title

CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG'

(Filimon Puper)

*

Xuất hiện một cậu bạn học cùng thời sinh viên, người mà chúng tôi đã mất liên lạc từ 20 năm nay, nếu không muốn nói là lâu hơn. Hai đứa chọn một khoảng thời gian rảnh để cùng hoài niệm, tổ chức một buổi gọi video với một chai rượu đặt ở mỗi bên màn hình.

– Cậu dạo này thế nào? – Tôi hỏi. – Mấy đứa nhỏ ra sao, còn Olenka thế nào rồi?

Olenka chính là vợ của Volodia, cũng học cùng khóa với chúng tôi hồi đại học. Hồi năm cuối, hai người họ yêu nhau sâu đậm đến mức rung chuyển cả tường. Theo đúng nghĩa đen luôn ấy chứ, nhân chứng là mấy đứa bạn ở cùng phòng ký túc xá.

– Tớ thì vẫn ổn. Mấy đứa con đều ngoan ngoãn, đã có ba đứa cháu nội ngoại, đứa thứ tư đang lên kế hoạch. Còn Olenka mất rồi.

– Ôi, tớ xin lỗi nhé, tớ không biết.

– Không sao đâu, nhìn chung đây là một câu chuyện có hậu mà. Bọn tớ sống hạnh phúc bên nhau trọn đời và đại loại thế. Lúc cô ấy đổ bệnh, cậu con trai út vẫn đang học lớp chín, con bé lớn học lớp sáu. Chúng tớ sinh con muộn, tụi tớ mua nhà xong rồi mới sinh chúng nó. Cô ấy đi khám sức khỏe lúc nào cũng đúng giờ như đồng hồ chạy, chụp X-quang tuyến vú, làm xét nghiệm và mọi thứ theo đúng quy định. Olya vốn là người cực kỳ ngăn nắp. Cô ấy viết nhật ký suốt cuộc đời mình, bắt đầu từ khoảng năm lớp tám. Viết tay, trong những cuốn vở gáy lò xo dày cộp. Cô ấy mua sẵn khoảng 100 đến 200 cuốn vở loại đó và ngày nào cũng ghi chép gì đó. À, không phải ngày nào cũng thế, nhưng ít nhất là một tuần một lần.

Rồi cứ thế, khám đi khám lại, bỗng nhiên – tèng teng, dính ngay giai đoạn ba. Đi chụp cộng hưởng từ (MRI) – hóa ra đã có cả di căn, tức là giai đoạn bốn. Phẫu thuật thì vô ích rồi, chuẩn bị lo hậu sự đi. Đương nhiên là tụi tớ chạy ngược chạy xuôi, hết bệnh viện này đến viện khác, sang cả Đức, sang cả Israel. Ở Israel có một vị bác sĩ người Nga nói thế này: "Tôi không thể chữa khỏi cho cô ấy được nữa, muộn mất rồi, nhưng tôi sẽ thử kéo dài sự sống. Anh có muốn không?". Giống như ở khách sạn tính tiền theo giờ vậy: "Có muốn gia hạn nữa không?" – "Có chứ" – "Thêm bao lâu?" – "Hết mức có thể!".

Bác sĩ bảo có một phác đồ hóa trị, hoàn toàn mới, vừa mới qua thử nghiệm. Mỗi ba tuần truyền một liều độc dược địa ngục. Đương nhiên là giá cả thì đắt ngang cái cầu Crimea. Cần phải điều trị trong bao lâu? À, cho đến hết phần đời còn lại, chừng nào cơ thể còn chịu đựng được. Người thì chịu được một năm, người thì hai năm, còn hơn bốn năm thì hiện tại chưa ai làm được. Dù sao thì cũng là hóa chất, chứ có phải vitamin đâu.

