title

Tại sao thế giới ngưỡng mộ Ba Lan

Tuần báo Newsweek Polska ra ngày 7.06.2026

Ky' giả Dawid Karpiuk, Tôn Vân Anh dịch từ bản chính tiếng Ba Lan:

Ba Lan đang trở thành thiên đường cho người nước ngoài.

Gloria: “Nhiều người nói rằng nơi đây vẫn như xưa”

Các thành phố của Ba Lan có hết thẩy những điểm cộng của thủ đô Tây phương. Mà lại rất ít điểm trừ — những người nước ngoài định cư tại Ba Lan cho biết.

Mà những người như vậy ngày càng đông.

Họ mong Ba Lan sẽ như thiên đường. "Một đất nước xinh đẹp, dân chủ. Người người áo quần sặc sỡ, phụ nữ thì đẹp nhất châu Âu, hoặc có khi nhất thế giới ấy chứ" — ở Việt Nam, tôi nghe người ta nói vậy. Tôn Vân Anh, khi đó còn là một cô gái tuổi teen, đã rất tò mò về thiên đường này.

Họ hạ cánh xuống Warsaw, và không lâu sau đó định cư tại Sosnowiec. Đó là năm 1992. Mọi thứ đều xám xịt. Những con phố vắng vẻ, những gã đàn ông say xỉn ngủ trên ghế băng trong công viên. Cửa hàng khan hiếm rau củ và trái cây. Dì của Vân Anh phải gửi gừng từ Việt Nam sang. Tiết trời thì lạnh giá.

“Chúng tôi từng lý tưởng hóa Ba Lan” — Vân Anh hồi tưởng — “Đó là thời kỳ chưa có internet, chúng tôi không thể biết thực tế đất nước này ra sao. Mà lúc đó, Ba Lan mới chỉ là một quốc gia đang chuyển mình sau thời kỳ PRL (Cộng hòa Nhân dân Ba Lan). Tôi vẫn nhớ lúc tôi ngồi trong căn căn hộ đầu tiên ở Ba Lan. Nhìn qua cửa sổ ra con phố vắng tanh. Người Ba Lan đâu hết rồi? Tôi bật tivi lên, và trên màn hình là Grażyna Torbicka. Tôi thở phào, nghĩ thầm, ừ thì ít nhất chúng tôi không hề nhầm về nhan sắc phụ nữ Ba Lan.”

1.

Gloria đến Ba Lan hoàn toàn do một sự ngẫu nhiên. Cô lớn lên ở một thị trấn nhỏ vùng biên giới Ý - Pháp, học đại học ở Milan, và ban đầu muốn đi học theo chương trình trao đổi Erasmus sang Tây Ban Nha. Nhưng ai đó ở trường đại học đã làm sai giấy tờ.

— hết chỗ đi Tây Ban Nha rồi. Chỉ còn Kraków thôi.

— Kraków sao?

— Đó là một thành phố đẹp.

— Lúc đó tôi đã vô cùng suy sụp — Gloria nhớ lại — nhưng tôi vẫn quyết định đi. Chỉ sau một tháng, tôi biết mình sẽ ở lại. Ba Lan là một đất nước tuyệt vời. Mọi thứ đều vận hành rất tốt. Nhiều người đến đây đều nói rằng nơi này mang lại cảm giác giống như xưa.

— Nghĩa là sao?

— Tôi bắt đầu học ở Milan vào năm 2020. Lúc đó là đại dịch, hết đợt phong tỏa này đến đợt phong tỏa khác, ai nấy đều đeo khẩu trang. Thật là một thảm họa. Nhưng bù lại thì an toàn, trên đường phố có rất nhiều cảnh sát. Khi đó điều đó làm tôi khó chịu. Nhưng khi cảnh sát biến mất, bạo lực, trộm cắp và các vụ ẩu đả trên phố trở lại. Bạn bè người Ba Lan của tôi rất khó hiểu được tại sao đường phố ở các thành phố nước Ý có thể nguy hiểm quá mức. Trên xe buýt, trong tàu điện ngầm, ngoài đường — bất cứ đâu bạn cũng phải hết sức cảnh giác. Ba Lan là một đất nước rất an toàn, tôi không gặp vấn đề gì khi đi chơi với bạn bè và về nhà muộn. Không ai quấy rầy tôi cả, và khi đi xe buýt, bạn không phải sợ ai đó sẽ móc ví hay điện thoại ra khỏi túi của mình. Và dân Ba Lan rất quý người Ý.

