title

DONALD TRUMP Và Nghệ Thuật Dưỡng Dục Nhân Tài

Trong suốt chiều dài lịch sử nhân loại, các bậc đại trượng phu đều thấu hiểu một chân lý giản dị mà sâu xa: muốn trị vì thiên hạ, trước hết phải tề gia. Nghĩa là, cái gốc của mọi sự nghiệp vĩ đại không nằm ở quyền lực hay tham vọng, mà nằm ở cái nhà, gia đình, cái cách mà một con người nuôi dạy con cái mình. Cổ nhân phương Đông gọi đó là “Tề Gia Trị Quốc Bình Thiên Hạ.”

Sử gia Doug Wead, người đã dành cả đời nghiên cứu về các gia đình Tổng thống Hoa Kỳ, từng phỏng vấn sáu vị Tổng thống, bảy đệ nhất phu nhân, mười chín người con của các Tổng thống, và mười hai anh chị em của họ. Trong số tất cả những gia đình mà Wead đã khảo sát, ông ghi nhận một hiện tượng đặc biệt: rất nhiều con cái của những bậc cha mẹ quyền lực nhất nước Mỹ đã sa ngã, nghiện ngập, đổ vỡ, hoặc chỉ sống như những cái bóng mờ nhạt của đấng sinh thành. Nhưng có một gia đình đã làm điều ngược lại.

Đó là gia đình Donald Trump.

Bài Học Từ Vết Thương Của Dòng Họ

Muốn hiểu vì sao Donald Trump nuôi dạy con cái với một sự khắt khe gần như ám ảnh, ta phải nhìn lại vết thương sâu nhất trong đời ông: cái chết của người anh trai, Frederick Christ Trump Jr., mà cả nhà gọi là Freddy.

Freddy Trump là người anh lớn hơn Donald tám tuổi. Khác với Donald sôi nổi và quyết đoán, Freddy hiền lành, yêu đời, mơ ước trở thành phi công cho hãng hàng không TWA. Nhưng rượu chè đã nuốt chửng cuộc đời anh. Ngày 26 tháng 9 năm 1981, Freddy Trump qua đời vì nghiện rượu, ở tuổi bốn mươi hai.

Donald Trump không bao giờ quên cái ngày ấy. Và ông cũng không bao giờ cho phép con cái mình quên. Lời dặn dò cuối cùng của Freddy trước khi chết vẫn vẳng vẳng trong tâm khảm Donald như một lời thề máu: “Đừng bao giờ uống rượu. Đừng bao giờ hút thuốc.”

Từ đó, Donald Trump không chạm môi một giọt rượu nào. Không hút một điếu thuốc nào. Không dùng bất kỳ chất kích thích nào. Và ông biến nỗi đau mất anh thành bộ luật gia đình nghiêm khắc nhất mà những đứa con ông sẽ nghe suốt đời: Không ma túy. Không rượu. Không thuốc lá. Không xăm mình.

Bốn Chữ Vàng Của Gia Huấn

Trong cuốn Inside Trump’s White House, sử gia Doug Wead ghi lại lời của chính Donald Trump với một giọng điệu vừa hài hước vừa xúc động. Trump kể rằng mỗi ngày, từ khi Ivanka còn là một cô bé nhỏ xíu, ông đều nói với con: “Không ma túy, không rượu, không thuốc lá, không có gì hết.”

“Ivanka nói với tôi: ‘Ba ơi, đủ rồi, bao nhiêu lần nữa thì Ba mới ngừng?’ Tôi bảo: ‘Không bao giờ ngừng. Ba sẽ nói hoài, nói suốt đời.’”

Eric Trump, con trai út của ông với bà Ivana, xác nhận trong nhiều cuộc phỏng vấn rằng gia huấn của cha ông có thể tóm gọn trong một câu duy nhất: “Không uống rượu, không ma túy, không hút thuốc, học cho giỏi, không xăm mình, và không tin ai.” Eric nói thêm: “Đó chính là toàn bộ Donald Trump gói gọn trong một câu.”

