title

NGỰA ĐÍCH - LƯ của LƯU - BỊ

MỘT TRIẾT THUYẾT ĐỊNH MẠNG CỦA NHÀ VĂN LA QUÁN TRUNG TÁC GIẢ «TAM-QUỐC CHÍ»

NGUYỄN TỬ QUANG

Truyện Tàu có ghi chép nhiều con ngựa lạ. Con nào cũng có kỳ tài và có cái tên nghe hay hay. Nào Vạn-Lý-Vân, Thiên-Lý-Mã, Hiện Nguyệt Long-Câu, Xích-Thố, Huỳnh Biêu, Bảo-Nguyệt Ô, Chùy, Hô Lôi Báo, Một-Vĩ-Cu... Con nào cũng chạy như bay, như gió. Ngày đi ngàn dặm là lẽ thường. Có con lại còn có phép dị thường nữa.

Như con Hô-Lôi-Báo của danh tướng Thượng Sư-Đồ đời nhà Tùy (589 — 617), đầu ngựa, lông hùm, đuôi sư tử, có một chòm lông trên đỉnh đầu. Khi ra trận nếu gặp giặc quá đông, hoặc người tài cao hơn mình thì chủ ngựa Hô-Lôi-Báo nắm chòm lông giật mạnh, Hô-Lôi-Báo sẽ hét lên như sấm vang, làm những con ngựa tầm thường khác phải khiếp vía, cóng giò quăng chủ xuống đất. Bấy giờ chủ ngựa Hô-Lôi-Báo mặc giết tha kẻ địch tùy ý.

Lại cũng có một con khá đặc biệt hơn nữa là Một-Vĩ-Cu của tướng Tả Hùng, cũng đời nhà Tùy. Ngựa này không có đuôi. Chủ của nó nếu không đánh lại địch, bỏ chạy. Địch đuổi theo gần kề. Bấy giờ, chủ nó đưa tay vỗ mạnh vào đầu nó, Một-Vĩ-Cu liền quỳ hai chân trước, hét lên một tiếng tức thì có một chòm lông đuôi mọc ra ngay, quất nhanh vào đầu ngựa địch. Thế là đầu ngựa địch nát như tương. Tướng địch té ngay xuống. Đánh trận bị té ngựa thì kể như rồi đời.

Truyện Tàu kể lại như vậy. Có hay không? Chỉ biết nhà tiểu thuyết Tàu có tiếng là giàu tưởng tượng. Cũng như bây giờ, thời đại nguyên tử, họ vẫn còn tưởng tượng đánh bằng «chưởng». Ai muốn tin thì tin. Tin để chạy trốn thực tế hay an ủi nỗi bất lực của mình trước kỹ nghệ chiến tranh hiện tại... Hay để xen vào câu chuyện «trà dư tửu hậu»... trào lộng chơi âu cũng thích thú hay hay.

Bây giờ xin trở lại đầu đề, nói đến con ngựa Đích-Lư của Lưu Bị. Nó có liên hệ gì đến một triết thuyết định mạng của nhà tiểu thuyết đại danh Trung Hoa là La Quán-Trung, tác giả bộ «Tam Quốc chí»? Và truyện chép về con ngựa này như thế nào?

Ngựa Đích-Lư sát chủ

Ngựa Đích-Lư, vóc cao lớn vạm vỡ, vẻ cực kỳ hùng dũng. Dưới mắt ngựa, da đùn sâu như một cái vũng, trên trán có điểm trắng. Với mắt tầm thường, trông dáng ngựa, ai cũng nức nở khen.

Ngựa này nguyên của tướng Trương Võ ở Giang hạ bị tướng của Lưu Bị là Triệu Vân giết chết, rồi bắt ngựa này dâng cho Lưu Bị. Lưu Bị lúc này chưa có đất dung thân nên tạm qua Kinh châu, ở cùng người bạn là Thái thú Lưu Biểu. Biểu thấy Bị cưỡi ngựa Đích Lư tấm tắc khen ngựa mãi. Bị liền đem ngay ngựa tặng Biểu. Biểu thích lắm, cười về thành.

