title

NGƯỜI MẸ THỪA

Tác giả: Vô danh

Dịch từ tiếng Nga: Chu Thị Hồng Hạnh

- Anh Nikita, ngồi xuống đi! Em nói chuyện này. Người vợ ngồi vào bàn, vẻ mặt đầy quả quyết.

Chồng ngồi xuống cạnh. Oksana lấy khăn tay lau đôi mắt ướt:

- Em không biết phải làm sao với mẹ. Mẹ đi lại đã khó khăn lắm rồi. Mùa đông này mẹ không thể sống nổi trong căn nhà nhỏ của bà, nó cũng sắp đổ đến nơi rồi.

- Thế em định thế nào?

- Em đã nói rồi: em không biết.

- Oksana, em lúc nào cũng trông cậy vào anh, nhưng đó là mẹ em, em phải quyết định.

- Nikita, mình không thể đón mẹ về nhà được. Nhà mình hai phòng, lại có hai thằng con trai đã lớn. Biết xếp mẹ ở đâu bây giờ? Có thể thấy người con gái đã quyết định về mẹ mình và giờ đang cố nói cho chồng hiểu một cách nhẹ nhàng nhất. - Trong thành phố có viện dưỡng lão trả phí.

- Oksana, em muốn đưa mẹ mình vào viện dưỡng lão sao?

- Mình không còn cách nào khác. Nghe nói ở đó cũng tốt.

- Nhưng như em nói, nó phải trả tiền mà, người chồng mỉm cười nghi ngờ. - Bao nhiêu?

- Hai nghìn một ngày. Nếu trả trọn tháng thì bốn mươi nghìn. Ở đó có chăm sóc và cả y tế nữa. Với mình bốn mươi nghìn không phải số nhỏ, nhưng rồi sẽ xoay xở được.

- Oksana, chuyện này sao mà hèn hạ quá. Mẹ lúc nào cũng mang mứt, đồ muối cho chúng ta, quà bánh cho các cháu. Mẹ làm tất cả bằng cả tấm lòng, vậy mà chúng ta lại đưa mẹ vào viện dưỡng lão.

- Nikita, anh nghĩ em không đau lòng như rỉ máu sao? Mình không còn lối thoát.

- Haizz! người chồng thở dài nặng nề. - Không còn phương án nào khác à?

- Em đã nghĩ đến chuyện bán nhà của mẹ. Mẹ đã sang tên nó cho em rồi. Nhưng ai mua chứ, mùa đông sắp đến. Mà căn nhà tồi tàn đó thì được bao nhiêu tiền?

- Em đã nói chuyện với mẹ chưa?

- Chưa. Thứ Bảy mình về, dọn dẹp hết ngoài vườn cho mẹ, tiện thể nói chuyện với mẹ luôn.

- Ngoài vườn anh sẽ cùng các con dọn hết, người chồng lắc đầu. - Nhưng chuyện viện dưỡng lão thì em nói với mẹ, đừng có lôi anh vào.

- Nikita, mẹ sẽ ở đó đến mùa xuân thôi, đến xuân rồi mình nghĩ cách khác, nếu mẹ không thích ở đó.

- Không đâu, Oksana, anh có cảm giác nếu đưa mẹ vào viện đó thì sẽ là mãi mãi. Chuyện này thật hèn hạ.

Lidia Mikhailovna (mẹ của Oksana) đã ở viện dưỡng lão được một tuần. Bà hiểu rằng con gái không còn lối thoát. Quả thật, đi lại đã khó, nói gì đến sống một mình trong nhà, bà cũng đã bước sang tuổi tám mươi rồi.

Nhưng bà đâu có mơ về một tuổi già như thế này. Bà mong những năm cuối đời được sống giữa người thân, nhưng giờ một bà già ốm yếu thì ai cần nữa.

Cô y tá bước vào:

- Bà Lidia Mikhailovna. Các cháu đến thăm bà này.

