗi lần có thư gửi đến, mẹ lại cầm phong bì bước tới:

– Con đọc thử coi họ viết gì.

Thế là một đứa trẻ lớp bảy bỗng trở thành người lớn.

Nó không được ai đào tạo.

Không ai cấp bằng. Nhưng ngày nào cũng làm nghề phiên dịch.

Phiên dịch ở bệnh viện.

Phiên dịch ở trường học.

Phiên dịch với hãng bảo hiểm.

Phiên dịch khi mua xe.

Phiên dịch khi thuê nhà.

Phiên dịch cả khi ba bị cảnh sát chặn xe vì quên bật đèn xi nhan.

Có lần, bác sĩ nhìn nó rồi hỏi:

– Con có hiểu hết những gì bác sĩ nói không?

Nó gật đầu.

Thật ra… không. Có những từ y khoa nó chưa từng nghe.

Có những câu quá dài.

Có những quyết định liên quan đến sức khỏe của ba mà một đứa trẻ mười hai tuổi không nên là người phải giải thích.

Nhưng nó vẫn cố. Nó nhìn ba.

Ba nhìn nó. Trong ánh mắt người đàn ông từng vượt biển, từng làm lại cuộc đời nơi đất khách, có một niềm tin tuyệt đối.

“Con nói sao… ba tin vậy.”

Niềm tin ấy làm vai nó nặng hơn cả cái cặp sách.

Rồi đến những lá thư. Những phong bì dày cộm từ ngân hàng.

Từ bảo hiểm.

Từ trường học.

Nó đọc từng dòng.

Dịch từng chữ. Có những chữ tiếng Anh nó hiểu. Nhưng tiếng Việt thì không biết phải diễn tả thế nào. Có những khái niệm tiếng Việt cha mẹ hiểu rất rõ. Nhưng tiếng Anh lại không có từ nào thật giống.

Nó đứng giữa hai ngôn ngữ.

Giữa hai thế hệ. Giữa hai thế giới. Đôi khi chỉ muốn khóc.

Nhưng khó nhất… Không phải là dịch giấy tờ. Khó nhất là dịch những điều không có trong từ điển.

Một buổi tối. Ba ngồi trước hiên nhà. Nhìn cơn mưa Cali.

Khẽ nói:

– Mưa này… không giống mưa quê mình.

Nó biết chữ “rain”. Biết chữ “weather”.

Nhưng không biết phải hiểu thế nào về một cơn mưa có thể làm người ta nhớ cả một tuổi trẻ.

Một lần khác. Mẹ mở chiếc hộp cũ. Lấy ra tấm ảnh đen trắng. Có một người lính đứng rất trẻ. Mẹ vuốt nhẹ bức ảnh. Nước mắt rơi.

– Hồi đó… Mẹ dừng lại. Không nói nữa.

Nó nhìn mẹ. Muốn hỏi. Nhưng vốn tiếng Việt không đủ.

Mẹ muốn kể. Nhưng tiếng Anh không đủ để nói hết những năm tháng chiến tranh, ly tán, vượt biển và mất mát.

Hai mẹ con ngồi cạnh nhau.

Thương nhau vô cùng. Mà im lặng.

Năm tháng trôi qua. Đứa bé phiên dịch ngày nào lớn lên.

Thành kỹ sư. Bác sĩ. Luật sư.

Hay chỉ là một người lao động bình thường.

Tiếng Anh của nó ngày càng hoàn hảo. Tiếng Việt thì vơi dần. Có hôm nó định nói với ba:

“Con xin lỗi vì hôm đó con dịch chưa đúng.”

Nhưng ba chỉ cười.

– Con làm tốt lắm rồi.

Ba biết hồi đó con còn nhỏ.

Nó chết lặng. Thì ra… Ba biết.

Ba biết có những lần con dịch thiếu.

Ba biết có những câu con không hiểu.

Ba biết có những lúc con chỉ đoán.

Nhưng ba vẫn chọn tin. Không phải vì bản dịch đúng.

Mà vì người đang dịch là con của mình.

Đến một ngày. Ba già. Đi lại chậm. Không còn đủ sức đến bệnh viện một mình. Nó lại nắm tay ba. Lại ngồi trước mặt bác sĩ. Nhưng lần này, mọi câu tiếng Anh đều rất dễ.

Điều khó nhất lại là câu tiếng Việt sau khi bước ra khỏi phòng khám.

Ba hỏi nhỏ:

– Ba còn sống được bao lâu hả con?

Nó đứng rất lâu. Lần đầu tiên trong đời… Nó không biết phải dịch thế nào. Không phải vì không hiểu tiếng Anh.

Mà vì trái tim của một đứa con không có ngôn ngữ nào đủ dịu dàng để nói với cha về sự chia ly.

Nếu bạn từng là đứa trẻ mười hai tuổi ấy, bạn sẽ hiểu.

Chúng ta không chỉ dịch ngôn ngữ.

Chúng ta dịch cả hy vọng.

Dịch cả nỗi sợ.

Dịch những giấc mơ của cha mẹ.

Dịch những ngày đầu lạc lõng trên đất Mỹ. Và nhiều khi…

Chúng ta cố dịch cả nỗi buồn của ba mẹ.

Một nỗi buồn quá lớn. Đến mức không một thứ tiếng nào trên thế giới có thể diễn tả trọn vẹn.

Xin cảm ơn những đứa trẻ đã lớn lên quá sớm.

Các em không chỉ là người phiên dịch.

Các em chính là chiếc cầu nối để cha mẹ bước qua những năm tháng chông chênh nhất nơi xứ người. Và trong lòng cha mẹ, dù hôm nay các em đã năm mươi hay sáu mươi tuổi…

Các em vẫn mãi là đứa con nhỏ năm nào, tay cầm cuốn từ điển, mắt còn ngơ ngác, nhưng trái tim thì đã đủ lớn để gánh cả một gia đình.

Phạm Sơn Liêm.