title

HÒN ĐẢO ĐANG CHÌM

Năm nào biển cũng lấn vào, lấy đi một ít đất. Không nhiều, chỉ vài mét. Có năm đất mất ít hơn. Có năm nhiều hơn.

Người ta đóng một cây cọc gỗ ở mép nước để đo. Mùa hè năm sau nhìn lại, nước đã ngập nửa cây cọc.

Họ lại đóng một cây cọc mới. Rồi thêm một cây cọc nữa. Cứ như thế suốt nhiều năm.

*

Hòn đảo không lớn. Đi bộ từ đầu này sang đầu kia mất chưa đầy một giờ, ngày trước còn mau hơn.

Ông Năm, người già nhất đảo, vẫn thường kể rằng hồi ông còn nhỏ, phía đông có một cánh đồng rộng trồng khoai. Bây giờ dưới chỗ ấy là nước biển.

Ngày trước nữa có một hàng dừa chạy dài tới tận mũi đá. Bây giờ chỉ còn ba cây. Một cây đã chết. Hai cây còn lại nghiêng hẳn ra phía biển. Như thể chúng đang cố nhìn lại nơi mình từng đứng.

*

Người từ đất liền thỉnh thoảng ra đảo. Họ mang theo máy ảnh, sổ ghi chép. Và cả những câu hỏi:

— Mọi người có biết hòn đảo đang chìm không?

— Biết.

— Có định chuyển đi không?

— Chưa.

— Tại sao?

Người được hỏi thường chỉ cười, như thể câu hỏi ấy hơi lạ. Giống như hỏi một cái cây vì sao chưa dọn đi nơi khác.

*

Lâm sinh ra trên đảo. Cha anh cũng sinh ra trên đảo. Ông nội anh cũng vậy.

Ngôi nhà của gia đình nằm gần bờ biển phía nam. Ngày trước, nhà còn cách mép nước gần một trăm mét. Bây giờ chỉ còn hơn ba mươi. Từ trong nhà đã bắt đầu nghe rõ những đợt sóng lớn mùa mưa.

Ban đêm nằm ngủ, Lâm thường nghe tiếng nước va vào bờ cát, như thể ai đó đang âm thầm đào một cái hố rất lớn ngoài kia.

Một buổi sáng, vợ anh bảo:

— Em muốn trồng thêm một cây xoài.

Lâm nhìn khoảng sân nhỏ.

— Trồng làm gì?

— Thích thì trồng thôi.

— Cây xoài phải mất mấy năm mới có trái.

Vợ anh đang bế đứa con gái một tuổi. Cô nhìn ra biển.

— Thì cứ để nó lớn.

Lâm không nói gì nữa. Chiều hôm ấy anh đào hố, trồng cây xoài.

*

Mùa mưa năm đó, biển lấy thêm hai mét đất. Một đoạn đường ven đảo bị sập xuống. Người dân mang đá đến đắp lại. Một tháng sau, sóng cuốn mất số đá ấy. Họ lại mang số đá khác tới.

Không ai nói chuyện thắng hay thua thiên nhiên. Họ chỉ làm những việc cần làm.

*

Trên đảo có một trường tiểu học, gồm ba phòng học, một sân chơi và một cột cờ.

Cô giáo Hạnh dạy ở đó đã mười lăm năm. Ngày mới ra đảo, cô nghĩ mình sẽ ở vài năm rồi chuyển về đất liền. Bây giờ tóc cô đã bắt đầu điểm bạc.

Một hôm học sinh hỏi:

— Cô ơi, đảo mình có chìm không?

Cô ngừng viết, ngó ra ngoài cửa sổ. Biển xanh ngắt.

— Có thể.

— Vậy sau này trường mình ở đâu?

Lũ trẻ nhìn nhau. Chúng chưa từng nghĩ đến chuyện ấy.

Cô giáo Hạnh cười.

— Chắc lúc đó các em lớn hết rồi.

Một cậu bé giơ tay.

— Lớn rồi thì vẫn nhớ trường mà.

Cô không biết trả lời thế nào.

*

Năm sau, người ta xây một căn nhà mới ở cuối đảo. Ai cũng bảo anh Thành khùng. Nhà cũ của anh vẫn còn tốt, anh xây mới làm gì. Anh chỉ cười.

— Nhà cũ chật quá.

Ngôi nhà mới xây gần biển hơn ngôi nhà cũ.

Vợ anh hỏi:

— Anh không sợ à?

— Sợ gì?

— Biển.

Anh nhìn ra khoảng nước sáng lấp lánh.

— Chắc nó chưa lấn tới đây nhanh vậy đâu.

Rồi anh tiếp tục xây.

*

Một năm khác, đám cưới được tổ chức trên đảo. Cô dâu là con ông chủ quán tạp hóa. Chú rể từ đất liền ra. Tiệc dựng dưới những tấm bạt lớn. Biển ở ngay phía sau. Gió thổi tung bay những dải ruy băng màu đỏ. Người ta hát, uống rượu, nhảy đầm.

Lúc nâng ly, ông Năm ngồi cạnh Lâm nói:

— Người ta vẫn cưới nhau đấy thôi.

Lâm cười.

— Thì sao?

— Tôi cứ nghĩ khi biết đảo sắp mất, người ta sẽ không…

Ông bỏ lửng câu nói, nhìn những người trẻ tuổi đang cười đùa, nói tiếp:

— Hóa ra không.

*

Những năm tiếp theo, biển tiếp tục lấn vào.