Nhưng bốn chữ vàng ấy không chỉ là lời răn suông. Chúng được rèn đúc bằng nước mắt của một người em trai đã chứng kiến anh mình chết vì rượu. Mỗi lần Trump lặp lại những lời ấy với con, ông không nói với tư cách một người cha độc đoán. Ông nói với tư cách một người đã mất đi người thân yêu nhất.

Không Cho Tiền Bạc Thừa, Không Cho Thời Gian Không

Nhiều người tưởng rằng con cái của một tỷ phú sẽ lớn lên trong nhưng và lụa, sẽ được nuông chiều từng chút. Nhưng Doug Wead, khi phỏng vấn trực tiếp các con của Trump, đã phát hiện một thực tế khác hẳn.

Eric Trump kể rằng cả cha và mẹ đều tuyệt đối không cho con thừa tiền hoặc thừa thời gian. “Bạn cho một đứa trẻ nhiều tham vọng quá nhiều tiền và quá nhiều thời gian rảnh, chắc chắn sẽ có chuyện xấu xảy ra,” Eric nói. Đây không phải lời nói của một đứa con bị thiếu thốn, mà là lời của một con người đã hiểu rõ giá trị của kỷ luật.

Lớn lên, các con của Trump không được hưởng thú tiêu khiển của giới thượng lưu. Thay vào đó, lúc còn nhỏ, Donald Jr. phải làm nhân viên trực bến tàu tại Trump Marina ở Atlantic City để kiếm tiền tiêu vặt. “Chúng tôi được chiều chuộng ở nhiều mặt, nhưng luôn được dạy phải hiểu giá trị của đồng đô-la,” Donald Jr. từng nói. 

Cả ba anh em đều được gửi vào trường nội trú, xa gia đình, xa sự giàu có của cha. Donald Jr. và Eric vào Hill School ở Pennsylvania, Ivanka vào Choate ở Connecticut.

Người cha tỷ phú đã chủ động tách con ra khỏi cái vỏ huy hoàng của dòng họ Trump, để chúng học cách đứng trên đôi chân của chính mình. Đó là triết lý giáo dục của những bậc đại gia phương Đông: muốn con thành rồng, không được để con nằm mãi trong tổ ấm.

Không thể nói về việc dưỡng dục của Donald Trump mà không nhắc đến bà Ivana Trump, người vợ đầu tiên của ông, mẹ của Donald Jr., Ivanka và Eric. Ivana là một vận động viên trượt tuyết chuyên nghiệp từ Tiệp Khắc, một người phụ nữ đẹp nhưng cứng rắn như thép.

Eric Trump nhớ lại: “Mẹ tôi khắc nghiệt không kém gì ba. Bà đẹp, thanh lịch, nhưng nếu chúng tôi vượt quá giới hạn, bà sẽ không bao giờ nhân nhượng.” Nếu những đứa con muốn “vượt qua mẹ để đến ba,” thì chúng đã rơi vào rắc rối lớn, bởi Ivana đã “lấy một pound thịt” từ chúng rồi.

Dù hai người ly hôn năm 1990, cả Donald và Ivana đều chia sẻ một triết lý chung trong việc nuôi con: kỷ luật, kỷ luật, và kỷ luật. Không được lười biếng, không được phí phạm, không được dựa dẫm vào danh tiếng của cha mẹ. Khi Ivana qua đời năm 2022, gia đình Trump ra thông cáo: “Ivana Trump là một người sống sót. Bà đã chạy trốn khỏi chủ nghĩa cộng sản và ôm lấy đất nước này. Bà đã dạy con cái về nghị lực, sự cứng cỏi, lòng trắc ẩn và sự cương quyết.”

Trong lịch sử các Tổng thống Mỹ, Doug Wead từng chứng kiến vô số trường hợp con cái của những vị nguyên thủ quyền lực nhất thế giới đã sụp đổ dưới áp lực của danh vọng. Nhiều người rơi vào nghiện ngập, trầm cảm, hoặc suốt đời tìm kiếm danh tính riêng giữa cái bóng quá lớn của đấng sinh thành. Nhưng năm đứa con của Donald Trump đều đã tự khẳng định mình.

