Tản Mạn Chuyện Xăng Dầu
Mặc dù con người đã chế tạo ra động cơ máy nổ (internal combustion engine) năm 1876, nhưng động cơ hơi nước, steam engine, cũ từ năm 1769, vẫn còn thông dụng hơn 250 năm sau. Tầu ngầm và hàng không mẫu hạm tối tân nhất hiện tại chạy bằng năng lượng nguyên tử vẫn đang dùng kỹ thuật steam engine. Nghĩa là có những kỹ thuật tuy cũ nhưng vẫn không thể thay thế được. Việc giới tinh hoa, trí thức vận động đào thải năng lượng từ dầu mỏ, khí đốt và than đá nhằm giảm lượng khí thải CO/CO2 xuống zero trong vài chục năm tới là sự ngớ ngẩn, không thể thực hiện được. Với quan điểm này chúng ta cùng tìm hiểu thêm về kỹ nghệ và tiềm năng của dầu thô.
Dầu thô từ đâu đến, và có những đặc điểm gì?
Dầu thô là một hỗn hợp từ xác những sinh vật li ti phytoplankton và zooplankton bị chết, kẹt ở dưới đất hàng trăm triệu năm trước, dưới sức nén và nóng của đất đá chúng hoá thành chất đặc sệt gọi là dầu thô (crude oil). Ở nhiệt độ 140°F - 175°F hỗn hợp này hình thành từng “túi dầu” nặng, có nhiều tạp chất lưu huỳnh (sulfur) được khám phá nhiều nơi trên trái đất: Venezuela, Trung Đông, Canada, Nga, Mexico, Trung cộng, VN,… Muốn khai thác họ phải khoan thẳng. Khi chạm tới túi, áp suất bên trong rất mạnh, theo đường mũi khoan bắn lên mặt đất cho tới khi hết dầu. Người ta phải liên tục bơm vào các bồn chứa khổng lồ hoặc giao bán ngay. Đây là trở ngại Iran đang gặp phải khi bị phong tỏa, dầu vẫn chảy ngược lên mà Iran không bán được, hết chỗ chứa. Nếu đóng miệng giếng sức ép có thể gây nổ và cháy lớn. Khi tinh lọc, loại dầu nặng và đặc này có tiềm năng sinh ra thêm nhiều phó phẩm dầu hoả như nhựa đường, các loại nhớt, plastic, vỏ xe,… hơn loại dầu nhẹ từ đá phiến.
Ngược lại, ở nhiệt độ nóng hơn, 175°F - 250°F sâu dưới đất dầu trở nên lỏng, loãng nhẹ bị nén vào các phiến đá xốp, gọi là shale oil, thường thấy trên đất Mỹ. Loại này ít tạp chất lưu huỳnh, đắt tiền, trọng dụng trong việc tinh lọc ra các loại xăng dễ cháy như xe hơi, máy bay, diesel, ga propane và butane,… Cho tới nay chỉ có Hoa Kỳ và Canada có thể khai thác loại dầu này bằng cách khoan sâu và ngang, bắn nước, cát và hoá chất tách dầu ra khỏi phiến đá shale oil, gọi là “fracking” mà ông Nguyễn Xuân Nghĩa dịch ra “gạn đá phiến”. Loại dầu nhẹ này rất được ưa chuộng trở thành cái mốc để định đoạt phẩm chất và giá trị của tất cả dầu thô trên thế giới. Từ 2016, Hoa Kỳ đứng đầu bảng trong cách khai thác và xuất cảng loại dầu này.
Khi nói đến kỹ nghệ dầu hoả, ai cũng nhớ đến nhà kinh doanh đại tài John D. Rockefeller. Trước khi tỷ phú Rockefeller làm chủ thị trường tinh lọc và vận chuyển xăng dầu thì dầu thô bị gửi đi nhiều hãng khác nhau để lọc và chế biến từng bước, thiếu thống nhất. Rockefeller thanh giản quy trình (streamline work) và lập hệ thống lọc dầu từ đầu đến cuối ngay tại nguồn. Lúc đó, chưa ai nghĩ ra cách chứa, người ta đổ dầu vào thùng tonneau gỗ dùng để đựng rượu, trở thành hệ thống đo lường gọi là barrel. Mỗi một thùng chỉ được 42 gallon. Ông chế ra cách bơm dầu vào bồn lớn để trên những toa trên xe lửa, vừa chính xác, vừa giảm thiểu thất thoát khi vương vãi và choán chỗ của thùng gỗ, trở thành đại công ty cung ứng xăng dầu nhanh, rẻ và nhiều nhất đánh bại các hãng khác. Nhờ những sáng kiến mới này, Rockefeller trở thành tỷ phú đầu tiên của thế giới, nắm gần như độc quyền trong việc ấn định giá cả, tốc độ sản xuất, và phân phối dầu thô cho thị trường. Sau này, Amazon và Tesla thành công là nhờ đã áp dụng kỹ thuật “mua tận gốc, bán tận ngọn” như Rockefeller.
