title

LỜI TỎ TÌNH

(G.I.R)

*

– Vitia này, em đậu rồi đấy! – Olya từ cửa hàng sữa lao ra đón, vừa chạy vừa vẫy vẫy tờ giấy. – Đậu vào trường trung cấp, trên tỉnh. Ngày ba mươi tháng Tám em đi rồi!

Viktor lúc ấy đang lăn chiếc thùng phuy rỗng từ trên xe xuống. Chiếc thùng tuột khỏi tay anh, kêu "xẻng" một tiếng chạm đất rồi lăn tọt vào gầm hiên cửa hàng sữa. Anh chui vào trong chui ra ngoài để nhặt, cốt chỉ để Olya không nhìn thấy nét mặt mình, và từ dưới gầm hiên, anh mới rặn ra được từng chữ:

– Ch-ch-chúc mừng nhé.

– Cảm ơn anh! – Olya bật cười. – Mẹ em từ sáng đã kể cho cả trang trại nghe rồi, giờ thì anh cũng biết rồi đấy.

Mỗi sáng đúng sáu giờ, Viktor lại lái chiếc GAZ-53 chở phuy sữa áp sát vào trang trại. Mấy cô gái khiêng các thùng phuy ra. Olya trong chiếc áo blouse trắng lấy mẫu từ từng thùng, đổ vào ống nghiệm, quay máy ly tâm rồi ghi chép vào sổ. Sau đó cô vẫy tay ra hiệu cho anh: đi đi, mọi thứ xong xuôi rồi. Đã mấy năm nay sáng nào anh cũng nhìn thấy cô. Và chừng ấy năm, anh cứ định nói với cô một điều, nhưng rốt cuộc vẫn chẳng gom đủ dũng khí để nói ra.

– Sao mặt anh chùng xuống thế? – Olya hỏi. – Anh không mừng cho em à?

– Mừng chứ, – Viktor nói.

Từ này anh phát âm rất trôi chảy, không bị vấp, thế nên anh mới nói. Còn điều anh thực sự muốn nói thì lại hoàn toàn khác.

Viktor bị nói lắp từ nhỏ. Mẹ anh bảo là do giật mình mà ra. Bố anh uống rượu dữ lắm, mà hễ say lên là gầm gào đáng sợ; thế là năm năm tuổi, Vitka trong một lần quá hoảng sợ đã bắt đầu nói lắp. Bố anh mất đã lâu, hai mẹ con sống tựa vào nhau, nhưng tật nói lắp thì ở lại. Ở trường, bạn bè hay trêu anh là "Vi-vi-Vitka", cô giáo – một người phụ nữ hiền hậu – chẳng bao giờ gọi anh lên bảng, toàn cho điểm bốn (hệ điểm 5 của Nga, tương đương điểm Giỏi/Khá) dựa trên vở ghi. Thế là anh quen im lặng mỗi khi có thể, và né tránh những từ khó khi không thể làm khác. Với các âm "t", "s", "z", lưỡi anh cứ khựng lại như chiếc xe chết máy giữa dốc, còn khi hồi hộp thì gặp âm nào anh cũng vấp. Chỉ có mấy từ "có", "không" và "mừng" là trôi qua dễ dàng. Anh chọn làm nghề tài xế cũng vì làm việc với xe thì chẳng cần phải nói năng gì.

Suốt chặng đường ba mươi cây số đường rải đá dăm đến trung tâm huyện, Viktor vừa lái vừa luyện nói.

– Olya, đừng đi, – anh nói với kính chắn gió. Câu này ra rất mượt, không vấp một từ. – Olya, anh…

Đến đoạn này thì lưỡi anh cứng đờ. Viktor đập mạnh bàn tay lên vô-lăng rồi lại bắt đầu lại từ đầu. Thổ lộ tình cảm với một cô gái đối với một anh chàng lanh lợi đã khó, huống chi là một người nói lắp.