Mưu sĩ của Lưu Biểu là Khoái Triệt vốn giỏi khoa mã-tướng trông thấy ngựa, liền bảo Biểu:

— Trước đây anh Khoái Lương tôi rất giỏi xem tướng ngựa nên tôi hiểu đôi chút. Như con ngựa này trông vẻ hùng dũng nhưng dưới mắt có đường lõm sâu tức là «vũng chứa lệ», sách gọi là đường «lụy tào», lại trên trán có điểm trắng, chính là giống Đích-Lư hại chủ, không nên cưỡi. Trương Võ đã vì ngựa này mà chết. Sao Chúa công còn dùng.

Biểu nghe lời, hôm sau mời Lưu Bị dự tiệc, nhân thế bảo:

— Hôm qua được hiền đệ cho con tuấn mã, ta rất cảm hậu ý. Nhưng nay nghĩ hiền đệ thường hay đánh dẹp đó đây, cần có ngựa tốt. Vậy xin hoàn lại để hiền đệ dùng.

Thế là ngựa Đích-Lư trở lại tay Lưu Bị.

Theo khoa mã tướng của Khoái Triệt thì ngựa Đích-Lư vốn sát chủ Trương Võ đã chết vì làm chủ ngựa này. Lúc bấy giờ có quan Mạc tân Kinh-châu là Y-Tịch nghe được lời của Khoái Triệt nên cũng khuyên Lưu Bị không nên cưỡi. Nhưng Bị bảo:

— Tiên sinh quá yêu mà dạy cho, Bị thâm cảm tấm lòng. Nhưng nghĩ rằng người ta sống chết do số mạng. Há con ngựa có thể hại nổi sao?

Như vậy, Lưu Bị không tin ở ngựa sát chủ mà chỉ tin ở số mạng thôi.\

Nhưng Đích-Lư cứu chủ...

Thái Mạo là em vợ của Lưu Biểu muốn giết Lưu Bị. Nhân dịp Biểu đau, đặt tiệc mời Lưu Bị đến thay Biểu đãi khách, một mặt sắp đặt quân lính bao vây để giết Lưu Bị. Y-Tịch vốn có cảm tình với Bị nên lúc tiệc nửa chừng, rịch mật cho biết. Bị hốt hoảng, liền giả đi tiêu, đoạn lên ngựa ra roi cho chạy như bay.

Ngoài thành, ba cửa đông, nam, bắc đều có quân mã đóng chẹn. Chỉ có phía tây, Mạo không để quân đóng giữ vì có ngòi nước to, hắn cho rằng Lưu Bị có chạy đến đây cũng không sao thoát qua được. Lưu Bị được Y-Tịch cho biết phía tây không có quân của Mạo nên cứ nhắm phía đó mà buông cương.

Mạo được tin báo, lập tức đem 500 quân đuổi theo. Lưu Bị ra khỏi cửa Tây, chạy chưa được vài dặm đã thấy một cái ngòi lớn hiện ra trước mặt. Hết mắt đường đi! Ngòi này tên là Đàn Khê, rộng đến vài trượng, nước chảy cuồn cuộn ra sông Tương. Bấy giờ gió xô sóng đập khá mạnh. Lưu Bị đến bờ ngòi thấy không thể qua được, phải quay ngựa trở lại. Thấy xa xa phía tây thành bụi bay mù mịt, biết có quân đuổi theo, Lưu Bị lắc đầu, tặc lưỡi:

— Phen này thì chết mất!

Rồi chẳng biết làm sao nữa đành phải quay ngựa ra bờ ngòi. Ngoảnh nhìn lại thì truy binh đã gần tới. Lưu Bị sợ quá thúc ngựa lội liều xuống nước.

