CÁI BẮT TAY- VĂN MINH PHƯƠNG TÂY HAY PHƯƠNG ĐÔNG ?
21/11/2026
——
Vì đặc thù của công việc nên tôi tiếp xúc với những người Hàn Quốc có vị trí nhất định trong xã hội Hàn Quốc cũng như người Mỹ gốc Hàn có vị trí trong bộ ngoại giao và bộ chiến tranh Mỹ.
Thí dụ, hôm qua tôi có dịp trò chuyện với 2 thứ trưởng và bộ trưởng của bộ thống nhất Hàn Quốc (Ministry of Unification). Để sắp xếp cho chương trình đón tiếp họ ở Bàn Môn Điếm, tôi phải làm việc và họp hành với những người Mỹ gốc Hàn là chuyên gia về ngoại giao và chính trị ở Đại Sứ Quán Mỹ ở Seoul và ở bộ tư lệnh liên minh Hàn Quốc.
Một ngày trước khi sự kiện này xảy ra, tôi có tranh thủ đi gặp một độc giả Việt đến từ Hội An. Anh là độc giả thường xuyên có bình luận nên cái tên khá quen thuộc, dù tôi chưa bao giờ trò chuyện riêng với anh. Anh ta là nhân chứng cho chuyện 2 du khách Tây xin chụp hình chung với tôi sau khi tôi chụp hình ky niệm với anh ở Đài Quan Sát OP Dora bên ngoài khu phi quân sự DMZ.
Tôi viết bài này để nói về lễ nghĩa và phong thái ngoại giao. Ai cũng biết ở Phương Đông, người Nhật luôn đứng đầu về phép tắc lễ nghĩa. Nước Nhật vẫn còn Nhật Hoàng, dịch ra tiếng Anh là Emperor, tức là Hoàng Đế. Lễ nghi của Nhật Bản được giữ gìn rất kỹ, thủ tướng Nhật khi gặp Nhật Hoàng cũng phải cúi đầu chào thật thấp. Bà không thể chìa tay ra trước để bắt tay Nhật Hoàng, mà phải đợi Nhật Hoàng chìa tay ra mời một cái bắt tay.
Ở thế giới Phương Tây cũng có lễ nghi này. Dù nước Mỹ có nền kinh tế và quân sự hùng mạnh hơn Anh Quốc gấp nhiều lần, nhưng tổng thống Mỹ khi gặp Nữ Hoàng Anh cũng phải đợi Nữ Hoàng chìa tay ra trước. Về lễ nghi thì Nữ Hoàng Anh vẫn đứng trên tổng thống Mỹ.
Đó là những luật bất thành văn. Gọi là bề trên cũng đúng, gọi là địa vị xã hội cũng đúng. Các nguyên thủ của quốc gia dân chủ chỉ có quyền lực thực sự trong nhiệm kỳ của họ. Rời nhiệm sở thì họ chỉ là thường dân, dù có nhiều đặc quyền đặc lợi.
Đứng sau Nhật Bản ở Á Đông là Hàn Quốc. Người Hàn cũng có văn hoá lễ nghi tương tự người Nhật. So với người Hoa thì người Hàn gần gũi với người Nhật về văn hoá hơn, đặc biệt là người Hàn ở vùng Đông Nam quanh Busan vốn giao thương và giao lưu văn hoá với Nhật Bản từ rất lâu đời nhờ sự gần gũi về địa lý. Đó là lý do người Hàn có lối cúi người chào cấp trên hay những người có địa vị cao hơn rất giống cách của người Nhật.
Người Hoa dưới thời cộng sản cũng như người Việt dưới thời xã hội chủ nghĩa ngày càng mất đi phép tắc lễ nghĩa xưa, một phần vì tư tưởng xã hội đại đồng của chủ nghĩa cộng sản nguyên thủ, cái chủ nghĩa đưa giai cấp công nông lên nắm quyền. Công nông là 2 giai cấp ít học thì làm sao biết lễ nghĩa của xã hội thượng tầng?
Đó là lý do chủ nghĩa cộng sản không tồn tại được ở Hàn Quốc, và trên thực tế nó đã chết ở Bắc Hàn. Kim Jong Un du học ở Tây Âu nên biết rất rõ về chủ nghĩa cộng sản. Un từ từ biến nó thành chủ nghĩa quân chủ lập hiến giống Nhật Bản với dòng họ Kim là dòng họ hoàng gia. Thay vì lá cờ đảng của Việt Nam chỉ có búa và liềm đại diện cho giai cấp công nhân và nông dân, Bắc Hàn thêm cây bút lông vào đó. Bút lông đại diện cho tầng lớp Nho gia ngày xưa, tức tầng lớp tinh hoa quý tộc trong xã hội, và cây bút lông đó chính là dòng họ kim và đội ngũ cán bộ của triều đại Kim. Giai cấp công nông không có chỗ đứng ở trung tâm thành phố Bình Nhưỡng, vì đó là kinh thành của triều đại Kim.
