title

Trung Quốc vs Nhật Bản

Tuần trước, hai chiến hạm của Trung Quốc áp sát lãnh thổ Nhật Bản (giữa đảo Amami Oshima và đảo Yokoate thuộc tỉnh Kagoshima) để "ăn miếng trả miếng" với việc khu trục hạm JS Ikazuchi của Nhật đi qua eo biển Đài Loan trước đó 2 ngày.

Sự kiện này diễn ra trong bối cảnh quan hệ song phương đang ở mức thấp nhất kể từ tuyên ngôn của Thủ tướng Sanae Takaichi: "Tồn Lập Nguy Cơ Sự Thái - 存立危機事態 vào cuối năm 2025.

Tồn Lập Nguy Cơ Sự Thái diễn nghĩa tiếng Việt là "Tình huống đe dọa đến sự sống còn", khi Thủ tướng Takaichi được hỏi liệu một cuộc phong tỏa quân sự của Trung Quốc đối với Đài Loan có cấu thành "tình huống đe dọa sự sống còn" hay không, 

Bà trả lời: "Nếu tàu chiến được sử dụng và các hành động vũ trang khác diễn ra, tôi tin rằng điều này có thể cấu thành một tình huống đe dọa sự sống còn". Đây là thuật ngữ pháp lý từ Luật An ninh 2015, cho phép Thủ tướng huy động Lực lượng Phòng vệ dùng vũ lực tập thể để bảo vệ đồng minh của Nhật.

Theo Luật An ninh năm 2015, ngay cả khi Nhật Bản không bị tấn công trực tiếp, Lực lượng Phòng vệ (SDF) vẫn có thể thực thi quyền phòng vệ tập thể. Điều này xảy ra nếu một quốc gia có quan hệ mật thiết với Nhật Bản bị tấn công, và chính phủ Nhật Bản công nhận đây là "tình huống đe dọa sự tồn vong" của quốc gia. Phát biểu của bà Takaichi cho thấy khả năng Lực lượng Tự vệ Nhật Bản có thể tiến tới sử dụng vũ lực cùng với quân đội Mỹ, tùy thuộc vào diễn biến của một hữu sự Đài Loan.

Suốt bảy thập niên, các đời Thủ tướng Nhật cố tình giữ im lặng chiến lược về Đài Loan. Im lặng là răn đe, vì Bắc Kinh không biết Tokyo sẽ làm gì. Nhưng với câu tuyên ngôn về "Tình huống đe dọa đến sự sống còn", Nhật đã "nói toẹt ra" là sẵn sàng chơi "khô máu" với Tàu, với giả định tình huống là Tàu gây hấn Đài Loan và Mỹ nhảy ra bênh Đài.

Chỉ một cụm từ đó, nhưng nó kéo Nhật Bản từ khán đài xuống sân khấu, biến chuỗi đảo Ryukyu thành tuyến đầu, và buộc Trung Quốc phải viết lại toàn bộ kịch bản tấn công Đài Loan.

Từ “chờ bị bắn” đến “khai hỏa từ phút đầu”

Trước đây, Lực lượng Phòng vệ chỉ được dùng vũ lực khi lãnh thổ Nhật bị tấn công trực tiếp. Nếu Trung Quốc phong tỏa Cao Hùng, dựng rào chắn ngoài khơi Đài Loan, Tokyo về lý thuyết phải đứng nhìn.

Takaichi lật ngược logic. Bà nói rõ: một cuộc tấn công hoặc phong tỏa Đài Loan có thể được Nội các coi là “tình huống đe dọa sự sống còn” của Nhật. Khi đó, JSDF được quyền phòng vệ tập thể: tiếp dầu cho hạm đội Mỹ, dùng radar bảo vệ tàu chiến Mỹ, hộ tống và thậm chí khai hỏa nếu cần.

