Trung cộng đã phạm sai lầm gì khi để bùng phát dịch bệnh?

Vũ Hán, thủ phủ tỉnh Hồ Bắc, là nơi bùng phát dịch Covid-19

Sự kiểm soát chặt chẽ thông tin của Đảng Cộng sản Cộng sản Trung cộng cũng như nỗi quan ngại quá mức về mất ổn định xã hội là những nguyên nhân chính khiến cho dịch bệnh Covid-19 đã không được kiềm chế ngay từ đầu, theo nhận định của các học giả nghiên cứu về chính trị Trung cộng.

Tuy nhiên, cũng theo nhận định của các nhà chuyên môn, chế độ độc tài của Trung cộng có đủ khả năng huy động lực lượng để dập tắt dịch bệnh cho nên cuộc khủng hoảng Covid-19 khó lòng khiến chính quyền của Đảng Cộng sản sụp đổ.

‘Bịt miệng ý kiến bất lợi’

Trên tờ South China Morning Post, ông Patrick Mendis, cựu giáo sư thỉnh giảng về ngoại giao kinh tế tại Đại học Vũ Hán và là cựu sinh viên Đại học Harvard, có bài phân tích về ‘ba sai lầm mà chính quyền Trung cộng mắc phải trong việc xử lý cuộc khủng hoảng virus corona’.

Do Đảng Cộng sản Trung cộng nắm chặt quyền lực, Giáo sư Mendis cho rằng không có gì đáng ngạc nhiên nếu ngay từ sớm họ hy sinh sức khỏe của người dân trong cuộc khủng hoảng corona virus để bảo vệ chế độ.

“Thật vậy, mặc dù Trung cộng đã phản ứng nhanh hơn với dịch corona so với đợt dịch SARS hồi năm 2002-2003, thì trận dịch này cũng đã phơi bày một lỗ hổng cố hữu trong hệ thống của Trung cộng với việc bịt miệng và trừng trị những ai đi chệch khỏi quan điểm chính thống,” ông viết.

Theo lời vị giáo sư này, mặc dù thảm họa SARS cho thấy sự cần thiết phải cởi mở và có trách nhiệm hơn, Trung cộng đã mắc phải những sai lầm tương tự trong cuộc khủng hoảng hiện tại mặc dù họ mong muốn thấy kết cục khác.

Sai lầm đầu tiên là bắn hạ người báo tin, Mendis phân tích. Lý Văn Lượng - bác sĩ nhãn khoa trẻ tại Bệnh viện Trung ương Vũ Hán - đã lần đầu tiên chia sẻ mối lo ngại của mình vào ngày 30/12 năm 2019 với một nhóm bạn học cũ trên WeChat. Vào thời điểm đó, virus corona vẫn chưa được nhận diện. Bác sĩ Lý khi đó đã cảnh báo về một trận dịch giống như SARS, và đề nghị các bạn học áp dụng các biện pháp nghiêm ngặt hơn để ngăn ngừa lây nhiễm tại các bệnh viện nơi họ làm việc.

Tuy nhiên, ảnh chụp màn hình của cuộc trò chuyện riêng tư này đã lan truyền và thu hút sự chú ý của cấp trên của bác sĩ Lý. Phần thưởng cho hành động cảnh giác chuyên nghiệp này của bác sĩ Lý là mệnh lệnh từ bệnh viện yêu cầu ông viết bản kiểm điểm tự phê bình. Công an địa phương cũng thẩm vấn ông và cho rằng ông ‘gây rối loạn trật tự xã hội nghiêm trọng’.

Bác sĩ Lý bị buộc phải đưa ra câu trả lời xác định cho hai câu hỏi – ‘Anh có thể dừng hành vi bất hợp pháp của mình không? và ‘Anh có có hiểu rằng anh sẽ bị trừng phạt nếu anh không ngừng hành vi đó hay không?’ Với hai câu trả lời này, virus corona đã được tạo điều kiện lây lan không có gì ngăn chặn trong một vài tuần kế tiếp, Giáo sư Mendis nhận định.

Bữa tiệc "hoành tráng"

Điều này dẫn đến sai lầm thứ hai: một cơn bão hoàn hảo đang thành hình, cũng theo lời vị giáo sư này. Đó là khi quận Bách Bộ Đình ở thành phố Vũ Hán chuẩn bị cho bữa tiệc "hoành tráng" hàng năm. Để kỷ niệm 20 năm bữa tiệc này, các nhà tổ chức địa phương đã lên kế hoạch phá kỷ lục thế giới về nhiều món ăn được phục vụ nhất trong một bữa tiệc.

Trong ít nhất ba tuần trước khi diễn ra bữa tiệc vào ngày 18/1, chính quyền Vũ Hán đã biết về sự lây lan của virus trong thành phố. Tâm lý thông thường sẽ là ra lệnh áp dụng các biện pháp tức thời để bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Nhưng thay vào đó, chính quyền đã ra lệnh bóp nghẹt những tin xấu.

Một lý do khiến thị trưởng Vũ Hán không nghe theo lời khuyên cho các chuyên gia y tế, theo lời giải thích của một cố vấn của tờ Financial Times ở Bắc Kinh, là mối lo ngại của ông rằng ‘leo thang trong việc phòng chống dịch có thể gây tổn hại cho kinh tế địa phương và ổn định xã hội’.

Ông Mendis cho rằng quyết định này có tác động leo thang dịch bệnh hai lần. “Trước hết, nó đẩy nhanh sự lây lan của virus, do các thành viên của khoảng 40.000 gia đình đã nấu nướng cho bữa tiệc và nhiều người trong số họ đã đến ăn tiệc,” ông phân tích.

Thứ hai, nó tạo điều kiện cho sự lây lan của virus trên toàn thế giới. Sau bữa tiệc có khoảng năm triệu người từ Vũ Hán tỏa ra khắp nơi, giúp đưa virus ra xa khỏi tỉnh Hồ Bắc và khỏi biên giới Trung cộng.

“Tòa án Tối cao Trung cộng cuối cùng cũng nói rằng công an Vũ Hán nên khoan dung hơn với những người đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về dịch bệnh, thay vì buộc tội họ lan truyền tin đồn nhảm. Đây là một cử chỉ thừa nhận sự thật rõ ràng trên thực địa một cách khập khiễng. Điều này dẫn đến sai lầm thứ ba,” ông viết tiếp.

Theo lời ông giải thích thì khi việc che đậy đã thất bại, Trung cộng cũng dần dần và miễn cưỡng thừa nhận họ đã phản ứng không đầy đủ trước cuộc khủng hoảng. Một nhóm tiền trạm của Tổ chức Y tế Thế giới chỉ có thể đến Trung cộng vào ngày 10/2, và vẫn chưa rõ họ sẽ có thẩm quyền đến đâu để điều tra nguồn gốc của dịch bệnh.

Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ - một trong những tổ chức uy tín nhất thế giới - thậm chí còn không được Trung cộng mời để hỗ trợ điều tra.

“Với mức độ hạn chế và sự kiểm duyệt như vậy, chưa kể đến mối đe dọa đối với sức khỏe cộng đồng bên ngoài Trung cộng, đã có sự lên án rộng rãi không chỉ đối với sự bịt miệng bác sĩ Lý, mà còn đối với cách xử lý không ổn thỏa của Chính phủ Trung cộng đối với toàn bộ cuộc khủng hoảng,” Mendis viết.

