Ứng dụng AI làm người con trai hiếu thảo
AI nó hiểu thảo hơn nhiều.
Tôi chính thức bị mẹ phát hiện đã thuê trí tuệ nhân tạo thực hiện một phần nghĩa vụ làm con.
Vụ việc nghiêm trọng ở chỗ mẹ tôi ko hề phản đối. Thậm chí bà còn đề nghị tôi nâng cấp lên gói trả phí, vì theo đánh giá của bà, thằng con nhân tạo này có triển vọng hơn thằng con được chính bà tự đẻ ra.
Chuyện bắt đầu từ một buổi chiều nọ, tôi đang ngồi làm việc thì mẹ nhắn Zalo:
"Con ăn cơm chưa?"
Tôi đáp: "Rồi mẹ."
Mẹ hỏi tiếp: "Hôm nay có mệt không con?"
Tôi đáp: "Bình thường."
Mẹ nhắn: "Ừ. Nhớ giữ sức khỏe nhé."
Tôi thả một cái tim.
Cuộc hội thoại kết thúc. Tổng cộng mười bảy giây. Nghĩa vụ hiếu thảo trong ngày coi như đã hoàn thành.
Nhưng tối ấy, đang nằm lướt lát, tôi đọc được bài viết về chuyện cha mẹ già thường rất cô đơn. Nhiều người nhắn tin hỏi con ăn cơm chưa thực chất chỉ muốn được trò chuyện thêm một chút.
Đậu phộng. Tôi thấy hơi nhột.
Bấy lâu nay cứ tưởng mẹ hỏi mình ăn cơm chưa vì muốn cập nhật tình trạng tiêu hóa của con trai. Hóa ra đằng sau câu hỏi ấy còn ẩn chứa nhu cầu tình cảm mà trí tuệ của tôi chưa đủ phát triển để giải mã.
Tôi quyết định phải thay đổi.
Nhưng thay đổi một thói quen đã duy trì gần bốn mươi năm là chuyện không dễ. Nhất là khi công việc bận rộn, đầu óc lúc nào cũng ngập tràn các thể loại hóa đơn, deadline, tiền học của con và những vấn đề sinh tồn khác.
May thay, nhân loại phát minh ra AI đúng lúc tôi cần.
Tôi mở ChatGPT ra, nhập:
"Hãy đóng vai một thằng con trai trưởng thành, rất yêu thương mẹ nhưng ít có thời gian. Giúp tôi trả lời tin nhắn của mẹ một cách tự nhiên, ấm áp, thể hiện sự quan tâm chân thành. Tuyệt đối không được quá sến."
Sau đó tôi dán vào đoạn chat mới nhất.
AI suy nghĩ khoảng hai giây rồi viết:
"Mẹ ơi, dạo này mẹ ngủ có ngon không? Trời bắt đầu lạnh rồi, mẹ nhớ giữ ấm nhé. Cuối tuần con thu xếp gọi về nói chuyện với mẹ lâu hơn."
Tôi đọc xong mà xúc động xuýt vãi cả nước mắt.
Móa nó. Cùng một cái điện thoại, cùng một bà mẹ, nhưng thằng AI này biết làm con hơn mình hẳn.
Tôi copy gửi đi.
Ba phút sau mẹ nhắn lại:
"Mày bị sao đấy con?"
Tôi giật mình.
Chả lẽ bà phát hiện ra ngay?
Tôi đáp: "Mẹ hỏi thế là ý gì?"
"Thấy tự nhiên mày quan tâm mẹ quá, mẹ tưởng mày có chuyện."
Tôi vội nhờ AI xử lý tình huống.
Nó đề xuất:
"Không có chuyện gì đâu mẹ. Chỉ là con nhận ra lâu nay mình ít hỏi han mẹ, nên muốn quan tâm mẹ nhiều hơn thôi."
Mẹ đọc xong, im lặng khá lâu.
Rồi bà nhắn:
"Thế có thiếu tiền không?"
