title

LỚN THUYỀN THÌ LỚN SÓNG

(May mắn, tui đứng ngoài rào, toạ sơn quan hổ đấu!)

Hồi đó thấy người ta đi lũ lượt rủ nhau vượt biên, rồi lại thấy gia đình có người đi nước ngoài ầm ầm gửi đồ về, tui cũng mơ một giấc mơ thật xa vời. Nhưng con đường tới giấc mơ của tui lại đến bằng một cú lướt mạng, gặp một ông cũng đang chán phèo, muốn tìm người tán gẫu. Rồi theo cái định luật khác dấu thì hút nhau, hai đứa tui cứ vậy mà dính nhau qua mấy chục năm. Tui theo ổng tới vùng đất Hứa, từng vẽ trong đầu một thiên đường, nghĩ rằng rồi mình sẽ đi làm, gửi tiền về, để nhà tui cũng lên đời như mấy nhà khác.

Nói phải tội, thân con gái như hạt mưa sa... tui sa đúng vào một ông chịu nuôi tui đi học, thành ra không chỉ được đặt chân lên đất Mỹ mà còn được làm đệ tử của "thầy lang hiện đại". Làm tôi tớ của bọn tư bản giãy chết này đúng là bán đi ngày tháng đổi lấy thần tài. Mà nói cho cùng, con người mình cũng là cha mẹ của thần tài chớ bộ. Mình đi làm, mình đổ mồ hôi tạo ra tiền, rồi chính mình lại tạo ra đủ thứ chi phí để nuôi tụi nó. Có điều, cái đám con cái này nó không chịu nghe lời cha mẹ. Rước Ms. Money vô cửa trước, ngồi chưa nóng đít thì Mr. Bill đã mở cửa hông tới rước đi. Hai đứa nó cứ hẹn hò nhau như con nhà người ta dựng vợ gả chồng, cha mẹ ngồi đó mà có quyền quyết định gì đâu!

Hồi năm 2016 về Việt Nam thăm ba má, có lần nhân lúc trà dư tửu hậu tui nói với một đứa em là tui còn nợ khoảng 75 ngàn đô tiền nhà. Nó nghe xong tỉnh bơ: "Vậy thì khỏe thôi! Trả vài tháng là xong!" Tui ngồi im mấy giây, trong bụng muốn hỏi: "Ủa, em tưởng chị có máy in tiền trong nhà hả?" 75 ngàn đô mà trả vài tháng! Chắc tui phải đi cướp ngân hàng chớ đi làm bình thường sao nổi.

Nhưng nghĩ lại thì cũng không trách nó. Ở xa, người ta chỉ nghe một con số nên dễ tưởng đó là số tiền mình đang có. Cũng giống như chuyện một người bạn của tui. Chồng bạn làm kỹ thuật cho một công ty Semiconductor, một năm kiếm gần 80 ngàn đô. Một đứa cháu ở Việt Nam hỏi mượn 3 ngàn. Bạn không cho, nó nói: "Một năm kiếm gần 80 ngàn mà 3 ngàn cũng không có để giúp!" Nghe cũng mắc cười. 80 ngàn đó là tiền kiếm trong cả một năm, chớ đâu phải 80 ngàn nằm sẵn trong túi, cần là móc ra. Mà ngay cả có 3 ngàn trong tay, người ta cũng có quyền quyết định có cho mượn hay không.

Mà mắc cười nhứt là trước khi gia đình thằng em trai qua Mỹ, tui cũng có một màn "công tác tư tưởng" với thằng cháu trai. Tui nói trước cho nó biết, thời gian đầu cả gia đình phải kề vai sát cánh mà làm ăn, gây dựng cho được một cái nền tảng ổn định. Nó nghe xong gật gù rồi tuyên bố: "Mỗi tháng con chỉ xài 10% tiền lương, còn lại con để dành 90%." Mẹ ơi! Nghe mà tui muốn vỗ tay. Nếu người Việt Nam nào qua Mỹ cũng làm được như nó nói thì chắc giờ này bà con mình dọn vô Phố Wall hết rồi, khỏi cần đi làm hãng, làm nail hay chạy tới chạy lui kiếm thêm jobs chi cho cực.

Nhưng qua Mỹ rồi mới biết, tiền lương vừa vô tài khoản thì một đám "con cháu" đã đứng chờ sẵn trước cửa: mortgage, điện, nước, xe cộ, bảo hiểm, thuế, ăn uống, đủ thứ bill lớn nhỏ. Tay làm hàm nhai, tiền đi vô cũng biết đường mà đi ra. Muốn để dành được 90% thì trước hết phải có cái bụng biết sống bằng 10% - mà cái bụng này nhiều khi nó không chịu hợp tác.