“Đảng Cộng sản Trung cộng có sự kiểm soát chặt chẽ đối với những gì công chúng trong nước nhìn thấy và nghe thấy; rốt cuộc, kiểm soát tuyên truyền là điều tối trọng giúp cho giới lãnh đạo Bắc Kinh thành công. Tuy nhiên, ý thức hệ không ăn thua gì trước bệnh truyền nhiễm. Đôi khi, một thông điệp chỉ đơn giản là quá hệ trọng để có thể bỏ qua hoặc che đậy,” ông viết tiếp.

Theo lời vị giáo sư này, chính sách tốt nhất khả dĩ là điều mà bác sĩ Lý, người cảnh báo vốn đã trả giá cuối cùng, đã đề cập. Trong một cuộc phỏng vấn với tờ New York Times trước khi qua đời, bác sĩ Lý đã nói: “Nếu giới chức tiết lộ thông tin về dịch bệnh sớm hơn, tôi nghĩ rằng mọi việc sẽ tốt hơn rất nhiều. Cần có sự cởi mở và minh bạch nhiều hơn.”

Không muốn gây hoang mang?

Cũng trên tờ South China Morning Post, ông Wenfang Tang, giáo sư chủ tịch Phân khoa Khoa học Xã hội tại Đại học Khoa học Công nghệ Hong Kong, đưa ra lời giải thích tại sao chính quyền cơ sở ở Vũ Hán đã tìm cách che đậy thông tin về dịch bệnh vào lúc đầu.

“Các nhà kiểm duyệt Trung cộng nghĩ gì khi họ tìm cách phong tỏa thông tin trong một cuộc khủng hoảng sức khỏe công chúng rõ ràng như vậy?” ông lập luận. “Một cách giải thích là lúc đầu họ không nắm bắt được mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Dường như điều này đúng ở mức độ nào đó, nhất là khi không có bằng chứng rõ ràng về sự lây lan từ người sang người trong những ngày đầu của dịch bệnh.”

Tuy nhiên, có bằng chứng cho thấy chính quyền cơ sở không hề lơ là vấn đề này, ông viết tiếp. Bằng chứng ông đưa ra là vào cùng ngày bác sĩ Lý đăng lời cảnh báo về dịch bệnh, Ủy ban y tế Vũ Hán đã đưa ra cảnh báo khẩn cấp về sự xuất hiện của một loại virus corona mới và đề xuất các biện pháp chống lại sự lây lan của nó.

“Hiểu biết của nhà chức trách về sự lây lan từ người sang người của virus có thể không chính xác, nhưng họ đã lên tiếng báo động,” Giáo sư Tang kết luận.

Một cách giải thích khác cho sự kiểm soát thông tin của chính quyền, cũng theo lời giáo sư Tang, là họ tin rằng virus có thể được kiểm soát mà không gây hoang mang cho công chúng trong mùa Tết Nguyên đán hoặc làm gián đoạn các cuộc họp hội đồng chính quyền hàng năm trên cả nước.

Sự hoảng loạn của công chúng và sự gián đoạn các phiên họp hội đồng nhân dân địa phương có thể đe dọa tăng trưởng kinh tế, ổn định xã hội và thậm chí là an ninh quốc gia – tất cả những vấn đề đó đều là ưu tiên hàng đầu của chính quyền Trung cộng, ông cho biết.

“Một số quan chức Vũ Hán có lẽ đã quá tin tưởng rằng hệ thống chính trị độc tài đầy đủ năng lực của Trung cộng có thể xử lý bất kỳ cuộc khủng hoảng nào,” ông viết.

Xói mòn lòng tin của người dân

Theo ông, mặc dù cần nhiều bằng chứng hơn để kết luận rằng kiểm duyệt tin tức là nguyên nhân khiến cho virus corona lây lan, nhưng ‘thiệt hại rõ ràng hơn là sự đổ vỡ lòng tin của công chúng’. Mọi người theo dõi số ca nhiễm bệnh tăng nhanh trong kinh hoàng.

Ông đưa ra dẫn chứng là sự thương tiếc đối với sự qua đời của bác sỹ Lý đã trở thành chiến dịch công khai chống lại sự vụng về của chính phủ. Mạng xã hội Trung cộng tràn ngập những lời thương tiếc bác sĩ Lý và những bình luận mỉa mai về sự dốt nát, bất lực, tham nhũng và kiêu ngạo của các quan chức địa phương.

“Sự bùng nổ những lời chỉ trích công khai là phản ứng trước sự kiểm soát chặt chẽ nhân danh ổn định xã hội và an ninh quốc gia kể từ khi Chủ tịch Tập Cận Bình lên nắm quyền vào năm 2012,” ông viết.

“Một số người chỉ trích ông Tập vì phong cách lãnh đạo mang tính kiểm soát chặt chẽ trong khi những người khác kêu gọi bảo vệ quyền tự do ngôn luận như một quyền cơ bản của công dân. Những bình luận kiểu này trên mạng xã hội khiến chúng ta có ấn tượng rằng lòng dân ủng hộ chính quyền đã giảm đáng kể,” giáo sư Tang viết trong bài phân tích.

Ông cũng cho rằng có lý do để tin rằng chính phủ độc tài của Trung cộng có khả năng đẩy lùi khủng hoảng dịch bệnh và duy trì sự ủng hộ của công chúng với dẫn chứng là họ đã xây dựng được một bệnh viện 1.000 giường trong thời gian kỷ lục, triển khai hàng chục ngàn nhân viên y tế đến các khu vực bị ảnh hưởng và cách ly hàng chục triệu người.

Ngoài ra, họ cũng đã sử dụng các phương tiện truyền thông do nhà nước kiểm soát để chứng tỏ sự lãnh đạo mạnh mẽ của Đảng trong việc kiềm chế virus, tìm ra phương pháp điều trị mới, nâng cao lòng tin của công chúng và thúc đẩy đoàn kết dân tộc, theo ông Tang. Nhiều người dân Trung cộng theo dõi tin tức chính thống có thể vẫn tin vào chính quyền trong khi cộng đồng mạng có thể không tin, ông nhận định.

Ông cho rằng chính quyền Bắc Kinh ‘đã cho thấy họ có khả năng phản hồi nhanh chóng trước dư luận’. “Họ đã điều một nhóm công tác từ Bắc Kinh đến Vũ Hán để điều tra việc xử lý bác sĩ Lý; bồi thường cho gia đình ông sau khi cái chết của ông được xem là tổn thương ở nơi làm việc; cách chức các quan chức địa phương được công chúng đánh giá là bất lực và công bố các chính sách mới để giám sát các cơ quan chính quyền địa phương,” ông chỉ ra.

“Những biện pháp này có thể xoa dịu cơn phẫn nộ của công chúng. Dường như ít có khả năng chế độ độc tài của Bắc Kinh sẽ chóng sụp đổ do hậu quả của cách xử lý dịch bệnh vụng về.”

“Chế độ độc đoán là con dao hai lưỡi. Nó có khả năng huy động quốc gia, phân bổ nguồn lực nhanh chóng và thực hiện các dự án quy mô lớn, nhưng không có khả năng quản lý mọi thứ ở cấp độ vi mô. Thật vậy, nó có thể xây dựng một bệnh viện 1.000 giường trong 10 ngày nhưng lại không thể xử lý cảnh báo sớm của bác sĩ Lý về sự lây lan của virus,” ông viết.

S.T.T.D Tưởng Năng Tiến – Bi Chừ Bên Nớ Ra Răng?