— Chắc chắn rồi! Mọi người ở Ba Lan đều yêu nước Ý, yêu văn hóa, con người và ẩm thực của các bạn. Ai cũng muốn đi nghỉ hè ở Ý cả.

— Mọi người thường không hiểu sự khác biệt này: đi du lịch Ý là một chuyện, còn sống ở đó lại là chuyện hoàn toàn khác. Là một địa điểm nghỉ dưỡng thì Ý rất tuyệt vời, tôi và Karol, bạn trai tôi, vẫn thường xuyên về Ý. Nhưng sự thật về cuộc sống ở Ý phức tạp hơn nhiều: lương bổng không hề tăng trong nhiều năm qua. Người trẻ rất khó chuyển ra ở riêng. Chuyện một người 30 tuổi vẫn sống cùng bố mẹ vì không đủ tiền dọn ra ngoài là điều rất phổ biến. Việc lập gia đình hay mua nhà là cực kỳ khó khăn, vì vậy nhiều người trẻ Ý đã ra nước ngoài. Tôi thì không có ý định rời khỏi Kraków — ở đây chất lượng các dịch vụ công rất cao, và việc tự kinh doanh cũng dễ dàng hơn nhiều. Tôi thích tư duy của người Ba Lan, họ rất giống tôi. Họ thân thiện, thích trò chuyện và ai cũng nói được tiếng Anh. Tôi sẽ luôn yêu nước Ý, nhưng tôi muốn sống ở Kraków. Đây là thành phố tuyệt nhất trên thế giới.

— Thật sao?!

— Ừm. Nó lớn, nhưng không quá lớn như Warszawa hay Milan. Ở đây có rất nhiều người trẻ từ khắp nơi trên thế giới, mọi thứ đều gần, bạn chỉ cần lên tàu điện và trong vòng 20 phút là có thể đến bất cứ đâu. Có những nơi dành cho khách du lịch như khu Phố Cổ, có khu Kazimierz, bạn có thể đến đó vui chơi, gặp gỡ bạn bè, rồi sau đó đi về nhà mà không phải lo lắng rằng có ai đó muốn hại mình.

2.

Mới đây thôi, người Ba Lan vẫn còn đổ xô sang phương Tây để tìm kiếm một cuộc sống tốt đẹp hơn. Còn bây giờ, họ lại bắt đầu trở lại Ba Lan. Phải chăng chính chúng ta đã trở thành "phương Tây" rồi? — tôi hỏi Giáo sư Piotr Kulas, nhà xã hội học từ Đại học Warszawa.

— Theo một nghĩa nào đó, chúng ta đã luôn là một phần của nó — ông nói. 

— Chúng ta luôn hướng về phương Tây một cách mạnh mẽ, đặc biệt là về mặt văn hóa. Chúng ta nhìn về phương Tây với một sự pha trộn giữa đố kỵ và ngưỡng mộ, nhờ vậy mà chúng ta hiểu rất rõ về nó. Giới trí thức gửi con cái sang đó du học, bản thân họ cũng đến làm việc tại các trường đại học. Giai cấp lao động thì sang đó làm thuê. Đúng vậy, chúng ta từng muốn giữ lại một bản sắc riêng nào đó, nhưng gần như từ bấy đến nay, chúng ta luôn hướng những ước mơ và khát vọng của mình về bên Tây. Niềm tin rằng ở Tây an toàn và tự do hơn vẫn còn rất mạnh mẽ trong chúng ta. Phương Tây không chỉ gần gũi với chúng ta về mặt văn hóa, mà còn đầy hấp dẫn, cuốn hút và gắn liền với cơ hội thăng tiến nhanh chóng.

— Điều đó thì tôi hiểu. Nhưng bây giờ, chính người phương Tây lại ngày càng thường xuyên nói rằng: Ba Lan tuyệt lắm, chúng ta sang đó thôi.

— Ba Lan ngày nay có rất nhiều thế mạnh. Ba Lan an toàn, và thường thì chi phí vẫn rẻ hơn ở phương Tây. Đồng thời, mọi người đến đây và nói: đất nước các bạn giống nước chúng tôi 30 năm trước.

— Như vậy là tốt hay xấu?

— Vừa tốt mà cũng vừa không. Một mặt, đó có thể là một giấc mơ bảo thủ, đôi khi nhuốm màu bài ngoại, về một thế giới đã qua. Mặt khác, nó có thể mang lại những lợi ích rất thực tế khi được sống ở một nơi bình yên hơn một chút, nơi chưa phải đối mặt với một số thách thức mà các quốc gia phương Tây đang gặp phải. Các thành phố của Ba Lan — dù hiện đại không kém gì các thành phố châu Âu khác — lại an toàn hơn, chi phí rẻ hơn và thường mang lại cảm giác dễ sống hơn.