Trở lại với vấn đề lễ nghi. Bắt tay (handshake) là nét văn minh phương Tây mà phương Đông ứng dụng. Ngày xưa vua chúa làm gì bắt tay với sứ giả nước ngoài hay với quan lại triều đình ! Thậm chí quan lại cũng không được phép nhìn thẳng vào mặt vua. Hành động offer handshake, tức chìa tay ra trước phải là người vai trên, hoặc là lớn tuổi hơn, hoặc ở vị trí quyền lực cao hơn, và đây là quy luật ngầm được thế giới văn minh chấp nhận.
Hôm qua, vị đại tướng có quyền lực nhất của Mỹ ở Hàn Quốc sau khi chào đáp lễ cái chào quân lệnh (hand salut) của tôi liền chìa tay ra mời bắt tay trước khi bước vào phòng họp.
Khi bộ trưởng Hàn Quốc tới, tôi đứng ở cửa cúi đầu nhẹ mỉm cười chào ông, ông liền chìa tay ra để tôi bắt tay và cám ơn đã chào đón ông.
Đứng ở bục cửa với tư cách chủ nhà, vị đại tướng chìa tay ra để ông bộ trưởng Hàn Quốc bắt rồi nói “Chào mừng ông đến với Bàn Môn Điếm”.
Đây là trải nghiệm thực tế, và cũng là thí dụ cho phép tắc lễ nghĩa xã giao bậc cao.
Trở lại câu chuyện tổng thống Trump không bắt tay đáp lễ ông Tô Lâm ở Trung Quốc.
Trước tiên để người ta bắt tay đáp lễ thì phải có eye contact, tức tiếp xúc bằng mắt trước. Lúc đó ông Trump đang có eye contact với 1-2 nguyên thủ trước mắt nên ông bước tới mắt dán vào họ. Ông Tô Lâm lúc đó đang đứng ở hàng thấp hơn, gần với Tổng Thống Trump nhưng ở sườn bên trái, không hề có eye contact với ông Trump, và ông Tô Lâm chìa tay ra hơi thấp, ngoài tầm mắt của ông Trump nên nhỡ cái bắt tay.
Dân chống cộng cười nhạo ông Tô Lâm vì thấy hả hê. Fan gốc Việt của ông Trump cười nhạo ông Tô Lâm vì nghĩ là ông Trump quăng cục lơ để hạ nhục ông Tô Lâm.
Cả hai đều tự sướng 5 giây, dịch sát nghĩa của câu ‘5 seconds of glory’, nói cho mình và phe mình hả dạ.
Trên thực tế, ông Trump vốn là là 1 doanh nhân, chuyện bắt tay xã giao là phản xạ không điều kiện đối với ông. Minh chứng là ông đã bắt tay thủ tướng Canada dù quan hệ của 2 người đang rất xấu.
Trong khi đó quan hệ giữa ông Trump và ông Tô Lâm không có trục trặc gì. Bản thân ông Tô Lâm đã gặp ông Trump tới 3 lần, dù không phải ở cuộc viếng thăm cấp quốc gia chính thức, gọi là state visit. Chuyện sau đó ông Trump có vịn vào vai sau của ông Tô Lâm và có vỗ nhẹ vào cánh tay trên, đó là cử chỉ thân tình, vì so với các nguyên thủ Đông Nam Á khác, ông Tô Lâm có độ nhận diện cao với ông Trump nên không thể có chuyện ông Trump không biết ông Tô Lâm là ai được.
Bạn có thể ghét cộng sản, ghét ông Tô Lâm nhưng bạn cần có sự Công Chính và Liêm Chính. Chống cộng mà thấp hèn như vậy thì lỡ mai này bạn thành công thay đổi chế độ cộng sản ở Việt Nam và lên làm lãnh đạo, chắc gì bạn đã thanh cao ?
Nói nôm na là, chống cộng thì cũng phải Sang, đừng có Hèn.
—-
DISCLAIMER: Hình lượm lặt trên Google Images từ các trang mạng xã hội. Không rõ trang gốc

No comments:
Post a Comment