Tụi tớ đồng ý tham gia liệu trình hóa trị này. Mãi sau mới vỡ lẽ ra là ở Moscow người ta cũng làm cách này, thậm chí còn miễn phí theo bảo hiểm y tế bắt buộc (OMC). Chỉ cần tìm được bác sĩ đúng chuyên môn và thuyết phục họ là được. Nhưng đúng là hóa trị không phải uống vitamin thật. Thảo nào mà người ta không chịu đựng được lâu là phải. Ngay trong ngày truyền thuốc thì sức khỏe vẫn bình thường. Sang ngày thứ hai thì thấy mệt. Còn từ ngày thứ ba đến ngày thứ bảy thì chỉ ước chết quách đi cho xong. Buồn nôn đến mức lộn cả mửa ra ngoài, đau nhức tất cả các cơ quan nội tạng và cả xương cốt, không tài nào hít thở nổi, các khớp xương nhức buốt, mọi niêm mạc đều viêm sưng và rớm máu, ngồi không được mà nằm cũng không xong, ăn không được, uống không xong, và ngược lại cũng chẳng xong. Rồi hai tuần sau đó thì coi như bình thường trở lại, cho đến đợt truyền tiếp theo.

Và cứ trong guồng quay như thế, cô ấy sống được không phải một năm, không phải hai năm, thậm chí không phải bốn năm, mà là gần mười một năm. Người ta đã viết tới ba luận án tiến sĩ dựa trên trường hợp của cô ấy, các bác sĩ từ các thành phố khác cũng đến để tận mắt chứng kiến – một ca vô cùng độc nhất vô nhị. Cô ấy từng khóc vì sợ rằng mình sẽ không kịp nhìn thấy Yura tốt nghiệp phổ thông, thế mà thằng bé không những kịp học xong đại học, kết hôn mà còn sinh liền hai đứa con. Rồi Yulia nhà tôi cũng hoàn thành xong đại học và lên xe hoa ngay khi mẹ hãy còn sống. Tôi cùng Olenka đã đi vòng quanh nửa thế giới, tham gia tất cả các buổi công chiếu kịch và tất cả các chuyến lưu diễn. Trước kia toàn cứ phải hoãn lại, dành dụm tiền để sửa nhà, hay mua xe cộ và nhà cửa cho con cái sau này, thế nhưng đến lúc đó tôi chẳng mỏi mòn bận tâm đến tiền nong nữa. Có hay không thì tôi là đàn ông, tôi sẽ kiếm được. Muốn đến Paris ư – đi Paris thôi. Chỉ cần tính toán thời gian sao cho bay vào ngày thứ tám hoặc thứ chín sau khi truyền hóa chất, và kịp quay về trước đợt tiếp theo. Lại còn phải chọn lịch trình nào không tốn quá nhiều sức lực. Lên đỉnh Kilimanjaro thì chắc chắn tụi tớ không leo nổi nữa, nhưng một chuyến đi dã ngoại ngắm động vật hoang dã (safari) ở Kenya thì hoàn toàn trong tầm tay. Ở đó thì khỏe re, có ô tô chở đi, mấy con hươu cao cổ cứ thế thò đầu vào tận cửa sổ xe.

– Volodia này, – tôi hỏi, – cậu có nghĩ tại sao Olya lại có thể kiên trì trụ lại lâu đến vậy, trong khi những người khác thì không? Những người khác rõ ràng cũng có con cái, ai chẳng muốn được ở bên chúng lâu hơn một chút. Chỉ là may mắn thôi hay còn gì khác nữa?

– Đương nhiên là có phần may mắn rồi. Thêm nữa là lối sống lành mạnh, nền tảng sức khỏe trước khi bước vào đợt hóa trị cũng khá tốt. Nhưng quan trọng nhất chính là cuốn nhật ký của cô ấy. Olya là người có tinh thần trách nhiệm cao, bất kỳ việc nhỏ nhặt nào cũng phải làm cho đến nơi đến chốn. Lúc bắt đầu quá trình hóa trị, cuốn vở đang dùng vẫn còn khoảng một phần tư số trang trống. Và mỗi khi cô ấy tủi thân khóc lóc vì không thể chịu đựng nổi nữa, đòi bỏ đợt hóa trị tiếp theo, bảo rằng thà chết đi còn hơn là chịu đựng sự hành hạ thế này, thì tôi lại dỗ dành: "Em cứ viết nốt cuốn vở này cho đến trang cuối cùng đi, rồi anh sẽ buông tay, em muốn chết thế nào thì chết cho thoải mái". Thế mà cuốn vở cứ viết mãi mà chẳng hết, vẫn cứ dừng lại ở mức ba phần tư được viết chữ và một phần tư còn lại thì để trắng.