3.

“Phương Tây đang đối mặt với những vấn đề rất thực tế. Phe cánh hữu tận dụng điều đó, còn phe cánh tả lại hoàn toàn không muốn bàn tới vì họ không biết phải làm sao” — David nói. 

Anh 38 tuổi, đã sống ở Warszawa được ba năm. Anh đến đây sau một biến cố lớn trong đời: ly hôn và mất việc. Hiện anh đang dạy tiếng Anh. — “Từ nhiều năm nay, người dân ở các nước phương Tây đã luôn nói rằng: đường phố của chúng tôi không còn an toàn nữa. Nhưng các chính trị gia thuộc dòng chính (mainstream) trong một thời gian dài đã phớt lờ — khiến họ cảm thấy xấu hổ. Nếu bạn phàn nàn về an ninh, bạn liền bị gán mác là kẻ bài ngoại, phân biệt chủng tộc hay phát xít. 'Bạn phải học cách sống chung với thực tế mới thôi'. 'Vậy thì hãy giúp tôi đi chứ!'. 'Quên đi'. Chính điều đó đã nuôi dưỡng sự trỗi dậy của phe cánh hữu mang khuynh hướng phát xít, lực lượng mà ngày nay đang nắm quyền định đoạt ở nhiều quốc gia phương Tây cũ. Nó không xuất phát từ việc người nhập cư xuất hiện, mà từ việc người ta đã không chịu tìm cách giải quyết các vấn đề phát sinh ngay khi họ đến. Và giờ đây, mọi thứ đều đã quá muộn. Người ta đổ mọi tội lỗi trên đời lên đầu người nhập cư. Trong khi lẽ ra, chỉ cần đừng bao biện rằng nhập cư không phải là vấn đề, mà hãy nhìn nhận nó như một thách thức lớn nhất kể từ sau Thế chiến thứ hai. Rồi sau đó cố gắng mà giải quyết nó.”

Suốt những năm tháng trưởng thành, David luôn bỏ phiếu cho Đảng Lao động. Anh từng phản đối Brexit. Nhưng vài năm trở lại đây, anh không còn đi bỏ phiếu nữa. Anh nói đó là vì sự bất lực và chán nản. — “Nền chính trị tự do dòng chính chỉ có một thông điệp đơn giản dành cho những người như tôi: hãy câm miệng lại và đừng thắc mắc. Trong khi đó, những kẻ dân túy cánh hữu lại coi tôi như một gã khờ. Việc tôi vẫn còn tin, hay ít nhất là cố gắng tin vào một xã hội đa văn hóa (multikulti), biến tôi thành một nhân vật bi kịch.”

“Sai lầm không nằm ở bản thân sự đa văn hóa” — Sarah, 29 tuổi, nói thêm. Cô đã sống ở Warszawa được một năm rưỡi cùng bạn trai người Ba Lan. Đôi khi họ vẫn cười và bảo nhau rằng người Ba Lan rất thích kêu ca, dù cuộc sống của họ đâu đến nỗi. — “Đó là đạo đức giả của những kẻ từng quảng bá cho ý tưởng này. Một xã hội đa văn hóa thực sự sẽ gửi đến người nhập cư một thông điệp rõ ràng: chúng tôi chào mừng các bạn đến để trở thành một phần của chúng tôi, để có cùng quyền lợi và cùng nghĩa vụ như nhau. Nhưng điều đó quá khó khăn. Người ta thấy dễ dàng hơn nhiều khi nói rằng: chúng tôi sẽ cho các bạn một chút phúc lợi xã hội, nhưng lại quá ít để các bạn có thể sống một cách đàng hoàng. Chúng tôi sẽ không xây dựng một chính sách hòa nhập thực sự, cũng không giúp các bạn đồng hóa. Chúng tôi sẽ giao cho các bạn những công việc lương thấp mà chính chúng tôi không thèm làm, và biến các bạn thành những công dân hạng hai. Rồi sau đó, chúng tôi sẽ cô lập các bạn trong những khu ổ chuột (ghetto).”

4.