Tưởng Năng Tiến

Đảng và Nhà nước luôn trân trọng những đóng góp, tấm lòng hướng về đất nước của bà con kiều bào ta trên toàn thế giới.

Từ lâu, tôi vẫn nghe thiên hạ nói ở đâu có khói ở đó có dân Tầu. Mới đây, tôi mới biết thêm rằng chỗ nào có người Tầu thì cũng có luôn cả người Việt nữa. Hôm rồi, tôi mới gặp một người đồng hương ở Viêng Chăn. Nhìn cái nón lá là biết đúng đồng bào của mình rồi, muốn sáp lại nói chuyện chơi nhưng bà chị ngó bộ không vui (đang “tâm tư” thấy rõ) nên đành thôi vậy.

Rời thủ đô nước Lào, tôi quá giang xe tải xuôi Nam. Tài xế dừng bánh ở Paske – một phố thị đông đúc, nơi giao lưu của sông Xe Don và Mê Kong – và nói tỉnh queo (y như thiệt) rằng “chỉ cần quẹo phải ngay nơi con đường phía trước chút xíu thôi là sẽ thấy khách sạn liền.”

Tôi đeo ba lô lội bộ gần hai cây số giữa trưa (nắng như đổ lửa) mà không gặp nhà trọ, guest house, phòng ngủ, motel hay hotel gì ráo trọi. Mồ hôi nhỏ giọt long tong từ gáy xuống lưng như đang bị mắc mưa. Chợt thấy quán ăn, tôi tắp vô liền. Lúc này mà không có cái gì uống (ngay) chắc chết, chết chắc!

– Ở đây có bán bia không?

– Sao lại không!

Ôi, thiệt là mừng muốn chết luôn. Xin tạ ơn Chúa/Phật. May mà có bia, đời còn dễ thương. Lào, cũng như Miến -– có thể – thua kém thiên hạ về tất cả mọi mặt nhưng Beerlao và Mayanmar Beer thì bảo đảm nếu không nhất (chắc) cũng nhì Châu Á. 

Tôi đang “trầm tư” về bia bọt thì chợt có một thiếu nữ tay phải cầm một cây quạt và xâu mực khô, tay trái xách một cái lò than nhỏ, đến đứng ngay cạnh bàn. Xâu mực và lò than, giữa trưa hè hầm hập, làm cả quán như nóng thêm lên vài độ… nhưng chiếc nón lá tả tơi cùng ánh mắt (cũng buồn thiu) của người đối diện khiến lòng tôi dịu xuống.

Lại thêm một người đồng hương nữa. Ở đâu có khói nơi đó có người Việt mình mà!

– Việt Nam hả?

– Dạ.

– Quê ở đâu?

– Nghệ An.

– Em qua lâu chưa?

– Dạ lâu.

– Tết rồi có về không?

– Dạ không.

– Chú qua lâu chưa?

– Mới thôi.

– Bi chừ bên nớ ra răng?

Câu hỏi thiệt bất ngờ nên khiến hơi bối rối. Tôi rời Việt Nam lâu lắm rồi (trước khi cô gái bán mực này mở mắt chào đời chắc cũng phải cỡ chục năm là ít) nên làm sao biết được “bi chừ bên nớ ra răng” ?

Sự lặng im bất chợt của tôi, tiếc thay, đã gây ra chút ngộ nhận vô cùng đáng tiếc. Có lẽ em nghĩ rằng tôi không muốn mua hàng và cũng không muốn tiếp tục trò chuyện nên lặng lẽ quay lưng, bước nhanh ra khỏi quán.

Tôi ngồi chết trân!

Tôi muốn gọi em lại, muốn mời em ngồi chơi một lát, muốn nói với em đôi lời… nhưng chả hiểu sao cứ như kẻ bị chôn chân tại chỗ. Tôi nhìn theo dáng em đi khuất mà không dưng cảm thấy áy náy, bất an và buồn muốn khóc luôn.

Tôi rất ít máu địa phương. Tôi thành thực yêu mến tất cả mọi người, bất kể là ai. Tuy thế, nói thiệt tình (với đôi chút xấu hổ) tôi vẫn thấy mình có phần trân trọng (hơn) khi gặp được đồng bào.

Vậy mà tôi vừa làm cho một người đồng hương, một cô gái nhỏ mình, phải buồn bã quay lưng. Tôi giận tôi hết sức.

Khi hỏi “bên nớ ra răng” – có lẽ – em chỉ muốn biết xem thành phố quê hương (Nghệ An) của mình “bi chừ” ra sao? Có chi thay đổi nhiều không? Mọi người vẫn bình an chứ?

Em ơi, đất nước chúng ta “ra răng” là điều tôi cũng rất quan tâm nhưng chưa bao giờ được tường tận lắm, nói chi riêng đến Nghệ An – nơi mà tôi chưa đặt chân đến lần nào! Đã thế, những thông tin về quê em mà tôi được biết lại (thường) hoàn toàn trái ngược với nhau.

Khi tôi vừa sinh ra đời, vào những năm đầu của thập niên 1950 (lúc cuộc cách mạng vô sản vừa mới thành công ở nửa nước V.N) thì Nghệ An sắp trở thành… thiên đường – theo như hứa hẹn của một vị cán bộ địa phương:

“Chúng ta, toàn dân tộc ta, toàn giai cấp ta, toàn Đảng ta đã lạc quan đánh giặc thắng lợi, bắt địch phải kí với ta hiệp định Genève. Như thế là kẻ địch đã phải công nhận chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hoà là một chính phủ đàng hoàng đứng ngang hàng với tất cả các chính phủ trên thế giới. Lạc quan đánh giặc xong, chính phủ ta, Đảng ta, toàn dân tộc ta, toàn giai cấp ta lại lạc quan xây dựng đất nước không kém gì các cường quốc trên thế giới… Nhà của ta ở hiện nay sẽ phá sạch sành sanh, phá sạch không còn một dấu vết gì của nghèo nàn lạc hậu. Tất cả mọi nhà đều xây thành nhà cao tầng. Từ nhà đi ra đồng có ô tô đưa đi. Làm ruộng mệt mỏi thì ngừng tay xem xi-nê…” (Võ Văn Trực. Cọng Rêu Dưới Đáy Ao. Hà Nội: Nhà xuất bản Hội Nhà Văn và Công Ty Văn Hoá & Truyền Thông Võ Thị, 2007. Bản điện tử do talawas chủ nhật thực hiện).

Những lời hứa hẹn kể trên, tuy nghe có vẻ hơi quá “lạc quan” nhưng đã trở thành hiện thực – theo tường thuật của tác giả Võ Hoài Nam, báo Dân Trí :

“Thành phố đã trở mình thay da đổi thịt thật sự! Nhà cao hàng chục tầng chót vót, nhà 4, 5 tầng như đan cửi. Cửa hiệu, hàng quán nhan nhản sáng đèn với những bảng quảng cáo sặc sỡ đủ các loại. Công sở hoành tráng. Ga Vinh, Bến xe Vinh…cũng khác hẳn ngày xưa. Hàng cây xanh ven đường cắt tỉa gọn gàng bắt mắt. Đường phố rộng mở thênh thang và nhiều hơn trước, với những tên phố lạ hoắc mà tôi chỉ biết đọc và để đọc mà thôi! Xe máy đủ loại sắc màu nội ngoại nườm nượp hoa cả mắt! Ô tô xịn ngoại quốc bóng nhoáng lướt nhẹ trên đường phố …”

Lễ dâng bánh chưng tri ân thân mẫu Bác Hồ. Ảnh: (TC) 2020

Thảo nào mà liên tiếp trong nhiều năm qua tỉnh Nghệ An đều có tổ chức lễ dâng bánh chưng (nặng hàng ngàn ký lô) để tri ân thân mẫu bác Hồ và tổ chức bắn pháo hoa tại Quảng Trường Hồ Chí Minh để mừng Đảng, mừng Xuân. 

