title

CHÚA CHỔM

1

Hồi đó, ở xóm tôi, hầu như nhà nào cũng giữ một mảnh giấy của Chổm.

Giấy xé từ tập học trò, giấy quyến thuốc, giấy lề báo Sài Gòn Giải Phóng. Chữ viết bằng bút chì, nắn nót như chữ đứa học trò lớp ba. Chữ đầu tiên bao giờ cũng là: “Nợ”.

Nợ: 2 lon gạo. Chổm.

Nợ: 1 cái đèn Hoa Kỳ. Chổm.

Nợ: 1 quần xà lỏn. Chổm.

Nợ: 3 hột vịt. Chổm.

Mảnh giấy được nhét vô khe cửa, hay cột bằng sợi thun vô chấn song cửa sổ. Người mất đồ đứng ngớ ra một hồi, chửi thề một câu, rồi thôi.

Năm đó là năm bảy chín.

Hẻm tôi ở Khánh Hội, đứng đầu hẻm nhìn qua bên kia con kinh là chợ cầu Ông Lãnh.

Bữa cơm nhà nào cũng độn bo bo. Đàn ông trong xóm lớp đi học tập, lớp chạy xích lô, bán chợ trời; lớp khác ngồi ngoài quán cóc thì thầm chuyện góp vàng, đóng ghe.

Chổm không phải tên thiệt. Tên thiệt của nó là gì không ai biết. Nó chừng mười chín, hai mươi, da đen nhẻm, đi chân không, mặc cái áo thun ba lỗ bạc màu. Nó ngủ trên miếng các-tông dưới mái hiên nhà chùa đầu hẻm.

Ông giáo Thạnh, hồi trước dạy sử trường Petrus Ký, giờ ngồi bán thuốc lá lẻ, là người đặt tên cho nó.

Bữa đó ổng cầm tờ giấy ghi “Nợ: 7 điếu Vàm Cỏ.” Ổng mất đồ, nhưng lại phát cười tới mắc ho:

— Ngày xưa có ông Lê Duy Ninh nghèo rớt mồng tơi, đi đâu cũng mượn, cả làng ai cũng bị ổng thiếu. Người ta kêu ổng là Chổm. Sau ổng được rước về làm vua, ổng trả sạch. Thằng này nó tính làm chúa đó bà con.

Từ đó cả xóm kêu nó là Chúa Chổm. Ai mất đồ thì nói “bị chúa ghé”. Mấy bà bán xôi thấy nó đi ngang thì hỏi:

— Chừng nào chúa lên ngôi?

Nó nhe răng:

— Gần rồi.

Mấy tờ giấy sau đó, nó ký luôn: Chổm.

Có lần tôi đang chơi ở sân chùa, thấy nó lấy cục than viết chữ lên tấm bìa các-tông cho mấy đứa con nít coi. Chữ nó đẹp thiệt.

Tôi hỏi:

— Chừng nào anh làm vua?

Nó chỉ tay về phía xa hơn con kinh, chỗ mấy cái cần cẩu ở bến Nhà Rồng.

— Chừng nào qua được bên kia.

2

Nhà tôi có cái cửa sổ ngay cạnh bàn thờ. Song sắt bảy cây, gãy một cây ở giữa từ mùa mưa năm bảy lăm, ba tôi chưa kịp hàn lại thì đi học tập.

Trên bàn thờ có hình ông bà nội, một lư hương, một dĩa chuối, và cái đồng hồ Seiko của ba. Mặt kính có một vết trầy chéo, năm bảy mốt ba va vô cửa xe đò.

Bữa ba đi, ba tháo đồng hồ đưa má. Má lau, gói trong khăn mùi xoa, nhưng không cất vô rương. Má nói đồng hồ của ba là loại tự động, phải có người đeo nó mới chạy. Không ai đeo thì má lắc. Sáng nào má cũng cầm lên lắc mấy cái, áp vô tai nghe, rồi đặt xuống cạnh dĩa chuối.

Một đêm tháng mười một năm đó, tôi thức dậy đi tiểu, thấy má ngồi trên bộ ván ngó ra cửa sổ. Đèn dầu vặn nhỏ còn bằng hạt đậu. Tôi nghĩ chắc má nhớ ba, không ngủ được.

Sáng ra, tôi phát hiện cái đồng hồ mất. Dưới dĩa chuối có tờ giấy:

Nợ: 1 đồng hồ Seiko của ông Hai. Sẽ trả. Chổm.

Đó là lần đầu tiên nó viết thêm hai chữ “sẽ trả”.

Tôi chạy một mạch ra chùa. Dưới mái hiên chỉ còn tấm bìa các-tông Chổm vẫn kê nằm.

Tôi chạy về, nói với má đi báo công an. Má lấy tờ giấy kẹp vô quyển kinh, rồi xuống bếp.

— Ăn cơm đi. Không phải lo.

Người ta nói, đêm qua có một chuyến ghe đi từ Cần Giờ.

Từ đó, không ai thấy Chổm đâu nữa.

Tháng sau, mấy người đàn ông ngồi quán cà phê, mỗi người nói một khác. Người bảo ghe đã tới Pulau Bidong, người bảo ghe bị hải tặc, người lại kể thằng Chổm bị bắt ở Rạch Giá.

