title

Bản giao hưởng trên sông

Năm 1979, tôi ở Sài Gòn mới về nhận công tác ở Bệnh viện huyện Giồng Trôm.

Bệnh viện hồi đó nghèo lắm - cả bệnh viện không có lấy một bác sĩ, chỉ có các anh y sĩ và y tá được đào tạo cấp tốc 6 tháng. Mọi việc từ săn sóc bệnh nhân, phát thuốc chích thuốc đến khiêng cáng, lau dọn... đều một tay mấy cô y tá làm hết.

Chiều hôm đó đã hết giờ trực, tôi đang rửa tay ở cái lu nước lóng phèn sau khoa, thì Rua - cô y tá trẻ khoa nội - bước tới rụt rè:

- anh Thy ơi. Anh tới nhà khám bịnh cho cha em được không? Ở Lương Hòa.

Tôi quay lại. Cô đứng cúi mặt, hai tay bấu vào nhau.

- cha em sốt ba ngày rồi, ho mệt đi không nổi. Đường sình lầy quá, em không đưa ổng ra được.

Đó là lần đầu tiên có người năn nỉ tôi đến khám tận nhà. Mà người đó lại là đồng nghiệp của mình. Không thể từ chối.

Chồng Rua đã đợi sẵn ở bến sông sau bệnh viện với chiếc xuồng ba lá nhỏ. Anh nói:

- Dạ, bác sĩ ngồi giữa. Nước đang ròng, mình chèo chừng tiếng rưỡi là tới Lương Hòa. Bác sĩ khỏi lo ăn cơm, tụi em mần con gà nấu cháo chờ ở nhà rồi.

Ghe rời bến khi trời vừa tắt nắng hẳn. Con sông Giồng Trôm nhánh nhỏ, nước lờ đờ. Tôi ngồi co chân giữa ghe, hộp dụng cụ để trên đùi, tiếng mái chèo kêu kẽo kẹt.

Rồi trời tối sập xuống rất nhanh.

Và phép màu hiện ra.

Hồi đó mấy con sông con rạch Bến Tre còn mọc rất nhiều cây bần. Rễ bần chĩa lên khỏi mặt nước như một rừng cọc khi nước ròng. Tán bần xòe ra trên cao, đan nối vào nhau. Và trên mỗi tán bần, là vô số đom đóm.

Cả đời tôi chưa từng thấy, và sau này cũng không bao giờ còn thấy lại cảnh tượng đó nữa.

Mỗi cây bần đẹp rực rỡ như một cây thông Noel khổng lồ mà trời đất tự trang trí. Hàng ngàn con đom đóm đậu kín trên các nhánh cây. Chúng không chớp sáng một cách lộn xộn. Dường như chúng hẹn cùng nhau, cùng nhau bừng sáng lên một màu vàng xanh rực rỡ, sáng cả một khúc sông, sáng rõ cả tán cây bần, rồi lại cùng nhau tắt phụt, để lại bóng đêm đen đặc. Rồi lại cùng nhau bừng sáng. Như nhịp đập đều đặn, đồng loạt, thiêng liêng có cùng một nhạc trưởng điều khiển.

Hàng ngàn cây bần như vậy, nối tiếp nhau chạy dài bảy cây số hai bên bờ sông, cứ thay phiên nhau sáng. Cây này vừa tắt thì cây kia bừng lên. Ánh sáng đổ xuống mặt sông, mặt sông lấp lánh vỡ tan theo sóng của mái chèo.

Tôi là thằng bác sĩ Sài Gòn, lớn lên dưới ánh đèn điện, lần đầu tiên trong đời được đi giữa một con đường ánh sáng sống động vô cùng ấn tượng. Tôi thốt lên liên tục:

- Đẹp quá...

Chồng Rua cười hiền khô, chèo chậm lại như để tôi thưởng thức:

• Đom đóm Bến Tre mình nó vậy đó bác sĩ. Một cây là một họ, nó nhìn nhau mà chớp. Hồi kháng chiến, du kích đi đêm cũng nhờ nó soi đường.

Rua ngồi phía trước mũi ghe, im lặng. Chắc cô ấy đã đi qua khúc sông đẹp tuyệt này cả trăm lần rồi nên thấy cũng thường thôi.

Ghe tấp vào một bến bùn trơn trợt ở Lương Hòa. Trong căn nhà lá nhỏ ven sông, ánh đèn chông leo lét. Trên bộ ván, ông cụ bảy mươi tuổi - cha của Rua - nằm thở khò khè, người nóng như lửa. Bà cụ ngồi quạt cho ông bằng chiếc mo cau. Mấy đứa nhỏ ngồi bệt dưới đất nhìn tôi lom lom.

Tôi đặt ống nghe lên lồng ngực gầy guộc của ông. Phổi ran ẩm, ran nổ rải rác, phế quản phế viêm. Tôi chích cho ông mũi kháng sinh Penicillin G mang theo, rồi ngồi lại hướng dẫn bà cụ vỗ lưng chăm sóc, cách uống thuốc. Hai ông bà cụ có vẻ rất cảm kích.

Ông cụ nắm tay tôi, tay ông run run:

- cảm ơn ông Bác sĩ Sài Gòn... lặn lội... tới tui. Tôi thấy sao cổ họng mình sao nghèn nghẹn.

Chồng Rua bưng đặt lên chiếc bàn ở nhà sau, một dĩa gỏi gà xé phay, một tô cháo lớn bốc khói nghi ngút thơm phức và 3 cái chén. Vợ chồng Rua và tôi ngồi xuống ăn ngấu nghiến vì đói và vì quá ngon. Năm ấy tỉnh Bến Tre thất mùa, thiếu gạo người ta phải ăn độn khoai mì hay cao lương.

Lúc về, nước đã lớn, Rua thay phiên chồng chèo ghe đưa tôi về bệnh viện. Tôi lại được chiêm ngưỡng bản giao hưởng ánh sáng của bầy đom đóm.

Bảy giờ, tám giờ tối là giờ đom đóm hoạt động nhiều nhất.

Bốn mươi mấy năm đã qua, bây giờ tôi nghe người ta nói đom đóm Bến Tre gần như tuyệt chủng. Bần bị đốn nhiều để làm vuông tôm, nước bị ô nhiễm thuốc trừ sâu, và có lẽ ánh đèn điện sáng choang làm chúng buồn không còn dám bay ra nữa.

Nhưng trong ký ức của tôi, bầy đom đóm ấy vẫn còn sáng mãi. Một đêm duy nhất trong đời, một chiếc xuồng ba lá chở một ông bác sĩ trẻ từ Sài Gòn về, một cô y tá lo cho cha, cùng đi trên con sông giữa hai hàng bần, được hàng triệu con đom đóm bật tắt đồng loạt, rọi đường như một lễ hội giữa miền Tây.

Ánh sáng đẹp tuyệt của bản giao hưởng trên sông đó, tôi đã mang theo suốt cả đời làm nghề y của mình cho đến tận hôm nay

Thi Anh