Người ta phải dời cái kho chứa lưới. Dời cả một cái giếng. Dời những chuồng gà. Dời vài ngôi mộ ở mép nước.

Mọi thứ diễn ra chậm đến mức không ai nhận thấy trong một ngày. Chỉ khi nhìn tấm ảnh cũ mới thấy. À. Ngày trước chỗ đó là đất.

*

Cũng vào khoảng thời gian ấy, người ta bắt đầu bàn chuyện xây một bến tàu mới.

Bến cũ đã mục nhiều chỗ. Mỗi mùa mưa lại phải thay vài tấm ván. Có người phản đối.

— Xây làm gì nữa? Mấy chục năm nữa đảo cũng chẳng còn.

Nhưng rồi cuộc họp vẫn kết thúc bằng việc góp tiền và góp công.

Những người đàn ông đi lấy gỗ. Những người đàn bà nấu cơm mang ra bến. Đám trẻ con chạy tới chạy lui xem người lớn làm việc.

Mất gần hai tháng, bến tàu mới hoàn thành.

Ngày hạ cây ván cuối cùng, ông Năm chống gậy ra xem. Ông đứng rất lâu ở đầu cầu tàu, nhìn những con sóng đang lấp lánh dưới nắng.

Lâm hỏi:

— Ông thấy sao?

Ông cười.

— Đẹp đấy.

— Nhưng vài chục năm nữa có khi chỗ này là biển rồi.

Ông Năm gật đầu.

— Thì đó là chuyện của vài chục năm nữa.

Ông dùng mũi gậy gõ nhẹ xuống mặt ván mới.

— Còn hôm nay, người ta vẫn cần một cái bến để đi để về.

Lâm nhìn những tấm gỗ còn thơm mùi nhựa mới. Bỗng nhiên anh thấy câu nói ấy đúng với rất nhiều thứ khác trên đời.

*

Con gái của Lâm lớn dần. Cây xoài cũng lớn theo. Nó ra lứa trái đầu tiên vào năm con bé lên sáu tuổi. Trái không nhiều, chỉ hơn chục quả. Con bé háo hức hái từng quả một.

Chiều hôm ấy nó chạy vào nhà.

— Ba ơi!

— Gì vậy?

— Cây xoài mình có trái rồi.

Lâm nhìn ra sân. Cây xoài cao quá mái hiên. Anh chợt nhớ ngày mình trồng nó. Mới đó mà sáu năm.

*

Tối hôm ấy, con bé hỏi:

— Ba ơi.

— Ừ?

— Đảo có chìm không ba?

Lâm im lặng. Ngoài sân, lá xoài rung nhẹ trong gió.

— Có thể.

— Vậy cây xoài sao?

— Chắc cũng chìm.

Con bé suy nghĩ một lúc.

— Tội nghiệp ha.

Rồi nó tiếp tục ăn xoài. Như thể chuyện ấy không quá quan trọng.

*

Một đoàn chuyên gia từ đất liền ra khảo sát. Họ đo đạc, chụp ảnh, lập bản đồ.

Trước khi đi, một người nói:

— Nếu tình hình này tiếp tục, vài chục năm nữa đảo sẽ không còn.

Ông Năm hỏi:

— Vài chục là bao nhiêu?

— Ba mươi. Bốn mươi năm.

Ông gật đầu.

— Lâu ghê.

Rồi chống gậy đi về.

*

Mùa hè năm ông Năm mất, biển rất lặng.

Đám tang đi ngang qua trường học, qua chợ, qua cây đa giữa đảo. Ai cũng ra tiễn.

Khi hạ huyệt, một đứa trẻ hỏi mẹ:

— Ông Năm có biết đảo sắp chìm không?

Người mẹ đáp:

— Biết chứ.

— Vậy sao ông vẫn ở đây?

Người mẹ nhìn mặt biển xa xa. Một lúc lâu mới nói:

— Chắc vì ông thích nơi này.

*

Năm tháng tiếp tục trôi.

Con gái Lâm học cấp ba. Cây xoài cho nhiều trái hơn. Biển vẫn tiến vào, chậm rãi, kiên nhẫn. Như không bao giờ dừng lại.

*

Một chiều cuối năm, Lâm đứng trước sân nhà. Mặt trời đang lặn. Ánh nắng đỏ au phủ lên mặt biển.

Anh yên lặng nhìn cây xoài, nhìn con gái đang ngồi đọc sách dưới gốc cây, nhìn vợ mình đang thu quần áo trên dây. Rồi anh mỉm cười. Từ ngoài khơi, một chiếc thuyền đánh cá đang trở về.

Khói bếp bắt đầu bay lên từ những mái nhà. Mọi thứ đều rất bình thường. Đến mức khó tin rằng hòn đảo này đang dần biến mất.

Mặt trời chạm vào đường chân trời. Biển bắt đầu tối lại. Lâm nghe tiếng con gái gọi từ dưới gốc xoài:

— Ba!

— Hả?

— Năm sau mình trồng thêm cây nữa nha.

Anh bật cười.

— Cây gì?

Con bé suy nghĩ.

— Chưa biết.

Anh nhìn ra biển. Rồi nhìn khoảng đất còn lại trước sân, không nhiều. Nhưng vẫn còn đủ chỗ cho một cái hố nhỏ.

— Ừ.

Anh nói.

Ngoài kia, sóng vẫn đều đặn vỗ vào bờ, như đã vỗ như vậy từ rất lâu. Và sẽ còn tiếp tục như thế rất lâu sau, khi những người trên đảo không còn nữa.

Văn