3

Năm tám lăm ba tôi về. Bữa cơm đầu tiên, ba hỏi cái đồng hồ đâu. Má nói má đã bán đi, đổi gạo. Tôi đang và cơm, ngước lên định nói, nhưng thấy ánh mắt má nhìn, tôi lại cụp mắt xuống.

Mười năm trong trại, ba quên nhiều thứ, nhưng không quên cái tật ngó cổ tay. Ai hỏi mấy giờ, ba giơ tay lên, ngó chỗ cổ tay trống, rồi mới quay qua ngó cái đồng hồ treo tường. Cái tật đó theo ba hai mươi bốn năm. Lần nào thấy vậy, tôi cũng nghĩ tới Chổm.

Ba muốn hàn lại cây song gãy, nhưng má nói cứ để vậy.

Tôi có chồng, có thằng Khoa. Năm thằng Khoa tám tuổi, nó móc túi tôi lấy mười ngàn đi mua đồ chơi. Tôi đánh nó, rồi bắt nó ngồi trước bàn thờ, chỉ chỗ trống bên dĩa chuối, kể cho nó nghe chuyện thằng ăn trộm cái đồng hồ của ông ngoại.

— Lấy của người ta rồi để lại tờ giấy, thì cũng là ăn trộm. Nghe chưa?

Từ đó trong nhà tôi, chữ Chổm thành chữ chửi. Đứa nào lén ăn bánh trên bàn thờ là đồ Chổm. Chồng tôi mượn tiền không trả là đồ Chổm. Thằng Khoa lớn lên, nhớ chuyện cái đồng hồ kỹ tới nỗi có lần nó hỏi bà ngoại sao không hàn cây song cho thằng ăn trộm khỏi vô nữa. Má không trả lời nó.

Có một lần, lục quyển kinh của má, tôi thấy tờ giấy “nợ” năm bảy chín. Tôi cầm ra bếp, định đốt. Má giựt lại. Đó là lần duy nhất tôi thấy má giận tôi tới run tay.

Ba mất năm hai ngàn lẻ chín. Lúc liệm, tôi cầm cổ tay ba, cái cổ tay trống trơn, và nghĩ nếu không có thằng Chổm thì ba đã được đeo đồng hồ xuống mồ. Đứng trước quan tài ba, tôi chửi nó trong bụng.

4

Bây giờ má tám mươi bảy tuổi. Má vẫn nhớ chuyện năm bảy chín rõ hơn chuyện hôm qua.

Hẻm đã đổ bê tông. Nhà hai bên lên ba tầng, bốn tầng, gắn máy lạnh. Chùa đầu hẻm xây lại có cổng tam quan, chỗ mái hiên ngày trước giờ là chỗ để xe của khách đi lễ. Nhà tôi vẫn một tầng, cái cửa sổ gần bàn thờ vẫn thiếu một cây song.

Đêm nào má cũng bảo phải để cửa sổ mở.

— Mở chi vậy má?

— Cho nó vô.

— Ai vô?

— Thằng Chổm. Nó nói nó sẽ trả lại mà.

Bác sĩ nói những chuyện xưa nhất sẽ ở lại lâu nhất. Sáng nào má cũng hỏi “nó tới chưa”, tôi nói chưa, má lại gật đầu.

Đàn bà năm mươi tám tuổi ít khi ngủ được trọn đêm. Một đêm, ba giờ sáng, tôi ra nhà trước rót nước uống. Đèn đường hắt qua song sắt, vẽ sáu vạch sáng lên nền gạch.

Có bóng người đứng ngoài cửa sổ.

Đó là một thằng con trai, ốm, đen, mặc áo ba lỗ. Tóc nó bết lại như người mới dưới nước lên. Nó đang ngó cái bàn thờ.

Tôi đứng im sau cột nhà, giữ chặt ly nước trong tay.

Nó thò tay qua chỗ cây song gãy, đặt một vật lên bàn thờ, cạnh dĩa chuối. Rồi nó ngước lên, nhìn vô trong nhà, ngay chỗ tôi đứng, và gật đầu một cái, như chào một người quen bên đường.

Tôi chớp mắt.

Cái đồng hồ nằm bên dĩa chuối. Mặt kính có vết trầy chéo. Kim giây đang chạy. Tôi cầm lên. Mặt sau còn ấm, như vừa tháo khỏi cổ tay ai.

Dưới đồng hồ có một tờ giấy tập học trò. Nét bút chì nắn nót như chữ đứa học trò lớp ba:

Trả: 1 đồng hồ Seiko của ông Hai. Chổm.

5

Sáng ra má cầm cái đồng hồ lên, lắc mấy cái, áp vô tai. Y như năm bảy chín.

— Nó trả rồi.

Má đưa cái đồng hồ cho tôi.

— Con đeo đi. Không ai đeo nó chết.

Tôi đeo lên tay. Dây hơi rộng. Cổ tay ba tôi lớn hơn cổ tay tôi.

Đêm đó cửa sổ vẫn để mở.

Tôi ngồi trên bộ ván, nghe cái đồng hồ trên tay mình đang chạy.

Văn