Em gái bán mực khô mà tôi gặp trưa nay – tiếc thay – đã không có cái “diễm phúc” được tham dự vào những màn trình diễn hoành tráng ấy. Em không phải kẻ duy nhất bị bỏ quên hay bị đứng ngoài mấy cuộc vui chơi, lễ lạc, hay những “bữa tiệc đời” của tỉnh Nghệ An. 

Ở Lào, cũng như ở Thái, tôi đã gặp vô số những thanh niên và thiếu nữ Việt Nam đang tha phương cầu thực y như em vậy. Họ lầm lũi đi sau những chiếc xe kem, xe nước dừa, xe bán trái cây… Họ tất bật suốt ngày trong những quán ăn nóng bức. Họ nhễ nhại mồ hôi giữa những công trường ngập nắng. Tất cả nếu không phải là dân Nghệ An thì cũng quê… Hà Tĩnh!

Trong danh sách 200 người trúng cử Ban Chấp Hành Trung Ương Đảng Khoá XII, rất nhiều người (hơn hai mươi vị) cũng đều quê quán ở Nghệ An hay Hà Tĩnh. Dường như có sự trùng hợp, và tương đồng, giữa số lượng qúi vị đảng viên “trúng cử Trung Ương” với đám con dân địa phương phải sống đời phiêu bạt!

Chỉ tay của các em, chắc chắn, đều có đường xuất ngoại nhưng (e) thiếu đường may mắn. Tuy thế, nghĩ cho cùng, các em vẫn còn may hơn nhiều người còn ở lại tại làng quê. Báo Tuổi Trẻ Online vừa ái ngại cho hay:

“Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ Tài chính xuất cấp không thu tiền 1.566 tấn gạo hỗ trợ tỉnh Nghệ An để cứu đói cho nhân dân trong thời gian giáp hạt… Được biết, việc xuất cấp gạo cứu đói này xuất phát từ đề nghị của UBND tỉnh Nghệ An, có sự nhất trí của ba bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, Tài chính, Kế hoạch – Đầu tư.”

Nghệ An vừa bắn pháo hoa, vừa tổ chức đủ thứ lễ lạc/tiệc tùng, vừa lái những chiếc “ô tô xịn ngoại quốc bóng nhoáng,” và vừa xin cứu đói. Nghệ An ngày nay, nói nào ngay, chỉ là hình ảnh của một Việt Nam thu nhỏ. Em ơi, từ phương xa, làm sao chúng ta biết được “bi chừ bên đó ra răng!”

 'Lâm sàng' nghĩa là gì?

“Thưa Bác sĩ

Tôi đôi khi nghe hay đọc những chuyện về y học thấy chữ “lâm sàng” được sử dụng như “thử nghiệm lâm sàng”, “khám sức khỏe cận lâm sàng”, hay là “chết lâm sàng”.

Tôi tra một số tự điển, sách báo nhưng vẫn hiểu rất mơ hồ về từ này.

Xin Bác sĩ giải thích từ ngữ này bằng những ngôn từ bình dân để cho người bình dân như tôi dễ hiểu. Đồng thời xin Bác sĩ cho những ví dụ minh họa cho giải thích một cách dễ hiểu.

Cũng xin Bác sĩ liệt kê những cụm từ có từ “lâm sàng” này thường được dùng cho mọi người, không phải cho giới chuyên môn.

Xin cảm ơn Bác sĩ."

Bác sĩ Hồ Văn Hiền trả lời:

Lâm sàng

Hôm nay, nhân bàn đến từ "lâm sàng" chúng ta sẽ bàn về dạy y khoa bằng tiếng Việt ở Việt nam, và một khía cạnh quan trọng nữa của y khoa hiện đại là vấn đề thực nghiệm và y khoa lâm sàng.

Trong chữ "lâm sàng" có lâm nghĩa là đến gần, vào một hoàn cảnh nào đó: như lâm nguy, lâm bồn (thai phụ sắp sinh), lâm bệnh, lâm chung (chung = đoạn cuối, sắp đến đoạn cuối cuộc đời, chết). “Sàng” có nghĩa là cái giường, ở đây chỉ giường của người bệnh.

Lâm sàng là từ chúng ta dùng để dịch từ tiếng Pháp “clinique” trước đây, lúc các trường y khoa còn dạy bằng tiếng Pháp. Đến khoảng thập niên 1960's , dưới thời Thủ Tướng Nguyễn Cao Kỳ ở miền Nam, trường y khoa Sài gòn mới bắt đầu chuyển một phần dạy bằng tiếng Việt. Trường Y khoa Đại học Huế dạy bằng tiếng Việt ngay từ lúc mới mở cửa (1957) với khoa trường là bác sĩ Lê Khắc Quyến, một người có khuynh hướng cấp tiến và hoạt động chính trị phe tả hơn là các vị giáo sư của trường y khoa Sài gòn. 

Lúc trường y chuyển qua dạy bằng tiếng Việt, một trong những từ chúng tôi học đầu tiên là “lâm sàng”. Đa số các từ điển tiếng Việt hay Anh Việt hiện nay đều định nghĩa "lâm sàng " không chính xác lắm đối với cách dùng của từ "clinical" trong y khoa/y tế hiện nay. Trong những tự điển trước 1970 không thấy từ này, và các từ điển dịch "clinic' cũng không đầy đủ hay sái nghĩa. Có lẽ những nhà làm tự điển không hiểu lắm về cách tổ chức của các nhành y tế.

Tiếng Pháp, “clinique”, tiếng Anh “clinical” chỉ những gì xảy ra bên giường người bệnh, nói giản dị là lúc khám bệnh. Do từ Hy lạp cổ "kline" là cái giường. 

Hippocrates (460-377 TTC), sinh ra ở đảo Kos, gần 100 năm sau khi Khổng tử ra đời, ông tổ ngành Tây Y tiên phong trong ngành chữa bệnh căn cứ trên quan sát người bệnh trực tiếp và lý luận trên cơ sở của những "triệu chứng" mà mình thấy, nghe, sờ và ngữi được. 

Hippocrate bị ảnh hưởng bời triết lý của Pythagore (nhà toán học Hy Lạp) theo đó “Thiên nhiên” gồm 5 yếu tố (elements) : nước, đất, gió và lửa; do đó học thuyết thời đó cho rằng cơ thể chúng ta gồm năm chất lỏng (fluids) hay dịch (humors) khác nhau tạo nên: mật đen, mật vàng, đàm (nhớt) và máu. Người chữa bệnh có nhiệm vụ tái lập sự quân bình giữa các chất lỏng đó. Có lẽ cũng tương tự nhưng chắc không chi tiết như bên Đông phương, muốn giữa sự quân bình giữa âm và dương, lục phủ (Tiểu Trường, Ðại Trường, Ðởm, Vỵ, Bàng Quang, Tam Tiêu), ngũ tạng (tâm, can, tỳ, phế, thận).

