title

SỐNG ĐỦ

Giáo sư Lâm, 68 tuổi, khoa Triết học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Hơn ba mươi năm đứng trên giảng đường, ông dạy Lịch sử Triết học phương Đông, Đạo đức học, Triết học Mác - Lênin cho hết khóa sinh viên này đến khóa khác. Có lứa là sinh viên Văn, Sử, Triết chuyên ngành, có lứa là sinh viên trường Y, trường Sư phạm sang học ké môn đại cương. Bởi vậy học trò cũ của ông tứ tán đủ nghề - đứa làm hiệu trưởng ở TÂY NGUYÊN, đứa làm bác sĩ ở tp HCM, đứa làm công chức...

Rồi một buổi chiều cuối tháng 9, bác sĩ gọi hai vợ chồng ông vào phòng riêng. Trên bàn là cả một tập hồ sơ dày cộm. Bác sĩ chỉ vào từng tờ, nói khẽ:

"Thầy Lâm, siêu âm, CT chỉ là bước đầu, thấy gan thầy đã teo nhỏ, bờ không đều, lách to, có ít dịch ổ bụng. Nhưng cái quyết định là bộ này. Bilirubin của thầy tăng gấp 5 lần bình thường, albumin tụt rất thấp, INR kéo dài, creatinin cũng bắt đầu tăng. Điểm Child-Pugh của thầy là C, 11 điểm. Điểm MELD 24 điểm. Đây là suy gan giai đoạn cuối, mất bù hoàn toàn rồi. Giải pháp duy nhất có thể cứu được là ghép gan."

Bà Mai, vợ ông, ngồi bên cạnh chết lặng. Ra khỏi phòng, bà nắm chặt tay ông trong hành lang bệnh viện dài hun hút, nước mắt cứ rơi không kịp lau.

Tin ông bệnh lan nhanh. Đồng nghiệp, học trò cũ tìm đến chật cả căn nhà nhỏ đầy sách. Ai cũng thương ông. Và sau câu hỏi thăm, ai cũng nói một câu giống nhau, như một con đường đã được vạch sẵn:

"Thầy ơi, sang Trung Quốc đi thầy. Bên đó có nhanh lắm. Bạn em làm rồi, chỉ cần vài tuần, có khi vài ngày là có gan cho thầy."

Một cậu học trò cũ đang làm trong ngành ghép tạng nói nhỏ với bà Mai: "Cô ơi, ở mình chờ thì không biết đến bao giờ, danh sách chờ dài lắm, có người chờ 2-3 năm không kịp. Sang kia chỉ cần có tiền là có. Tính mạng là trên hết cô ạ."

Tối đó, bà Mai ngồi bên giường ông, giọng bà run run, vừa van nài vừa dỗ dành.

"Mình nghe em một lần này thôi, được không? Mình đi đi. Mình còn sống được bao nhiêu năm nữa cũng là quý. Tiền bạc em lo được. Nhà cửa em bán. Con cái em sẽ nói. Mình mà có mệnh hệ gì, em biết sống ra sao?"

Ông Lâm nhìn vợ. Người đàn bà xinh đẹp ngày nào đã đi cùng ông gần bốn mươi năm cuộc đời, từ căn tập thể dột nát đến khi tóc cả hai đã bạc trắng. Ông thương bà vô cùng. Chính vì thương, ông phải nói thật lòng mình.

Ông ngồi dậy, rót hai chén trà, rồi thong thả nói, như khi ông giảng một bài khó cho sinh viên năm cuối.

"Mình à, anh đã quyết rồi. Anh sẽ không đi đâu cả".

Bà Mai sững người: "Sao? Sao lại từ chối? Mình chán sống rồi sao?"

"Không, chính vì anh muốn sống cho ra một con người đến phút cuối, nên anh mới từ chối."

Ông kể, hồi còn trẻ, ông từng có một mùa an cư ở một ngôi chùa nhỏ cùng sư cụ.

Sư cụ dạy:

"Thân xác này là vô thường, là vay mượn tứ đại. Đã biết là vay mượn, thì đến ngày phải trả. Đã biết là vô thường, thì sao phải cưỡng cầu? Thân như chiếc áo cũ, mặc đã sờn đã rách thì thay. Nhưng không thể đi giật áo của người khác đang mặc để mình được lành lặn."

Suốt đời ông thấm nhuần điều đó. Ông dạy học trò về lẽ vô thường, về nghiệp và lòng từ bi, nhưng đêm nay ông mới thực sự phải sống với nó.