– Sao lại thế được cơ chứ?

– Cậu còn nhớ câu chuyện ngắn mang tên "Chiếc lá cuối cùng" chứ? Trong truyện, cô gái trẻ quyết định rằng mình sẽ chết khi chiếc lá thường xuân cuối cùng bên ngoài cửa sổ rụng xuống. Vậy mà chiếc lá ấy mãi chẳng rụng, thế là cô ấy cũng ráng gượng lại và cuối cùng đã bình phục. Để rồi sau đó mới biết rằng chiếc lá cuối cùng ấy không phải là thật, mà là do một họa sĩ vẽ lên tường.

– Tớ nhớ chứ, hồi học phổ thông môn tiếng Anh chúng mình từng được học truyện này mà.

– Tụi tớ cũng thế. Cho nên, tớ mới tự nhủ: mình kém gì vị họa sĩ kia chứ? Tớ cũng sẽ tạo ra một chiếc lá cuối cùng cho cô ấy. Tớ bắt đầu lén lút kẹp những tờ giấy trắng tinh vào phần cuối của cuốn vở. Còn những trang đã viết ở giữa thì tớ rút ra bớt, để cuốn vở trông không quá dày và lúc nào cũng duy trì tỉ lệ ba phần tư đã viết, một phần tư còn lại để trống. Dần dần cô ấy cũng lờ mờ đoán ra có điều gì đó bất thường, nhưng không gặng hỏi rõ ràng nữa. Cô ấy xem đó như một phép màu nhỏ bé. Và cứ thế, cô ấy viết nốt một phần tư cuốn vở cuối cùng ấy suốt mười một năm trời.

– Volodia này, nghe này... Tớ dẫu sao cũng là một người làm nghề viết lách. Tớ rất tò mò không biết con người ta sẽ cảm thấy thế nào khi cái chết đến gần kề như thế. Trong cuốn nhật ký đó, người ta viết những gì vậy?

– Chẳng có gì liên quan đến chuyện đó cả. Nếu đọc vào, cậu thậm chí sẽ chẳng thể đoán được là cô ấy đang mắc bệnh. Cô ấy viết về Paris, về những con hươu cao cổ. Rằng Yulia được điểm năm, còn thằng Yura hình như vừa cãi nhau với bạn gái. Và ghi lại một công thức nấu súp bông cải xanh nào đó.

– Tớ có thể đăng câu chuyện này lên mạng Internet được không?

– Cứ tự nhiên đi.

– Chỉ có điều, cậu hiểu đấy, bây giờ mọi người không thích những chuyện buồn phiền tiêu cực. Họ muốn tất cả các câu chuyện đều phải có hậu. Hay là tớ không viết chuyện cô ấy đã qua đời nhé? Cứ như thể là chúng ta trò chuyện với nhau không phải lúc này, mà là vào thời điểm Olya vẫn còn sống. Tớ sẽ kết thúc bằng việc kể rằng cô ấy vừa tròn 57 tuổi, còn tuổi 58 thì sẽ chẳng bao giờ đến với cô ấy nữa, chi tiết đó tớ sẽ giấu đi.

– Thì có khác gì nhau đâu? Bộ nếu không viết là cô ấy đã mất thì mọi người sẽ tưởng cô ấy bất tử chắc? Độc giả đâu có ngốc, họ sẽ nhận ra rằng đây dù sao vẫn là một câu chuyện có hậu mà thôi.

– Cậu chẳng hiểu gì về quy luật của văn học mạng cả Volodia ạ. Nhưng tùy cậu đấy, tớ sẽ viết đúng như những gì đã xảy ra.

Nào, tớ đã viết xong rồi đây. Xin dành tặng câu chuyện này để tưởng nhớ tới O.A. Yeromina.

*

(LĐH* st & dịch)