Tuy nhiên, điểm quan trọng ở đây là lý luận căn cứ trên những điều quan sát trên người bệnh, khác với cách chữa bệnh căn cứ trên niềm tin tôn giáo, hay ma thuật. Y học cũng như khoa học thời cổ đại (antiquity) của Hippocrate bị thất truyền sau khi văn minh Hy lạp và La Mã suy tàn. Qua thời trung cổ, cách chữa bệnh có tính cách tôn giáo và tín điều là chính. 

Y khoa lâm sàng chỉ phát triển trở lại sau thời kỳ Phục Hưng Renaissance), với sự khám phá lại các kiến thức "cổ điển" của thời cổ đại, loại bỏ quan niệm về các dịch ("humors") và các ngành cơ thể học, hoá học, phẫu thuật được phát triển. 

Qua thế kỷ thứ 17, kiến thức về sinh lý (cách cơ thể được điều hành như thế nào) mở rộng, và người ta chú trọng nhiều hơn đến phần thục hành y khoa, bên giường bệnh (bedside clinical practice), nghĩa là quan sát các biểu hiện của cơn bệnh, dùng những kiến thức về cơ thể học, sinh lý học để suy xét nguồn gốc bệnh.

Chúng ta có thể bàn thêm một chút về cách làm việc "lâm sàng" của các thầy thuốc đông y ở Đàng Trong (của Chúa Nguyễn) vào thế kỷ thứ 17 được linh mục Alexandre de Rhodes, người tiên phong tạo ra chữ viết quốc ngữ, kể lại. 

Phương pháp "lâm sàng" của họ khác phương pháp của tây phương: thầy thuốc "bắt mạch" rồi chẩn đoán trước, không để bệnh nhân khai bệnh trước như trong tây y. Người thầy thuốc được học theo kiểu cha truyền con nối và có nhiều sách bí truyền. Thầy thuốc bắt mạch bằng 3 ngón tay (cho 3 phần cơ thể: đầu, dạ dày và bụng), mất chừng 15 phút đắn đo suy tính, rồi tiết lộ cho bệnh nhân biết anh ta bị những triệu chứng gì, bệnh ra sao. Nếu thầy thuốc nói không đúng thì bị đuổi đi, không trả tiền vì bệnh nhân hết tin tưởng, nếu nói đúng thì bệnh nhân tin tưởng để cho chữa bệnh mình, nhưng chữa hết xong mới trả tiền. Theo kinh nghiệm bản thân của Alexandre de Rhodes thì các bác sĩ Viêt thời đó không thua gì các bác sĩ ở châu Âu.

Sau mấy ngàn năm, y khoa của Hippocrate chuyển biến và phát triển thành Tây Y hiện nay, trên nền tảng của quan sát, suy luận và thực nghiệm, và vai trò quan trọng của các khoa sinh-y học (biomedical sciences).

Hiện nay những gì liên hệ trực tiếp đến người bệnh thì gọi là lâm sàng (clinical). Ví dụ bác sĩ hỏi câu chuyện về bệnh tình (bệnh sử, history), ghi nhận những triệu chứng (symptoms) như bệnh nhân khai mệt, đau đầu, buồn nôn, có tính cách chủ quan; và khám trên người bệnh nhân để phát hiện những dấu hiệu (signs) khách quan như da có mụn, tim đập loạn nhịp, khối u trong bụng, là những biểu hiện ghi nhận khách quan do người không phải người bệnh quan sát mà ghi nhận. Những dấu hiệu đó được gọi là dấu hiệu lâm sàng (clinical signs). Chẩn đoán bệnh căn cứ vào quá trình khám này được gọi là chẩn đoán lâm sàng (clinical diagnosis). Tuy nhiên, bác sĩ còn có thể có những phương tiện để tìm hiểu thêm về bệnh nhân.

Cách đây mấy chục năm, phòng mạch bác sĩ có thể có những phương tiện đơn giản như: máy ly tâm để quan sát cặn nước tiểu qua kính hiển vi, lấy đàm, nhớt để nhuộm màu và tìm trong đó có vi trùng hay không, hoặc có máy soi quang tuyến (X Ray), ví dụ để xem bệnh nhân có nám phổi hay không, vv và thường những xét nghiệm đó bác sĩ hay y tá tự làm lấy, gần chỗ người bệnh nằm, cho nên tiếng Pháp gọi những kết quả thử nghiệm đó là “paraclinique” (do: para=bên cạnh, clinique=giường bệnh). Chúng ta dịch là “cận lâm sàng”. Tuy nhiên, trong tiếng Anh, ít khi dùng từ "paraclinical".

Ở Mỹ, thông thường người ta ít dùng từ paraclinical. Bác sĩ thế hệ trẻ có huynh hướng giảm bớt phần hỏi, khám trực tiếp người bệnh vá chú trọng hơn (the một số người thì là quá nhiều) quá nhiều vào kết quả "cận lâm sàng", tốn kém hơn trước nhiều. Bác sĩ thường nói đến những ngành "cận lâm sàng" như: "lab work"= thử máu, thử vi trùng (ví dụ cấy máu [blood culture] xem có vi khuẩn mọc không), thử di truyền [genetic testing], biopsy (sinh thiết).

"Pathology" (ngành bệnh học, tìm các thay đổi của bệnh gây ra trên các mô, tế bào quan sát bằng kính hiển vi, ngày xưa ở Sài gòn gọi tắt là "ana-path, do tiếng Pháp anatomie pathologique=cơ thể bệnh lý.

Các hoạt động như chụp quang tuyến, làm CT, MRI, siêu âm (ultrasounds), được gộp trong khoa "hình ảnh y khoa" (medical imaging). Bác sĩ quang tuyến, phần lớn đọc các phim, hình ảnh, không "đụng" tới bệnh nhân, cũng có thể có những hoạt động lâm sàng; ví dụ bác sĩ quang tuyến can thiệp (interventional radiologist) có thể nhờ CT, siêu âm hướng dẫn chọc vào ngực, bụng bệnh nhân để hút mủ, lấy mẫu sinh thiết để thử nghiệm.

Một trong những phương pháp giảng dạy y khoa là các “hội nghị đối chiếu lâm sàng và bệnh học” (tiếng Pháp: confrontation clinico pathologique). Các bác sĩ, nội trú trình bày các nhận xét về lâm sàng và đề nghị một định bệnh (diagnosis) suy luận từ các quan sát đó. Sau đó, bác sĩ về bệnh học (pathologist, cơ thể bệnh lý) trình bày kết quả của phòng thí nghiệm như sinh thiết (biopsy) hay kết quả giải phẫu tử thi (autopsy), nghĩa là đáp án của câu hỏi ban đầu là người bệnh mắc bệnh gì, nguyên nhân gì gây ra các triệu chứng lâm sàng.

Một số từ hay dùng:

1. Chết lâm sàng (clinical death), tim bệnh nhân ngưng đập (cardiac arrest), bệnh nhân ngưng thở. Tuy nhiên, với các phương pháp hồi sức hiện nay, có thể đảo ngược "chết lâm sàng" trong một số trường hợp (CPR: cardiopulmonary resuscitation).