"Mình nghĩ xem, một lá gan ở đâu ra mà họ có sẵn trong vài ngày?" - Ông nói khẽ - "Ở nước mình, anh biết, một ca hiến tạng phải chờ người cho chết não, gia đình người cho cũng phải nén đau đớn tột cùng mà ký vào tờ giấy hiến trong nước mắt. Đó là sự cho đi cao thượng nhất, là tình người trong tận cùng của mất mát. Nếu được nhận một lá gan như thế, anh sẽ mang ơn suốt đời, anh sẽ sống sao cho thật xứng đáng với cái ơn ấy."

"Nhưng còn một lá gan được hứa hẹn 'có ngay trong tuần' thì từ đâu ra? Ai là người cho? Họ có thực sự chắp tay tự nguyện nói 'tôi cho' không? Hay họ là những chàng trai đôi mươi còn khỏe mạnh, đang bị giam giữ đâu đó, và bỗng nhiên bị gọi đi 'kiểm tra sức khỏe', rồi không bao giờ trở về nữa?"

Giọng ông nghẹn lại. Ông đã đọc những báo cáo, những lời chứng khiến ông mất ngủ nhiều đêm. Ông không dám khẳng định điều gì to tát, nhưng với trực giác của một người học Phật, ông sợ. Ông sợ một lá gan đến từ một người không hề muốn cho, một người bị bắt buộc phải cho đi mạng sống của mình. Tội lỗi vô cùng.

"Nếu anh nhận lá gan đó, Mai à," - ông nắm tay vợ "thì anh có thực sự sống như một con người không? Hay chỉ là cố kéo dài sự sống cái thân xác rệu rã này bằng cách chấm dứt sự sống của một người khác? Mỗi nhịp đập của lá gan ấy trong bụng anh, sẽ hỏi anh mỗi đêm: 'Ông có xứng đáng không? Ông có ngủ yên được không?' Đó không phải là sự sống, đó là một món nợ máu mà anh không bao giờ trả được. Nó sẽ làm ô uế tất cả những gì anh đã dạy, đã sống."

Sáng hôm sau, ông gọi các con về, cùng bà Mai, ông đọc cho cả nhà nghe tờ di nguyện tự tay ông viết, nét chữ run run nhưng rõ ràng.

Ý nguyện của tôi, Nguyễn Văn Lâm:

1. Tôi xin được điều trị giảm nhẹ tại Việt Nam, không tìm nguồn tạng ngoài hệ thống hiến ghép nhân đạo, tự nguyện, minh bạch của Việt Nam. Tôi xin không sang nước ngoài ghép tạng theo diện hứa hẹn có tạng nhanh.

2. Vì tôi thấm nhuần lời Phật dạy về lẽ vô thường và nhân quả. Thân này có sinh ắt có diệt. Cưỡng cầu sự sống bằng cách làm ngơ trước nỗi oan khuất, sự không tự nguyện của người cho tạng, thì sự sống đó không còn là từ bi nữa. Tôi không muốn.

3. Tôi 68 tuổi, đã sống đủ đầy, không còn gì phải tiếc hay hổ thẹn. Xin cho tôi được trở về với cát bụi một cách tự nhiên, nhẹ nhàng. Tro cốt xin rải xuống con sông ở quê nhà .

Bà Mai đọc xong thì òa khóc, nhưng lần này bà không van xin nữa. Bà hiểu chồng mình. Người đàn ông này có thể nghèo, có thể bệnh, nhưng cả đời chưa bao giờ làm điều gì khuất tất để được lợi cho mình.

Ông không đi đâu cả. Ông vẫn sống trong căn nhà nhỏ đầy sách. Mỗi sáng, ông vẫn pha trà, tưới mấy chậu lan, đọc vài trang kinh Pháp Cú cho bà Mai nghe.

"Vui thay chúng ta sống, không hận giữa hận thù..."

Bạn bè đến thăm, thấy ông gầy đi nhanh nhưng mắt ông sáng và bình an lạ thường.

Học trò cũ ngồi quanh ông, ông giảng bài cuối cùng, không phải về triết học Tây phương nữa, mà chỉ nói về lòng bi mẫn.

Một buổi chiều tháng Chạp, trời Sài Gòn trở gió se se lạnh. Ông lên cơn đau bụng dữ dội rồi lịm dần đi trong vòng tay bà Mai và hai con.

Trước khi đi, ông nắm tay bà rất chặt, rồi buông ra rất nhẹ, như đang trả lại một thứ gì đã vay mượn.

Trên bàn thờ của ông sau này, bà Mai chỉ đặt một tấm di ảnh ông đang cười hiền, và tờ di nguyện đã ố vàng. Dưới cùng, ông đã viết thêm vào một dòng chữ nhỏ: "Đã sống một đời không hổ thẹn, thì ra đi cũng không sợ hãi."

Thi Anh