title

1triệu của Giáo sư Chợ Rẫy và 1triệu của Luật sư Tiktok

Hôm qua tôi kể chuyện tư vấn chọn trường Y hay trường luật cho đứa cháu thì có người bạn gửi cho tôi tấm hình chụp bảng báo giá khám ở Bệnh viện Chợ Rẫy dưới đây.

Tấm hình này khả năng là thật vì tôi cũng hỏi qua thông tin với một số bạn bè làm bác sĩ. Bạn tôi bảo nhìn bảng giá này đi rồi tư vấn lại cho đứa cháu chọn trường nhé.

Bảng thông báo ghi giá khám tại khu khám chuyên gia là 800 nghìn đồng một lần khám đối với Tiến sĩ, bác sĩ chuyên khoa II và 1triệu đồng một lần khám đối với Giáo sư, phó Giáo sư. Bạn tôi so sánh với luật sư nọ nổi tiếng tư vấn trên Tiktok đã thu 1triệu đồng cho 1 giờ tư vấn ban đầu rồi.

Tôi nói ngay so sánh vậy là phiến diện vì bản chất mỗi nghề một cung - cầu khác nhau. Bác sĩ thì được bệnh nhân đóng tiền trước mới khám. Còn luật sư thì đôi khi xong việc (và kết quả như ý khách) thì mới nhận được đủ tiền. Kiểu so sánh này dễ nghe nhưng nguy hiểm vì lấy một khoảnh khắc để thay cho toàn bộ quá trình. Trẻ con học theo thì dễ lầm tưởng về định hướng nghề nghiệp.

Ai đi các bệnh viện khám cũng đều nhìn thấy những bảng niêm yết giá khám như thế này. Nhìn qua thì là chuyện giá thăm khám đơn thuần nhưng theo góc độ mà bạn tôi so sánh thì chính là cách xã hội đang cân đo giá trị chuyên môn và trả giá cho chuyên môn.

Trước hết hãy nhìn kỹ vào con số 1triệu trên bảng thông báo của Chợ Rẫy. Để ngồi được vào chiếc ghế ấy, để tên mình được in trên bảng giá với dòng chữ Giáo sư đằng trước thì một bác sĩ phải đi qua hành trình vô vàn chông gai. Con số 1triệu ấy không phải do ông Giáo sư tự đặt ra. Đó là mức giá do bệnh viện ban hành theo quyết định có số có ngày, chịu sự kiểm soát của Bộ Y tế, niêm yết công khai cho bất kỳ ai muốn kiểm tra. Giáo sư không có quyền tăng giá.

Nếu đặt con số ấy cạnh 1triệu mà một luật sư trên Tiktok thu cho 1 giờ tư vấn ban đầu. Nhìn bề mặt thì hai con số bằng nhau. Nhưng nếu dừng lại ở bề mặt mà so sánh thì cũng giống như nhìn hai ngôi nhà cùng sơn một màu rồi kết luận rằng chúng có cùng giá trị. Cái khác nhau nằm ở nền móng bên dưới và bên trong.

Bác sĩ Giáo sư Chợ Rẫy ngồi khám trong một hệ thống có kiểm soát, giá được niêm yết, chuyên môn được thẩm định. Bệnh nhân biết rõ mình đang trả tiền cho cái gì vì bảng giá phân biệt rạch ròi giữa Tiến sĩ 800 nghìn đồng và Giáo sư 1triệu đồng. Mỗi bậc học hàm, học vị phản ánh một mức năng lực đã được cả hệ thống xác nhận. Không ai có thể tự phong mình lên bậc cao hơn để thu phí cao hơn.

Còn thị trường tư vấn pháp lý trên Tiktok thì sao? Tôi không muốn vơ đũa cả nắm vì có nhiều luật sư giỏi mà tôi quen biết, họ cũng dùng Tiktok để tiếp cận khách hàng một cách chính đáng. Nhưng bên cạnh đó cũng có trường hợp lùa gà dắt khách. Có khi chưa là luật sư nhưng lên nhận là luật sư để thu phí tư vấn không hề rẻ.

Luật sư xịn thì bị nghi ngờ là giả vì phân tích luật không thuận tai số đông, luật sư dởm thì lại được người xem tin sái cổ. Thời gian vừa qua báo chí đã đưa tin nhiều vụ án bắt giả danh luật sư. Mới đây ở Thái Nguyên cơ quan Công an bắt đối tượng giả danh luật sư nhận tiền giải quyết tranh chấp đất đai.

