title

CÁ KHÔ

Cuộc sống dư thừa, cao lương mỹ vị riết rồi người ta ngán, đâm thèm ngược lại những thứ tầm thường. Như trước đây nghèo khó thì mong có quần áo mới lành lặn để mặc, bây chừ người ta lại mua đồ mắc tiền về, xé cho nó rách te tua mới chứng tỏ đẳng cấp sành điệu fashion. 

Hôm qua vô cái nhà hàng bên đường Bolsa, Little Sài Gòn thấy bà con lại nhao nhao đòi món cơm chiên cá mặn. Cơm chiên thì là cơm nguội bời rời nấu bằng thứ gạo dỡ ùm đem chiên khô khốc, còn cá mặn là mấy con khô cá sặc mặn chát xé tơi ra trộn vào. Ăn cái món này như ăn cát với giẻ rách trộn muối vậy mà làm như quý lắm, ai cũng xúc một chén, im lặng ăn rồi không thấy ai mở miệng khen ngon hay chê dỡ, nhưng nhìn qua rồi cũng hết sạch dĩa cơm to trên bàn. Tôi xúc một muỗng nhỏ cùng nếm với mọi người cho phải phép lịch sự. Miếng cơm miễn cưỡng trôi qua cổ họng rát rạt, làm tôi rùng mình nhớ lại món cá khô thời đói khổ mà mấy anh em tôi phải ăn triền miên, từ đợt đổi tiền lần đầu sau ngày miền Nam được “giải phóng”.

Hồi đó ba tôi đã đi “học tập” xa nhà cũng gần nửa năm rồi. Mẹ tôi thì thân cò lam lũ làm rẫy trên Long Khánh kiếm gạo nuôi năm anh em tôi. “Căn hộ” mà mấy anh em tụi tôi bơ vơ như trẻ mồ côi ở lúc đó là cái gác gỗ, mái tôn, nóng hầm hập như lò bánh mì, không giường, không chiếu, chẳng mùng mền, còn gối là những cái gì tôi không nhớ, vậy mà cũng ở tới mấy năm trường. Sống còn thiếu thốn chẳng ra hồn người như thế, thì có được cái ăn để ngáp ngáp tồn tại cũng là quá may rồi. Hàng xóm dân gốc có đủ tiêu chuẩn nhu yếu phẩm còn “thiếu trước hụt sau”, huống chi nhà tôi dân tạm trú từ ngoài Trung chạy giặc vô không miếng giấy lận lưng. 

Mỗi tuần tôi nhảy xe lửa về quê, để lấy cái gì có thể lấy được mà mẹ tôi đã gom góp dành dụm cả tuần cho anh em tôi. Giữa những thứ “măng rừng củ chuối” ấy có món thường xuyên nhứt và quý nhứt là cá khô. Những con cá nhỏ đủ loại bà con loanh quanh Ấp đi câu đi cắm bắt lượm, rồi đem bán trong những chiếc rổ nhỏ che đậy bằng lá chuối, ngồi len lén bên gốc cây, bụi cỏ. Mẹ tôi mua được rẻ đem về rửa sạch bùn sình, rồi ngâm muối sống cả đêm để hôm sau phơi trên sợi dây chuối dài giấu phía sau hè cho khô, chờ tôi về lấy đem lên Sài Gòn cho mấy anh em ăn.

Nhà chật hẹp trong xóm lao động nghèo tối tăm thiếu ánh nắng, tôi thì không biết cách bảo quản, nên cá thường ẩm ướt. Sau đổi tiền, ngoài những món đồ ăn, gạo, củi mẹ tôi chắt chiu ở quê thì bà cho thêm mỗi tuần 3 đồng (tiền mới), để tụi tôi chi tiêu bút viết sách vở học hành, hay mua thêm chút đồ ăn ngoài chợ Cây Gòn. Năm anh em tôi phải gói ghém trong số tiền ấy. Mỗi tuần về quê mẹ hỏi: “Đủ tiền xài hông con, để má cho thêm?”, tôi trả lời cho bà yên lòng: “Đủ mà, má đừng lo”. 

Tôi xin đi dạy Bình dân học vụ buổi tối, mỗi tháng được 15kg gạo, được cho thêm mấy cuốn tập, vài cây viết. Ba đứa em trai tôi nhận đóng bàn chải giặt đồ, ngoài thời gian đi học, về nhà là mấy đứa nó chạy đi nhận bàn chải về đóng, đóng suốt ngày tôi không nhớ được trả công bao nhiêu mà chắc ít lắm chỉ được chừng vài xu. Cộng hết vô những thứ mang từ dưới quê lên, cùng với những gì anh em tôi “lao động” kiếm thêm chỉ đủ tiền để hàng ngày tụi tôi mua rau sống với một trái thơm “cải thiện”. Thơm tôi xắt lát mỏng trộn vào rổ rau sống đủ loại, ăn với mấy con cá khô mẹ tôi cho mang từ dưới quê lên, tụi tôi cũng “no đủ” qua ngày.

Mà cá khô ẩm ướt cột treo sơ sài thì thường có giòi, nhưng chẳng bao giờ mấy anh em tôi nghĩ chuyện phải vứt bỏ đi, mà chỉ tiếc xót của, đem ra đập cho giòi rớt bớt, lấy mấy que nhang móc cho ra hết những con giòi lì lợm còn nằm trong ngóc ngách của mấy con cá. Sau đó đem cá đi nướng trên bếp củi. Rồi cá cũng cháy vàng, không biết mỡ cá chảy ra hay những con giòi mủm mỉm rớt xuống than cháy xèo xèo bay mùi thơm lựng. Đói mà! Mấy anh em bu quanh tha hồ hít hà chảy nước miếng. Những con cá khô cháy vàng thơm ngát ấy tôi xé ra dầm vào chút nước tương, có miếng ớt, thế mà năm anh em cũng chấm rau sống có những miếng thơm nhỏ chua chua ngọt ngọt, với chút cá khô mằn mặn beo béo, tí ớt cay cay, vô tư bữa nào cũng vét sạch đến hột cơm, rổ rau với miếng cá khô cuối cùng.

Bây giờ giữa trời Cali, xứ Cờ Hoa, cuộc sống chắc đã “lên hương” phủ phê no đủ. Người ta lại thích hồi tưởng để nhớ lại thời nghèo khổ khó khăn hồi ấy (?). Vô nhà hàng là phải gọi món cơm chiên cá khô mặn! Chắc cá khô này bây giờ thì “một trời một vực” đâu như mấy con cá khô anh em tôi ăn ngày xưa, mỗi lần ăn phải đập cho ra hết giòi.

Phan Thanh Trà