title

Nắng nóng: Cơ thể con người có thể chịu đựng nhiệt độ cao đến đâu?

Trong bối cảnh Trái đất đang nóng lên, mùa hè ngày càng trở nên nóng bức hơn, ngay cả ở những nước được coi là xứ lạnh, câu hỏi đặt ra là cơ thể con người có thể chịu được mức nhiệt độ nào ?

Một người ngồi tại đài phun nước Trocadéro gần tháp Eiffel trong đợt nắng nóng ở Paris, ngày 24/06/2026. AP Photo/Christophe Ena

Biến đổi khí hậu đang tạo ra những mùa hè hỏa ngục, thiêu đốt hàng trăm ngàn hecta rừng trên khắp quả địa cầu. Tại châu Âu, nắng nóng là nguyên nhân khiến hơn 170.000 người tử vong mỗi năm, theo số liệu của Liên Hiệp Quốc. Tại Pháp, những ngày đầu hè 2026 đã liên tục phá vỡ các kỷ lục nhiệt độ, nhiều nơi trên 40 độ C và kéo dài nhiều ngày. Điều này gợi lại trận nóng kỷ lục năm 2003, đã cướp đi sinh mạng của hơn 70.000 người tại châu Âu.

Nếu như các cuộc tranh luận chính trị xoay quanh việc tìm giải pháp nhà ở, kiến trúc thích ứng với điều kiện thời tiết ngày càng nóng hơn, thì giới khoa học đang đặt ra những câu hỏi về giới hạn của cơ thể con người trước điều kiện thời tiết ngày càng nóng, tác động đến cơ thể như thế nào, và làm sao có thể thích ứng được ?

Giới hạn chịu nhiệt của cơ thể con người ?

Thông thường, nhiệt độ bên trong cơ thể con người (còn được gọi là nhiệt độ cốt lõi, đo ở trong nội tạng, không phải trên bề mặt da) được duy trì ở mức 36,8 độ C, để hàng tỷ tế bào và enzyme hoạt động bình thường.

Nếu không tính đến trường hợp bị sốt, và chỉ xét đến nhiệt độ môi trường quá cao hoặc vận động quá sức khiến cơ thể mất kiểm soát, thì nhiệt độ cốt lõi không được vượt quá 43 độ C. Nếu vượt ngưỡng này, các protein và tế bào có thể bị « thiêu rụi ».

Khi xét đến khả năng chịu đựng tối đa của con người, theo tạp chí Nature, chưa có một ngưỡng nhiệt nào được công nhận rộng rãi, một phần là do tác động của nhiệt độ đối với thể trạng mỗi người là khác nhau và tùy thuộc vào độ ẩm.

Nhiệt độ được nêu trong các bản tin thời tiết thường là nhiệt độ không khí khô đo bằng nhiệt kế thông thường, chỉ số này không phản ánh được các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến cơ thể.

Nhiệt độ cao kết hợp với độ ẩm : Lưỡi hái tử thần thầm lặng

Trong vòng nhiều năm, nghiên cứu của Sherwood và Huber về Nhiệt độ bầu ướt (Wet-bulb temperature), thường xuyên được giới khoa học trích dẫn, là chỉ số kết hợp giữa nhiệt độ không khí và độ ẩm, xét đến việc mồ hôi khó bay hơi do không khí đã bão hòa hơi nước, khiến cơ thể mất khả năng tự làm mát và nhiệt độ trong cơ thể sẽ liên tục tăng, vượt quá mức an toàn 37 độ C. Theo đó, ngưỡng tối đa mà hệ thống tự làm mát của cơ thể con người có thể chịu đựng là : nhiệt độ 35 độ C, và độ ẩm 100%. Trong điều kiện này, cơ thể mất khả năng làm mát, về lý thuyết, con người có thể sống sót trong khoảng 6 giờ, ngay cả khi ở trong bóng râm.

Nhiệt độ bầu ướt đạt mức cao nhất tại các khu vực ven biển cận nhiệt đới ở Nam Á, Trung Đông và tây nam Bắc Mỹ, những nơi có sự kết hợp mạnh mẽ giữa nhiệt độ cao và độ ẩm lớn.

Việc phân tích dữ liệu từ các trạm khí tượng thu thập từ năm 1979 cho thấy nhiệt độ bầu ướt tại Pakistan (do gió mậu dịch) và khu vực Vịnh (với hơi nước từ biển) đã vượt ngưỡng 35°C trong khoảng thời gian từ một đến hai giờ vào một số dịp, chủ yếu là từ năm 2003 trở lại đây. Tại Việt Nam, nhiệt độ bầu ướt trong những đợt nóng đỉnh điểm thường dao động từ 28 đến 32 độ C.