"Thứ Bảy ở câu lạc bộ có buổi khiêu vũ," – anh nghĩ. "Mình sẽ mời cô ấy, rồi biết đâu lại nói được. Dù thế nào cũng phải nói. Không nói trước khi cô ấy đi, lên thành phố cô ấy lấy chồng mất thì xong."

Thứ Bảy, câu lạc bộ đông nghịt người. Chiếc đĩa hát chạy những bản valse, mấy anh thanh niên đứng hút thuốc ngoài hiên, các cô gái đứng tựa lưng vào tường. Buổi khiêu vũ tối Thứ Bảy hôm ấy giống như một buổi chia tay Olya, cô mặc chiếc váy màu xanh chiếc lá mới mà mẹ vừa may cho để đi xa.

Mẹ của Olya, bà Ekaterina Ivanovna, là chủ nhiệm trang trại, quản lý tất cả mọi người từ các cô vắt sữa cho đến giám đốc nông trường nếu ông ấy vô tình vướng chân bà. Bà ngồi cạnh cửa sổ như đang dự cuộc họp, mắt dõi theo tất cả mọi người. Đứng bên cạnh bà là Vyacheslav, anh kỹ sư nông học chải chuốt, vui vẻ, mặc chiếc áo sơ mi mới. Anh ta được đưa từ tỉnh về hai năm trước, cô gái nào trong làng cũng liếc nhìn anh ta ngoại trừ Olya. Còn bà Ekaterina Ivanovna thì từ lâu đã công khai nhắm anh ta làm rể.

Viktor đứng ở cửa suốt hai điệu nhảy, đến điệu thứ ba thì tiến về phía Olya.

– Olya này, – anh nói. – Đi k-k…

Từ "khiêu vũ" khựng lại hoàn toàn. Viktor đứng trước mặt cô, mặt đỏ gay gắt cố rặn ra từng chút một, Olya nhìn anh chờ đợi, còn phía sau đã bắt đầu có tiếng xì xầm khúc khอด.

– Nó rủ cháu đi nhảy đấy, Olenka à, – bà Ekaterina Ivanovna nói to cho cả hội trường cùng nghe. – Đi đi thôi, không thì nó rặn đến sáng mất. Lúc nó nói xong câu "chào cô" thì cháu đã lấy chồng xong rồi.

– K-k-k khiêu vũ, – Vyacheslav nhại lại rồi nháy mắt với mấy anh thanh niên. – Olga Nikolaevna ơi, đi với tôi cho lành. Ít nhất tôi cũng nói được trọn câu.

Tất cả rộ lên cười cùng lúc. Trận cười không ác ý, chỉ là kiểu vô tư của người quê, nhưng thế là quá đủ với Viktor. Anh quay lưng bước ra ngoài, thậm chí chẳng buồn khép cửa lại.

"Đồ ngốc," – anh tự chửi mình khi bước đi trong bóng tối hướng về phía nhà xe. "Thò mặt ra làm gì? Ai mà cần một gã lái xe chở sữa nói lắp như mày cơ chứ."

Cùng lúc đó trong câu lạc bộ, Olya bước lại gần Vyacheslav. Chiếc máy hát vừa dứt tiếng nhạc, anh thợ chiếu phim đang đổi đĩa nên từng lời nói đều nghe rõ mồn một.

– Vyacheslav Andreevich, anh cười cái gì thế? – Olya hỏi. – Cười một người ngay cả một từ cũng khó khăn mới nói ra được à?

– Thì tôi chỉ trêu chút thôi mà, Olga Nikolaevna. Cô không biết đùa à?

– Chuyện đó không phải để đùa. Anh ấy chưa từng cười nhạo ai trong đời cả. Chưa một lần nào.

Nói rồi cô bước ra cửa. Bà Ekaterina Ivanovna gọi với theo: "Olka! Đi đâu đấy?" Nhưng Olya đã chạy dọc con phố hướng về nhà xe nông trường: Vitka thì còn đi đâu được nữa ngoài việc về bên chiếc xe của mình. Nhà xe đã khóa cổng. Bác bảo vệ bảo Vitka đã nổ máy chiếc xe chở sữa phóng đi rồi, còn đi đâu thì bác chịu. Olya đứng ngẩn ngơ trước cổng một lúc rồi lững thững đi về nhà.