Ngựa lội mới được vài bước, bỗng hai chân trước sa lầy. Ngựa phục xuống, nước tràn lên ướt cả áo bào người cưỡi... Bấy giờ tiếng ngựa hí quân reo tở mở phía sau hầu như đã sát lưng. Lưu Bị hốt hoảng quất mạnh vào đít ngựa mà coi, kêu lớn:

— Mày thật giống hại chủ! Đích Lư! Đích Lư! Hôm nay mi đã hại ta.

Tiếng quát vừa dứt, con Đích Lư từ dưới bùn nước, bỗng vùng mình nhô lên, rồi vọt nhảy đến ba trượng, qua bờ phía tây. Lưu Bị cảm thấy như bay bổng trên mây mù; và khi mở mắt thì thấy mình đã qua khỏi Đàn Khê.

Về sau, nhà thơ đại danh Tô Đông Pha (1036-1101) đời Tống có làm bài thơ cổ phong vịnh chuyện «Vượt mã Đàn Khê». Trong bài có những câu:

...

Đào sinh độc xuất tây môn đạo,

Bối hậu truy binh phục thảo lồng.

Nhất xuyên yên thủy trướng Đàn Khê,

Cắp sắt chỉnh kỵ vãng tiền kiêu.

Mã đề đạp phá thanh pha ly,

Thiên phong hưởng xứ kim tiên huy.

Nhĩ bạn đản văn thiên kỵ tẩu,

Ba trung hốt kiến song long phi.

Tây xuyên độc bá thiên niên anh hùng chúa,

Tọa thượng long câu tráng hổ ngộ.

Đàn Khê, Khê thủy tự đông lưu,

Long câu, anh chúa kim hà xứ?

...

Tạm dịch:

Cửa tây trốn nạn ra đi,

Sau lưng quân đuổi càng khi càng gần...

Đường cùng: sóng nước chặn ngăn!

Đánh liều thét ngựa lội tràn qua khe.

Vút rơi trong gió như mê,

Vó câu đạp vỡ pha lê một giòng.

Nghìn quân đuổi đến đùng đùng,

Bỗng từ dưới nước đôi rồng bay lên:

Rõ ràng chân chúa Tây xuyên

Mình rồng lại ngựa trên yên ngựa Rồng!...

Nước kia vẫn chảy về đông

Long câu, anh chúa giờ trông nơi nào? (1)

Đích Lư đã cứu chủ. Lại được nhà thơ đại danh tôn là ngựa Rồng.

Rồi Đích Lư... lại sát chủ.

Lưu Bị đem binh đánh Tây xuyên cùng với tả thừa tướng Bàng Thống. Một hôm, cả hai cùng cưỡi ngựa đi, bỗng con ngựa của Thống quỵ xuống, hất chủ ngã lăn ra đất. Lưu Bị vội nhảy xuống đỡ ngựa của Thống lên, hỏi:

— Sao quân sư lại cưỡi con ngựa yếu thế này?

Thống nói:

— Tôi vẫn cưỡi ngựa này từ lâu. Chưa bao giờ nó thế này.

Lưu Bị bảo:

— Ra trận mà cưỡi ngựa sinh chứng thế này thì nguy cho tính mạng lắm. Con ngựa của tôi cưỡi đây tính rất thuần thục, vậy quân sư hãy cưỡi lấy, khỏi lo gì. Còn con ngựa này để tôi cưỡi cho.

Bàng Thống tạ ơn, đoạn đổi ngựa cho nhau. Thống xuất trận. Tướng của Tây xuyên là Trương Nhiệm đem quân đóng chẹn con đường nhỏ hiểm yếu, mai phục chờ quân của Lưu Bị đến. Lại ra lệnh, hễ thấy người cưỡi ngựa Đích Lư chính là Lưu Bị thì cứ nhắm vào đó mà bắn.

