title

SỰ BÌNH THẢN CỦA NGƯỜI ĐỨC

Có một điều mà mình phải mất rất nhiều năm sống ở Đức mới hiểu: người Đức hiếm khi cảm thấy cần phải chứng minh rằng mình đang sống tốt. Một giáo sư đại học có thể vẫn đạp chiếc xe cũ đến trường mỗi sáng. Một chủ doanh nghiệp có thể mặc chiếc áo len đã sờn cổ khi gặp đối tác. Một căn nhà có thể nhiều năm chưa sơn lại, hàng rào phủ đầy rêu, khu vườn chẳng cần lúc nào cũng phải hoàn hảo. Nhưng phía sau cánh cửa gỗ cũ ấy vẫn có thể là một cuộc sống rất ổn định: bảo hiểm y tế đầy đủ, tiền hưu trí được tích lũy, những hóa đơn được thanh toán đúng hạn và kỳ nghỉ hè đã được lên kế hoạch từ vài tháng trước.

Nếu lớn lên trong văn hóa Việt Nam, đôi khi mình thấy điều đó khá khó hiểu. Bởi ở nơi mình sinh ra, một chiếc xe mới, một chiếc điện thoại đời mới, một căn nhà đẹp hay một bữa ăn trong nhà hàng sang trọng đôi khi vô tình trở thành tín hiệu để người khác đánh giá xem cuộc sống của mình đang thế nào. Có những thứ mình mua không hẳn vì mình thật sự cần, mà vì sợ người khác nghĩ rằng mình đang không ổn. Người Đức thì khác. Một người có thể lái chiếc xe cũ nhiều năm mà chẳng thấy cần phải giải thích. Một chiếc áo khoác mặc qua nhiều mùa vẫn tiếp tục mặc. Một món đồ trong nhà hỏng thì sửa, cái gì chưa cần thay thì chưa thay. Và nếu năm nay tài chính khó khăn hơn một chút, người ta điều chỉnh cuộc sống chứ không nhất thiết phải điều chỉnh hình ảnh của mình.

Mình không viết điều này để ca ngợi sự giản dị của người Đức, bởi mỗi nền văn hóa đều có vẻ đẹp riêng. Điều mình thấy thú vị hơn là sự khiêm nhường ấy đang đứng trước một thử thách rất âm thầm: đó là tiền. Ở Đức, ngay cả chuyện người dân phải đóng thêm tiền cũng diễn ra theo một cách rất... Đức. Không quá nhiều khẩu hiệu, không phải lúc nào cũng có những cuộc tranh luận ồn ào. Chỉ là một vài con số lặng lẽ thay đổi trong những văn bản hành chính mà phần lớn chúng ta chẳng bao giờ đọc hết.

Đầu năm nay, nhiều quỹ bảo hiểm y tế bắt buộc đã điều chỉnh mức phụ phí mà người lao động phải đóng. Mỗi quỹ tăng một chút. Không phải khoản tiền đủ lớn để khiến cả xã hội náo loạn, nhưng đủ để hàng triệu người nhận ra rằng cuối tháng này, số tiền còn lại trong tài khoản sẽ ít đi một chút. Rồi đến đầu tháng Mười Một, mức phụ phí trung bình cho năm 2027 sẽ được công bố. Một thông tin có thể chỉ khiến những người làm trong ngành bảo hiểm, kinh tế hoặc nhân sự chú ý, nhưng vài tháng sau, những con số ấy sẽ xuất hiện rất rõ trên bảng lương của hàng triệu người. Không có gì kịch tính. Không có một ngày cả nước dừng lại. Chỉ đơn giản là một gia đình sẽ ngồi xuống tính lại chi tiêu: “Tháng này mình bớt đi một chút nhé.” Có thể là bớt một bữa ăn ngoài, chưa đổi chiếc xe đã cũ, kỳ nghỉ hè ngắn hơn một tuần hoặc chiếc điện thoại hiện tại dùng thêm một năm nữa. Rồi sáng hôm sau, người ta vẫn dậy, vẫn pha cà phê, vẫn đưa con đến trường, vẫn đi làm, vẫn chào hàng xóm. Cuộc sống tiếp tục.

Mình từng nghĩ đó là sự lạnh lùng. Sau này mới hiểu, đôi khi đó chỉ là khả năng chấp nhận thực tế mà không để thực tế lấy mất phẩm giá của mình.

