title

Xem phim 70mm

Trước khi rạp Vistarama Quốc Tế ra đời trên nền tảng xây lại từ rạp Thanh Bình cũ ở đường Phạm Ngũ Lão, dường như Sài Gòn ngày đó - Nếu tôi nhớ không nhầm - chỉ Rex, Đại Nam và Văn Hoa Capitol là thỉnh thoảng có chiếu phim 70mm. Nhưng "chuyên" thì về sau, cho tới 1975, chỉ mỗi Vistarama!

Trước hết, có cuộc tranh cãi về cái tên Vistarama hay Victorama.

Bên nào cũng có lý cả: Vista là góc nhìn, Rama là lấy nửa sau của Panorama, nghĩa là toàn cảnh. Rạp Quốc Tế lấy tên Vistarama là muốn thể hiện điểm ưu việt của mình, khi khán giả đến rạp, sẽ được xem phim 70mm đúng nghĩa trên nền một màn ảnh rộng chưa từng thấy, cho cái nhìn toàn cảnh giống hệt như khi người ta đứng trên đỉnh một ngọn đồi, nhìn xuống một đồng bằng hay xuống một thành phố nằm dưới chân mình. Cái nhìn đó cũng na ná giống như khi người ta đứng ở đầu một con quốc lộ, hay đại lộ với điều kiện nó không bị nhà cửa hay building cao tầng hai bên che khuất, phóng tầm mắt mình đến tận đường chân trời. Định nghĩa bằng chân trời thực (Quốc lộ) gồm đường vạch ngang xa tít tắp mà mắt còn có thể nhìn thấy, hay cuối con đường (Đại lộ) ấy khi nó bị cắt ngang bởi một con đường vuông góc khác, thành một ngã ba. Phải là ngã ba chứ nếu là ngã tư, thì đại lộ mà người ta đang đứng lại sẽ cứ chạy tiếp, xa hơn nữa và không thể gọi là chân trời. Đại khái, đứng ở Tòa Đô chính ngày xưa nhìn về phía Bến Thủ Thiêm, và người ta phải nhìn vượt qua hồ nước phun nơi bùng binh trước cửa thương xá TAX!

Còn Victorama, lại mang hình thức ghép từ Victor (Người chiến thắng) + (Pano) Rama (Toàn cảnh). Ngụ ý, khi rạp Quốc Tế ra đời, nó chính là kẻ chiến thắng không thể tranh cãi trong trình chiếu các phim trên nền 70mm.

HIểu rõ hơn, phim 70mm còn được gọi là phim 65mm do trong máy quay, phim chỉ rộng có 65mm nhưng khi chiếu thì người ta cần bổ sung 5mm để chứa âm thanh. Tỷ lệ màn hình khi đó lên tới 2,78/1, tạo ra góc rộng hơn nhiều so với những phim thuộc diện đã khá rộng thời bấy giờ (Và cả bây giờ) là 1,85/1. Độ phân giải của phim 70mm cũng cao hơn nhiều, tạo ra những hình ảnh sóng sánh, trông nghệ thuật và mỹ thuật ăn đứt phim màn ảnh rộng bình thường, tức 35mm. Tất nhiên, chi phí cho từng thước phim 70mm cũng rất khủng. Có thể lấy vài ví dụ: Cleopatra (Liz Taylor đóng chính), Ben Hur (Charlton Heston) hay Tora! Tora! Tora! (Martin Balsam). Phim này cần tới 3 đạo diễn, một người Mỹ, hai người Nhật. Kinh phí hồi năm 1970 để sản xuất nó là 25 triệu đô-la - Một con số khổng lồ.

Lật lại, theo một số tài liệu: Thước phim định dạng 70mm đầu tiên trong lịch sử phim ảnh có lẽ thuộc về những cảnh quay sự kiện đua thuyền Henley Regatta, trình chiếu vào năm 1896 - 1897 nhưng có lẽ, chúng đã được quay sớm hơn, vào 1894. Một máy chiếu đặc biệt lúc ấy đã được kỹ sư Herman Casler thiết kế để có thể phát được đoạn phim đó. Từ ấy một số nhà làm phim, chấp nhận chịu lỗ sau đó, cũng đầu tư vào định dạng phim ảnh “con nhà giàu” này. Gọi là "con nhà giàu", bởi người ta phải bỏ ra gấp đôi, gấp ba hoặc hơn thế nữa, nếu chịu chơi!