Donald Trump Jr. tốt nghiệp Wharton School of Finance, trường kinh doanh danh giá bậc nhất nước Mỹ, rồi trở thành Phó Chủ tịch Điều hành của Tập đoàn Trump. Thời sinh viên, anh cũng từng đi lạc đường, uống rượu quá độ, nhưng chính lời dạy của cha đã kéo anh về. Anh từng tuyên bố công khai rằng mình đã bỏ rượu hoàn toàn.

Ivanka Trump tốt nghiệp Đại học Pennsylvania hạng ưu, trở thành doanh nhân, nhà thiết kế thời trang, rồi làm cố vấn Tổng thống tại Tòa Bạch Ốc. Cô sáng lập chương trình Girl Up cùng Liên Hiệp Quốc, khởi xướng chiến dịch Women Who Work, và quyên góp tiền bán sách cho National Urban League và Boys & Girls Clubs. Khi giữa chính trường, cô tuyên bố: “Tôi chọn ưu tiên cho con cái và cuộc sống gia đình.” Đó là một lựa chọn có chiều sâu của một người được dạy dỗ đúng cách.

Eric Trump tốt nghiệp Georgetown University, được Forbes vinh danh trong danh sách 30 Under 30 ngành bất động sản. Anh điều hành Trump Winery, quản lý hệ thống golf của gia đình, và sáng lập Eric Trump Foundation để gây quỹ cho Bệnh viện Nhi St. Jude. Eric thừa nhận rằng cha ông “làm theo cách riêng của mình, nhưng ông đã làm đúng.”

Tiffany Trump tốt nghiệp Luật tại Georgetown University Law Center. Barron Trump, người con út, theo học tại Stern School of Business của Đại học New York. Trong cuộc phỏng vấn với Wead, Tiffany nói một câu đáng nhớ: “Dù bị chế nhạo, bạn phải trung thành với điều mình tin là tốt nhất cho mọi người.”

Trong một clip truyền hình cũ trên chương trình Larry King Live, Donald Trump ngồi cạnh Melania và cậu con trai Barron khi ấy mới bốn tuổi. Trước mặt hàng triệu khán giả, ông quay sang đứa con nhỏ và nói: “Ba muốn con toàn điểm A. Và khi con lớn lên: không ma túy, không rượu, không thuốc lá. Và con biết gì không? Không xăm mình. Ba không bao giờ muốn nhìn thấy hình xăm trên người con.”

Một cậu bé bốn tuổi, chưa biết thế giới là gì, đã được cha mình giữ lấy trước những cạm bẫy của tương lai. Nhiều người cười, cho rằng nói với trẻ bốn tuổi về ma túy là quá sớm. Nhưng lịch sử các gia đình Tổng thống mà Wead ghi chép cho thấy: không bao giờ là quá sớm để rèn nhân cách.

Trong cuốn Inside Trump’s White House, Wead còn ghi lại một chi tiết đắt giá: khi các con của Trump tại Tòa Bạch Ốc được phỏng vấn riêng, không ai trong số họ nhân dịp này để nói xấu cha. Trái lại, họ thể hiện sự trung thành, tình yêu thương, và một sự hiểu biết sâu sắc về những gánh nặng mà cha họ phải mang. Jared Kushner, con rể của Trump, nói với Wead: “Chúng tôi nhanh chóng nhận ra rằng những người nói thì không làm, và những người làm thì không nói.”

Muốn thấy rõ sự khác biệt của gia đình Trump, hãy nhìn lại những gì đã xảy ra với con cái của các vị Tổng thống khác — những gia đình mà Doug Wead đã tỷ mỉ ghi chép trong suốt sự nghiệp của ông. Đây không phải là những câu chuyện đồn đại. Đây là những sự thật đã được báo chí và chính sử ghi nhận.