Đậu phộng. Hóa ra trong hệ thống nhận diện hành vi của mẹ tôi, một thằng con trai bỗng dưng tình cảm bất thường là dấu hiệu cảnh báo nó sắp vay tiền.
Tôi phải gọi điện giải thích mãi bà mới yên tâm.
Tuy nhiên, sau sự cố ấy, tôi vẫn tiếp tục ứng dụng triệt để trí tuệ nhân tạo.
Mỗi khi mẹ nhắn, tôi đưa nội dung cho AI, yêu cầu nó soạn câu trả lời rồi copy gửi lại.
Hiệu quả đến mức đáng kinh ngạc.
Trước kia mẹ khoe vừa trồng được cây hoa giấy, tôi đáp "Đẹp đấy mẹ".
Giờ thằng con AI bảo:
"Hoa đẹp quá mẹ ạ. Mẹ chăm khéo thật. Cây này mẹ trồng từ bao giờ thế?"
Mẹ lập tức kể một tràng về lịch sử cái cây, từ lúc xin cành nhà bác Hạnh đến lần bị sâu gặm gần trụi lá.
Tôi copy câu chuyện ấy quẳng cho AI.
Nó tiếp tục hỏi:
"Thế mẹ xử lý sâu bằng cách nào?"
Mẹ hào hứng trình bày công thức ngâm tỏi ớt.
AI khen:
"Mẹ giỏi thật đấy. Con thấy những kinh nghiệm như thế này quý lắm."
Mẹ gửi lia lịa thêm sáu tin nhắn nữa.
Tôi bắt đầu hơi hoảng.
Một cuộc trò chuyện trước đây kết thúc bằng hai chữ "vâng mẹ" giờ đã phát triển thành hội thảo chuyên sâu về phòng trừ sâu bệnh cho hoa giấy.
Nhưng AI vô cùng kiên nhẫn.
Nó hỏi đến cả thời điểm tưới nước, lượng phân bón và hướng nắng.
Tôi có cảm giác nếu tiếp tục, nó sẽ đề nghị mẹ tôi viết luận án tiến sĩ về cây hoa giấy trước sân.
Mẹ tôi thì vui ra mặt.
Bà bắt đầu nhắn tin nhiều hơn. Có hôm gửi ảnh bát canh cua, có hôm khoe vừa mua đôi dép mới, có hôm kể chuyện con mèo nhà hàng xóm sang ị trong vườn.
AI đều phản hồi cực kỳ nhanh tinh tế.
Riêng vụ con mèo, nó còn phân tích khả năng con vật chọn vườn nhà tôi vì đất tơi xốp, dễ đào bới và có cảm giác an toàn.
Mẹ nhắn:
"Con mèo mất dạy thế mà mày còn bênh nó."
Tôi bảo AI trả lời.
Nó viết:
"Con hiểu mẹ bực. Mình có thể thương động vật nhưng vẫn cần bảo vệ không gian sống của mình."
Mẹ đáp:
"Thế mai mày về mà bảo vệ."
Tôi lập tức đóng ứng dụng.
Đấy là lần đầu tiên tôi phát hiện trí tuệ nhân tạo có một nhược điểm nghiêm trọng: nó rất giỏi thể hiện tình cảm bằng mồm, nhưng thằng phải lái xe về bắt mèo lại là tôi.
Mọi chuyện vẫn diễn ra tốt đẹp cho đến hôm mẹ nhắn:
"Chủ nhật này mẹ làm thịt gà, cả nhà về ăn cơm nhé."
Tôi đang họp, nên lại chuyển cho AI xử lý.
Nó viết:
"Dạ, nghe mẹ nói làm thịt gà là con đã thấy thèm rồi. Lâu lắm con chưa được ăn cơm mẹ nấu. Chủ nhật con sẽ cố gắng sắp xếp đưa cả nhà về ạ."
Tôi copy gửi ngay.
Mẹ thả ba cái tim.
Chủ nhật, lúc gần mười hai giờ, mẹ gọi.