Về đến nhà, mẹ cô đã đứng chờ sẵn ở cổng.

– Con làm cái trò gì thế hả? Trước mặt bao nhiêu người lại đi làm nhục anh kỹ sư nông học! Vì ai cơ chứ, vì cái gã nói lắp đó à?

– Mẹ, hôm nay mẹ cũng làm anh ấy xấu mặt trước bao nhiêu người đấy thôi.

– Mẹ làm nó xấu mặt á? – Bà Ekaterina Ivanovna tựa như bốc hỏa. – Mẹ đang muốn giúp nó đấy chứ! Nó đứng đấy thì ậm ừ đến sáng à.

– Mẹ chẳng giúp gì anh ấy cả. Mẹ chỉ nói hộ anh ấy thôi. Mọi người suốt đời cứ nói hộ anh ấy.

Suốt tuần sau đó, Viktor lái xe đến trang trại nhưng không hề bước ra khỏi cabin. Các cô gái tự khiêng các thùng phuy lên, Olya mang sổ ra đưa qua cửa kính, anh ký xong là nổ máy vọt đi ngay.

Đến thứ Tư, cô không đưa sổ mà ôm chặt lấy nó trước ngực, đứng ngay ở bậc lên xuống cabin.

– Vitia, xuống xe đi. Cần nói chuyện.

– Kh-không rảnh, – Viktor lẩm bẩm, mắt dán chặt vào kính chắn gió. – Sữa th-thiu mất.

– Không thiu đâu, sữa còn lạnh nguyên. Em tự tay đo nhiệt độ mà. – Olya nhất quyết không rời đi. – Cậu vì chuyện hôm thứ Bảy đúng không? Em đã nói thẳng mặt Vyacheslav trước mặt mọi người rồi đấy. Mấy cô kia không kể cho anh à?

– K-kể rồi. Cô l-làm thế làm gì.

– Sao lại làm thế làm gì?

Viktor muốn giải thích rằng không cần cô phải ra mặt bảo vệ anh, anh không phải đứa trẻ ranh. Rằng sự bảo vệ của cô chỉ làm anh thấy xấu hổ hơn cả những tiếng cười nhạo. Nhưng để nói hết những điều đó thì phải mất nửa tiếng và cạn sạch vốn từ anh có. Vì thế, anh chỉ đưa tay ra đòi lại sổ.

– Đ-đưa đây anh ký.

Olya đưa sổ rồi bước lùi lại. Đôi mắt cô hằn lên vẻ tủi thân. "Thế thì cứ việc ngồi trong cái cabin đó luôn đi," – nét mặt cô như muốn nói vậy. Viktor ký xong rồi lái xe đi, suốt chặng đường đến trung tâm huyện anh tự chửi rủa bản thân bằng những từ tồi tệ nhất.

Bà Nina Stepanovna, mẹ Viktor, đã nhận ra con trai mình ngơ ngẩn như mất sổ gạo từ hôm Chủ nhật. Bà vốn nhỏ thó, gầy gò và nói thay cho cả hai mẹ con. Chiều thứ Bảy, bà đặt trước mặt anh bát súp bắp cải rồi ngồi xuống đối diện.

– Thế anh còn định trốn trong cái cabin đó đến bao giờ nữa?

– Con kh-không trốn.

– Ờ, không trốn. Mấy cô vắt sữa kể cho tôi nghe hết rồi: từ chuyện ở câu lạc bộ đến chuyện anh kỹ sư bóng bẩy kia. Cả làng này biết hết, chỉ có mỗi anh là giả vờ như không có chuyện gì.