Ronald Reagan — vị Tổng thống được nước Mỹ tôn kính vì đã làm sụp đổ Bức Tường Berlin. Nhưng con gái ông, Patti Davis, đã làm gì? Năm 1994, cô chụp ảnh khỏa thân toàn phần cho tạp chí Playboy, xuất hiện trên trang bìa với dòng tựa “Con gái nổi loạn của Ronald Reagan.” Số báo đó được coi là một trong những trang bìa gây tranh cãi nhất lịch sử tạp chí Playboy. Không chỉ vậy, Patti còn công khai chống đối cha mình suốt nhiệm kỳ Tổng thống, đổi họ từ Reagan sang Davis như một hành động cắt đứt dòng họ. Người cha vĩ đại của nước Mỹ đã không giữ được con gái mình.

George W. Bush (Bush 43) — bản thân Tổng thống thứ 43 từng là một kẻ nghiện rượu. Năm 1976, ông bị bắt vì lái xe trong tình trạng say rượu ở Kennebunkport, Maine, với cả em gái Dorothy đang ngồi trên xe. Năm 1972, sau một đêm uống say, ông lái xe đâm vào thùng rác hàng xóm rồi thách thức cha mình đánh nhau “tay đôi.” Bush chỉ bỏ rượu khi đã bốn mươi tuổi, sau khi Laura Bush buộc ông chọn giữa rượu và gia đình. 

Nhưng hậu quả vẫn đổ xuống đời con: hai cô con gái sinh đôi Jenna và Barbara Bush, mới mười chín tuổi, đã bị cảnh sát Texas truy tố hai lần trong vòng năm tuần vào mùa xuân 2001 — chỉ vài tháng sau khi cha nhậm chức Tổng thống. Jenna dùng căn cước giả để mua rượu, Barbara bị bắt vì tàng trữ rượu khi chưa đủ tuổi. Cả hai còn bị bắt gặp hút thuốc lá liên tục và uống bia tại một quán bar ở Washington, D.C. Khi trường hợp được hỏi về việc nuôi con, Bush chỉ nói được: “Tôi từng ra trận. Tôi từng nuôi con sinh đôi. Nếu phải chọn, tôi thà ra trận.”

Barack Obama — người luôn nói về giá trị gia đình. Nhưng chính Obama cũng thừa nhận mình từng là thành viên “Choom Gang” thời trung học ở Hawaii — một nhóm bạn chuyên hút cần sa. Rồi đến năm 2016, con gái lớn của ông, Malia Obama, bị quay video đang hút những gì mà nhân chứng khẳng định là cần sa tại lễ hội âm nhạc Lollapalooza ở Chicago. Một nhân chứng tuyên bố: “Tôi đã thấy Malia Obama hút cần, và bạn có thể ngửi thấy mùi marijuana trong không khí.” Video lan truyền khắp thế giới, trở thành cơn ác mộng của Tòa Bạch Ốc.

Joe Biden — và câu chuyện đau đớn nhất trong số các gia đình Tổng thống hiện đại. Con trai ông, Hunter Biden, nghiện ma túy nặng suốt nhiều năm. Trong cuốn hồi ký của mình, Hunter thú nhận rằng ông ta hút crack “mỗi mười lăm phút,” sống lang thang trong các khu vô gia cư ở Los Angeles để mua ma túy. Nhưng không chỉ nghiện ngập: sau khi anh trai Beau Biden qua đời vì ung thư não năm 2015, Hunter đã quan hệ tình cảm với chính chị dâu của mình, Hallie Biden — vợ góa của người anh. Rồi ông ta dẫn Hallie vào con đường hút crack. 

Tại phiên tòa năm 2024, Hallie Biden lên bục chứng và khai rằng Hunter đã giới thiệu cô với crack cocaine, và cô đã nghiện cho đến khi tự cất cai vào tháng 8 năm 2018. Hunter bị kết án ba tội danh trọng về súng, bị tước giấy phép hành nghề luật sư, và chỉ thoát tù nhờ lệnh ân xá của chính cha mình vào tháng 12 năm 2024. Năm người trong gia đình Biden đã phải vào trại cai nghiện.

Đặt các gia đình này cạnh nhau, sự tương phản hiện lên rõ như ban ngày và ban đêm. Cùng là con cái của những người đứng trên đỉnh quyền lực, cùng lớn lên dưới áp lực của truyền thông và dư luận, nhưng kết quả lại hoàn toàn khác nhau. Sự khác biệt không nằm ở tiền bạc, không nằm ở địa vị, mà nằm ở cái gốc: cách người cha dạy con.