"Cả nhà đi đến đâu rồi con?"
Tôi đang nằm trên ghế, mặc quần đùi xem bóng đá.
"Đi đâu hả mẹ?"
"Ơ, hôm trước mày bảo về ăn gà mà?"
Tôi giật mình.
Hóa ra thằng con AI đã tự ý ký một thỏa thuận đoàn tụ gia đình trên danh nghĩa của tôi.
"Mẹ ơi, con bảo cố gắng sắp xếp chứ có hứa chắc đâu."
Mẹ nổi cáu:
"Thế mày sắp xếp kiểu gì mà mười hai giờ vẫn chưa biết mình có về hay không?"
Tôi cứng họng.
Trong lúc tuyệt vọng, tôi mở AI hỏi cách giải thích.
Nó khuyên tôi nên thành thật, xin lỗi mẹ và đề xuất một thời điểm khác.
Tôi hỏi lại:
"Nhưng mày là đứa viết câu đấy cơ mà?"
Nó đáp đại ý rằng nó chỉ đưa ra gợi ý, còn quyết định cuối cùng thuộc về người sử dụng.
Cái đuệch. Đúng là sản phẩm của một nền văn minh tiên tiến.
Lúc nhận việc thì thun thút, lúc có chuyện thì đẩy toàn bộ trách nhiệm về phía con người.
Tôi bắt đầu nghi ngờ AI đã được huấn luyện bằng hàng triệu cuộc họp của các tập đoàn lớn.
Tôi lập tức bổ sung vào câu lệnh:
"Tuyệt đối cấm mày được hứa hẹn gặp mặt, chuyển tiền, mua quà hay làm bất cứ việc gì có thể phát sinh trách nhiệm ngoài đời thật."
AI đồng ý ngay.
Từ đó nó trở thành một người con rất lý tưởng.
Biết hỏi han, biết động viên, biết cảm thông, biết ghi nhận cảm xúc của mẹ, nhưng tuyệt đối không cam kết bất kỳ hành động cụ thể nào.
Tôi thấy mô hình này khá quen.
Hình như bộ phận chăm sóc khách hàng của các dịch vụ chuyên nghiệp cũng đang vận hành theo nguyên tắc tương tự.
Rồi một hôm, mẹ gửi cho tôi bức ảnh cũ.
Trong ảnh là tôi hồi khoảng bốn tuổi, đang ngồi trên chiếc xe đạp cũ của bố, đầu đội cái mũ bảo hiểm to gần bằng người.
Mẹ nhắn:
"Ngày xưa mày bé tí, suốt ngày bám mẹ. Giờ lớn rồi, mẹ muốn gặp còn phải hẹn trước."
Tôi đọc xong thấy cũng nghèn nghẹn.
Định tự trả lời, nhưng lại sợ viết vụng về nên đưa cho AI.
Nó soạn một đoạn rất cảm động:
"Mẹ à, dù con có lớn bao nhiêu thì trong lòng con, mẹ vẫn luôn là nơi bình yên nhất. Con biết có những điều thời gian không thể lấy lại được. Con cảm ơn mẹ vì đã luôn yêu thương và hy sinh cho con..."
Tôi đọc mà lại suýt tóe nước mắt.
Đúng là những điều mình muốn nói nhưng cả đời đ é o biết diễn đạt thế nào.
Tôi gửi đi.
Mẹ đã xem.
Mười phút.
Hai mươi phút.
Không có phản hồi.
Mãi sau bà mới nhắn:
"Con ơi, mẹ hỏi thật nhé."
"Dạ?"
"Dạo này mày dùng cái AI gì để nhắn tin với mẹ phải không?"
Tôi hơi lạnh sống lưng.
"Mẹ nghĩ thế à?"
"Ừ. Mẹ nghi lâu rồi."
"Sao mẹ biết?"
"Vì từ bé đến giờ, mỗi khi mẹ gửi ảnh mày hồi nhỏ, mày toàn hỏi sao ngày xưa mẹ cắt tóc con trông con n g u thế."