Viktor húp từng muỗng súp, im lặng. Bà mẹ đợi một lúc rồi tiếp tục, giọng đã mềm mỏng hơn:

– Vitka này, anh nghĩ bố anh ngày xưa tỏ tình với tôi ngay chắc? Sau này ông ấy mới hỏng vì rượu, chứ thời trẻ hiền khô. Chẳng nói lắp đâu, thế mà cứ đi vòng quanh tôi suốt nửa năm trời. Khi thì gánh hộ thùng nước, khi thì sửa hộ cái rào. Chẳng chịu nói lấy một lời. Rốt cuộc chính tôi phải bảo: "Còn định đi vòng quanh đến bao giờ nữa? Sang dạm ngõ đi chứ." Ông ấy giật mình làm rơi cả thùng nước đấy.

– Mẹ ơi, cô ấy đi rồi. Lên thành phố. Đi học.

– Thì đã sao? Thành phố chứ có phải nước ngoài đâu mà không về.

– Nh-nhưng cô ấy c-cần gì con? – Viktor đẩy bát súp ra. – Học xong lại tìm được một anh th-thành phố. Cái người kh-không bị nói lắp ấy.

– Anh đúng là ngốc thật Vitka ạ, dù làm việc thì chăm chỉ đấy, – bà mẹ thở dài. – Anh cứ phải nói với nó đã, rồi hãy quyết định hộ nó xem nó có cần anh hay không.

Nhưng Viktor đã chẳng còn nghe nữa. "Mình đâu có cần thiết với cô ấy," – anh nghĩ. "Cô ấy đi học, thành tài. Còn mình ở đây thì có gì? Một gã lái xe chở sữa lại còn nói lắp."

Ngay ngày hai mươi chín tháng Tám, một ngày trước khi đi, một chiếc xe GAZ trần trút bánh đỗ xịch trước cửa nhà Olya. Vyacheslav bước xuống, tay cầm hoa và một chai sâm-panh. Bà Ekaterina Ivanovna đón anh ta ngoài hiên như khách quý rồi gọi con gái ra.

– Olga Nikolaevna này, – Vyacheslav nói trước mặt bà mẹ. – Ngày mai tôi sẽ đưa cô ra tàu như đã hẹn với bác Ekaterina Ivanovna. Còn dịp Năm Mới, nếu cô cho phép, tôi sẽ lên thành phố thăm cô. Tôi là người nghiêm túc và muốn cô biết rằng: tôi chờ đợi sự đồng ý của cô để chúng ta thành đôi.

Olya im lặng hồi lâu, bà mẹ vội húc vào hông cô một cái.

– Không, Vyacheslav Andreevich, anh không cần lên thành phố tìm tôi đâu, – Olya nói. – Và anh cầm lại hoa đi. Xin lỗi anh.

Vyacheslav đứng ngơ ngác một lúc, rồi vứt tọt bó hoa xuống ghế đẩu, bước thẳng ra xe.

– Thế thì tự mà đi lấy! – Anh ta hét lên khi leo lên xe. – Sáng mai sáu giờ tôi phải ra đồng rồi, không rảnh đâu mà đưa đón.

Chiếc GAZ phóng đi mất. Bà Ekaterina Ivanovna ôm lấy đầu.

– Con làm cái trò gì thế này! Xe buýt ra huyện tận giữa trưa mới có, mà xe lửa thì tám giờ bốn mươi chạy rồi. Con đi bằng cái gì đây?

– Con sẽ tự tìm cách, – Olya đáp rồi đi vào nhà xếp hành lý vào vali.

Tờ mờ sáng hôm sau, bà Ekaterina Ivanovna gõ cửa kính nhà Viktor. Anh đã dậy từ sớm, đang uống trà chuẩn bị vào ca. Mở cửa ra, anh bàng hoàng: bà chủ nhiệm trang trại đang đứng trên hiên nhà mình, chiếc khăn quàng đầu khoác vội vã.

– Viktor này, cậu… – bà bắt đầu và lần đầu tiên chính bà cũng bị ấp úng.

– Cậu chuẩn bị ra trung tâm huyện đúng không?

– Vâng.

– Cho Olka đi nhờ ra ga với. Cho kịp chuyến tàu tám giờ bốn mươi. Anh kỹ sư không đưa nó đi được rồi.