Nụ cười bừng sáng trên gương mặt bà khi hai đứa cháu bước vào. Thằng út Stas đã cao hơn bà, còn Matvei thì cao hơn cả một cái đầu.

- Chào bà! Bà ở đây thế nào ạ?

- Bình thường, ở đây cho ăn ngon lắm. Các cô y tá và các cô hộ lý chăm sóc bà và mọi người, rồi như mọi khi, bà lại cuống quýt lên. - Các cháu ngồi đi, ngồi xuống bàn kia kìa!

- Tụi cháu không ở lâu đâu. Đây, tụi cháu mang đồ ăn và quần áo ấm cho bà.

- Cảm ơn các cháu! rồi bà hỏi ngay. - Ở trường thế nào?

- Bình thường ạ, hai đứa gần như đồng thanh.

- Cố gắng học nhé! Matvei, năm nay là năm cuối của cháu. Đã định học trường nào chưa?

- Học viện của thành phố mình ạ.

- Thế bố mẹ đâu? Cử các cháu đi mà tự mình không đến.

- Bố đi về nhà bà rồi ạ.

- Ôi, phải bảo bố nhổ hết cà rốt lên đi, ngoài trời bắt đầu lạnh rồi, bà ríu rít. - Với lại cắt bắp cải đi, cuộn đã lớn rồi.

- Để cháu gọi ạ!

Stas lấy điện thoại ra bấm số:

- Bố ơi, bà bảo bố nhổ cà rốt và thu hoạch bắp cải.

- Được rồi, giọng người bố vang lên.

- Đưa đây! bà cầm lấy điện thoại từ tay cháu và bắt đầu dặn dò con rể.

- Nikita, nhổ cà rốt xong đừng cho xuống hầm ngay, để khô khoảng ba ngày đã. Sau đó con đến rồi hãy cho xuống. Bắp cải thì cắt cả cuống. Cho xuống hầm luôn. Trong hầm có hai ngăn đổ cát, cắm bắp cải vào, cuống chúc xuống dưới, còn ngăn kia thì xếp cà rốt, chỉ củ to thôi. Củ nhỏ thì con lấy về nhà!

- Con hiểu rồi, hiểu rồi. Mẹ đừng buồn nhé!

- Nikita, con tìm con Murka (con mèo) của mẹ rồi cho nó ăn nhé! Tội nghiệp, nó ở lại một mình.

- Con sẽ tìm.

- Đây! bà trả điện thoại cho cháu.

- Bà ơi, tụi cháu đi nhé. Được không ạ? người cháu lớn đứng dậy khỏi bàn.

- Khoan đã! bà lấy ví ra. - Đây, mỗi đứa một nghìn. Mua gì đó cho mình.

- Còn bà…

- Cầm đi, cầm đi! Ở đây bà không cần tiền.

- Cảm ơn bà!

Hai đứa ra về, còn Lidia đến bên cửa sổ, đứng nhìn theo rất lâu.

Nikita đỗ chiếc «Lada» của mình đối diện cửa sổ căn hộ. Bên cạnh, người hàng xóm ở lối vào cuối dãy đỗ chiếc «Ford». Thấy trên tay Nikita là những túi cà rốt và bắp cải, anh ta hỏi:

- Từ nhà vườn về hả?

- Cũng gần như thế, của mẹ vợ.

- Vợ chồng tôi cũng định mua nhà vườn hoặc một căn nhà nhỏ, ở đâu đó gần gần. Con cái lớn cả, ra ở riêng hết rồi.

- Này Anatoly! Nikita trầm ngâm nói. - Nhà anh có căn bốn phòng đúng không? - Ừ, ở tầng hai.

- Hay là anh đổi nó lấy căn hai phòng của tôi, cũng ở tầng hai. Tôi cho thêm cả ngôi nhà có vườn. Mẹ vợ tôi già rồi, không còn sức chăm nhà.

