title

BÀ KIỂM TRA VỆ SINH

(Một chữ ký cứu tôi ở lại nước Đức)

Thực ra tôi định viết về bà ấy từ lâu, từ hồi còn làm quán. Nhưng lại ngại. Nói đúng hơn là sợ. “Sợ nói trước, bước không qua”. Nên phải để tận lúc nghỉ hưu mới viết. Dân kinh doanh ngành nhà hàng ai cũng hiểu cái cảm giác ấy. Nỗi sợ lớn nhất của người làm quán không phải vắng khách, mà là bị kiểm tra vệ sinh.

Bởi đã kiểm tra thì gần như chắc chắn sẽ có lỗi. Nhân viên kiểm tra vệ sinh ở Đức là Beamter - công chức nhà nước thực thi công vụ về vệ sinh và an toàn thực phẩm. Họ giống như bác sĩ đi tìm vi trùng. Mà đã soi bằng kính hiển vi thì mấy con vi trùng nào thoát được.

Một quán ăn, dù nhỏ đến đâu, cũng có hàng trăm mặt hàng, gia vị. Hàng chục ngóc ngách từ khu bếp đến kho chứa, từ bồn rửa đến tủ lạnh, từ chiếc đũa đến hộp đựng thức ăn mang về. Trong kho đông lạnh, ngoài việc nhiệt độ phải đạt chuẩn, từng món hàng còn phải có nhãn mác đầy đủ, đúng thời hạn sử dụng. Chỉ cần sơ suất một chi tiết nhỏ cũng đủ để bị nhắc nhở hoặc xử phạt.

Điều đáng nói là những cuộc kiểm tra ấy luôn bất ngờ. Không báo trước. Không theo quy luật. Hôm nay vừa kiểm tra xong, ngày mai họ có thể xuất hiện trở lại.

Hồi đó tôi có 2 quán ăn trong cùng một khu vực của Berlin. Người phụ trách kiểm tra vệ sinh khu vực ấy là một phụ nữ Đức cỡ tuổi tôi, khi đó chừng 60 tuổi.

Bà mang dáng vẻ rất điển hình của người Đức. Sống mũi cao thẳng. Đôi mắt xanh lạnh sau cặp kính dày. Khuôn mặt dài với chiếc cằm nhọn khiến vẻ nghiêm nghị càng thêm rõ nét. Trong hơn một năm bà phụ trách 2 quán của tôi, với hàng chục lần kiểm tra, tôi chưa từng thấy bà cười. Nói năng lúc nào cũng lịch sự, chuẩn mực kiểu người Đức nhưng tuyệt nhiên không có chút thân mật, vồn vã.

Muốn mở một quán ăn ở Đức không hề đơn giản. Sau khi hoàn thiện xây dựng, chủ quán phải trải qua nhiều đợt kiểm tra của các cơ quan chức năng. Bên xây dựng chủ yếu đối chiếu với bản thiết kế. Làm đúng thì được thông qua.

Nhưng bên vệ sinh thì khác. Họ kiểm tra từ hệ thống nước nóng, nước lạnh, máy rửa bát, tủ đông, tủ lạnh cho tới giấy vệ sinh trong nhà vệ sinh khách. Không phải một lần là xong mà phải qua nhiều lần hướng dẫn, nhắc nhở, chỉnh sửa trước khi được cấp phép hoạt động.

Đến ngày kiểm tra cuối cùng, ngày quyết định quán có được mở cửa hay không, tôi và vợ bàn nhau mua một chai rượu vang loại ngon cùng một bó hoa thật đẹp để cảm ơn bà.

Hôm ấy bà đến như thường lệ, khoác chiếc áo blouse trắng. Từ túi xách, bà lấy ra chiếc đèn pin nhỏ rồi bắt đầu công việc quen thuộc. Bà soi từng góc khuất dưới gầm bếp, gầm tủ lạnh, kiểm tra từng bồn rửa, từng ngăn chứa thực phẩm. Mọi thứ kéo dài gần một giờ. Cuối cùng bà rửa tay, lau khô rồi nói:

- Các ngài làm tốt lắm. Từ ngày mai có thể mở hàng được rồi. Hãy tiếp tục giữ đúng những gì như hôm nay.

Khi bà chuẩn bị ra về, vợ tôi đưa bó hoa và chai rượu vang. Bà cầm chai rượu lên, rồi lắc đầu:

- Tôi không được phép nhận cái này.

Sau đó bà cầm bó hoa lên ngắm với vẻ hài lòng, rồi nói:

- Bó hoa đẹp quá. Tôi nhận bó hoa này. Nhưng tôi xin tặng lại ngài và chúc ngài kinh doanh thành công. Nói xong bà trao lại bó hoa cho tôi. Cử chỉ ấy khiến tôi nhớ mãi.

Từ đó trở đi, cứ vài tháng bà lại xuất hiện kiểm tra đột xuất một lần. Và gần như lần nào tôi cũng bị nhắc nhở một lỗi nào đó. Có khi là một nhãn hàng chưa ghi đủ thông tin. Có khi là cách sắp xếp thực phẩm trong kho lạnh chưa đúng quy định. Không lỗi nào lớn, nhưng bà luôn yêu cầu sửa ngay lập tức. Sáng hôm sau bà quay lại kiểm tra. Làm đúng thì bà cho qua. Nhờ vậy mà suốt nhiều năm kinh doanh, các quán của tôi luôn giữ được tiêu chuẩn vệ sinh cần thiết.