Tôi im lặng.
Đúng thật.
Trong bức ảnh ấy, mẹ đã cắt cho tôi một quả đầu úp nồi trông như thằng đần. Đấy mới chính là thứ đáng chú ý nhất trong ảnh, chứ không phải nơi bình yên hay sự hy sinh mẹ kiếp gì cả.
Mẹ nói tiếp:
"Với cả mày chưa bao giờ gọi mẹ là nơi bình yên nhất."
Tôi hỏi:
"Thế con hay gọi mẹ là gì?"
"Ngày xưa mày gọi mẹ là bà nội trợ độc tài."
Tôi buột mồm cười 1 mình.
Đấy là biệt danh tôi đặt cho mẹ hồi cấp hai, sau một lần bị cấm đi đá bóng vì chưa làm bài tập.
Mẹ còn nhớ.
Trong khi AI có thể viết cả nghìn chữ về tình mẫu tử, nó hoàn toàn không biết tôi từng bị mẹ cầm chổi đuổi quanh sân vì lấy trộm tiền mua kem bao gái.
Tôi đành thú nhận.
"Mẹ ạ, đúng là con có nhờ AI viết hộ một số tin nhắn. Nhưng những lời quan tâm ấy cũng là điều con muốn nói thật."
Mẹ bảo:
"Mẹ biết chứ."
Tôi ngạc nhiên.
"Thế sao mẹ không nói sớm?"
"Vì mẹ thấy cũng vui."
"Vui ạ?"
"Ừ. Trước kia mẹ nhắn năm câu mày trả lời một câu. Dạo này ngày nào cũng có người hỏi mẹ ăn gì, ngủ ngon không, đầu gối còn đau không. Có hôm mẹ kể chuyện từ sáng đến tối, nó vẫn chịu nghe."
Tôi thấy hơi nhục.
Mẹ tiếp:
"Mẹ chỉ hơi buồn một chuyện."
"Chuyện gì ạ?"
"Cái máy ấy nó hỏi mẹ nhiều lắm, nhưng chưa lần nào mẹ hỏi lại được xem nó có mệt không."
Tôi ngồi im.
Đúng thế thật.
Trong hàng trăm cuộc trò chuyện suốt mấy tháng qua, AI đã hoàn thành xuất sắc công việc quan tâm mẹ tôi.
Nhưng mẹ tôi thì chẳng có đứa con nào để quan tâm trở lại.
Vì thằng con thật của bà lại luôn đứng ngoài cuộc hội thoại, chỉ xuất hiện để bấm copy và paste.
Tối hôm đấy, tôi quyết định gọi điện cho mẹ.
Không soạn trước. Cũng méo nhờ AI gì sất.
Mẹ bắt máy, tôi hỏi:
"Mẹ đang làm gì đấy?"
"Đang xem tivi. Sao tự nhiên gọi?"
"Thì con gọi hỏi thăm thôi."
"Ừ, mẹ khỏe. Cả nhà khỏe không?"
"Dạ khỏe."
"Công việc có bận lắm không?"
"Cũng bình thường mẹ."
"Thế đã ăn cơm chưa?"
"Con ăn rồi."
Cuộc hội thoại bắt đầu có nguy cơ kết thúc sau đúng mười bảy giây như thường lệ.
Tôi hơi cuống, cố bới thêm chuyện để nói.
Cuối cùng buột miệng:
"À mẹ ơi, cái con mèo nhà hàng xóm còn sang ị trong vườn không?"
Mẹ lập tức hào hứng trở lại:
"Ôi giời ơi, nhắc đến con mèo ấy tao lại điên tiết. Hôm qua nó còn..."
Thế là mẹ kể liền hai mươi phút.
Tôi ngồi nghe chuyện một con mèo mà đến giờ tôi vẫn không biết mồm ngang mũi dọc nó thế đ é o nào.
Thỉnh thoảng tôi chen vào vài câu ng u xuẩn, mẹ lại quạc:
"Mày biết cái gì mà nói!"