Sau Rockefeller là các đại công ty khai thác dầu thô làm chủ tình thế như Exxon, Shell cho đến 1970. Giai đoạn này dầu thô chỉ được trao đổi giữa các nhà sản xuất, và đại công ty bằng những hợp đồng dài hạn. Trong khuôn khổ bài viết chúng ta chỉ đề cập những vấn đề dầu hoả từ khi OPEC được hình thành.
OPEC và sự phát triển của thị trường dầu thô:
OPEC là Liên Minh Các Nước Xuất Cảng Dầu Hoả. Thập niên 1950-1960 là thời kỳ vàng son của Venezuela khi họ biết cách khai thác và trao đổi dầu thô cho Hoa Kỳ và các nước khác. Mức thu nhập bình quân của Venezuela cao hơn Nhật bốn lần và hơn Trung cộng 12 lần thời gian đó. Nhưng từ khi chạy theo XHCN, quốc hữu hóa tài sản 1998, Venezuela trở thành nước lạc hậu thứ nhì, sau Cuba. Đến năm 1960, Hoa Kỳ quyết định giảm nhập cảng dầu thô của Venezuela đổi qua mua từ Canada và Mễ. Mất nguồn tài chính từ Hoa Kỳ, Venezuela quyết định thuyết phục các nước Ả Rập tạo ra liên minh OPEC. Venezuela là quốc gia khởi xướng ra OPEC sau khi nghiên cứu cách hoạt động của Texas Railroad Commission để áp dụng cho liên minh OPEC (Iran, Iraq, Kuwait, Saudi và Venezuela là 5 thành viên đầu tiên), nhằm ấn định tốc độ khai thác để khống chế giá cả dầu thô và xăng.
Liên minh OPEC lớn dần, trở thành độc quyền tăng giảm lượng sản xuất, định giá xăng dầu khuynh đảo thị trường và kinh tế thế giới. Ngày 6/10/1973, Ai Cập và Syria bất ngờ tấn công Do Thái gây ra cuộc chiến Yom Kippur, TT Nixon yểm trợ Do Thái tối đa gây phẫn nộ tại các nước Hồi giáo. OPEC cấm vận Hoa Kỳ và các nước đã ủng hộ Do Thái gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng tại Hoa Kỳ kéo dài từ 10/1973-3/1974. TT Nixon phải liên tục thương thảo với OPEC và các nước Ả Rập, mặt khác thúc đẩy kỹ nghệ khai thác dầu nội địa để bổ sung cho khoảng trống này.
Theo sự suy luận cá nhân, tôi nghĩ TT Trump rút kinh nghiệm trong quá khứ, đã tấn công Venezuela là mắt xích quan trọng vì trữ lượng dầu lớn nhất, hơn cả Saudi, nhưng yếu nhất của OPEC đề phòng sự cứng đầu của Iran. Quả thật, Iran già néo đứt dây, phong toả eo biển Hormuz làm rạn nứt liên minh OPEC vốn chỉ ràng buộc bằng lợi nhuận buôn bán dầu thô, đưa đến việc UAE rút ra khỏi OPEC tháng trước có thể đã nằm trong tính toán của Hoa Kỳ.
Từ 1966-1974 thị trường tài chính và kinh tế thế giới gặp một số biến cố lớn, trong đó có quyết định của TT Charles de Gaulle. Sau WWII, cả thế giới phụ thuộc vào sức mạnh kinh tế và quân sự của Hoa Kỳ, đã ký thác vàng tại Ngân Hàng Dự Trữ Liên Bang ở NY, đặt hết tin tưởng vào các quyết định tài chính của Hoa Kỳ qua việc công nhận đồng đô là ngoại tệ mua bán dầu hoả cũng như tích lũy trong mục tiêu chiến lược.
De Gaulle lúc ấy hận Mỹ, rút khỏi NATO, và đòi lại khoảng 400 tấn vàng với giá 35đ/ounce đang gửi ở NY, tưởng sẽ làm Mỹ khốn đốn vì đánh mất giá trị đồng đô-la. OPEC cũng lợi dụng theo, đòi lên giá dầu dựa trên tỷ giá đô-la. Ít lâu sau, TT Nixon trả đũa, quyết định giá trị tiền Mỹ không còn bị ràng buộc bởi số vàng và giá trị vàng nữa mà phụ thuộc hoàn toàn vào nền kinh tế Hoa Kỳ. Quyết định này đã xác định và nhấn mạnh đồng đô-la là đơn vị tiền tệ quốc tế duy nhất phải dùng trong tất cả các giao dịch, đồng thời cũng giảm giá trị đô-la khiến các nước OPEC tích lũy đồng Mỹ kim cũng bị mất giá ảnh hưởng theo. Từ nay, kinh tế thế giới bị lệ thuộc vào Mỹ nhiều hơn trước.