Tuy nhiên, các loại 35mm, 16mm đã là phổ thông để ra rạp và dần dần, các hệ thống rạp lớn đã bỏ những máy chiếu 70mm - Kể cả 35mm - để thay thế bằng những máy kỹ thuật số rẻ hơn, đại chúng hơn và cho chiếu trong các cụm rạp gồm nhiều khán phòng nhỏ bé như hộp diêm. Các hãng làm phim cũng không mặn mà với định dạng này nữa do vốn đầu tư quá lớn, quan trọng nhất, giá vé đắt khiến khán giả dần dần đã tự làm sai lệch đi điểm mà mình cần có khi đến rạp, để nhìn lên màn ảnh rộng. Có khi người ta còn vui lòng xem cả phim video được chiếu qua những ống phóng!

Một ví dụ nữa: Giàu có như Mỹ mà tính từ khi ra đời, tới hiện tại họ vẫn chỉ mới có 46 phim 70mm - Ở châu Âu càng khiêm tốn hơn với chỉ 17 phim! Giờ đây, chỉ những đạo diễn có sức ảnh hưởng lớn mới có khả năng kêu gọi đầu tư cho những dự án phim 70mm - Như Christopher Nolan với phim Dunkirk - và “gọi hồn” những thiết bị chuyên dụng, cũng như thuê các nhân viên có khả năng sử dụng những máy chiếu cũ.

Nói như vậy để thấy, những rạp "thường thường bậc trung" như Lê Lợi, Victory Lê Ngọc, Khải Hoàn (Nằm gần Quốc Tế!), Long Phụng (Chuyên phim Ấn) và cả Eden, cùng hàng loạt nữa, với thiết kế rạp và kích thước màn ảnh của mình, ngày xưa phải chọn "cửa khác". Ngay cả Rex và Đại Nam, ngày đó cũng chỉ thi thoảng thôi, vì chuyện bán vé, khi họ nhìn Quốc Tế hốt bạc mãi cũng sốt ruột. Họ luôn có sẵn thiết bị chiếu phim 70mm, lâu lâu lôi ra, lau sạch để dùng cho một phim nào đó theo ý chủ rạp. Nhưng như đã nói, cả nền điện ảnh Mỹ - Và cả châu Âu - cho đến nay gộp cả 2 bên vẫn chỉ có 63 phim, lấy đâu ra nguồn dồi dào mà ngày xưa cho dân Sài Gòn xem hàng tuần?

Mới có "cái sự" chiếu xen kẽ 35mm với 70mm, trên màn ảnh chuyên dụng cho 70mm. Thật vậy, với một rạp "chuyên" như Quốc Tế, những phim mà họ từng chiếu khi đó như Billy Jack, Khuyển Tặc (Dobermans), Chúa lười hữu dụng (On m'appelle Trinita) thì không thể là phim 70mm được. Và nếu bạn cứ quen ngày đó đọc thấy những dòng quảng cáo trên báo là phim này đại vĩ tuyến, phim kia cũng đại vĩ tuyến, thực ra đó chỉ là phim 35mm chiếu trên màn ảnh dài có tỷ lệ 1,85/1 mà thôi. Ngoài ra, cụm chữ "đại vĩ tuyến" đó người ta đã dùng cho phim 35mm mất rồi, thế nếu muốn quảng cáo rách trời cho một phim 70mm thứ thật, họ sẽ "ca" nó bằng những chữ mỹ miều nào nữa?

Quả thế, với cảnh Độc thủ Đại hiệp Vương Vũ múa cây Tàn đao của mình mà thử sức với kiếm Samourai của Hiệp sĩ mù Shintaro Katsu trên màn ảnh rộng của Rex, tuy thấy ấn tượng lúc đó thật, nhưng nếu nó được làm bằng phim 70mm, hãng Gia Hòa Golden Harvest chỉ có nước lỗ sặc gạch. 

Nhưng với cảnh lắp cầu người trong Thập Tứ Nữ Anh Hào, biết đâu hãng Thiệu Thị hồi đó đã chịu chơi? - Lâu quá, xin không dám khẳng định dẫu phim này, khi đọ sức với Đường Sơn Đại Huynh của Lý Tiểu Long, đã hơn về doanh thu (58 triệu USD/50 triệu USD). Nếu phim sau làm bằng 70mm, bạn có nghĩ ông Trâu Văn Hoài đã lãi đến thế không?

Bạn chỉ cần biết rằng, khi mình ngồi lọt thỏm trong một rạp mênh mông như Vistarama, nhìn lên màn bạc thấy Charlton Heston phóng xe tứ mã trong đấu trường tung bụi mờ, cảm giác khi đó là sướng tê người, thế đã đủ!

Tien Van