Tháng 1/2026, bà đi xa hơn: nếu tàu Mỹ bị đánh khi đang phối hợp với Nhật mà Tokyo quay lưng, “liên minh Mỹ-Nhật sẽ sụp đổ”. Lời cam kết này trói Nhật vào Mỹ ngay từ giờ đầu chiến tranh. Kịch bản “Trung Quốc đánh nhanh 72 giờ, đặt thế giới vào sự đã rồi” vì thế mất đi điều kiện tiên quyết: Mỹ-Nhật phản ứng chậm.

Ryukyu: vành đai du lịch thành vành đai tên lửa

Đài Loan chỉ cách đảo Yonaguni 110 km. Từ Ishigaki đến Đài Bắc là 170 km. Từ Okinawa, nơi 54.000 lính Mỹ đồn trú, đến eo biển Đài Loan là 640 km.

Dưới thời Takaichi, những hòn đảo nghỉ dưỡng này trở thành mắt thần và như một đội hàng không mẫu hạm không thể chìm. Yonaguni đặt radar cảnh giới và đơn vị tác chiến điện tử, nhìn thẳng sang bờ tây Đài Loan. Ishigaki và Miyakojima triển khai tên lửa Type-12 nâng cấp tầm bắn một ngàn cây số, đủ vươn tới Phúc Kiến, cùng hệ thống Patriot chặn tên lửa đạn đạo. Amami Oshima, xa hơn về phía bắc, trở thành nút chặn đội tàu Trung Quốc nếu muốn vòng ra Thái Bình Dương.

Tuần trước 17/4/2026, tàu JSDF lần đầu đi qua eo Đài Loan để tập trận Balikatan 2026 cùng với Mỹ và Philippines. Hai ngày sau, hai chiến hạm Trung Quốc áp sát Amami Oshima để “đáp trả” như đã viết ở trên. Có thể nói từ khi bà Takaichi nhậm chức thì lực lượng quân sự Nhật đã lắp đạn vào súng, thậm chí đạn đã lên nòng. Nhật Bản không cần tranh luận “có liên quan hay không nữa. Nó đang ở ngay trước mặt cỗ máy chiến tranh tỉnh giấc.

Sức mạnh mới của Nhật không chỉ nằm ở lời nói. Ngân sách quốc phòng được Takaichi đẩy lên 2% GDP, gấp đôi năm 2022. Cuối năm nay, Tokyo sẽ công bố chiến lược an ninh mới, trong đó “phản công căn cứ địch” không còn là điều cấm kỵ.

Tháng 4 vừa qua, Nhật dỡ bỏ lệnh cấm xuất cảng vũ khí sát thương tồn tại từ Thế chiến II. Philippines sắp nhận tàu hộ vệ Nhật vừa loại biên. Úc ký hợp đồng mua 11 tàu chiến mới. Dự án tiêm kích thế hệ sáu cùng Anh và Ý đang tăng tốc. Bốn trăm quả Tomahawk sắp về tới căn cứ Yokosuka. Hoả tiễn siêu vượt âm nội địa đang thử nghiệm.

Takaichi còn muốn đi xa hơn: sửa Điều 9 Hiến pháp để có quyền “phản công căn cứ địch”. Chưa làm được, nhưng thông điệp đã rõ với Bắc Kinh rằng Nhật sẽ không ngồi nhìn hoặc chịu đòn.

Tất nhiên Tàu Quốc phản ứng dữ dội. Truyền thông Bắc Kinh gọi Takaichi là “phù thủy ác”, một nhà ngoại giao dọa sẽ “chặt đầu” bà. Về kinh tế, Tàu cắt tour du lịch, siết đất hiếm và nam châm, hạ cấp quan hệ ngoại giao. Sách Trắng Ngoại giao 2026 của Nhật ghi nhận lần đầu sau nhiều năm, Tàu chỉ còn là “nước láng giềng quan trọng”, không phải “quan hệ song phương quan trọng nhất”.

