title

Càng quen càng lèn cho đau, càng thân càng thít cho chặt!

Có một câu nói đang âm thầm lan truyền trong giới ngoại giao: "Mối quan hệ của bạn với Đảng Cộng sản Trung Quốc (CCP) càng mật thiết, bạn càng trở nên dễ bị tổn thương. Bạn càng giữ khoảng cách, bạn càng trở nên vững mạnh."

Một số người đã kiểm chứng điều này trên thực tế. Từng quốc gia một. Dựa trên các dữ kiện cụ thể:

Hàn Quốc so với Đài Loan

Vào năm 2015, Hàn Quốc đã ký một Hiệp định Thương mại Tự do mang tính bước ngoặt với Trung Quốc, và tin chắc như đinh đóng cột lim rằng sự hội nhập kinh tế sâu rộng hơn sẽ mang lại thành quả xứng đáng.

Đài Loan không ký thỏa thuận tương tự và vẫn giữ khoảng cách. Trong nhiều năm liền, Hàn Quốc luôn có mức GDP bình quân đầu người cao hơn so với Đài Loan.

Vào năm 2025, Đài Loan đã vượt qua Hàn Quốc về GDP bình quân đầu người lần đầu tiên sau 23 năm, đạt mức $37,827 đô so với mức $35,960 đô của Hàn Quốc, theo số liệu của IMF. Quốc gia đã nói "không" với Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) với Trung Quốc và đầu tư vào sự tự chủ về công nghệ của chính mình đã chiến thắng quốc gia đã nói "có". Phải chăng Đài Loan đã biết tỏng những toan tính đầy âm mưu hiểm độc của Bắc Kinh?

Hàn Quốc cũng đã phải học thêm một bài học khác theo cách đầy cay đắng. Khi nước này triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ vào năm 2017, Bắc Kinh đã trả đũa bằng cách buộc tập đoàn bán lẻ khổng lồ Lotte của Hàn Quốc phải đóng cửa toàn bộ 112 cửa hàng tại Trung Quốc, cấm các sản phẩm giải trí Hàn Quốc, và khiến doanh thu du lịch từ Hàn Quốc sụt giảm trầm trọng. Rõ ràng, cái Hiệp định Thương mại Tự do đó đã không mang lại thiện chí. Thay vào đó, nó lại tạo ra sự phụ thuộc.

Canada

Canada không phải là một ví dụ điển hình về việc dám đứng lên chống lại Trung Quốc. Thực tế lại hoàn toàn ngược lại.

Trung Quốc là đối tác thương mại lớn thứ hai của Canada. Canada xuất khẩu tới 67.7% tổng lượng dầu hạt cải (canola) của họ sang Trung Quốc.

Sự phụ thuộc đơn lẻ này đã trao vào tay Bắc Kinh một thứ vũ khí mà họ liên tục sử dụng. Khi Canada bắt giữ Meng Wanzhou, con gái của Chủ tịch Huawei vào năm 2018 theo yêu cầu của Mỹ, Trung Quốc ngay lập tức cấm nhập khẩu dầu hạt cải của Canada.

Khi Canada áp thuế đối với xe điện (EV) vào năm 2024, Trung Quốc đã giáng một đòn thuế suất 75.8% lên dầu hạt cải, thực tế đã cắt đứt một dòng thương mại trị giá $4 tỷ đô mỗi năm chỉ trong một đêm.

Chính các tài liệu báo cáo nội bộ của chính phủ Canada cũng mô tả điều này một cách thẳng thắn: Trung Quốc đang "vũ khí hóa các mối quan hệ phụ thuộc thương mại" để chống lại Canada. Kết quả là Canada liên tục rơi vào thế phải đàm phán dưới áp lực, buộc phải nhượng bộ và cứ thế lặp lại vòng luẩn quẩn này.

Ngành công nghiệp dầu hạt cải của Canada không đơn thuần chỉ là một mặt hàng xuất cảng. Với mức độ phụ thuộc lên tới 67.7% vào một 'kẻ mua' duy nhất, kẻ chứng minh rằng họ sẵn sàng sử dụng sự phụ thuộc đó như một đòn bẩy chính trị, mặt hàng xuất cảng ngon lành này hoá ra đã trở thành một con tin. Đó chính là bộ mặt thực tế của những mối quan hệ kinh tế sâu rộng với Trung cộng khi vận hành trong thực tiễn.

Lào

Lào đã lún sâu vào quỹ đạo ảnh hưởng của Trung Quốc hơn hầu hết bất kỳ quốc gia nào khác tại Đông Nam Á. Quốc gia này đã ký kết dự án đường sắt trị giá $6 tỷ đô do Trung Quốc tài trợ, vay thêm hàng tỷ đô cho các dự án thủy điện, đồng thời biến Trung Quốc trở thành nhà đầu tư, chủ nợ và nhà tài trợ lớn nhất của mình.

Phần thưởng cho sự gắn kết mật thiết đó là: nợ công vượt ngưỡng 100% GDP; đồng Kip Lào mất đi một nửa giá trị so với đồng đô la Mỹ kể từ năm 2022; tình trạng mất an ninh lương thực lan rộng khắp cả nước; và một công ty lưới điện quốc doanh của Trung Quốc đã nắm quyền kiểm soát cơ sở hạ tầng điện lực quốc gia của Lào.