Rồi tui từng biết một câu chuyện khác, số tiền không còn là 3 ngàn nữa mà lên tới 100 ngàn. Hồi mới qua Mỹ, hai vợ chồng người bạn làm việc quần quật, có overtime là làm, vừa trả mortgage vừa gửi tiền về phụ cha mẹ hai bên. Một hôm má bạn nói: "Con cứ gửi lẻ tẻ tiền về hoài, tiền manh mún không làm ăn gì được. Giờ con cho má 100 ngàn. Gửi cho má một lần thôi. Má làm ăn, sau này con khỏi cần gửi nữa." Tui nghe mà rùn mình. Một trăm ngàn chớ đâu phải một trăm đồng. Chồng bạn cũng cực lực phản đối: "Mình còn không có 100 ngàn, tại sao phải đi vay ngân hàng để đưa cho người khác?"

Nhưng bạn tui lại nghĩ đó là cách trả công nuôi dưỡng của mẹ. Nghĩ vậy nên bạn quyết định thế chấp lại căn nhà mà hai vợ chồng đã phải vắt giò lên cổ làm hai, ba jobs mới trả xong, rồi vay ngân hàng 100 ngàn gửi về Việt Nam. Khỏi nói, chuyện gì tới cũng tới. Hai vợ chồng ly dị. Số tiền về Việt Nam cũng dần dần mất hết qua tay người em trai, rồi cờ bạc, gái gú, rượu chè, cuối cùng không còn một teng. Tui không muốn phán xét má bạn đúng hay sai, cũng không nói bạn tui lúc đó đúng hay sai. Má bạn có cái lý của má, bạn tui có cái lý của bạn. Chỉ tiếc là một quyết định về tiền lúc đó lại kéo theo một cái giá quá lớn. Tiền mất còn có thể kiếm lại, chớ một cuộc hôn nhân đổ rồi thì đâu phải muốn ráp lại là ráp được.

Tui xa quê đã 24 năm, càng sống lâu càng thấy một chuyện rất đơn giản: người ta kiếm được bao nhiêu là chuyện của người ta. 40 ngàn, 80 ngàn hay 120 ngàn thì cũng phải liệu cơm gắp mắm. Cơm nhiều thì gắp nhiều, cơm ít thì gắp ít. Phía sau một mức lương là nhà cửa, con cái, cha mẹ, nợ nần, bảo hiểm và đủ thứ chuyện phải lo. Mình chỉ nghe được cái người ta kiếm, chớ mình đâu biết cái người ta phải trả.

Còn đời mà lên hương thì... lớn thuyền lớn sóng. Làm trối chết thì cũng phải ngóc đầu lên mà thở một chút, hưởng chút mưa móc hồng trần, chớ chẳng lẽ cứ cong đít đi làm, dành dụm được bao nhiêu rồi đem đi cho hết? Mình cực khổ làm ra tiền cũng đâu phải chỉ để nuôi thiên hạ. Đôi khi cũng phải biết dành một phần cho mình, để còn được làm ông vua trong cái vương quốc nhỏ của mình - một căn nhà ấm cúng, một bữa cơm ngon, một chuyến đi chơi, hay đơn giản là một ngày được ngồi yên, không nghe ai réo tên mình.

Tui nghĩ giúp được nhau là chuyện đáng quý, nhất là người thân trong nhà. Nhưng giúp tới đâu còn tùy khả năng và hoàn cảnh của mỗi người. Đừng lấy mức lương của người khác làm thước đo xem họ có nghĩa vụ phải giúp mình bao nhiêu. Người ta kiếm được đồng tiền đó bằng thời gian, bằng sức lao động, bằng những ngày đi làm mệt muốn đứt hơi, có khi phải chắt bóp từng đồng, giật gấu vá vai để lo cho cuộc sống của mình. Không cho mượn không có nghĩa là keo kiệt. Có khi người ta không có. Có khi có nhưng số tiền đó đã có chỗ phải đi. Và cũng có khi đơn giản là người ta không muốn cho mượn. Vậy thôi.

Ở Mỹ đi rồi biết, đô la không phải lá cây mà hái xuống được. Nó là những giờ đi làm, những ngày tăng ca, những khoản phải tính toán và những năm trả nợ. Cho nên giờ ai nói với tui: "Lương vậy mà không có tiền hả?" Tui chỉ cười. Tui đâu có giấu tiền. Tui chỉ giấu... mấy cái bill thôi. Mà khổ nỗi, tụi nó biết đường về nhà.

Hong Khuu, 07/09/2026