Nhưng đòn trừng phạt phản tác dụng. Nhật ký hợp đồng đất hiếm với Úc, đa dạng nguồn cung sang Việt Nam, Malaysia. Lượng khách du lịch vẫn lập kỷ lục 40 triệu lượt nhờ Hàn Quốc, Đài Loan và Đông Nam Á. Cũng trong tháng 4, Tokyo chi $10 tỷ đô trợ cấp năng lượng cho ASEAN, kéo khu vực ra khỏi quỹ đạo dầu khí Trung Quốc. Càng gây sức ép, Bắc Kinh càng đẩy Nhật rời xa, càng khiến Tokyo mạnh tay hơn với vấn đề của Đài Loan.

Với những động thái mạnh mẽ đó, có thể hình dung tam giác Mỹ-Nhật-Đài tạo nên một thế trận chặt hòng bẽ gãy âm mưu thôn tính Đài Loan.

Trước Takaichi, tam giác chiến lược ở Đông Á có một cạnh gãy. Mỹ “mơ hồ chiến lược” với Đài Loan. Nhật có hiệp ước với Mỹ nhưng không có nghĩa vụ bảo vệ Mỹ nếu Mỹ đánh vì Đài Loan. Nhật-Đài không có kênh quân sự chính thức.

Sau Takaichi, ba cạnh được hàn lại. Nhật cam kết không đứng ngoài nếu Mỹ bị tấn công. Nhật đặt an ninh Đài Loan vào khung “sống còn”, mở đường cho hợp tác trinh sát, di tản dân sự và hậu cần. Mỹ dùng căn cứ ở Okinawa, Shimoji, tiếp dầu cho chiến đấu cơ Nhật, giảm thời gian phản ứng từ ngày xuống giờ.

Kết quả là quân Tàu không còn khoảng trống để “đánh lén”. Phong tỏa Đi Loan đồng nghĩa chạm radar Nhật. Bắn chiến hạm Mỹ đồng nghĩa kích hoạt Điều 5 Hiệp ước An ninh Mỹ-Nhật. Eo biển Đài Loan, eo Bashi, eo Miyako, ba cửa ngõ sinh tử của thương mại Tàu đều nằm trong tầm bắn của liên minh.

Tuyên bố minh bạch "Tồn Lập Nguy Cơ Sự Thái" của bà Takaichi mang lại sức răn đe, nhưng cũng tước đi đường lùi. Nếu Bắc Kinh chỉ phong tỏa mức độ thấp, không nổ súng, Nội các Nhật phải quyết định: đó đã phải “tình huống sống còn” chưa? Quyết sai, Tokyo hoặc bị cuốn vào chiến tranh không cần thiết, hoặc làm rạn liên minh với Washington.

Phe đối lập vốn thích chơi trò "mập mà mập mờ" để rửa tay gác kiếm hòng thoả cho lập trường "yêu hoà bình, ghét chiến tranh" nên chỉ trích Takaichi đã “đổ dầu vào lửa”. Nhưng Takaichi thắng bầu cử sớm năm 2026 chính nhờ lập trường cứng rắn. Với nữ kiệt Takaichi, mơ hồ không còn là tài sản. Minh bạch mới là vũ khí, biết đâu tổ tiên bà chính là một Samurai thiện chiến và chưa từng biết lùi bước là chi.

Sắp tới, các chiến hạm của Nhật có thể sẽ đi qua đi lại eo biển Đài Loan bình thường như đi chợ, Tàu đừng hòng chơi trò kiểm soát như Iran kiểm soát Hormuz. 

Thông điệp tương tự đã gửi cho Bắc Kinh, bằng luật, ngân sách và hoả tiễn: “Chúng tôi không thể để một cuộc phong tỏa hủy Đài Loan”.

Khác với 70 năm qua, lần này Nhật Bản đã sẵn sàng hành động. Thời của “sự đã rồi” như Tàu từng làm với Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam và có thể toan tính làm tiếp Đài Loan, vì thế, nên quên đi.

FB Uyen Vu