title

Thế hệ không sinh con kỳ 1: Xếp hạng từ lúc lọt lòng

Gần khuya ở Daechi-dong, khu nhà giàu phía nam Seoul, cả một dãy phố vẫn sáng đèn. Không phải quán ăn. Là các lò luyện thi, tiếng Hàn gọi là hagwon. Đúng mười giờ đêm, giờ luật Seoul bắt lò học đóng cửa, cả khu phố đổ người ra một lượt. Trẻ con đeo balo bước xuống, mắt díp lại, có đứa vẫn còn nguyên đồng phục tiểu học. Cảnh này lặp lại mỗi tối, quanh năm không nghỉ.

Nhìn thoáng qua là một dân tộc yêu việc học tới mức khắc nghiệt. Nhưng chính người Hàn không gọi đây là học. Họ gọi kỳ thi đại học của mình là ipsi jeonjaeng, nghĩa là "chiến tranh thi cử". Ngày thi suneung, cả nước im lặng, máy bay tạm hoãn cất hạ cánh trong giờ thi nghe tiếng Anh. Cả một quốc gia nín thở như thời chiến. Vì đúng là thời chiến thật.

.

Trong cuộc chiến này, lính được tuyển từ rất sớm. Nhiều đứa trẻ Hàn ngồi trong lò luyện từ năm bốn, năm tuổi. Tới cấp ba, một tân binh điển hình học mười hai tới mười sáu tiếng mỗi ngày và ngủ khoảng năm tiếng rưỡi. Người ta truyền tai nhau “Tứ đương ngũ lạc” (4당5락) , ngủ bốn tiếng thì còn cửa vào trường top, ngủ năm tiếng hơn thì trượt. Đây không phải lời than của một đứa lười, mà là điều lệ hành quân cả một thế hệ mặc định phải theo.

Còn cha mẹ thì không ra trận. Cha mẹ làm hậu cần, việc của họ là tiếp đạn. Riêng tiền học thêm cho một học sinh cấp ba giờ ngốn gần 800 nghìn won mỗi tháng, thành khoản chi lớn thứ nhì trong một nhà có hai con, chỉ sau tiền ăn, và lớn hơn cả tiền nhà. Để giữ thứ hạng cho con, người ta chịu bỏ ra nhiều hơn cả số tiền giữ mái nhà che đầu chính đứa con đó. Cả nước năm 2024 đổ hơn 29 nghìn tỷ won vào dạy thêm, nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào trên đời.

Mà khi cả xóm cùng tiếp đạn, nhà nào ngừng tay trước thì con nhà đó gục trước. Không ai dám hạ vũ khí đầu tiên. Thế là tất cả cùng nạp thêm.

.

Nhìn dãy đèn hagwon cháy tới khuya, dễ tưởng đây là những đứa trẻ bị bỏ rơi. Ngược lại hẳn. Đây là những đứa trẻ được thương nhiều nhất, được cha mẹ xếp cả đời mình ra sau điểm số của con. Có điều cái máy này nhận vào tình thương của cha mẹ, rồi nhả ra một tuổi thơ bị lấy mất. Ở Hàn, thương con và làm khổ con, tới một lúc, đã thành cùng một việc.

Và mọi cuộc chiến đều có thương vong.

Suốt mười bốn năm liền, thứ giết nhiều thanh thiếu niên Hàn hơn cả tai nạn và bệnh tật là tự tử. Năm 2024, cứ mười ca tử vong ở tuổi 10-19 thì hơn sáu ca là tự kết liễu. Khi được hỏi vì sao nghĩ tới cái chết, thứ các em nêu ra nhiều nhất không phải tình yêu hay gia đình, mà là chuyện học.

Cuộc chiến này kỳ lạ ở chỗ không có quân địch. Đứa bạn cùng lò luyện mới là người phải vượt qua để sống sót. Người ta bắt một đứa bé mười lăm tuổi ngủ năm tiếng, học tới nửa đêm, để thắng chính bạn mình.

.

Vậy thắng trận thì được gì. Đây mới là thứ khiến không ai dám bỏ cuộc.

Ba trường trên đỉnh, gọi tắt là SKY, gồm Seoul, Korea và Yonsei, mỗi năm chỉ hé cửa cho chừng một phần trăm thí sinh đứng đầu. Nhưng người tốt nghiệp SKY, dù chỉ chiếm năm tới bảy phần trăm sinh viên toàn quốc, lại nắm tới ba mươi phần trăm ghế tổng giám đốc trong một nghìn công ty lớn nhất Hàn. Lọt qua cánh cửa đó không phải là kiếm một việc tốt hơn. Là bước thẳng vào một Hàn Quốc khác, cái Hàn Quốc mà những người còn lại chỉ được nhìn qua màn hình.

.

Nhưng chín mươi chín phần còn lại thì sao.

Phần lớn người thua trận không chết. Họ sống, và sống rất lâu, trong chính cái thua đó. Người Hàn có một từ riêng cho lớp người này, sampo, nghĩa là thế hệ buông ba thứ, hẹn hò, kết hôn và sinh con. Rồi ba thứ vẫn chưa đủ, nó phình thành N-po, buông thêm nhà cửa, việc làm ổn định, bạn bè, sức khỏe, rồi tới ước mơ. Người ta đếm được tới thứ thứ mười phải buông, và thứ thứ mười là chính mạng sống của mình.

