title

NHỮNG LỖI DỊCH THUẬT ANH-VIỆT VỀ QUÂN ĐỘI MỸ

5/8/2026

—-

Với bằng cử nhân Anh Văn chính quy từ đại học Khoa Học và Nhân Văn Sài Gòn năm 1998, bằng TOEFL thi năm 1998 đủ điểm để được nhận vào đại học Mỹ, và tiếng Anh đủ chuẩn ngoại giao quốc phòng Mỹ, mình muốn viết bài này dành riêng cho các bạn học tiếng Anh, các phóng viên báo chí, và ngay cả các bạn lớn lên ở Mỹ muốn dịch tiếng Anh sang tiếng Việt.

Cách gọi các cấp bậc và chức danh của quân đội Mỹ là vấn đề rất phức tạp. Một quân nhân Mỹ gốc Việt dù đi lính hết 20 năm cũng không nắm rõ hết. Một chuyên gia dịch thuật có thể dịch cả trăm cuốn sách tiếng Anh, nhưng khi đụng tới ngôn ngữ quân đội Mỹ thì vẫn có lúc sai như thường.

Nói tóm lược thì danh xưng các cấp bậc của quân đội Mỹ chia làm 2 nhóm:

- Nhóm 1 là lục quân (Army), không quân (Air Force) và thuỷ quân lục chiến (Marine Corps/Marines)

- Nhóm 2 là hải quân (Navy) và Tuần Duyên (Coast Guard)

Chú thích:

- Coast Guard ở Việt Nam dịch là Cảnh Sát Biển. Coast Guard có chức năng và nhiệm vụ nhiều hơn là chỉ thi hành pháp luật (law enforcement) của cảnh sát. Cảnh sát biển phải dịch qua tiếng Anh là Maritime Police. Maritime là từ dành chung cho lĩnh vực hàng hải.

- Lục quân là cách gọi quen thuộc của người miền Nam. Sau năm 1975 ngôn ngữ chính thức thường gọi là bộ binh. Nếu là lính bộ binh thì thuỷ quân lục chiến cũng có lính bộ binh (infantry), nên dùng chữ lục quân sẽ phân biệt được với chữ thuỷ quân lục chiến. Trong nước với nỗ lực phi Hán Việt hoá nên họ gọi là lính thuỷ đánh bộ.

Nhóm 1 gọi sĩ quan quân đội Mỹ như sau:

- Second Lieutenant (O-1): Thiếu Uý

- First Lieutenant (O-2): Trung Uý

- Captain (O-3): Đại Uý

- Major (O-4): Thiếu Tá

- Lieutenant Colonel (O-5): Trung Tá

- Colonel (O-6): Đại Tá

- Brigadier General (O-7): Chuẩn Tướng (1 sao)

- Major General (O-8): Thiếu Tướng (2 sao)

- Lieutenant General (O-9): Trung Tướng (3 sao)

- General (O-10): Đại Tướng (4 sao)

Ghi chú:

- O là viết tắt của Officer, tức là sĩ quan quân đội Mỹ

- Cựu thiếu tướng lục quân Lương Xuân Việt đeo lon Major General trước khi về hưu cách đây vài năm.

Nhóm 2 gọi sĩ quan quân đội Mỹ như sau:

Ensign (O-1): Thiếu Uý

Lieutenant Junior Grade (O-2): Trung Uý

Lieutenant (O-3): Đại Uý

Lieutenant Commander (O-4): Thiếu Tá

Commander (O-5): Trung Tá

Captain (O-6): Đại Tá

Rear Admiral Lower Half (O-7): Phó Đề Đốc (1 sao)

Rear Admiral Upper Half (O-8): Đề Đốc (2 sao)

Vice Admiral (O-9): Phó Đô Đốc (3 sao)

Admiral (O-10): Đô Đốc (4 sao)

Ghi Chú: Phó đề đốc là cách gọi của quân đội VNCH. Cách gọi của VN sau năm 1975 là chuẩn đô đốc, tương đương với chuẩn tướng.

Từ cách gọi này, có vài sự hiểu lầm nhưng lặp lại rất nhiều lần. Đó là cấp bậc đại tá của hải quân (Captain/O-6) lại trùng với cấp bậc đại uý của lục quân (Captain/O-3).

Chữ Captain trong hải quân Mỹ cũng có nghĩa là hạm trưởng, dù hạm trưởng của 1 khu trục hạm chỉ đeo lon Trung Tá (Commander/O-5).

Sự nhầm lẫn này phổ biến khi Trung Tá Lê Bá Hùng, khi đó là hạm trưởng của 1 khu trục hạm ghé thăm Đà Nẵng, nhiều báo gọi anh ta là Đại Uý (Captain/O-3), và nhiều nơi gọi anh ta là Đại Tá (Captain/O-6). Tất cả đều sai.

Tóm lại, dù cách gọi như thế nào thì cấp bậc của họ cũng tương đương trong toàn quân đội Mỹ, nhận lương bằng nhau nếu có thời gian phục vụ quân ngũ như nhau. Đại Tá hậu cần hay Đại Tá đặc nhiệm hải quân đều nhận lương cơ bản như nhau nếu có thời gian phục vụ quân ngũ bằng nhau. Lương bổng của quân đội Mỹ không phải là tài liệu bí mật, ngược lại nó công khai trên Internet hay văn bản tuyển mộ lính.

Một sự nhầm lẫn khác mà hầu như 100% báo chí Việt ngữ đều dịch sai. Lính hải quân gọi là sailor, lính lục quân gọi là soldier, lính không quân gọi là airman, lính thuỷ quân lục chiến gọi là marine. Ai cũng là lính Mỹ nhưng vì trong các ngôn ngữ khác, đặc biệt là tiếng Việt, chỉ có một từ là ‘lính’ nên họ chỉ dịch soldier là lính, còn Sailor là thuỷ thủ.

Trong tiếng Việt, thuỷ thủ có thể là thuỷ thủ của tàu hàng, tàu du lịch, tức bên dân sự.

Tới đây chắc mọi người đã hiểu tại sao tôi nói có tới 90% báo chí Việt ngữ viết về quân đội Mỹ không chính xác rồi chứ. Khi rảnh rỗi tôi sẽ viết thêm về cấp chuẩn uý (warrant officer) và các cấp bậc của lính Mỹ.

FB Uyen Vu