Các nhà khoa học cũng cho rằng mức giới hạn ước tính 35°C này là trên lý thuyết, ở trạng thái tĩnh và cơ thể con người có lẽ sẽ suy kiệt ở mức nhiệt độ thấp hơn nhiều, đặc biệt là khi xét đến trường hợp vận động. Larry Kenney chuyên ngành sinh lý học và vận động học, đã thực hiện nhiều nghiên cứu về tác động của nhiệt độ đối với mọi lứa tuổi và các nhóm đối tượng khác nhau. Nhà khoa học này chỉ ra rằng ngưỡng giới hạn thực tế của nhiệt độ bầu ướt đối với người trẻ khỏe mạnh là 31 độ C, độ ẩm 100 %. Ngưỡng này còn thấp hơn ở người cao tuổi.

Hậu quả nghiêm trọng nhất đối với cơ thể con người khi nhiệt độ tăng cao đỉnh điểm là gì?

Nhiệt độ và độ ẩm cực cao gây ra hai mối đe dọa lớn về mặt sinh lý đối với cơ thể con người. Đầu tiên là nhiệt độ cơ thể tăng, vượt quá khả năng điều chỉnh của cơ thể, nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến nhiệt sẽ tăng lên. Đầu tiên phải kể đến tình trạng kiệt sức vì nóng, hay say nắng. Sau đó là các bệnh lý liên quan đến tim mạch. Cơ thể cố gắng làm mát, bằng cách chuyển lưu lượng máu đến da, để giảm ra mồ hôi, khiến tim phải làm việc nhiều hơn.

Nếu những người trẻ, khỏe mạnh có thể chịu được việc tim mạch tăng cường độ hoạt động, thì những người cao tuổi, trên 65 tuổi, dù khỏe mạnh, có thể gặp khó khăn khi nhịp tim tăng, hoặc khó duy trì lượng máu tim bơm ra trong mỗi nhịp đập ở mức cần thiết. Những người có bệnh lý sẵn về tim mạch càng gặp nhiều rủi ro hơn. Theo các dữ liệu từ các đợt nắng nóng trên khắp thế giới, nguyên nhân tử vong vì nắng nóng phổ biến không phải là do mất nước, hay say nắng, mà là do suy tim mạch do tiếp xúc lâu dài với nền nhiệt cao.

Tác động của nhiệt độ cao gây áp lực lên tim và thận, dẫn đến đau đầu, làm gián đoạn giấc ngủ và làm chậm khả năng nhận thức. Trong những trường hợp nghiêm trọng, sốc nhiệt có thể dẫn đến suy đa tạng. Tạp chí Nature cũng nêu ra tình trạng suy thận mãn tính không rõ nguyên nhân ở một số nông dân trẻ tại El Salvador, Ấn Độ và Pakistan. Một số nghiên cứu khác cũng cho thấy tỷ lệ những người mắc bệnh về thận cao hơn ở những người phải lao động ngoài trời, so với những người làm việc chân tay, nhưng ở trong nhà.

Nắng nóng tác động đến cơ thể như thế nào ? CANVA/Chi Phuong/ RFI

Người dân sống tại các xứ nóng như sa mạc, nam bán cầu làm sao tồn tại dưới nền nhiệt lên đến 50 độ C ?

Tính đến năm 2025, nhiệt độ trong không khí nóng nhất quả địa cầu từng được ghi nhận là 56,7 độ C, tại Thung lũng chết ở California ở Hoa Kỳ vào năm 1913. Khu vực này cũng vẫn giữ kỷ lục nhiệt độ đo được trên mặt đất nóng nhất, 93,9 độ C vào năm 1972.

Tại những khu vực khắc nghiệt như ở sa mạc hoặc nam bán cầu, nhiệt độ có thể lên đến 50 đô C vào mùa hè, và thường độ ẩm thấp, không khí khô, và mồ hôi dễ bay hơi. Lối sinh hoạt của người dân ở xứ nóng cũng được thay đổi theo điều kiện thời tiết, bắt đầu ngày sớm, lao động vào ban đêm mặc đồ kín, tạo lớp lưu thông không khí đệm giữa da và môi trường, giảm tốc độ mất nước của cơ thể. Kiến trúc nhà cũng được xây dựng bằng những vật liệu chống nóng, tránh ánh nắng trực tiếp.

Điều kiện kinh tế ngày càng phát triển khiến việc sử dụng điều hòa nhiệt độ ngày càng phổ biến hơn.

Sưu tầm theo RF