Viktor gật đầu. Anh muốn hỏi có chuyện gì xảy ra, nhưng nói ra thì lâu lắm. Bà Ekaterina Ivanovna vẫn chưa chịu đi, cứ đứng mân mê mép khăn quàng.

– Cậu đừng chấp tôi chuyện ở câu lạc bộ nhé, Viktor, – cuối cùng bà lên tiếng. – Tôi không có ý ác đâu. Bằng tuổi nó ngày xưa, tôi cũng đậu vào trường trung cấp trên tỉnh, học ngành chăn nuôi. Nhưng ở quê lại có một anh chàng, tính tình lầm lì. Vì anh ta mà tôi ở lại. Thế rồi một năm sau anh ta đi làm công trình xây dựng, thế là mất hút, tôi chẳng bao giờ gặp lại nữa. Còn tôi thì chôn chân ở cái trang trại này cả đời. Thế nên tôi chỉ sợ nó lại vì một người đàn ông mà ở lại đây giống tôi. Anh kỹ sư kia thì một hai năm nữa cũng được rút lên tỉnh, đi với anh ta thì đời nó không khổ, còn ở đây thì… Cậu hiểu ý tôi chứ?

– H-hiểu ạ, – Viktor nói.

Và anh hiểu thật.

Viktor lái xe đến trước cửa nhà Olya, cô bước lên cabin, tay ôm chiếc vali đặt trên đùi. Bà Ekaterina Ivanovna làm dấu thánh giá chia tay cả hai người, dù bà chẳng hề tin Chúa, rồi chiếc xe chuyển bánh.

Cả hai im lặng suốt một đoạn đường dài. Những thùng phuy đầy sữa va vào nhau lách cách phía sau mỗi khi qua đoạn đường xóc, mặt trời đã nhô lên, sương mù trên đồng ruộng tan dần. Olya lúc thì nhìn ra cửa sổ, lúc lại quay sang nhìn Viktor, còn anh thì ghì chặt lấy vô-lăng, mắt đăm đăm nhìn đường.

"Bây giờ hoặc không bao giờ," – anh nghĩ. "Còn ba mươi cây số nữa là đến ga. Còn hai mươi lăm. Hai mươi."

Olya là người lên tiếng trước.

– Tối qua anh Vyacheslav đến dạm ngõ đấy, – cô vừa nhìn ra cửa sổ vừa nói. – Có cả hoa với sâm-panh.

– B-biết rồi, – Viktor đáp. Chuyện chiếc xe GAZ đỗ trước nhà Olya tối qua mấy anh em ở nhà xe đã kể cho anh nghe rồi. – Ch-chúc mừng nhé.

– Chúc mừng cái gì cơ? – Olya quay hẳn người sang nhìn anh. – Em từ chối anh ta rồi, Vitia ạ. Thế nên anh ta mới không chở tớ đi. Anh ta bảo: tự đi mà lo lấy.

Viktor suýt chút nữa thì lái chệch khỏi cua. Anh nhìn cô, rồi lại nhìn ra đường, những ngón tay siết trên vô-lăng dần thả lỏng.

Đến trước barrier chắn đường tàu, rào chắn đã hạ xuống: một đoàn tàu chở hàng đang đi qua. Viktor dừng xe và tắt máy. Trong cabin trở nên im lìm.

– Olya này, – anh nói. – Anh th-th…

Từ ấy lại bị tắc nghẽn như mọi khi. Viktor nhắm tịt mắt, nắm chặt hai tay lại. Bây giờ cô sẽ nói hộ anh đây. Cô sẽ hỏi: "Anh đang vội à?" hay "Anh mệt à?" Mọi người lúc nào cũng nói hộ anh.

Nhưng Olya hoàn toàn im lặng. Anh mở mắt ra và thấy cô đang ngồi quay hẳn người về phía anh, ánh mắt bình thản và tràn ngập sự dịu dàng.

– Vitia, anh cứ từ từ, – cô nhẹ nhàng nói. – Còn tận một tiếng rưỡi nữa mới đến giờ tàu chạy. Em chờ được.