2. Clinic: phòng khám bệnh tư, phòng ngoại chẩn của một bệnh viện. Đôi khi một clinic là một cơ quan lớn gồm cả nhiều bệnh viện, phòng khám, phòng thí nghiệm, ví dụ Mayo Clinic do bác sĩ William Mayo và các người con mở ra ở Rochester, Minnesota cuối thế kỷ thứ 19, và hiện nay là một trong những hệ thống chữa bệnh và khảo cứu y khoa lớn nhất thế giới, nhân viên gồm trên 50,000 người và gần 4000 bác sĩ mọi ngành. Cleveland Clinic ở Cleveland, tiểu bang Ohio cũng là một bệnh viện giáo dục y khoa vĩ đại, lợi tức gần 10 tỷ đô la/ năm, và chi nhánh ở nhiều tiểu bang Mỹ, Canada và Trung Đông. Lúc đầu, chỉ là một phòng mạch tư của một bác sĩ giải phẫu vào cuối thề kỷ thứ 19.

3. Theo nghĩa rộng, clinic cũng được dùng trong một số lãnh vực ngoài y tế: như "legal clinic"chỉ những văn phòng giải quyết, tư vấn về các vấn đề luật pháp.

4. Ở Mỹ, người khám và chữa bệnh không phải luôn luôn là bác sĩ y khoa: có những người chuyên về tâm lý trị liệu (psychologist), nurse practitioner; nhân viên điều dưỡng được huấn luyện khám bệnh và điều trị, thường dưới sự giám sát của bác sĩ y khoa, phụ tá bác sĩ "physician assistant" (PA). Từ "clinician" có lúc được dùng để bao gồm hết các nhóm người có nhiệm vụ "lâm sàng" khám và chữa bệnh ở trình độ, lãnh vực khác nhau.

5. Trong bệnh viện Mỹ, sinh viên y khoa được thực hành khám bệnh nhân trong 2 năm cuối gọi là 2 năm lâm sàng (clinical years, clinical rotations) sau khi đã hoàn tất 2 năm đầu về khoa học căn bản, gọi là 2 năm tiền lâm sàng (preclinical years).Các bác sĩ tình nguyện dạy không thù lao cho sinh viên y khoa và bác sĩ đang thực tập (interns, residents, fellows/ hay doctors in training) được trường y khoa phong tước vị giáo sư phụ tá giáo sư (clinical assistant professors), phó giáo sư (clinical associate professors), giáo sư lâm sàng (clinical professor). Clinical = “lâm sàng” để phân biệt với ban giảng huấn cơ hữu toàn thời gian, chính quy (tenure track faculty) ăn lương của trường, nặng về khảo cứu hơn là dạy học.

Tóm lại, chúng ta có thể dùng định nghĩa của Tự điển Merriam Webster:

Clinical:

1) relating to or based on work done with real patients 

2) of or relating to the medical treatment that is given to patients in hospitals, clinics, etc.

3) requiring treatment as a medical problem

4) of or relating to a place where medical treatment is given 5) of or relating to a clinic

Lâm sàng:

1) liên hệ đến hoặc căn cứ trên nghiên cứu trên người bệnh thật.

2) thuộc về hoặc liên hệ đến chữa trị y khoa được cung cấp cho bệnh nhân trong bệnh viện, phòng khám, vv

3) cần được chữa trị như là một vấn đề y khoa.

4) thuộc về hoặc liên hệ đến một nơi ở đó người ta chữa bệnh (trị liệu)

Bác sĩ Hồ Văn Hiền

Source: VOA

ĐƯỜNG LỐI CỤ Bernie Sanders... Xép hàng cả ngày

“Văn hóa” của “CHXHCN Việt Nam” ngày nay là “phiên bản” của văn hóa USSR (Union of Soviet Socialist Republic), Liên Bang Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Sô Viết, hay Liên Sô, nơi chàng trai trẻ Bernie Sanders coi như “thiên đường xã hội chủ nghĩa” và ôm ấp những giấc mơ đẹp về XHCN.

Ngày nay, “thiên đường XHCN” Liên Sô không còn nữa. Bernie Sanders đã 79 tuổi (sinh ngày 8.9.1941), cụ vẫn mê XHCN (mà nhiều người đọc là … Xếp Hàng Cả Ngày hay Xuống Hố Cả Nút), dù cụ đã trở thành triệu phú, nhờ làm chính trị và viết cuốn sách bán chạy, và vẫn ôm mộng trở thành tổng thống Mỹ để thực hiện lý tưởng XHCN trên đất nước siêu cường tư bản Hoa Kỳ.

Sau cuộc bỏ phiếu vòng sơ bộ lần thứ 3 tại tiểu bang Nevada ngày thứ bảy 22 tháng 2 vừa qua, cụ xã nghĩa Sanders đã nổi lên như là người sẽ được Đại hội Đảng Dân Chủ vào tháng 7 tới đây đưa ra tranh chức tổng thống với ông Trump trong cuộc tổng tuyển cử vào ngày 3.11.2020. Vì vậy, cụ Sanders đã mạnh bạo tweet: “Chúng ta vừa mới thắng cuộc bỏ phiếu tại Nevada. Phong trào đáy tầng này là không thể chặn đứng. Cùng nhau siết chặt hàng ngũ để thắng cuộc đề cử của đảng Dân Chủ, đánh bại Trump và biến đổi đất nước này.”

Đang có mặt tại San Antonio, Texas, để vận động trước cuộc bỏ phiếu có tính cách quyết định tại 14 tiểu bang vào ngày thứ ba, 3 tháng 3 tuần tới, ngày được gọi là “Super Tuesday”, cụ xã nghĩa Sanders đã thừa thắng xông lên, cao giọng lớn lối: “Kết hợp một liên minh nhiều thế hệ, nhiều chủng tộc, sẽ là một cuộc càn quét trên đất nước này.”

Tổng thống Trump cũng đã mau chóng lên tiếng “chúc mừng Bernie Điên khùng” (Crazy Bernie) và không quên nhắm vào các ứng cử viên khác của đảng Dân Chủ để… nã đạn với một cái tweet như sau: “Trông giống như là ‘Bernie Điên khùng’ đang thắng lớn tại Tiểu bang Nevada tuyệt vời. Còn Biden & phần còn lại thì trông yếu kém, & Mini Mike (ám chỉ tỉ phú Bloomberg) thi vô phương có thể đứng dậy khởi hành vận động trở lại sau cuộc tranh luận tệ hại nhất trong lịch sử các cuộc tranh luận giữa các ứng cử viên tổng thống. Chúc mừng Bernie, & đừng để bọn chúng nó cướp mất chiến thắng của you.” (Ông Trump ám chi việc Sanders thắng cuộc bỏ phiếu sơ bộ năm 2016, nhưng Đại hội Đảng Dân Chủ lại đề cử bà Hillary Clinton).

Còn tỉ phú Bloomberg đã bỏ vào cuộc tranh cử hơn 400 triệu đô tiền túi và nhờ giới lãnh đạo đảng Dân Chủ sửa đổi thể lệ để ông ta được tham dự cuộc tranh luận tối thứ Tư 19 tháng 2, nhưng đã bị các đối thủ cùng đảng đốt cháy khét lẹt khiến truyền thông dòng chính thất vọng, chán chường kêu trời, gọi ông Trump chính là người thắng cuộc tranh luận! Ngư ông đắc lợi.

Quả thật, truyền thông dòng chính lâu nay bị kết tội là chuyên loan tin thất thiệt, bình luận một chiều có lợi cho đảng Dân Chủ, bây giờ cũng phải nhìn nhận sự thật là ông Trump đang nắm nhiều lợi thế trong cuộc tranh cử để ngồi lại Tòa Bạch Ốc thêm bốn năm nữa, nhất là thành công về kinh tế, được cho là yếu tố quan trọng nhất của cử tri Mỹ để chọn mặt gửi vàng.