- Ồ! người hàng xóm trầm ngâm gãi gáy. - Ý hay đấy. Phải xem thử đã.

- Thế anh nói chuyện với vợ rồi tối nay qua nhà tôi chơi.

- Tôi sẽ nói.

Nikita tắm rửa, ăn uống rồi lăn ra ngủ. Oksana vào bếp nấu bữa tối, lát nữa các con sẽ về, thằng út từ câu lạc bộ thể thao, còn thằng lớn… thằng lớn thì đang yêu.

«Đến tuổi rồi, mười bảy mà. Chỉ mong đừng có chuyện gì dại dột. Thằng út cũng không giữ nổi ở nhà. Cả ngày ngoài đường…»

Có tiếng gõ cửa. Lau tay xong, cô chủ nhà chạy ra mở cửa. Là hàng xóm ở lối vào cuối dãy:

- Oksana, bọn mình đến chơi nhà bạn!

- Mời vào! Vika, có chuyện gì vậy?

- Thế chồng bạn chưa nói gì à?

- Chưa, Oksana ngạc nhiên.

- Hai ông chồng định đổi nhà cho nhau.

- Vika, bạn nói gì vậy? hoàn hồn lại, cô cuống quýt. - Mời vào, mời vào!

Cô chạy vào phòng, lay người chồng đang ngủ trên ghế sofa:

- Nikita, dậy đi! Có khách.

Chồng đứng dậy rồi lao vào phòng tắm:

- Anh ra ngay!

Còn người khách thì bắt đầu xem xét kỹ căn hộ.

- Ai đó giải thích cho tôi xem: tất cả chuyện này là sao?

- Oksana, đàn ông nhà mình muốn đổi căn hộ của hai bạn cộng với ngôi nhà của mẹ bạn lấy căn bốn phòng của nhà mình, cô ta lại nhìn quanh một lượt. - Căn hộ của bạn đẹp đấy.

Chủ nhà trở lại phòng, và người vợ lập tức lao đến chỗ anh:

- Anh định làm gì vậy?

- Nếu thỏa thuận được, mình sẽ chuyển sang căn bốn phòng của họ và đón mẹ em về.

Oksana ngẫm nghĩ, trên mặt thoáng một nụ cười bí ẩn:

- Thôi, mình uống trà rồi đi xem căn hộ nhà bạn nhé.

- Oksana, trà gì chứ? chồng cười. - Nhân dịp này, mang thứ gì mạnh hơn ra bàn đi.

Đêm đó Nikita và Oksana mãi không ngủ được, cứ nói chuyện, hình dung trong đầu mọi thứ sẽ được bố trí thế nào trong căn hộ lớn mới. Chủ yếu là người vợ nói, cho đến khi chồng lơ mơ sắp ngủ.

- Ngủ rồi à? cô huých vào sườn anh.

- Oksana, em tạm thời đừng nói gì với mẹ nhé, kẻo mẹ lại lo lắng. Khi nào ổn định rồi hẵng đón mẹ.

Sáng mùa thu mưa ấy, Lidia Mikhailovna buồn bã nhìn qua cửa sổ phòng mình trong viện dưỡng lão. Tâm trạng cũng ảm đạm như thời tiết, và những suy nghĩ cũng vậy:

«Ba tuần rồi mình ở đây. Có vẻ các con đã quên mình. Mình là người mẹ thừa. Các cháu đến một lần rồi cũng quên. Con gái chỉ gọi đúng hai lần.

Lần đầu nó báo là nhà của mình hoặc đã bán hoặc đã đổi lấy cái gì đó, giọng nghe hạnh phúc lắm. Thôi được! Ít ra họ cũng sẽ trả tiền cho mình, bốn mươi nghìn một tháng, không phải số tiền nhỏ. Mà mình cũng chẳng còn chỗ nào để quay về.

