Saturday, November 21, 2026

NGƯỜI HỘI AN KỂ CHUYỆN: VĂN HÓA DU LỊCH HỘI AN GẮN VỚI PHỐ HỘI

Tôi sinh ra và lớn lên ở Hội An. Nhà tôi ở đường Trần Phú, ngay trong lòng phố cổ. Từ nhỏ, tôi đã quen với tiếng rao bánh mì buổi sáng, mùi cao lầu thơm lừng từ quán bà ngoại và ánh đèn lồng vàng rực mỗi đêm rằm. Tuổi thơ tôi là những buổi chiều đạp xe ra bờ sông Hoài, ngồi nhìn thuyền thả hoa đăng, nghe mẹ kể chuyện phố Hội ngày xưa.

Nhiều người hỏi tôi: Hội An có gì mà khách Tây, khách Nhật, khách Hàn cứ đến rồi quay lại hoài, có người ở cả tháng không chịu về? Tôi chỉ cười, nói: Hội An không có gì to tát. Hội An không có tòa nhà cao nhất, không có trung tâm thương mại lớn nhất, không có biển đẹp nhất. Hội An chỉ có cái hồn. Mà cái hồn đó nằm trong từng viên gạch, từng mái ngói âm dương, từng con người.

PHỐ HỘI KHÔNG PHẢI ĐỂ NGẮM, MÀ ĐỂ SỐNG

Khách đến Hội An hay hỏi tôi: Đi đâu? Chụp gì? Ăn gì? Tôi nói: Đừng đi đâu vội. Cứ ngồi xuống đã. Ngồi ở quán cà phê vỉa hè, nhìn người ta đi qua. Nghe tiếng xe đạp lách cách. Ngắm bà cụ bán hoa đăng. Nghe tiếng rao "bánh bao, bánh vạc". Đó mới là Hội An.

Phố cổ Hội An không phải là bảo tàng. Nó là nhà của chúng tôi. Sáng chúng tôi mở cửa bán hàng, tối chúng tôi đóng cửa ngủ trong chính ngôi nhà 200 năm tuổi đó. Khách Tây họ thích lắm, họ nói: Ở Việt Nam, chỉ có Hội An là nơi người ta vẫn sống trong di sản, chứ không phải di sản để trưng bày cho khách ngắm.

Bởi vậy, du lịch Hội An phải gắn với phố Hội, gắn với đời sống thật. Đừng biến phố cổ thành phố bán đồ lưu niệm Trung Quốc. Đừng để nhà cổ chỉ còn là nơi chụp hình check-in. Hãy để khách được vào nhà, được ăn cơm với chủ nhà, được nghe ông chủ kể chuyện nhà mình 7 đời làm nghề buôn, được tự tay làm một cái đèn lồng mang về, được tự tay thả một cái hoa đăng xuống sông Hoài.

Nhà tôi cũng vậy. Trước đây, nhà tôi chỉ bán cà phê. Khách đến uống rồi đi. Sau này, tôi mở thêm workshop làm đèn lồng. Khách đến, tôi dạy họ cắt giấy, dán vải, thắp đèn. Mỗi cái đèn 150k, khách vui lắm, vì họ tự làm ra nó. Họ mang về Mỹ, về Nhật, treo trong nhà, kể cho bạn bè nghe: Tôi làm cái này ở Hội An đó. Đó là quảng bá tốt nhất, không tốn một đồng tiền quảng cáo nào.

Tôi còn nhớ có một cô khách người Pháp, ở lại nhà tôi 2 tuần, ngày nào cũng ra chợ với vợ tôi, học nấu cao lầu, học nói tiếng Quảng "mi đi mô đó". Ngày về, cô ấy khóc, nói: Tôi không muốn về Paris nữa, tôi muốn ở Hội An. Tôi nói: Hội An luôn ở đây, khi nào nhớ thì quay lại.

VĂN HÓA HỘI AN LÀ VĂN HÓA GIAO THOA, KHÔNG PHẢI VĂN HÓA THUẦN VIỆT

Hội An đẹp vì nó không thuần Việt. Nó là nơi Việt - Hoa - Nhật - Chăm gặp nhau, hòa quyện với nhau suốt 500 năm.

Chùa Cầu do người Nhật xây năm 1593, để trấn yểm con quái vật Namazu. Nhà cổ do người Hoa làm, với mái ngói, với hoành phi câu đối. Đình làng do người Việt giữ, với hương ước, với lệ làng. Tháp Chăm ở Mỹ Sơn là gốc rễ, là cội nguồn của vùng đất này.

Tôi hay kể cho khách nghe: Ông tổ nhà tôi là người Hoa, từ Phúc Kiến sang Hội An buôn bán, lấy vợ người Việt, sinh con ở Hội An, rồi con cháu nói tiếng Quảng, ăn mì Quảng, uống trà Nhật, thắp đèn lồng Hoa. Đó là Hội An. Không có sự phân biệt, chỉ có sự hòa hợp.