Theo phúc trình của Gallup tuần vừa qua thì 90 phần trăm người dân Mỹ được hỏi đã cho biết họ thỏa mãn với đời sống cá nhân, tỉ lệ cao nhất tính từ năm 1979. Câu trả trả lời này cùng với tỉ lệ người thất nghiệp thấp tới mức gần kỷ lục và gia tăng với tốc độ nhanh lợi tức gia đình của giới trung lưu (trong đó có cả gia đình những người Dân Chủ, kể cả ứng cử viên tổng thống Buttiegieg), đối thủ của ông Trump khó mà thuyết phục cử tri bỏ phiếu cho họ.

Nhưng bà Sarah Sanders, cựu bộ trưởng (phát ngôn nhân) báo chí Tòa Bạch Ốc, người không có bà con họ hàng gì với cụ xã nghĩa Sanders, đã lên tiếng khuyến cáo những người ủng hộ Tổng thống Trump không nên đánh giá thấp Nghị sĩ Sanders sau kết quả cuộc bỏ phiếu ở Nevada.

Xuất hiện trong chương trình của “Judge Jeanine” tối thứ bảy 22 tháng 2 trên Fox News, bà Sanders nói: “Tôi nghĩ ở thời điểm này, Bernie Sanders trông có vẻ như là người sẽ được đảng Dân Chủ đề cử. Ông ta đang tiến những bước vững chắc về hướng ấy. Và, tôi nghĩ những người Cộng Hòa cần phải cực kỳ thận trọng. Chúng ta không tự nhiên mà có bất cái gì vào thời điểm này. Những đóng góp đã thực sự chưa bao giờ cao hơn.”

Bà Sarah Sanders nhắc nhở đến sự quan trọng của việc đi bầu vào tháng 11 năm nay để chống lại Bernie Sanders: “Nếu lão xã nghĩa điên khùng Bernie Sanders là người được đảng Dân Chủ đề cử, như ông ta đang trên đường tiến tới, thì thực sự là lối sống của chúng ta và chính tự do của chúng ta đang bị lâm nguy tại cuộc bầu cử vào tháng 11 và những người Cộng Hòa cần phải đi bầu với toàn lực và bảo đảm rằng họ sẽ làm Donald Trump tái đắc cử.”

Bà Sarah Sanders nêu rõ những mặt tiêu cực của một liên minh Bernie Sanders và lược kê những điểm mạnh của Tổng thống Trunp: “Bernie có một loại liên minh nhỏ mà tôi nghĩ rằng chỉ ở đẳng cấp thấp. Tôi nghĩ ông ta sẽ khó mà vượt qua thực trạng ấy trong một cuộc tổng tuyển cử khi mà tổng thống đã mở rộng rất xa ra khỏi căn cứ địa của ông ấy vào năm 2016, phần lớn là do sự thành công của ông. Như nền kinh tế đang nở rộ. Mọi mặt dân sinh đều trở nên tốt đẹp hơn dưới nhiệm kỳ vị tổng thống này và quý vị sẽ thấy điều đó làm thay đổi thành phần cử tri đi bầu và ủng hộ ông Trump vào tháng 11.”

Vậy thì tại sao cụ xã nghĩa Sanders và tất cả ứng cử viên của đảng Dân Chủ đều tuyên bố động cơ ra tranh cử là “giải trừ cái nạn Donald Trump” cho nước Mỹ và ông bà nào cũng quả quyết là chỉ có mình mới đủ tài sức đánh hạ ông ta và đều đem món hàng XHCN ra rao bán?

Ai là người thực sự muốn thay đổi đời sống trên nước Mỹ trong lúc này? Hình như có rất nhiều người đang mang mặt nạ giống như những tên hề trên sân khấu, mà điển hình là cụ xã nghĩa Bernie Sanders.

Mặt nạ của Sanders đã rơi xuống trong chương trình “60 Minutes” trên CBS hôm chủ nhật 23 tháng 2, khi ông ta bênh vực chế độ cộng sản sắt máu của Fidel Castro ở Cuba, và nói rằng “thật là không công bằng khi chỉ đơn giản bảo rằng tất cả mọi cái đều xấu” về chế độ của Castro. Và, ông ta hỏi lại người phỏng vấn: “Khi Fidel Castro lên nắm quyền, ông có biết ông ta đã làm gì không? Ông ta có một chương trình chống nạn mù chữ thật rộng lớn. Đó là một điều xấu à?”

Những lời biện hộ cho Fidel Castro được đưa ra khi Sanders được hỏi về lời tuyên bố của ông ta vào thập niên 1980 khi ông ta nói dân Cuba đã không nổi dậy chống Castro là vì có nền giáo dục và bảo hiểm sức khỏe miễn phí.

Nghị sĩ Marco Rubio, Cộng Hòa – gốc Cuba, đã lên tiếng chỉnh Sanders rằng ông ta đã sai khi nói dân Cuba không nổi dậy lật đổ Castro là vì hắn cho con cái họ đi học và cho họ bảo hiểm sức khỏe, mà sự thật là những người đối lập đã bị tống vào tù, giết chết. hay lưu vong. Vài dân biểu gốc Cuba đảng Dân Chủ cũng đã lên tiếng phản đối Sanders.

Tại cuộc tranh luận ở Charleston, South Carolina, tối 25 tháng 2, giữa bảy ứng cử viên Dân Chủ còn lại, Sanders đã bị các đối thủ lột mặt nạ. Có người gọi ông ta là “sự chọn lựa của Nga” để làm ứng cử viên của đảng Dân Chủ ra ứng cử tổng thống năm nay.

Đúng ra, mặt thật đỏ lòm của Bernie Sanders đã phơi bày vào năm 1988 khi ông ta đưa vợ mới cưới sang Mạc-Tư-Khoa hưởng tuần trăng mật, và coi cái gì trên “thiên đường XHCN” ấy cũng đều tốt đẹp, kể cả chuyện xếp hàng cả ngày (XHCN) để mua một ổ bánh mì mà Sanders bảo là rất tốt đẹp vì ở đó mọi người đều có bánh mì ăn, còn ở Mỹ thì người nghèo không có ổ bánh mì mà ăn.

Ít ai tin lời Sanders nhưng nếu ông ta được đảng Dân Chủ đề cử và thắng cử, trở thành tổng thống 46 của nước Mỹ thì Siêu cường Hoa Kỳ sẽ tiến lên (hay xuống) XHCN mà dân nghèo sẽ giết nhau vì ổ bánh mì, như vừa xảy ra tại…thiên đường CHXHCN Việt Nam, “Độc lập – Tự do – Hạnh phúc”.

Ký Thiệt

Source: vietbf.com

PARASITE ( Ký Sinh Trùng- Oscars 2020 )

Trước hết, xin được nói qua về các nơi tổ chức trao Giải Thưởng Điện Ảnh với tổng cộng 820 giải ở các nơi trên thế giới, bao gồm:

236 giải ở vùng Bắc Mỹ ( trong số này có 1 giải của người Việt )

141 giải ở Âu Châu

105 giải ở Á Châu ( trong số này có 1 giải do Việt Nam tổ chức )

24 giải ở Phi Châu

19 giải trong vùng Châu Mỹ La Tinh và Caribbean

15 giải ở vùng Oceania ( tức Úc Châu và Tân Tây Lan )

Nếu cộng thêm 8 giải thưởng gọi là online Festival, trong đó có giải CON-CAN Movie Festival, tổ chức tại Tokyo ( Nhựt ) thì con số là 830 buổi Liên Hoan phim trên khắp thế giới. Tuy nhiên, các giải thưởng trong ngành Điện Ảnh thường tùy thuộc vào việc tổ chức ra sao, mức độ lớn, nhỏ của giải thưởng thế nào ( Đa số giải thưởng lâu đời nhứt, hay giá trị nhứt thường là các giải lớn ) thí dụ như Cannes ( Pháp ) Oscars ( Mỹ ) Toronto ( Canada ) Berlin ( Đức ) Mocow ( Nga ) London ( Anh ) quan trọng hơn, nổi tiếng hơn và có nhiều tiết mục trao giải hơn so với các Liên hoan phim có tên như Sundance ( tổ chức tạị Hoa Kỳ ), Cairo ( Ai Cập ), hoặc Istanbul ( Thổ Nhĩ Kỳ ) hay Tokyo ( Nhựt ) ...v/v....

