title

Thiên tài

Người đang dạy Toán ở Princeton, người từng nhận huy chương Fields năm 2022, giải thưởng cao nhất của ngành Toán, từng bỏ học cấp ba năm mười sáu tuổi để đi làm thơ. Và hồi bé, môn duy nhất anh học kém là Toán.

June Huh sinh ở California, lớn lên ở Seoul, con một giáo sư thống kê. Bố dạy con toán ở nhà, con chép đáp án ở cuối sách. Mười sáu tuổi anh bỏ trường, quyết làm nhà thơ. Thơ không thành. Anh vào đại học ở Seoul, ngành thiên văn, mất sáu năm mới tốt nghiệp, vì có những môn anh không thể ép mình ngồi học. Năm cuối, một ông cụ ngoài bảy mươi đến trường dạy: Heisuke Hironaka, huy chương Fields năm 1970. Huh đến nghe với ý định viết một bài báo về ông, vì khi ấy anh nghĩ mình sẽ làm nhà báo khoa học. Anh không viết được bài báo nào. Anh ngồi nghe hết buổi này sang buổi khác, rồi xin theo ông học, và ông nhận.

Sau đó anh nộp mười hai trường cao học ở Mỹ. Mười một trường từ chối. Trường duy nhất nhận là University of Illinois. Ở đó, khi còn là nghiên cứu sinh năm đầu, anh giải được một bài toán bỏ ngỏ từ năm 1968 bằng đúng những công cụ thầy Hironaka đã dạy. Mười hai năm sau, huy chương Fields. Và Princeton mời anh về.

Anh Sam chồng tôi nói về Princeton thế này: "Hogwarts đặt ngay cạnh New York. Học khó thật sự. Sinh viên chỉ tập trung học, nhưng sau này đi đâu cũng giỏi." Anh nói với một chút gì đó tôi nghe như chút tiếc nuối, vì Princeton là trường đã nhận anh, và anh chọn đi nơi khác. Tôi hỏi tại sao. Anh bảo mười tám tuổi anh xem ảnh hai trường, một bên tường đá và tuyết, một bên nắng và xe đạp. "Anh biết anh. Vào Princeton là không giả vờ chillax được đâu, người ta bắt học thật từ tuần đầu."

Princeton là trường hàng đầu hiếm hoi ở Mỹ không có trường y, không có trường luật hay quản trị kinh doanh. Không ai ở đó học để thành một nghề. Gần như mọi sinh viên năm cuối đều phải viết một luận văn: một năm cho một câu hỏi tự chọn, với một giáo sư ngồi cạnh. Sinh viên "chỉ tập trung học" vì cả trường được xây để người ta nghĩ chậm và nghĩ lâu về một thứ. Và người thầy họ mời về, June Huh, chỉ làm việc thật sự khoảng ba tiếng mỗi ngày, phần còn lại anh đi bộ. Anh bảo đầu mình không giữ được nhiều thứ cùng lúc. Trong một thế giới đang chấm nhau bằng tốc độ, Princeton đi tìm một người sống chậm, và giao cho anh những sinh viên giỏi nhất.

Tôi kể chuyện June Huh không phải vì huy chương. Vì mười năm đầu của anh, nếu nhìn bằng mắt của phần lớn phụ huynh Việt Nam, là mười năm hỏng: bỏ học để làm thơ rồi thơ không thành, và mười một lá thư từ chối sau sáu năm đại học. Không có bản kế hoạch nào dẫn từ đó đến huy chương Fields. Chỉ có một người thầy mà anh đến để phỏng vấn rồi không đứng dậy nổi.

Nhà toán học từng là nhà thơ. Nửa thơ không hề phí. Nó là nửa biết nhìn. Người làm được việc lớn gần như không bao giờ đi đường thẳng. Họ mê mải một thứ vô bổ đủ lâu, để đến khi gặp thứ thật, họ nhận ra nó ngay. Nhà mình đã bao giờ thử đi đường ziz zac chưa, kể cho tôi dưới phần comment nhé.

Giang le