Nghề luật sư là nghề dịch vụ tư, phí tùy thỏa thuận, (không thể) và không nên kiểm soát. Nhưng vấn đề không nằm ở mức phí. Vấn đề nằm ở chỗ phần lớn khách hàng không có cách nào kiểm chứng được năng lực thực sự của người mình đang trả tiền.

Ngành Y giải quyết chuyện này bằng cách phân bậc rõ ràng, Tiến sĩ khác Giáo sư, chuyên khoa I khác chuyên khoa II, mỗi bậc gắn với một quá trình đào tạo và thẩm định cụ thể. Nghề luật không có hệ thống tương đương.

Phí dịch vụ pháp lý là thỏa thuận dân sự. Luật sư có quyền thu bao nhiêu miễn khách hàng đồng ý. Vấn đề nằm ở chỗ khi mức phí không phản ánh năng lực thực sự mà phản ánh khả năng tiếp thị thì toàn bộ hệ thống giá trị của một nghề bị đảo lộn. Và đây mới là điều đáng nói.

Tôi cho rằng giá cả dịch vụ chuyên môn tồn tại ở một trong hai trạng thái. Trạng thái thứ nhất là giá phản ánh năng lực được thẩm định. Ngành Y đang ở trạng thái này dù chưa hoàn hảo. Trạng thái thứ hai là giá phản ánh niềm tin chưa được kiểm chứng. Một phần không nhỏ thị trường dịch vụ pháp lý Việt Nam đang ở trạng thái này. Khách hàng trả tiền không phải vì họ biết luật sư giỏi mà vì họ tin luật sư giỏi hoặc nổi tiếng.

Bạn tôi nói rằng ông Giáo sư bị trả giá thấp so với công sức. Tôi đồng ý. Nhưng cái thấp ấy lại chứa đựng một ý nghĩa sâu xa hơn mà bạn tôi chưa nhìn thấy. Nó cho thấy ngành Y dù với tất cả những bất cập về đãi ngộ vẫn duy trì được một trật tự giá trị.

Giá khám được phân bậc theo năng lực đã thẩm định. Người giỏi nhất vẫn chấp nhận khung giá do hệ thống đặt ra vì hệ thống ấy tồn tại để bảo vệ bệnh nhân.

Ông Giáo sư có thể ra ngoài mở phòng khám riêng và thu phí gấp 10-20 lần nhưng khi ông ấy ngồi trong Chợ Rẫy thì ông ấy tuân thủ luật chơi chung. Trật tự ấy tuy chưa hoàn hảo nhưng nó tồn tại và nó bảo vệ cả bệnh nhân lẫn uy tín của ngành.

Nghề luật có mức trần thù lao trong hình sự, có thù lao bồi dưỡng cụ thể cho hoạt động trợ giúp pháp lý. Nhưng ngoài hai mảng ấy ra, toàn bộ phần còn lại là một thị trường mà giá cả do người bán tự quyết và người mua không có cách nào kiểm chứng chất lượng trước khi trả tiền. Mức trần thù lao chỉ áp dụng cho vụ án hình sự.

Và ngay cả trong vụ án hình sự, mức trần ấy chỉ có ý nghĩa thực tế khi luật sư ký hợp đồng dịch vụ pháp lý. Toàn bộ mảng tư vấn pháp luật, tham gia tố tụng… và tất nhiên cả tư vấn trên Tiktok đều nằm ngoài bất kỳ khung giá nào. Nghĩa là cái khung mà luật quy định cho nghề luật chỉ là một ô cửa nhỏ trên bức tường rất dài, phần còn lại hoàn toàn bỏ ngỏ.

Trong một xã hội mà chuyên môn thực sự bị định giá ngang bằng hoặc thấp hơn khả năng phô diễn thì thông điệp gửi đến thế hệ trẻ là gì? Nó nói rằng con đường bài bản, trường lớp, rèn luyện nghiêm túc không hẳn được tưởng thưởng xứng đáng.

Nghề luật sư cần có cơ chế để xã hội phân biệt được đâu là chuyên môn thực sự, đâu là phô diễn. Cần có thước đo để khách hàng biết rằng đồng tiền họ bỏ ra đang mua gì. Ông Giáo sư có thể rẻ trên bảng giá nhưng không ai dám nghi ngờ năng lực của ông ấy.

Theo Fb Hoàng Hà