Sau nhiều biến cố bất ổn này cộng với chiến tranh giữa Iran và Iraq, các đại tài phiệt không chấp nhận xáo trộn chính trị ở Trung Đông làm ảnh hưởng đến dòng chảy kinh tế thế giới. Năm 1983, họ buộc các mỏ dầu phải tiếp tục khai thác và cung cấp dầu thô trong tương lai, bất kể các biến động từ bên ngoài thông qua các khế ước. Mỗi khế ước thoả thuận mỏ dầu sẽ cung cấp 1.000 thùng cho người mua. Những khế ước này được mua bán như cổ phiếu trên thị trường thương phẩm thế giới tại hai nơi: London (Brent Crude) và NY Mercantile Exchange tại Chicago (Western Texas Intermediate, WTI). Nghĩa là giá dầu thô chúng ta thấy trên thị trường là lời hứa của mỏ dầu sẽ bán ra với giá đó chứ không hẳn là giá dầu đã mua, đang nằm trong kho hoặc đang được lọc và giá cả xăng dầu được định đoạt bởi nhiều yếu tố khác, trong đó có sự đầu cơ các khế ước, lợi dụng những biến cố chính trị, ngoài tầm kiểm soát của OPEC.
Tại sao Mỹ xuất cảng dầu nhẹ, và tốt nhiều nhất nhưng vẫn nhập cảng dầu xấu từ Canada và Mễ?
Hoa Kỳ đứng đầu thế giới trong kỹ thuật tinh lọc dầu xấu thành nhiều loại xăng khác nhau (xăng ô tô, diesel, dầu hôi kerosene, và khoảng 7 loại xăng dầu dành cho máy bay, tầu thủy các loại) và tận dụng được hết phần dầu còn lại, biến chúng thành nhiều phó phẩm khác nhau. Do đó, các hãng dầu hoả Mỹ kiếm lời hơn khi bán dầu tốt giá cao và nhập dầu nặng giá rẻ, lọc thành xăng bán lại cho các nước kém kỹ thuật. (Dầu tốt WTI đắt hơn dầu nặng Canada, Mexico từ 3-10đ/thùng; một ngày Mỹ bán khoảng 4 triệu thùng và nhập khoảng 6 triệu thùng dầu xấu).
Hơn nữa, từ khi có EPA năm 1973 với rừng luật lệ bảo vệ môi sinh, cộng với các chính sách bảo vệ môi trường thay đổi liên tục qua mỗi 4-8 năm của từng triều đại, các nhà đầu tư không dám mạo hiểm bỏ tiền xây những cơ sở lọc dầu mới. Garyville tại Louisiana là nhà máy cuối cùng được hoàn tất năm 1977. Hiện tại Mỹ có 133 cơ sở lọc dầu (Trung cộng có 160), với kỹ thuật cũ bị giới hạn trong quy trình lọc dầu nhẹ. Họ phải trộn hai loại dầu với nhau để có thể tận dụng dầu nội hoá với kỹ thuật hiện tại.
Tầm nhìn chiến lược của TT Trump:
Giá xăng trung bình trong cuộc chiến chống khủng bố qua 3 đời TT: Bush 2,18đ/gallon, Obama 2,78đ và Trump I 2,57đ cho thấy các chính sách yểm trợ khai thác dầu nội địa của CH trực tiếp giúp người Mỹ thực tế hơn lý tưởng cao vời chống nhiệt hoá địa cầu của DC. Trung cộng và Nga đã lôi kéo Ấn Độ, Brazil, sau đó là Nam Phi thành lập liên minh BRICS với tổng sản lượng tổng cộng lớn gấp đôi Liên Âu với ý định ly khai khỏi hệ thống tiền tệ hiện tại, đối đầu với Hoa Kỳ khi TT Obama và đảng DC chiếm đa số tại QH bất lực chống mắt nhìn.
Liên Âu già nua sa đoạ bám váy Hoa Kỳ nhưng tiếp tục mua dầu và khí đốt của Nga, và để TC gặm nhấm dần. Trước thực trạng đó, trong nhiệm kỳ II, TT Trump đơn phương đánh Nga-Tàu, và Iran vừa phải vực dậy nền kinh tế Obama 3.0. Ông Trump biết tận dụng tối đa lợi thế “fracking” có sẵn làm đòn bẩy kinh tế để tăng xuất cảng dầu thô loại tốt kéo kinh tế Mỹ lên. Càng sản xuất và bán được nhiều dầu thì giá thành tất cả sản phẩm đều rẻ, đồng thời tỷ giá hối suất dollar cũng giảm [vì giá dollar không còn phụ thuộc vào vàng nữa] biến thị trường Mỹ vốn dĩ an toàn lại càng hấp dẫn hơn với các nhà đầu tư trên thế giới.
Trump phá liên minh BRICS bằng cách quyến rũ Ấn Độ, thị trường trẻ trung, năng động đang phát triển đáng tin cậy hơn TC. Bằng nghệ thuật thương thuyết, ông Trump đã tạo điều kiện để tỷ phú Ấn Mukesh Ambani đầu tư xây nhà máy tinh lọc mới ở Texas có khả năng lọc dầu nội hóa, cung cấp cho Ấn trong hợp đồng dài hạn 20 năm trị giá gần 300 tỷ đồng. Chắc chắn hợp đồng này sẽ mang lại rất nhiều công việc làm cho nhiều tầng lớp lao động khác nhau.
Cám ơn TT Donald Trump!
F-5
5/23/2026
No comments:
Post a Comment