Taryn Adams rời Vương quốc Anh sau sự kiện Brexit. Trong vòng ba năm, cô đã kịp khám phá ít nhất hai bộ mặt hoàn toàn khác nhau của Ba Lan. Cô kết hôn với một người đàn ông Ba Lan, hai người sống chung ở Warszawa một thời gian, rồi sau đó chuyển về ngôi nhà gia đình của anh ở vùng Podlasie. Một cuộc sống đậm chất truyền thống: một ngôi nhà gỗ, chiếc lò sưởi bằng gốm và một gia đình là những người Công giáo vô cùng sùng đạo.

“Tôi đã rất thích nhiều điều trong lối sống đó” — Taryn nhớ lại. — “Chỉ là tôi không lường trước được nó sẽ như thế nào về mặt chính trị. Chúng tôi sống chung với bố mẹ của bạn đời tôi. Một vị linh mục là khách thường xuyên của gia đình, và mọi người đều ủng hộ đảng PiS hoặc Konfederacja. Trong khi đó, tôi lại lớn lên trong một gia đình có tư tưởng cánh tả. Tôi đã tìm hiểu và rất tò mò về nhiều phong tục địa phương. Nhưng những khác biệt về văn hóa, sự phân chia vai trò rõ rệt, và quan niệm rất bảo thủ về vai trò của người phụ nữ — tất cả những điều đó bắt đầu làm tôi cảm thấy ngột ngạt.”

Taryn đã sống ở vùng Podlasie trong hai năm. Sau khi ly hôn, cô chuyển đến Warszawa: cô hòa mình vào giới nghệ sĩ Warszawa và bắt đầu làm phóng viên văn hóa.

— “Tôi lớn lên giữa các nghệ sĩ, đó là môi trường tự nhiên của tôi. Những năm qua, tôi đã được biết đến hai bộ mặt của Ba Lan: một sân khấu nghệ thuật tự do, nơi mà một nửa thuộc cộng đồng LGBT. Và một Podlasie, nơi mà người ta thậm chí còn không mảy may nghi ngờ về sự tồn tại của LGBT. Nhưng tôi phải thừa nhận rằng, theo một cách nào đó, tôi từng ghen tị với bố mẹ của chồng cũ. Họ rất bảo thủ, nhưng họ có vẻ mãn nguyện. Sự mãn nguyện không phải là thứ mà bạn có thể thường xuyên cảm nhận được trong thế giới tự do.”

Taryn sinh ra ở Luton, một thành phố gần đây trở nên nổi tiếng nhờ Tommy Robinson — nhân vật được yêu thích của phe cực hữu nước Anh. Nếu tin theo lời Robinson, Vương quốc Anh đang trên bờ vực của một cuộc nội chiến. Lý do ư? Người nhập cư và người Hồi giáo. Gần đây, Dominik Tarczyński cũng có tiếng tăm nhất định trong giới cực hữu ở Anh; mới đây, ông ta rất tích cực đóng vai một chiến binh bảo vệ các giá trị truyền thống tại các nước Anglo-Saxon.

— “Tarczyński, thông qua Robinson, đang bán cho người Anh — chủ yếu là những người đàn ông da trắng trung niên — câu chuyện về Ba Lan như một thành trì thực sự cuối cùng của chủ nghĩa bảo thủ châu Âu. Nói một cách đơn giản hơn: bạn đang khao khát một nơi đồng nhất, da trắng và bảo thủ trên trái đất này? Vương quốc Anh có thể tạm thời không dành cho bạn, nhưng ở Ba Lan, bạn sẽ cảm thấy hạnh phúc. Nhìn vào các diễn đàn trực tuyến dành cho người Anh ở Ba Lan, câu chuyện của ông ta khá phổ biến. Họ hào hứng đến Ba Lan, nơi đã trở thành một kiểu ảo tưởng của họ về một cuộc sống bảo thủ.”

5.

— “Chúng ta không thể nhường ý niệm về 'tính phương Tây' cho các chính trị gia cánh hữu, đặc biệt là những người có khuynh hướng độc tài, phản tự do và thường là phản dân chủ” — Giáo sư Piotr Kulas nói. — “Họ đang cố gắng bóp méo và chiếm đoạt nó. Nhiều người trong số họ, Viktor Orbán là một ví dụ điển hình, giả vờ làm người bảo vệ phương Tây, nhưng họ lại đồng nhất nó với một thời đã qua từ lâu trong lịch sử. Họ không nhìn ra điều cốt lõi của phương Tây. Các chính trị gia kiểu như Orbán, hay cả Nigel Farage, Marine Le Pen, Putin đều nói rằng: phương Tây đã phủ nhận các giá trị của chính mình.”

