title

Viện Đại học Đà Lạt, Alma mater

Với việc thầy Nguyễn Khắc Dương, vị thầy cuối cùng của Đại học Văn Khoa Đà Lạt, từ trần, quãng đời sinh viên tươi đẹp và cũng thật ngắn ngủi đã vĩnh viễn khép lại. Nhiều năm về trước, các giáo sư yêu quý của Đại học Văn Khoa Đà Lạt đã từ trần: linh mục Thiện Cẩm, tổng giám mục Bùi Văn Độc, linh mục Mai Văn Hùng…

Viện Đại học Đà Lạt được thành lập ngày 8 tháng 8 năm 1957 thời Đệ nhất Cộng hòa và bắt đầu hoạt động từ năm 1958 với 5 trường: Sư phạm, Văn khoa, Khoa học, Chính trị-Kinh doanh và Thần học.

Theo nhà văn Nguyễn Vĩnh Nguyên, “từ sau năm 1954, giới trí thức Công giáo miền Nam nhận ra Đà Lạt là một môi trường lý tưởng để phát triển đô thị văn hóa, giáo dục. Có 2 chủ điểm mà nhóm trí thức này xác lập từ đầu là một trung tâm nghiên cứu thần học và một trường đại học Công giáo. 

Đến năm 1956, Đà Lạt ít ra có đến 3 ý định thành lập đại học: Đại học Quốc tế, Đại học Công giáo và Chi nhánh Đại học Quốc gia. Điều này được thể hiện trong một văn bản đề ngày 11.9.1956, Bộ trưởng Quốc gia Giáo dục gởi Thị trưởng Đà Lạt khẳng định rằng Đà Lạt sẽ mở Đại học Quốc tế, vậy Đại học Quốc gia tại Đà Lạt cũng cần có một chu vi “càng rộng càng hay để có thể mở mang được nhiều đại học đường và viện nghiên cứu tương lai, cho xứng đáng với mong đợi của quốc dân và không thua kém những khu đại học khác”. 

Lúc bấy giờ Sở Kiến thiết Quốc gia đang nghiên cứu bản đồ khuếch trương đô thị Đà Lạt cũng dành cho khu Đại học Quốc gia một khoảng đất rộng, được định vị như sau: “gồm đồi 1.505, 1.519, 1.523, phía Đông là sông Cẩm Lý, phía Tây là Suối Lớn”. 

Nguồn cảm hứng về việc mở trường đại học lên đến cao điểm trong khoảng thời gian này, khi chính Tổng thống Ngô Đình Diệm cũng có đề nghị Bộ trưởng Quốc gia Giáo dục nghiên cứu việc di chuyển một vài trường đại học từ Huế, Sài gòn lên Đà Lạt. Ngoài ra, cần mở thêm chi nhánh một số trường Đại học Huế, Sài gòn tại Đà Lạt… 

Sau đó, vào tháng 4.1957, có chỉ thị mở Đại học Huế, đồng thời sau những bàn bạc trên nhiều phương diện, cuối cùng thì Tổng thống Diệm đã chính thức hủy ý định mở chi nhánh Đại học Quốc gia tại Đà Lạt. Ông đề nghị nên thiết lập hẳn 2 Viện Đại học tại Đà Lạt và Nha Trang. 

Cuối năm 1957, Đức Giám mục Ngô Đình Thục - anh trai Tổng thống Ngô Đình Diệm, Đức Giám mục Nguyễn Văn Hiền và linh mục Willichs, nhân danh Chưởng ấn và Quản trị viên Hội Đại học Đà Lạt, xin mua theo lối tương thuận với giá tượng trưng 14 biệt thự trong số 24 biệt thự mà Chính phủ Pháp đã chuyển giao cho Chính phủ Việt Nam ở trú khu Vạn Kiếp (cité des Pics)… 

Việc xây dựng Viện Đại học Đà Lạt là một nỗ lực vận động tài chánh của nhóm trí thức Công giáo mà đứng đầu là các giám mục miền Nam Việt Nam dưới hoạt động của tổ chức Hội Đại học Đà Lạt. 