Có một thanh niên tốt nghiệp kỹ thuật ở Seoul, mơ vào một hãng bán dẫn lớn, ra trường chỉ nhận được lời mời từ mấy công ty nhỏ. Anh thi lại đại học, tin một tấm bằng oách hơn sẽ cứu mình, thi mãi vẫn trượt, giờ ở nhà, thôi luôn cả việc đi tìm việc. Câu chuyện đó không cá biệt, nó có hẳn tên trong thống kê.

Cay đắng hơn, người Hàn bắt đầu nghi ngờ chính lời hứa nền tảng của cuộc chiến. Họ có câu, cái thời rồng bay lên từ con lạch nhỏ đã hết rồi. Người ta xếp hạng nhau bằng thìa ngay từ lúc lọt lòng, thìa vàng cho con nhà giàu, thìa đất cho con nhà nghèo. Cả một dân tộc đổ máu cho cuộc đua mà đích đến, với đa số, đã khóa từ vạch xuất phát.

.

Tới đây, những phụ huynh bình thường ở Hàn bắt đầu ngồi xuống tính.

Cuộc chiến này gần như không thắng nổi. Kéo con ra khỏi hàng quân lúc mọi đứa khác đang chạy thì để nó bị giẫm lên. Đổ thêm bao nhiêu đạn cũng không đổi được kết cục cho số đông. Vậy chỉ còn đúng một nước đi giữ được đứa con tuyệt đối không thua, không gục, cũng không phải sống nốt phần đời trong nhóm buông bỏ. Là không bao giờ có nó. Không sinh thêm một người lính nào để đẩy vào cối xay này.

.

Đầu năm 2026, báo chí Hàn loan tin mừng, tỷ lệ sinh tăng năm thứ hai liên tiếp, số trẻ ra đời cao nhất mười lăm năm. Nghe như đã qua cơn nguy. Nhưng con số chạm mức 0,80 đứa trên một phụ nữ, vẫn thấp nhất thế giới, trong khi mức để một dân số không teo lại là 2,1. 0,80 nghĩa là cứ 100 người Hàn hôm nay, thế hệ con họ chỉ còn khoảng 40. Riêng Seoul là 0,63, cứ 100 người còn chừng 31. Không cần kẻ thù nổ một phát súng, chỉ cần vài chục năm không tuyển tân binh, hàng ngũ tự rỗng đi một nửa, rồi một nửa của nửa còn lại. Một quốc gia tuyệt chủng trông đúng như thế, không đổ máu, chỉ là những chiếc ghế lần lượt không còn ai ngồi.

Nhưng nhìn kỹ chỗ dân số Hàn thật sự vỡ, sẽ thấy nó không vỡ ở phòng sinh.

Nhớ lại thứ tự thế hệ sampo buông tay. Trước khi buông đứa con, họ buông hôn nhân. Trước khi buông hôn nhân, họ buông cả chuyện hẹn hò. Một dân tộc thôi được sinh ra không chỉ vì người ta không muốn có con, mà còn vì người trẻ ngày càng không cưới nữa. Cú nhích sinh nhẹ vừa rồi cũng đi sau một cú bật của số đám cưới, mà ở Hàn cưới rồi một hai năm mới tới lượt sinh, nên muốn đoán vài năm nữa còn bao nhiêu đứa trẻ ra đời, cứ nhìn số lễ cưới hôm nay. Nút thắt của cả cuộc chiến hóa ra nằm ở đó. Mà đi tìm lý do vì sao hai người trẻ không còn muốn cưới nhau nữa, ta bước thẳng vào một mặt trận khác, lần này giữa đàn ông và đàn bà. Đó là chuyện của kỳ 2.

Có hàng trăm nghìn người Việt đang sống và nuôi con ở Hàn. Họ hiểu cái guồng này rõ hơn bất cứ ai đọc bài này, và nhiều người vẫn chọn tin vào một tương lai tốt hơn cho con, ngay giữa cái guồng đó.

Còn ngồi ở Việt Nam đọc tới đây, dễ thở phào, chuyện của xứ người. Nhưng cái máy nghiền ở Daechi-dong không mọc lên từ riêng đất Hàn. Nó được lắp từ những mảnh rất quen, lớp học thêm kín cả tuần, điểm số thành thước đo một đứa con ngoan, nỗi sợ con mình chậm chân hơn con nhà bên cạnh. Ở ta, mấy mảnh đó đang được vặn dần vào nhau. Đứa trẻ Việt Nam còn ngồi ở bàn học lúc mười một giờ đêm nay chưa phải đứa trẻ Daechi-dong, nhưng nó đang đứng ở đầu con đường ấy.

Một dân tộc không biến mất vì hết người muốn sống. Nó biến mất khi những người còn lại tính ra rằng, thương một đứa trẻ tốt nhất là đừng sinh nó ra.

FB Tran Duy Hung