Patti Davis chụp ảnh khỏa thân cho Playboy. Cặp sinh đôi nhà Bush dùng căn cước giả để mua rượu. Malia Obama hút cần sa trước ống kính. Hunter Biden nghiện crack và dẫn cả chị dâu vào vòng nghiện ngập. Còn năm đứa con của Donald Trump? Tất cả đều tốt nghiệp đại học danh giá. Tất cả đều làm việc. Không ai nghiện ngập. Không ai bê bối. Không ai phản bội cha.

Sử gia Doug Wead, người đã nghiên cứu 159 người con của 43 đời Tổng thống Mỹ, thừa nhận đây là một hiện tượng hiếm thấy. Vì trong lịch sử các gia đình Tổng thống, thất bại là quy luật, thành công là ngoại lệ. Và gia đình Trump chính là ngoại lệ đặc biệt nhất.

Trong cuốn All the Presidents’ Children, Doug Wead viết một câu mà bất kỳ ai nghiên cứu về các gia đình Tổng thống đều phải nghiền ngẫm: “Những hoàn cảnh và biến cố có thể hủy diệt hầu hết trẻ em, lại thường là chính những điều đã thắp lên sự vĩ đại trong các nhà lãnh đạo tương lai.”

Câu nói ấy, viết nhiều năm trước khi Trump trở thành Tổng thống, lại như một lời tiên tri cho chính gia đình Trump. Cái chết của Freddy đã không hủy diệt Donald. Nó đã biến ông thành một người cha không bao giờ lơ là. Và những đứa con của ông, lớn lên giữa bão táp truyền thông và các cuộc điều tra chính trị, đã không gục ngã. Chúng đứng lên. Chúng chiến đấu. Chúng trung thành.

Khi Doug Wead hỏi những người đã đọc cuốn sách của ông về ấn tượng sâu đậm nhất, nhiều người không nhắc đến chính sách hay quyền lực. Họ nhắc đến các cuộc phỏng vấn với những đứa con của Trump. Họ nói: “Không ngờ một người cha qua ba đời vợ lại có thể nuôi con tốt đến vậy.”

Trở lại với triết lý phương Đông, sách Đại Học viết: “Muốn sáng đức trong thiên hạ, trước hết phải trị quốc. Muốn trị quốc, trước hết phải tề gia. Muốn tề gia, trước hết phải tu thân.”

Donald Trump không phải là một con người hoàn hảo. Lịch sử sẽ ghi nhận cả công trạng và sai sót của ông. Nhưng có một điều mà ngay cả những người chỉ trích ông gắt gao nhất cũng phải thừa nhận: ông đã nuôi dưỡng nên những đứa con xuất sắc. Không đứa nào nghiện ngập. Không đứa nào phá hoại. Tất cả đều làm việc. Tất cả đều cống hiến. Tất cả đều yêu nước. Và tất cả đều trung thành với cha.

Trong một thế giới mà những đứa con của giới tỷ phú thường lên báo vì bê bối, thì năm đứa con của Donald Trump lại được biết đến vì làm việc chăm chỉ, vì giữ gia đình, vì đứng cạnh cha trong những giờ phút khó khăn nhất.

Đó không phải là may mắn. Đó là kết quả của một đời kiên định với bốn chữ: Không ma túy. Không rượu. Không thuốc lá. Không xăm mình.

Và đó chính là Tề Gia — cái gốc rễ sâu xa nhất của mọi sự nghiệp lớn lao.

“Trồng người một năm, không gì bằng trồng lúa.

Trồng người mười năm, không gì bằng trồng cây.

Trồng người trăm năm, không gì bằng trồng người.” — Quản Tử (管子)

Tài liệu tham khảo:

Doug Wead, Inside Trump’s White House: The Real Story of His Presidency (2019)

Doug Wead, All the Presidents’ Children: Triumph and Tragedy (2003)

Doug Wead, The Raising of a President (2005)

Vô Danh