— Vậy chúng ta nên đáp trả họ thế nào?

— “Rằng bản chất của phương Tây là sự giải phóng những người bị gạt ra lề xã hội. Hết nhóm người này đến nhóm người khác đứng lên đòi quyền lợi cho mình, và cuối cùng những quyền đó được công nhận. Không gian tự do được mở rộng. Bất kỳ ai cũng có thể đòi hỏi quyền lợi. Chính tiến trình này mới là bản chất thực sự của “phương Tây tính”. Việc chúng ta trân trọng một Ba Lan an toàn hơn những nơi khác, việc chúng ta nhận ra rằng một Warszawa đồng nhất về văn hóa có những thách thức khác với Berlin hay London, không có nghĩa là chúng ta tự động đồng tình với những người cánh hữu luôn miệng nói rằng: tất cả là tại người nhập cư.”

Nhưng cũng có nhiều điều mang tính chỉ trích có thể nói về phương Tây. Chẳng hạn như việc họ đã sử dụng sức mạnh văn hóa của mình để gây ảnh hưởng chính trị, đôi khi một cách khá tàn nhẫn. Sau năm 1989, giới tinh hoa Ba Lan — những người trong một thời gian dài hầu như nhìn nhận phương Tây một cách thiếu phê phán — đã không đặt ra nhiều câu hỏi quan trọng. Ví dụ, việc xích lại gần phương Tây về mặt văn hóa sẽ dẫn đến những hệ lụy chính trị và kinh tế nào? Khi áp dụng các giải pháp và văn hóa phương Tây vào Ba Lan, theo một nghĩa nào đó, họ đã tiếp tay cho việc khai thác con người nơi đây.

Tất nhiên, kết quả chung cuộc vẫn là có lợi cho Ba Lan — chúng ta thuộc về trung tâm phương Tây thì tốt hơn, ngay cả khi chúng ta không phải là người định đoạt cho cuộc chơi chính. Ba Lan đã thay đổi rất nhiều dưới tác động của các khoản đầu tư và chính sách phương Tây — về mặt vật chất, cơ sở hạ tầng — và sự thay đổi này thực sự chỉ mới thấy rõ trong vòng 10-15 năm trở lại đây.

6.

— “Tôi đã sống ở Ba Lan 34 năm, và ở Warszawa 25 năm” — Vân Anh nói. Hiện tại cô dạy tiếng Ba Lan và đã tự biên soạn chương trình học ngôn ngữ riêng cho người nước ngoài (metodaTôn). — “Thật tuyệt khi được chứng kiến mọi thứ thay đổi. Tôi cảm thấy an toàn ở đây, có thể đi lại vào bất kỳ giờ nào mà không sợ bị ai tấn công. Warszawa có nét đặc trưng riêng, không cố gắng bắt chước các thành phố châu Âu khác, mà hiện đại hóa theo cách của riêng mình. Bạn vẫn có thể sống tốt ở đây mà không cần có nguồn tài chính quá lớn. Sosnowiec năm 1992 và Warszawa năm 2026 ư? Đó là hai thế giới hoàn toàn khác nhau. Nhưng ngay cả Sosnowiec ngày nay cũng đã rất khác, rực rỡ và vui tươi hơn. Warszawa — và toàn bộ Ba Lan — có một chút gì đó tầm vóc thế giới, mang tính châu Âu, to lớn, nhưng đồng thời lại nhỏ bé và mang tính bản địa. Nhờ vậy, cuộc sống ở đây rất thoải mái.” - Vân Anh nói.

Vào năm 1999, Dunia khi đó 13 tuổi và lần đầu tiên trong đời nhìn thấy Warszawa: những tòa nhà chung cư xám xịt, những hàng cây buồn bã, rụng sạch lá. Con người thì lầm lì, giữ khoảng cách. Cả gia đình cô chuyển đến từ Angola khi bố cô nhận công tác tại đại sứ quán.

— “Nơi này thiếu màu sắc, cả theo nghĩa đen lẫn nghĩa bóng” — cô nhớ lại. 

