title

Đi Chợ Không Chỉ Để Mua Đồ

Mới đây, ngồi ăn một ổ bánh mì đặc biệt giá 10 đô la rưỡi, chưa thuế, chưa tip, tôi chợt nhớ đến có một thời gian một ổ bánh mì thịt nguội chỉ có 1 đô la. Mua năm ổ còn được tặng thêm một ổ, nghĩa là trả 5 đô la mà mang về sáu ổ. Nghĩ lại, thấy sao mà… lời quá!

Phần lớn các sinh hoạt văn nghệ của người Việt thời ấy đều tập trung ở Seattle, thành phố lớn và có đông người Việt nhất trong vùng. Vì vậy, vài năm sau, dù trong gia đình tôi đã có ba người đi làm ở Olympia, chúng tôi vẫn không muốn dọn về đó mà cứ ở lại Tacoma. Một phần cũng vì cuối tuần còn có thể lái xe lên Seattle chơi, từ Tacoma đi gần hơn.

Sau đợt người Việt vượt biên và được định cư khá đông vào những năm 1979, 1980, Tacoma mới bắt đầu có các chợ Á Đông. Nhưng lúc này, muốn mua bánh mì thì vẫn phải lái xe khoảng 45 phút lên Seattle, vì Tacoma chưa có tiệm nào bán bánh mì, chỉ có những nơi bán thực phẩm Á Đông.

Tacoma nằm giữa Seattle và Olympia. Đợt đầu tiên có khoảng 500, 600 người Việt được tiểu bang bảo trợ đưa về đây, bắt đầu từ lời kêu gọi của Thống đốc Evans, nên hầu như mọi người đều biết nhau. Có sinh hoạt gì thì người Việt ở cả ba thành phố thường cùng nhau tham dự.

Những người ở Olympia mà gia đình tôi quen biết phần lớn làm trong các hãng gỗ hoặc làm cho tiểu bang. Làm hãng gỗ thì phải bỏ ra một số tiền khá lớn để mua một cái “giốp”. Sau này, nếu không muốn làm nữa thì có thể bán lại, gần giống như bán cổ phần. Còn làm cho tiểu bang thì thường bắt đầu bằng công việc clerk, chủ yếu là sắp xếp hồ sơ. Sau khi học thêm một, hai năm college, họ có thể được thăng lên những chức vụ cao hơn.

Seattle và những vùng phụ cận thì có nhiều hãng tư lớn như Boeing, Microsoft, cùng những công ty sản xuất phụ tùng và cung cấp dịch vụ cho các hãng lớn ấy. Những năm đầu, lớp người Việt làm kỹ sư hay programmer cho Boeing và Microsoft chưa xuất hiện nhiều, vì phần lớn còn đang đi học. Ai vào được những hãng lớn này lúc ấy thường làm như technician hoặc công việc theo dây chuyền, không đòi hỏi bằng cấp cao.

Đi chợ vì thế không chỉ để mua thức ăn mà còn là một dịp quan trọng để gặp gỡ đồng hương. Gặp nhau là hỏi thăm công ăn việc làm, chỉ cho nhau những điều mới biết, hoặc mách nhau chỗ mua những món Việt, chẳng hạn… nước mắm.

Hồi đó chưa có bánh tráng Việt Nam, nên chúng tôi còn phải bày nhau đi mua bánh tráng Phi Luật Tân ở đâu để về gói chả giò. Sau này, người Việt lại ít dùng bánh tráng Việt để gói chả giò mà chuyển sang dùng loại wrapper của Tàu, có lẽ vì dễ chiên và để lâu vẫn giòn.

Nhiều khi chỉ cần nghe tiếng Việt vang lên ở một góc chợ là mọi người quay lại nhìn nhau, cười với nhau rồi bắt chuyện ngay, như thể đã quen từ lâu. Chẳng quen biết gì mà vẫn hỏi thăm nhau rối rít!

Bởi vậy, những chuyến đi chợ ngày ấy không đơn thuần là đi mua thực phẩm. Đó còn là dịp để gặp đồng hương, tìm tin tức, chia sẻ kinh nghiệm và đôi khi tìm được cả một người quen mới.

Gia đình tôi cứ chờ đến cuối tuần là lại lái xe lên Seattle. Vợ chồng, con cái chen nhau ngồi đầy một chiếc xe, vừa đi chợ vừa như đi chơi. Ngoài chợ Tàu, gia đình tôi còn thường ghé Uwajimaya, một siêu thị Nhật khá lớn ở Seattle.

Portland, Oregon, thời đó hình như người Việt còn ít hơn Seattle và Tacoma nên chợ Á Đông cũng không nhiều. Nhiều lần đi chợ ở Seattle, gia đình tôi gặp không ít người Việt từ Portland lái xe lên tận Seattle để mua đồ. Portland cách Seattle khoảng 175 dặm, đi xe mất chừng ba tiếng nếu xa lộ không bị kẹt. Nghĩ cũng lạ: chỉ để đi chợ mà người ta có thể lái xe cả sáu tiếng cả đi lẫn về!

Có một lần, chúng tôi gặp lại một gia đình mà trước đây đã quen trong các trại tị nạn. Hồi ở trại, chúng tôi biết gia đình này được một ông Mỹ nói tiếng Việt giúp đỡ. Ông dẫn họ đi qua nhiều trại, đứng xếp hàng để lo đủ thứ giấy tờ, gần như là người đứng ra dẫn đường cho cả gia đình.

Chúng tôi gặp họ qua nhiều trại nên nhớ mặt nhau. Nghe nói gia đình họ ở quê, không phải thành phố, và đoán là người cha trước đây có tham gia một công việc khá quan trọng trong Chiến dịch Phượng Hoàng. Nếu chẳng may phải ở lại Việt Nam thì chắc ông cũng sẽ gặp nhiều khó khăn với phía bên kia.

Từ Camp Pendleton, gia đình họ được đưa về Portland, Oregon. Vậy mà một ngày nọ, giữa một khu chợ ở Seattle, chúng tôi lại nhận ra nhau ngay.

Xa quê hương, đi qua bao nhiêu trại tị nạn rồi tản mác đến những thành phố khác nhau, vậy mà chỉ cần bất chợt nhìn thấy một gương mặt quen, nghe một giọng nói quen, là những năm tháng cũ lại ùa về. Có lẽ vì thế mà ngày ấy, đi chợ cũng là một cách để người Việt tìm thấy nhau giữa một xứ sở xa lạ.

Ghi chú: Ổ bánh mì $10.50.