Du lịch văn hóa Hội An phải kể câu chuyện giao thoa đó. Đừng chỉ nói Hội An có đèn lồng. Hãy nói đèn lồng Hội An là do người Hoa mang đến, người Việt cải biên, người Nhật thắp sáng. Đừng chỉ nói Hội An có cao lầu. Hãy nói cao lầu là món ăn chỉ nấu được bằng nước giếng Bá Lễ, sợi mì phải ngâm tro củi Cù Lao Chàm, phải ăn với rau Trà Quế. Đừng chỉ nói Hội An có phố cổ. Hãy nói phố cổ là thương cảng Faifo sầm uất nhất Đông Nam Á thế kỷ 17, nơi tàu Nhật, tàu Hoa, tàu Bồ Đào Nha, tàu Hoà Lan cùng cập bến.

Khi khách hiểu được câu chuyện đó, họ sẽ không còn thấy Hội An chỉ là một dãy phố đẹp để chụp hình. Họ sẽ thấy Hội An là một cuốn sách lịch sử sống, mỗi trang là một nền văn hóa.

MUỐN GIỮ HỘI AN, PHẢI ĐỂ DÂN HỘI AN ĐƯỢC SỐNG BẰNG HỘI AN

Có một thời, người Hội An chúng tôi khổ lắm. Phố cổ đẹp nhưng dân nghèo. Nhà cổ không được sửa, muốn thay cái mái ngói cũng phải xin phép mấy tháng. Nhiều nhà phải bỏ phố đi làm công nhân ở Điện Nam, Điện Ngọc vì ở phố không sống nổi.

Sau này, chính quyền cho dân làm homestay, cho dân mở workshop, cho dân bán hàng trong nhà cổ, cho dân làm hướng dẫn viên kể chuyện. Dân mới có tiền, mới ở lại giữ phố. Tôi nói thật: Nếu dân không sống được bằng di sản, di sản sẽ chết. Không ai giữ nhà cổ để đói được.

Bây giờ, nhà tôi vừa là nhà ở, vừa là homestay, vừa là chỗ dạy làm đèn lồng. Một tháng, nhà tôi đón 200 khách. Khách ở lại, ăn cơm với gia đình tôi, đi chợ với vợ tôi, đi thả đèn với con tôi. Họ trả 1 triệu/đêm, nhưng họ nhận được cả một câu chuyện Hội An, một gia đình Hội An.

Đó là du lịch văn hóa thật sự. Không phải du lịch đi - chụp - về. Mà là du lịch ở lại - sống - hiểu. Khách ở càng lâu, càng hiểu, càng yêu, càng tiêu nhiều tiền, và càng quay lại.

Tôi mong Đà Nẵng mới sau sáp nhập sẽ hiểu điều này. Đừng biến Hội An thành một khu du lịch do công ty lớn quản lý, dân chỉ làm thuê. Hãy để dân Hội An làm chủ. Hãy hỗ trợ dân vay vốn mở homestay, mở workshop, hỗ trợ dân học tiếng Anh, học kể chuyện. Khi dân giàu lên nhờ di sản, dân sẽ tự giữ di sản.

HỘI AN SAU SÁP NHẬP: CƠ HỘI LỚN HƠN, THÁCH THỨC LỚN HƠN

Từ ngày Đà Nẵng và Quảng Nam nhập lại, tôi thấy Hội An có cơ hội lớn hơn bao giờ hết. Trước đây, khách đến Đà Nẵng không biết Hội An, khách đến Hội An không biết Đà Nẵng. Nay về chung một nhà, khách sẽ đi cả hai. Tuyến LRT Đà Nẵng - Hội An sắp làm, khách sẽ đi tàu ra Hội An dễ hơn, nhanh hơn. Thẻ du lịch chung Danang Heritage Pass sẽ giúp khách đi cả Đà Nẵng, Hội An, Mỹ Sơn trong một chuyến.

Nhưng thách thức cũng lớn hơn. Tôi sợ Hội An sẽ bị bê tông hóa, bị thương mại hóa quá mức. Tôi sợ phố cổ sẽ mất đi sự yên bình, sẽ ồn ào như phố đi bộ ở các thành phố lớn. Tôi sợ đèn lồng thật sẽ bị thay bằng đèn lồng nhựa Trung Quốc, cao lầu thật sẽ bị thay bằng cao lầu công nghiệp.

Tôi chỉ mong một điều: Dù Đà Nẵng mới có lớn thế nào, Hội An vẫn giữ được cái hồn của mình. Đừng biến Hội An thành phố du lịch ồn ào. Hãy để Hội An vẫn là Hội An: Yên bình, chậm rãi, đèn lồng vàng, sông Hoài lặng, tiếng chuông chùa Cầu.

Tôi là người Hội An. Tôi không có gì nhiều, chỉ có một căn nhà cổ, một nghề làm đèn lồng, và một câu chuyện 200 năm của gia đình. Nhưng tôi tin, chỉ cần người Hội An còn kể chuyện, Hội An còn sống. Và chỉ cần Hội An còn sống, du lịch văn hóa Việt Nam còn có một nơi để tự hào với cả thế giới.

Nếu bạn đến Hội An, đừng vội đi. Hãy ngồi xuống, uống ly trà, ăn tô cao lầu, nghe tôi kể chuyện phố Hội. Vì Hội An không phải để đi qua, mà để ở lại.

NgocThuong Nguyen

No comments:

Blog Archive