— “Chúng tôi từng đinh ninh rằng Ba Lan là châu Âu, mà châu Âu là thiên đường. Ở Angola là sự hỗn loạn, ánh nắng, màu sắc và những sự tương phản. Phụ nữ thì dáng đi thẳng tắp, buổi sáng làm việc, đội những chiếc giỏ trên đầu. Từ 5-6 giờ chiều trở đi — họ diện đồ đẹp, xức nước hoa thơm phức. Còn ở Ba Lan, phụ nữ đi lại với dáng lưng khòm, sống khép kín. Ở quê hương tôi là sự bộc lộ, thể hiện bản thân, còn ở đây — là sự im lặng. Phụ nữ không nên thế này, phụ nữ không được thế kia. Đây có lẽ là sự thay đổi lớn nhất mà tôi nhìn thấy ở người Ba Lan. Tất nhiên — có những tòa nhà mới, cảnh quan đẹp đẽ, rực rỡ, mọi người ăn mặc rất thời trang. Nhưng thay đổi lớn nhất nằm ở cách họ mở lòng với người khác. Mọi người bắt đầu mỉm cười với nhau, bớt đa nghi hơn. Họ bắt đầu chăm chút cho ngoại hình. Không chỉ phụ nữ đâu. Đối với đàn ông, điều này còn rõ rệt hơn. Ngày xưa, việc một người phụ nữ xinh đẹp, ăn mặc trang nhã đi nắm tay một gã đàn ông lôi thôi, bỏ bê bản thân là chuyện bình thường. Nhiều người đàn ông từng nghĩ rằng trong cuộc sống điều duy nhất có giá trị là bằng cấp và học vấn chứ không phải ngoại hình. Điều đó đã hoàn toàn thay đổi. Vẫn còn rất nhiều sự e ngại xung quanh tính nữ. Xung quanh tính nam cũng vậy. Chỉ là chúng tôi, những người phụ nữ, ngày nay đang lên tiếng mạnh mẽ hơn vì chúng tôi cảm thấy ngột ngạt. Chúng tôi nói chuyện với nhau, còn đàn ông thì không hẳn — họ chơi game, nhậu nhẹt, chứ không chia sẻ những chủ đề thầm kín — trước đây là như vậy. Bây giờ thì khác rồi. Nhưng vẫn có chuyện là nếu bạn của bạn gặp vấn đề, thì trước khi bạn kịp biết chuyện, anh ta đã chia tay bạn gái hoặc bị lên cơn đau tim rồi. Còn phụ nữ thì sẽ kể lể về chuyện đó đến 15 lần trước đã.”

7.

— “Mọi thứ ở đây đối với tôi vẫn còn một chút mới mẻ” — Tom nói. Anh tốt nghiệp Học viện Mỹ thuật (ASP) được ba năm. Anh thiết kế đồ họa, làm thêm trong ngành IT, trước đây từng dạy tiếng Đức và làm trong ngành ẩm thực. Anh đã ở Warszawa được một năm rưỡi.

— “Tôi kiếm tiền một phần ở Ba Lan, một phần từ thị trường toàn cầu” — anh giải thích, người anh rướn thẳng trên chiếc ghế tắm nắng đặt trước một quán ăn ở trung tâm Warszawa. — “Văn phòng của tôi nằm gọn trong chiếc máy tính xách tay. Tuyệt nhất là khi có các đơn hàng trả bằng đồng euro từ Tây Ban Nha, lúc đó tôi không phải lo lắng về tài chính. Tôi sẽ nói cho bạn biết lý do tại sao Ba Lan đang trở nên phổ biến đối với những người đến từ Tây Âu. Các thành phố Ba Lan, đặc biệt là Warszawa, có tất cả các điểm cộng của các thủ đô phương Tây, nhưng hầu như không có điểm trừ nào. Khi bạn đi bộ trên đường, bạn không phải chen chúc trong đám đông. Khi bạn đi tàu điện ngầm, bạn có thể ngồi một cách thoải mái. Bạn có thể đến thực tế bất cứ đâu bằng phương tiện giao thông công cộng. Có rất nhiều công viên, không gian vô cùng rộng rãi. Chất lượng cuộc sống thực sự rất cao. Đã thế, ai ai cũng nói tiếng Anh, bạn có thể giao tiếp với bất kỳ người nào. Giá nhà gần đây tăng rất mạnh, nhưng vẫn rẻ hơn nhiều so với những nơi khác. Tôi thuê một căn hộ hai phòng có ban công, gần trung tâm. Bạn bè tôi ở London chả thèm nhỏ dãi nếu có được một căn như thế này.”

#Newsweek Polska

Edit: ảnh trên Newsweek Polska và ảnh ky' giả nổi tiếng của BL những năm 90’, bà Grażyna Torbicka của truyền hình quốc gia, người đẹp được nhắc tới trong hoài niệm của Tôn Vân Anh

Tôn Vân Anh Ania