Lần thứ hai nó nói bận nhiều việc, khi nào xong sẽ đến. Dĩ nhiên, người trẻ lúc nào cũng nhiều việc. Hôm nay là thứ Bảy, biết đâu họ đến. Sao mình lại không mua điện thoại nhỉ. Mà mình cũng đâu biết dùng».

Bà ngồi như thế một giờ, hai giờ, miên man những ý nghĩ cay đắng. Bỗng, bên cổng có chiếc xe của con rể dừng lại:

«Đến rồi, không quên mình! nhưng niềm vui lập tức vơi đi đôi chút. Mà sao Nikita đi một mình? Lại không mang túi xách gì. Hay có chuyện gì rồi?»

Lidia không rời mắt khỏi cánh cửa phòng. Cửa mở. Con rể bước vào, mỉm cười:

- Chào mẹ!

- Chào con, Nikita? Có chuyện gì thế?

- Mẹ thu dọn đi! lại một nụ cười trên mặt anh. - Mình về nhà.

- Về nhà nào? Đi chơi à?

- Không, về hẳn luôn. Mẹ gom hết đồ đạc đi!

- Sao con cứ nói như đánh đố vậy?

- Các cháu không cho con nói. Chúng bảo: sẽ có bất ngờ cho bà.

Bà cuống quýt, cảm thấy số phận mình đang rẽ sang một hướng mới.

Lúc ấy người bạn cùng phòng, giờ đã thành bạn thân, đi điều trị về:

- Lida, bà định đi đâu thế?

- Valya, con rể đến đón tôi, bà nói bằng giọng hạnh phúc. - Nó bảo: về hẳn luôn!

- Ôi, bà may mắn thật! Con cái tôi chắc là đã gửi tôi vào đây đến hết đời. ... 

- Valentina à, họ cũng sẽ đón bà thôi. Con cái khó khăn khi phải lo cho những người già như chúng ta.

Lida nhìn ra cửa sổ, thấy con rể chở bà về nhà mình, và những ý nghĩ nặng nề lại ùa vào đầu:

«Sao nó lại đón mình. Nhà chúng nó hai phòng, tự chúng đã chật. Biết xếp mình ở đâu? Mình sẽ vướng chân chúng nó, ban đêm lại làm chúng nó không ngủ được. Rồi cuối cùng cũng lại đưa mình về viện dưỡng lão thôi».

Đến nhà con rể. Anh đỗ xe chỗ vẫn thường đỗ. Đỡ mẹ vợ xuống, xách đồ của bà và đi về phía… một lối vào khác. Bà ngạc nhiên nhìn con rể.

- Vào đi, vào đi mẹ!

Họ lên tầng hai và đi về phía cửa một căn hộ. Cửa mở ra, các cháu của bà chạy ra:

- Bà ơi, vào đi! Giờ đây là nhà của mình rồi, thằng út reo lên.

Bà bước vào căn hộ. Con gái lao ra đón, ôm lấy bà:

- Mẹ ơi, từ giờ mẹ sống với chúng con. Đi, con chỉ phòng của mẹ cho!

Căn phòng tuy nhỏ nhưng ấm cúng, có cả tủ quần áo và chiếc giường mới.

Bà không dám tin rằng mình sẽ sống bên cạnh con gái, con rể và các cháu.

Và rồi có ai đó cọ vào chân bà và kêu rừ rừ, là Murka của bà:

- Murka! bà Lidia Mikhailovna reo lên vui sướng rồi bật khóc, vì hạnh phúc.