Năm 1957-1958, Viện Đại học Đà Lạt (mà ban đầu sẽ có tên gọi là Viện Đại học Công giáo) chính thức đón sinh viên. Năm ấy, Viện có tuyển sinh một số thanh niên vì thời cuộc không có cơ hội thi bằng tú tài, với mục đích chuẩn bị cho họ có thể theo học một trường kỹ thuật. Nhưng cuộc thí điểm đó đã không thành công. 

Niên khóa 1958-1959 thì Viện Đại học này chỉ thu nhận những sinh viên có bằng tú tài toàn phần để đào tạo tại các phân khoa đại học. Đức cha Ngô Đình Thục, niên trưởng các giám mục Việt Nam, là vị chưởng ấn đầu tiên của Viện này. Viện được thiết lập trên một quả đồi thơ mộng rộng 38 mẫu tây phía Bắc hồ Xuân Hương, nơi trước đây là Trường Thiếu sinh quân, tức Camp Robert, của quân đội Pháp mà Chính phủ Đệ nhất Cộng hòa tiếp thu và nhượng lại cho Viện Đại học Đà Lạt với giá tượng trưng 1 đồng bạc Việt Nam. 

Ngôi trường này có 40 tòa nhà lớn, nhỏ ẩn mình dưới tán thông, tùng và nối kết với nhau bằng những con đường có độ dốc vừa phải, ngoằn ngoèo, thơ mộng đặc thù của xứ cao nguyên. Mỗi năm trường có khoảng 2.500 sinh viên…” (Khởi đầu của một thành phố đại học, Đà Lạt bên dưới sương mù, tr. 114, 115, 116)

Từ năm học 1958 – 1959, Viện Đại học Đà Lạt bắt đầu tổ chức đào tạo, bao gồm 5 trường: 

* Trường Đại học Sư phạm là trường đầu tiên được thành lập, bắt đầu đào tạo từ năm học 1958 – 1959. Trường đào tạo cử nhân sư phạm cho những sinh viên hoàn thành chương trình 3 năm của các khoa khác trong nhà trường. 

* Trường Đại học Khoa học bắt đầu đào tạo từ năm học 1959 – 1960, đã đào tạo cử nhân các ngành: Toán học, Vật lý, Lý – Hóa, Hóa học, Sinh – Lý – Hóa, Vạn vật và Địa chất học. 

* Trường Đại học Văn khoa bắt đầu đào tạo từ năm học 1959 – 1960, đào tạo cử nhân các ngành: Việt văn, Triết học, Hán văn, Pháp văn, Anh văn, Lịch sử và Địa lý. 

* Trường Chính trị Kinh doanh bắt đầu đào tạo từ năm học 1964 – 1965, đào tạo cử nhân các ngành: Bang giao quốc tế, Báo chí, Kinh tế tài chính và Quản trị Kỹ nghệ. 

* Trường Đại học Thần học bắt đầu đào tạo từ năm học 1973 – 1974.

Viện Đại học Đà Lạt thu hút sinh viên trên khắp địa bàn miền Nam đến học. Năm học đông sinh viên nhất là năm học 1974– 1975, sau kỳ thi tú tài 2 IBM vào năm 1974: hơn 4.000 sinh viên, trong đó có hơn 2.000 sinh viên năm thứ nhất thuộc các phân khoa khác nhau. Tuy nhiên những sinh viên chịu thiệt thòi nhất là sinh viên năm thứ nhất niên khoá 1974 - 1975 vì các em chỉ học 6 tháng rồi vĩnh viễn xa trường, lớp, chấm dứt việc học.

Ảnh: Đức Giám mục Ngô Đình Thục – người sáng lập và chưởng ấn đầu tiên của Viện Đại học Đà Lạt – trong một lần đi máy bay lên Đà Lạt, với kiến trúc sư Ngô Viết Thụ, Trường Thiếu sinh quân của Pháp (Camp Robert), Viện Đại học Đà Lạt và GS Nguyễn Khắc Dương

Huynh Duy Loc