Mỗi lần sang Pháp, mình lại thấy một không khí khác. Người Pháp có vẻ cởi mở hơn trong việc thể hiện sự bất mãn. Giá nhiên liệu tăng, lương hưu thay đổi, chi phí sinh hoạt leo thang... người ta xuống đường, tranh luận, phản đối. Ở đó, sự bất mãn được nhìn thấy rất rõ và trở thành một phần của đời sống xã hội. 

Còn ở Đức, nhiều khi bạn chẳng thấy gì cả. Người ta về nhà, mở tài khoản ngân hàng, mở bảng tính chi tiêu, ngồi tính toán rồi tìm cách sống tiếp. Mình không nghĩ cách nào tốt hơn cách nào. Mỗi xã hội có lịch sử, tính cách và văn hóa riêng. Nhưng là một người Việt sống giữa hai nền văn hóa, mình nhận ra mình đã học được một điều rất quý từ người Đức: đừng biến khó khăn tài chính thành một cuộc khủng hoảng về hình ảnh.

Bạn không cần phải chứng minh rằng mình vẫn giàu chỉ vì tháng này phải trả thêm tiền bảo hiểm. Bạn không cần phải đi du lịch chỉ vì bạn bè đều đang đi. Bạn không cần đổi xe chỉ vì chiếc xe của hàng xóm mới hơn. Và càng không cần phải đăng lên mạng những bức ảnh thật đẹp để chứng minh rằng cuộc sống của mình vẫn hoàn hảo. Có những giai đoạn trong đời, mình sẽ phải sống chậm lại. Có những năm phải tiết kiệm. Có những món đồ muốn mua nhưng chưa nên mua. Có những chuyến đi phải hoãn. Đó không phải là thất bại. Đó chỉ là cuộc sống.

Mình nhớ có một buổi sáng cuối mùa hè. Những khóm oải hương trước cổng nhà đã chuyển sang màu tím nâu, chỉ cần một cơn gió nhẹ, những cánh hoa khô rơi đầy lối đi. Một con thỏ rừng chậm rãi băng qua đường ray S-Bahn, chẳng có vẻ gì vội vàng, như thể cả buổi sáng đều thuộc về nó. Ở tiệm bánh đầu phố, ông chủ tóc bạc vẫn đứng sau quầy như mọi ngày. Một khách quen bước vào, ông nhận ra người ấy và chỉ khẽ gật đầu. Không cần hỏi han dài dòng, không cần cười thật tươi để chứng minh mình đang vui. Một chiếc bánh mì, một tách cà phê, một buổi sáng bình thường. Vậy thôi.

Nhưng đứng nhìn những điều rất nhỏ ấy, mình chợt hiểu vì sao mình ngày càng yêu sự bình thản của người Đức. Bởi có một thời gian rất dài, chúng ta nghĩ hạnh phúc là phải có thêm: thêm tiền, thêm nhà, thêm xe, thêm những chuyến đi, thêm những thứ để người khác nhìn vào và công nhận rằng mình đang sống tốt. Nhưng càng sống lâu, mình càng thấy có một kiểu giàu có khác: là khi mình không còn quá cần người khác công nhận. Chiếc xe cũ vẫn chạy tốt thì cứ chạy. Ngôi nhà chưa sơn lại thì cũng chẳng sao. Một năm không đi du lịch xa cũng chẳng sao. Tháng này phải tiết kiệm thêm một chút cũng chẳng sao. Mình vẫn có một mái nhà để trở về, vẫn có người thân để gọi điện, vẫn có công việc để làm, vẫn có một bữa tối nóng trên bàn và sáng mai mặt trời vẫn mọc.

Có những nơi khiến người ta ấn tượng bởi sự rực rỡ. Còn nước Đức, ít nhất với mình, lại khiến người ta nhớ bởi những điều rất bình thường: một chiếc xe cũ, một căn nhà phủ rêu, một ông chủ tiệm bánh tóc bạc, một người hàng xóm chẳng bao giờ hỏi bạn kiếm được bao nhiêu tiền và một cuộc sống không cần phải phô ra mới có giá trị.

Sau nhiều năm, mình mới hiểu: bình thản không có nghĩa là cuộc sống không có khó khăn. Bình thản là khi khó khăn đến, mình không cần phải giả vờ rằng nó không tồn tại, cũng không cần phải chứng minh với ai rằng mình vẫn ổn. Mình chỉ lặng lẽ điều chỉnh, lặng lẽ bước tiếp và giữ cho mình một điều rất quý: không để những thay đổi của cuộc sống làm mất đi phẩm giá của chính mình.

Có lẽ đó là một kiểu giàu có mà không nhìn thấy được trên bảng lương. Nhưng càng sống lâu, mình càng thấy... đó mới là thứ đáng giá

Thi Huyen Dung Phan