Nói là nói vậy, chứ hồi đó mỗi lần thấy bóng bà kiểm tra vệ sinh xuất hiện là cả chủ, cả tớ tim đập, chân run. Nhưng sau này, khi gặp một sự cố hy hữu “ngàn cân treo sợi tóc”, tôi mới hiểu mình phải mang ơn những lần kiểm tra ấy như thế nào.

Một buổi tối, khi đi ăn ở một quán thịt bò của người Thổ, tôi đãng trí để quên điện thoại và túi xách trong xe. Khu vực đó khá vắng vẻ, cây cối um tùm. Ăn xong, khi quay lại, kính xe đã bị đập vỡ. Túi xách và điện thoại biến mất. Trong đó có tiền, giấy tờ của quán và cả hộ chiếu.

Tôi nghĩ mọi việc rồi cũng đơn giản. Mất hộ chiếu thì xin cấp lại ở Đại sứ quán Việt Nam, sau đó lên Sở Ngoại kiều đóng lại giấy phép cư trú là xong. Nhưng đời không đơn giản như mình nghĩ. Do thiếu một số giấy tờ nên việc cấp lại hộ chiếu kéo dài gần một năm. Khi có hộ chiếu mới và mang lên Sở Ngoại kiều, tôi bất ngờ bị từ chối. Lý do là trong gần một năm ấy tôi không có đăng ký cư trú hợp lệ.

Hóa ra trước đó tôi đăng ký hộ khẩu ở nhà một người em. Đúng lúc tôi mất hộ chiếu thì cậu ấy chuyển nhà. Vì không có hộ chiếu nên tôi cũng không thể đăng ký địa chỉ mới. Theo hồ sơ hành chính, tôi đã “biến mất” khỏi nước Đức gần 10 tháng. Điều này mới là vấn để nghiêm trọng. Theo quy định của Sở Ngoại kiều, dù có quyền cư trú vĩnh viễn, nếu rời nước Đức quá 6 tháng mà không có lý do hợp lệ thì quyền cư trú có thể bị hủy bỏ.

Tôi liên tục giải thích rằng suốt thời gian ấy mình vẫn sống ở Berlin, chưa từng ra khỏi nước Đức. Họ yêu cầu chứng minh. Tôi mang sao kê ngân hàng, giấy tờ thuế, các chứng từ giao dịch hàng tháng ra trình bày. Tất cả đều không có giá trị.

Người tiếp nhận hồ sơ nói:

- Chúng tôi cần xác nhận của một Beamter. Tức là một công chức nhà nước.

Trong lúc gần như tuyệt vọng đó, tôi bỗng nhớ đến bà kiểm tra vệ sinh. Người phụ nữ có khuôn mặt lạnh lùng ấy gần như tháng nào cũng ghé qua một trong hai quán của tôi. Mỗi lần kiểm tra đều có biên bản, có chữ ký và con dấu đầy đủ.

Hôm sau tôi tìm đến văn phòng của bà. Đôi mắt xanh sau cặp kính dày ánh lên vẻ ngạc nhiên khi thấy tôi xuất hiện. Sau khi nghe tôi kể đầu đuôi câu chuyện, bà ngồi lặng vài phút rồi lấy một tờ giấy nhỏ viết vài dòng xác nhận. Trao mẩu giấy đó cho tôi, bà nói:

- Ngài đưa cái này cho họ. Nếu cần, họ có thể gọi cho tôi.

Một mẩu giấy bằng bàn tay không có con dấu. Chỉ vài dòng chữ ngắn cùng danh thiếp của bà. Cầm mấy thứ đó trong tay lòng tôi không khỏi ngại ngùng, phấp phỏng.

Thế nhưng khi tôi mang đến Sở Ngoại kiều, họ xem xong rồi lập tức giải quyết hồ sơ. Không cần gọi điện xác minh. Không cần thêm bất cứ giấy tờ nào khác. Tôi được trả lại quyền cư trú vĩnh viễn vốn có của mình.

Đã nhiều năm trôi qua. Hai quán ăn ấy không còn nữa. Giống như tôi, có lẽ bà cũng đã nghỉ hưu. Nhưng mỗi khi nhớ lại câu chuyện này, trước mắt tôi vẫn hiện lên khuôn mặt sắc nhọn với đôi mắt xanh lạnh lùng sau cặp kính dày. Một người phụ nữ nghiêm khắc đến mức khiến những người làm quán như tôi luôn thấp thỏm mỗi khi bà xuất hiện. Nhưng cũng chính con người ấy đã giúp tôi trong lúc khó khăn nhất. Ngày ấy tôi từng nghĩ bà là hiện thân của những quy định khô khan và cứng nhắc.

Sau này tôi mới hiểu, phía sau sự nghiêm khắc ấy là tinh thần trách nhiệm. Phía sau những nguyên tắc tưởng như lạnh lùng ấy là lòng nhân hậu và sự tôn trọng con người. Có lẽ đó cũng là điều tôi học được nhiều nhất sau mấy chục năm sống ở Đức.

Luật pháp phải nghiêm minh. Công việc phải được thực hiện đến nơi đến chốn. Nhưng trong sự nghiêm minh ấy vẫn có chỗ cho sự tử tế và lòng nhân ái.

Cảm ơn bà. Một chữ ký của bà đã giúp tôi tiếp tục được ở lại nước Đức. Cũng cảm ơn nước Đức đã có những con người như thế.

Hùng Lý - từ Berlin, Đức.