Bấy giờ Bàng Thống đương rong ngựa tiến binh, bỗng gặp chỗ đường hẹp, ngẩng đầu nhìn lên thấy hai bên núi dựng đứng như thành, cây cối um tùm, lại đương tiết cuối hạ đầu thu, cành lá xanh rì rậm rạp thì rất nghi ngại. Thống gò ngựa lại, hỏi tả hữu:

— Đây là chỗ nào?

Có tên quân Tây-xuyên mới hàng, trỏ tay thưa:

— Chỗ này gọi là đồi «Lạc Phượng».

Thống kinh hãi, bảo:

— Đạo hiệu ta là Phượng Sồ, mà tên đồi này là «Lạc Phượng» (Phượng rơi). Thật bất lợi cho ta!

Đoạn truyền quân lập tức lùi lại. Nhưng đã muộn. Trên đồi phía trước, một tiếng pháo lệnh nổ vang tức thì tên bay ra như châu chấu. Bao nhiêu cung nỏ cứ nhắm vào người cưỡi ngựa Đích-Lư mà bắn.

Bàng Thống, người và ngựa đều chết trong chỗ loạn tên. Một người có tài gần ngang hàng với Khổng Minh mà phải hết trong vòng 36 tuổi!

Vậy, ngựa Đích-Lư sát chủ, lại... sát cả mình.

Một triết thuyết định mạng.

Trương Võ vì ngựa Đích-Lư mà chết.

Lưu Bị vì ngựa Đích-Lư mà sống.

Bàng Thống lại vì ngựa Đích-Lư mà chết.

Mang tiếng tội nghiệp cho ngựa.

Ngựa có sát chủ không? Cũng như Lưu Bị đã nói với Y-Tịch: «Người ta sống chết do số mạng, chứ đâu phải do ngựa».

Trong «Tam-quốc-chí» có đoạn chép:

Trước một thời gian khi Bàng Thống chết, trẻ con ở vùng đông nam đất Tây-xuyên thường hát bài đồng dao:

Nhất Phượng tính nhất Long.

Tướng tướng đáo Thục trung.

Tài đáo bán lộ lý,

Phượng tử Lạc-pha đông.

Phong tống vũ, vũ tống phong.

Long Hán hưng thời Thục đạo thông.

Thục đạo thông thời chỉ hữu Long.

Tạm dịch:

Một Phượng với một Rồng

Cùng nhau đến Thục trung.

Xảy đến nơi giữa lộ,

Phượng thác Lạc-pha đông.

Mưa đưa gió, gió đưa mưa

Nhà Hán hưng thì đường Thục thông,

Đường Thục thông, chỉ có một Rồng

Lời đồng dao đã ứng nghiệm vào việc Bàng Thống chết.

Cũng trong truyện chép: trong núi Cầm bình có một bực dị nhân, đạo hiệu là Tử Hư Thượng Nhân biết việc sống chết sang hèn của người, có mấy câu thơ tiên đoán thời cuộc lúc tướng Tây xuyên đến hỏi:

Tả Long hữu Phượng

Phi nhập Tây xuyên.

Sồ Phượng trụy địa,

Ngọa Long thăng thiên.

Nhất đắc nhất thất,

Thiên số đương nhiên.

Tạm dịch:

Một Rồng một Phượng

Bay vào Tây-xuyên.

Phượng rơi xuống đất

Rồng lên thanh thiên.

Một được một mất

Số trời đương nhiên. (1)

Bàng Thống đương nhiên chết vì số mạng, chứ không phải vì ngựa Đích-Lư. Cũng như Lưu Bị thoát khỏi chết cũng do số mạng. Và, họ Lưu là chúa một cõi cũng là ở số mạng cả.

Không có chuyện ngựa thì không thấy rõ số mạng. Cần tạo truyện con ngựa Đích-Lư, tác giả «Tam quốc chí» muốn nêu lên một triết thuyết Định-mạng bằng những sự kiện vừa thực tế... vừa pha vẻ thần bí.

Không ai hại được ai. Tất cả đều Định Mạng. Do Định Mạng.

---------------

(1). — Bản dịch của Tử-Vi Lang.