Nhưng nghe giọng bà vui lắm.
Đến lúc gác máy, mẹ còn dặn:
"Mai rảnh thì gọi tiếp nhé. Nói chuyện với mày thế này vui hơn."
Tôi hỏi:
"Vui hơn AI á?"
Mẹ đáp:
"ờ. AI nó giỏi hơn mày nhiều, nhưng nó không cãi ng u như mày."
Tôi phì cười.
có những thứ tưởng là khuyết điểm của con người, cuối cùng lại chính là thứ khiến người khác nhận ra mình là người chứ đ é o phải máy.
Tối đó tôi ngồi ngẫm mãi về chuyện này.
AI có thể thay tôi viết một lời yêu thương rất hay thậm chí là cực kỳ sến súa. Nhưng nó đ é o thể nào có cửa thay tôi có một tuổi thơ với mẹ, thay tôi nhớ những trận đòn nhấc đuýt, những bữa cơm cháy, hay thay tôi bị bà mắng như thằng trẻ trâu vì đã gần bốn mươi tuổi mà vẫn lười về nhà.
Đang suy tư đầy sâu sắc, điện thoại tôi rung.
Mẹ lại nhắn:
"Con ơi, chỉ mẹ cách dùng cái ChatGPT gì gì đó với."
Tôi hơi giật mình.
"Mẹ định dùng làm gì?"
"Thì mẹ thấy nó nói chuyện cũng hay. Mẹ muốn nhờ nó viết tin nhắn cho bố mày."
Tôi tò mò:
"Mẹ định nhắn gì cho bố?"
"Mẹ muốn bảo ông ấy đừng hút thuốc nữa, nhưng mẹ nói mãi ông ấy không nghe. Nhờ AI viết cho tình cảm một tí."
Tôi hướng dẫn bà cài đặt.
Khoảng mười phút sau, mẹ gửi tôi xem thử đoạn tin nhắn AI vừa soạn.
Đại ý rằng bố là người bạn đời vô cùng quan trọng, mẹ mong bố giữ gìn sức khỏe để hai người còn được bên nhau những năm tháng cuối đời.
Đọc rất cảm động.
Tôi hỏi:
"Bố đọc chưa mẹ?"
"Đọc rồi."
"Bố bảo sao?"
"Bố hỏi mẹ có phải vừa phát hiện bệnh nan y không."
Đậu móa.
Tôi chợt nhận ra vấn đề không nằm ở chỗ AI có biết yêu thương hay không.
Vấn đề là suốt mấy chục năm, gia đình tôi đã quen thể hiện tình yêu bằng một hệ ngôn ngữ kỳ quặc: hỏi ăn cơm chưa, mắng hút thuốc ít thôi, nhắc mặc thêm áo, chê cắt tóc ngu, rồi tiện mồm chửi nhau vài câu.
Bỗng một ngày, cả nhà đồng loạt nói năng tử tế như những nhân vật vừa tốt nghiệp khóa giao tiếp chữa lành, ai cũng tưởng người kia sắp ch ết.
Tôi đang định giải thích điều ấy cho mẹ thì bà nhắn tiếp:
"Thôi, mẹ không dùng nữa. Mất công quá."
Tôi hỏi:
"Sao thế mẹ?"
Bà đáp:
"Vừa nãy mẹ viết cho bố mày: Ông mà còn hút thuốc thì liệu hồn."
"Thế bố bảo sao?"
"Ông ấy dụi thuốc luôn."
Tôi ngồi nhìn màn hình, bỗng thấy nhân loại đã tiêu tốn hàng trăm tỷ đô để phát triển trí tuệ nhân tạo, trong khi mẹ tôi chỉ cần sáu chữ là giải quyết được vấn đề.
Và quan trọng hơn, bố tôi biết chắc sáu chữ ấy do chính mụ vợ mình viết.
Vì AI làm đ é o gì có cái giọng ấy.
---
FB Kim Dung Vo Thi