--------------------

Lời người dịch:

1. Sự đứt gãy của lòng hiếu thảo và tâm lý tự hợp thức hóa (Oksana)

Nhan đề "Người mẹ thừa" không chỉ là nỗi tủi thân của bà Lidia mà còn là phán quyết tàn nhẫn mà cô con gái ruột Oksana vô tình đặt lên chính người sinh thành ra mình. Oksana không phải người con bất hiếu theo kiểu độc ác, chị cũng khóc, cũng thấy "đau lòng như rỉ máu". Thế nhưng, đứng trước bài toán chật chội của cuộc sống hiện đại (nhà hai phòng, hai con trai đang lớn), tình thương của chị lập tức đầu hàng trước sự tiện lợi và nỗi sợ vướng bận. Chi tiết Oksana sang tên căn nhà của mẹ rồi tính chuyện bán đi để lấy tiền đóng viện dưỡng lão là một lát cắt tâm lý sắc lẹm: con cái thường dùng vật chất (viện dưỡng lão đắt đỏ, chăm sóc y tế tốt) để mua lấy sự thanh thản cho lương tâm, mà quên mất rằng thứ người già cần nhất không phải sự chăm sóc y tế vô hồn, mà là hơi ấm gia đình.

​2. Tình thân không nằm ở huyết thống, mà nằm ở sự tử tế và trân trọng (Nikita)

Điểm sáng nhân văn rực rỡ nhất của truyện lại đến từ Nikita, một người con rể. Khi Oksana thấy "không còn lối thoát", chính Nikita lại thẳng thắn gọi quyết định đưa mẹ vào viện dưỡng lão là "hèn hạ". Sự tử tế của anh không đến từ nghĩa vụ máu mủ, mà xuất phát từ lòng biết ơn sâu sắc đối với những điều bình dị nhất: những hũ mứt, đồ muối, quà bánh mẹ vợ tự tay làm bằng cả tấm lòng. Nikita đã chứng minh một chân lý giản dị: khi người ta thực sự muốn giữ nhau lại, người ta sẽ tìm cách; còn khi đã muốn buông bỏ, người ta chỉ tìm lý do. Cách anh chủ động đổi nhà với hàng xóm là minh chứng cho bản lĩnh của một người đàn ông biết gánh vác đạo hiếu thay cho cả vợ mình.

​3. Nỗi cô đơn thầm lặng và sự bao dung vô bờ của người mẹ

Xuyên suốt câu chuyện, bà Lidia hiện lên với tâm thế của một người già tự ti, luôn sợ mình trở thành gánh nặng. Ngay cả khi bị đưa vào viện dưỡng lão, bà không một lời oán trách mà tự bào chữa cho con: "Bà hiểu rằng con gái không còn lối thoát". Ở tuổi tám mươi, trong căn phòng lạnh lẽo của trại dưỡng lão, tâm trí bà vẫn chỉ hướng về khu vườn của con cháu (dặn dò cách cất cà rốt, bắp cải), vẫn dúi cho các cháu từng đồng tiền lẻ dù bản thân chẳng có gì, và vẫn đau đáu nỗi lo cho con mèo Murka ở lại một mình. Tình yêu của người mẹ luôn mang tính một chiều vô điều kiện: ngay cả khi nghĩ mình đã bị "vứt bỏ", bà vẫn âm thầm lo lắng cho cuộc sống của những người đã bỏ rơi mình.

​4. Chi tiết đắt giá cuối truyện: Con mèo Murka và sự trọn vẹn của mái ấm

Cái kết của câu chuyện không chỉ dừng lại ở việc đón bà Lidia về căn hộ bốn phòng khang trang, mà chạm đến đỉnh điểm xúc động nhờ sự xuất hiện của con mèo Murka. Nếu căn phòng mới, chiếc giường mới là sự bù đắp về mặt vật chất và không gian, thì việc gia đình Nikita đón cả con mèo Murka về chính là sự thấu hiểu tận cùng về mặt tinh thần. Họ không chỉ đón một bà già về để "nuôi dưỡng", mà họ đã bê nguyên vẹn cả thế giới thân thuộc, ký ức và niềm vui sống của bà về đặt giữa lòng gia đình. Giọt nước mắt vỡ òa của bà Lidia khi thấy con mèo cọ vào chân đã xóa tan mọi mặc cảm "người thừa", khẳng định rằng: chỉ cần còn tình thương, không một ai trong gia đình bị bỏ lại phía sau.

C.T.H.H