Và tự nhiên, Viktor thấy lòng mình dường như nhẹ hẫng. Không ai hối thúc anh, không ai nhắc từ cho anh, và những lời nói bắt đầu tuôn ra chầm chậm, từng từ một, nhưng chúng đã thốt ra được.

– Anh th-thích em… mỗi buổi sáng. Em làm mấy cái ống nghiệm… còn anh thì nhìn em. Anh th-thương em, Olya.

Olya không trả lời ngay. Cô đưa bàn tay to lớn, dính đầy mỡ máy của anh lên và áp chặt vào má mình.

– Em biết chứ, Vitia. Em biết từ lâu rồi. Em chỉ chờ ngày anh tự mình nói ra thôi.

Đoàn tàu chở hàng đã chạy qua, rào chắn mở lên, nhưng hai người vẫn ngồi nguyên như thế.

– Em cứ đi đi, – cuối cùng Viktor nói. – Đi học đi. Em n-nên đi. Mẹ em muốn em học hành đàng hoàng là đúng đấy. Anh s-sẽ chờ. Không sao đâu.

Chính anh cũng ngạc nhiên vì mình đã nói được nhiều đến thế, cả một đoạn dài. Và anh chẳng hề xin cô ở lại một lần nào, dù suốt tuần qua anh chỉ nghĩ đến điều đó. Nói ra được từ "yêu" đã khó, nhưng quyết định "chờ đợi" lại còn khó hơn gấp bội.

– Anh sẽ chờ em thật chứ? Thật không? – Olya hỏi qua làn nước mắt.

– Thật mà. Anh kiên nhẫn l-lắm. Mấy năm trời anh còn câm nín được, em thấy đấy thôi.

Cô vừa cười vừa khóc cùng một lúc. Họ đến ga tàu vừa kịp trước giờ chuyển bánh năm phút.

Vào kỳ nghỉ đông, Viktor ra ga đón Olya. Giám đốc nông trường, sau khi biết anh đi đón ai, đã cho anh mượn hẳn chiếc GAZ của ông. Tàu bị trễ mất một tiếng, và suốt thời gian đó Viktor cứ đi đi lại lại trên sân ga để nhẩm lại những gì định nói.

Olya bước xuống từ toa tàu, đầu đội chiếc mũ lông xù xốp, ngay lập tức lao đến ôm chồm lấy cổ anh. Bà Ekaterina Ivanovna, người đã được Olya viết thư kể lại hết mọi chuyện từ hồi mùa thu, cũng lành chanh đòi đi đón con gái cùng. Bà đứng bên cạnh nhẫn nại chờ đợi. Viktor quay sang bà, định nói điều gì đó nhưng lại vấp ngay từ đầu tiên.

Nếu là trước đây, bà Ekaterina Ivanovna chắc chắn đã nói hộ anh rồi. Nhưng bây giờ bà chỉ xua xua tay:

– Cứ nói đi, cứ từ từ mà nói, cậu rể tương lai. Chúng ta không vội.

Và Viktor đã nói tất cả những gì anh muốn. Chậm rãi, có vấp váp, nhưng là do chính miệng anh nói ra. Anh xin phép tối nay được cùng mẹ sang nhà chơi để chính thức dạm ngõ, còn Olya thì cười rạng rỡ và khoác chặt lấy tay anh.

Bà Nina Stepanovna, khi buổi tối thấy con trai gọi mình cùng sang nhà Olya, chỉ biết vỗ tay đôm đốp:

– Ôi, ơn Trời! Mẹ cứ tưởng mẹ lại phải nói hộ anh, giống như ngày xưa mẹ phải nói hộ bố anh chứ.

Đám cưới của họ được tổ chức khi Olya cầm tấm bằng tốt nghiệp trở về trang trại quê nhà. Viktor bây giờ vẫn còn nói lắp. Chỉ có điều trong gia đình, chẳng ai nói hộ anh nữa cả, mà mọi người đều kiên nhẫn chờ anh tự nói ra.

*

(LĐH* st & dịch)