Viện Lowy đã kết luận rằng Lào không thể nào thoát khỏi cuộc khủng hoảng hiện tại, nếu Trung Quốc không xóa nợ đáng kể. Càng xích lại gần Bắc Kinh, Lào lại càng đánh mất quyền sở hữu của chính mình.

Sri Lanka

Sri Lanka đã vay nợ khổng lồ từ Trung Quốc để xây dựng Cảng Hambantota cùng các cơ sở hạ tầng phụ trợ xung quanh. Khi việc trả nợ trở nên bất khả thi, vào năm 2017, quốc gia này buộc phải chuyển giao quyền khai thác cảng cho một công ty quốc doanh của Trung Quốc theo hợp đồng thuê dài hạn 99 năm.

Năm 2022, Sri Lanka hứng chịu cuộc khủng hoảng kinh tế tồi tệ nhất kể từ khi giành độc lập. Nguồn nhiên liệu cạn kiệt. Tổng thống phải bỏ trốn. Người dân đã xông vào chiếm giữ Dinh Tổng thống. Và hiện tại, quyền sở hữu cảng biển đó vẫn thuộc về phía Trung Quốc.

Úc

Vào năm 2020, Úc kêu gọi tiến hành một cuộc điều tra độc lập nhằm làm sáng tỏ nguồn gốc của đại dịch COVID-19. Trung Quốc đã phản ứng lại bằng cách ban hành lệnh cấm nhập khẩu đối với hàng loạt mặt hàng của Úc, gồm than đá, rượu vang, lúa mạch, thịt bò, tôm hùm, bông và gỗ.

Vào thời điểm đó, Trung Quốc chiếm tới 33% tổng kim ngạch xuất khẩu của toàn bộ nền kinh tế Úc. Các chuyên gia đã đưa ra những dự báo bi quan về một thảm họa kinh tế sắp ập đến.

Tuy nhiên, Úc vẫn kiên định lập trường. Họ đã tìm kiếm được những người mua mới. Họ đệ đơn kiện Trung Quốc lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Và nhờ vào đà tăng vọt của giá cả các mặt hàng nguyên liệu trên thị trường toàn cầu, ngành tài nguyên của Úc đã đạt mức doanh thu trong năm 2021 cao hơn bất kỳ năm nào trước đó.

Từ năm 2023 đến 2024, Trung Quốc đã "bước từng bước thầm" để lặng lẽ dỡ bỏ các lệnh cấm này, sau khi thất bại trong nỗ lực bẻ gãy lập trường kiên định của Canberra. Úc đã mạnh mẽ phản kháng và vươn lên mạnh mẽ hơn sau thử thách đó.

Lithuania

Lithuania là một quốc gia có dân số dưới 3 triệu người với GDP đạt $56 tỷ đô. Vào năm 2021, nước này đã cho phép Đài Loan mở một văn phòng đại diện dưới tên gọi "Đài Loan" (Taiwanese), thay vì tên gọi "Đài Bắc" (Taipei) thường thấy.

Phản ứng của Trung Quốc là một trong những đợt phong tỏa thương mại quyết liệt nhất từng được áp dụng đối với một quốc gia đơn lẻ. Kim ngạch xuất khẩu của Lithuania sang Trung Quốc đã sụt giảm tới 99.8% chỉ trong vòng một tháng.

Trung Quốc thậm chí còn tìm cách áp đặt các biện pháp trừng phạt thứ cấp, ngăn chặn cả những mặt hàng của EU có chứa các linh kiện xuất xứ từ Lithuania.

Tuy nhiên, Lithuania đã không hề lùi bước. Đài Loan ngay lập tức vào cuộc, thu mua các mặt hàng của Lithuania đang bị phong tỏa và công bố thành lập một quỹ đầu tư trị giá $200 triệu đô dành cho lĩnh vực bán dẫn và công nghệ. EU đã chính thức lên tiếng ủng hộ Lithuania tại Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Hoa Kỳ cũng đã mở các hạn mức tín dụng xuất khẩu.

Đến năm 2023, Trung Quốc cũng rón rén âm thầm nới lỏng hầu hết các biện pháp trừng phạt này. Một quốc gia với vỏn vẹn 3 triệu dân đã hiên ngang đối đầu với Bắc Kinh, và cộng đồng quốc tế...

Cộng đồng quốc tế đã ủng hộ điều đó. Lithuania hầu như không có quan hệ kinh tế nào với Trung Quốc. Điều đó hóa ra lại là lợi thế chiến lược của họ.

Với các ví dụ và kiểm chứng thực tế trên đây, có thể tạm kết luận rằng những quốc gia nào tạo dựng sự phụ thuộc sâu sắc vào Trung Quốc sẽ rất mau nhận thấy sự phụ thuộc đó biến thành điểm yếu khi một tranh chấp chính trị nảy sinh. Càng quen càng lèn cho đau là đây.

Còn các quốc gia duy trì khoảng cách, hoặc đứng vững khi bị gây áp lực, nhận thấy rằng ảnh hưởng của Trung Quốc hạn chế hơn so với vẻ bề ngoài và cộng đồng quốc tế sẵn sàng lấp đầy những khoảng trống đó.

Câu nói này lan truyền là có lý do. Mỗi lần quý vị trao cho Trung cộng quyền kiểm soát kinh tế của mình, quý vị không xây dựng một mối quan hệ đối tác. Quý vị đang tạo tác một sợi dây xích nhằm thít vào cổ mình.

Vậy, quốc gia nào tiếp theo sẽ nhận ra điều này?

FB Uyen Vu