Riêng giải Oscars có tổng cộng 25 đề mục khác nhau, bao gồm từ giải thưởng về Diễn Viên, Âm thanh, Ánh sáng, Dàn dựng, Thiết kế, Âm nhạc ...v/v... tới Kịch bản gốc ( Original srcreen play ), Kịch bản của từng phân cảnh ( Adapted screen play ), cho tới Đạo diễn và Phim xuất sắc nhứt. 

Trong kỳ trao giải Ocars lần thứ 92 này, PARASITE được đề cử để tranh 6 giải và đã đoạt được 4 giải quan trong và cao quý nhứt ( Phim ngoại quốc hay nhứt, Kịch bản gốc, Đạo diễn và Phim xuất Sắc Nhứt )

Ai gởi phim dự thi giải Oscars lần thứ 92?

- Chỉ cần là phim đã chiếu trên thế giới trong năm 2019. Hội Đồng chấm giải của Oscars ( Academy ) sẽ gởi thư mời các nhà làm phim Mỹ ( và các quốc gia khác trên thế giới ) tham dự. Thủ tục rất đơn giản: chỉ cần điền một hồ sơ gọi là đơn dự thi ( trước ngày 5 tháng 12 của năm tổ chức bầu chọn, tức là trước ngày 05/12/ 2019 vừa qua ) là xong. Có tổng cộng 94 Quốc Gia nộp đơn và gởi phim tới Ban Tổ Chức giải Oscars ( mỗi nước chỉ gởi 1 phim. Trong đó có VN với phim Furie, tức Hai Phượng )

Ai đề cử các phim ( và các thể loại tranh giải )?

- Tất cả mọi người, gồm các nhà làm phim, hoặc những ai có liên quan tới Điện Ảnh của Mỹ trong năm 2019 ( trong đó có Đạo diễn, Diễn viên, các nhà thiết kế, kịch tác gia, kể cả giới phê bình, sản xuất.. v/v... ) Tổng cộng 8,469 người, chia ra làm 17 Nhóm. Tất cả các phim tham gia sẽ được chiếu cho Ban Tổ Chức xem. Sau khi duyệt xem xong, Hội Đồng Giám Khảo ( Oscars Academy ) của từng bộ môm (Nhóm) sẽ đề cử phim nào, diễn viên, nào, nhóm âm thanh, ánh sáng, bài nhạc phim nào ...v/v... được đề nghị cho tranh giải. Chỉ có mục Phim hay nhứt ( Xuất Sắc nhứt ) là tất cả mọi người đều được quyền bỏ phiếu chọn bầu, còn những thể loại khác, phải do giới chuyên môn của từng Nhóm lo liệu. Thí dụ Đạo Diễn bầu chọn cho Đạo Diên. Diễn viên bầu chọn cho Diễn Viên...v/v...

Như vậy, nếu bỏ qua một bên 2 giải tương đối quan trọng ( là Phim ngoại quốc hay nhứt và Kịch bản gốc hay nhứt ) thì 2 giải xuất sắc sắc nhứt mà đoàn phim Đại Hàn đoạt được ( Đạo Diễn và Phim hay nhứt ) là do đâu?-  

Có thể là do thiếu những cuốn phim " tầm cỡ " trong năm 2019. Cũng có thể những phim được đề cử khác không có đủ pham chất cao để cạnh tranh với Parasite. 

Tuy vậy, không phải ngẫu nhiên mà Parasite đoat giải Cọ Vàng ở Cannes ( hè 2019, tại Pháp ) và Oscars hồi đầu tháng 2/2020 này tại Hoa Kỳ. Oscars, như đã đề cập phía trên, là một trong những giải thưởng quan trọng nhứt và "danh giá" nhứt trong các giải Điện Ảnh của giới làm phim trên toàn thế giới. 

Sau 50 năm đầu tư vào việc nâng cao trình độ ( bằng cách gởi người qua Hollywood " học nghề ", cộng thêm việc đầu tư vào ngành Điện Ảnh một cách tích cực không thua gì bên ngành xe hơi hay mỹ phẩm...) để góp mặt với toàn cầu, các nhà làm phim Đại Hàn đã nâng cao nghệ thuật thứ 7 của họ lên tầm cỡ quốc tế và lần hồi bỏ lại sau lưng Trung cộng, Hương Cảng, Đài Loan và Nhựt Bổn, vốn đã thay phiên nhau " làm mưa làm gió " trên màn bạc Á châu lẫn góp mặt với quốc tế từ thập niên 50 của thế kỷ 20 cho tới lúc gần đây. Kết quả của những cố gắng và đầu tư đó đã mang lại kết quả mỹ mãn: Đại Hàn đã làm nên lịch sử tại buổi trao giải Oscars lần thứ 92 với cuốn phim Parasite như ai nấy đã biết!

Phim PARASITE thành công nhờ vào đâu?

Xin thưa, khi thưởng tức một cuốn phim, giới mộ điệu và đặc biệt là "Dân trong nghề", nhứt là giới làm phim chuyên nghiệp, đã không chỉ chú tâm tới diễn xuất, cốt truyện mà còn những chi tiết linh tinh khác như ánh sáng, âm thanh, bối cảnh, thiết kế ..v/v...( như đã đề cập ở trên ) cũng như phong cách ( kỹ thuật đạo diễn, quay phim, lấy ảnh... ), ý đồ, ngôn ngữ ( dùng hình ảnh, âm thanh, âm nhạc v/v...để diễn, tải tình cảm, tâm lý nhân vật...) và quan trọng hơn hết vẫn là sự xuyên suốt của chủ đề qua cốt truyện và cách dàn dựng. Vậy đạo diễn Bong Joon Ho đã thành công nhờ vào điều gì? Xin thưa:

1- Chủ Đề:

Được trình bày xuyên suốt từ phút đầu cho tới thước phim cuối cùng của PARASITE ( Ký Sinh Trùng )! Ý đồ của đạo diễn là mang lại cho người xem hình ảnh và phương cách tranh sống trong xã hội của giới " thấp kém " ( the Haves Not ) trong xã hội. Không ai muốn làm loại ăn bám ( bám gia đình, bám xã hội ) nên giai cấp thấp không ngừng tìm cách ngoi lên, thậm chí " xâm lấn " vào thế giới của những kẻ thượng lưu trong xã hội. Nhưng rốt cuộc ở đâu lại về đó ( người đã sống dưới hầm hay trong " ổ chuột " đã phải trở về tối tăm của hạ tầng xã hội để mà mơ ước và...hy vong! ) 

Mở đầu phim là cảnh sinh hoạt lúc chiều tối của một gia đình sống tại một góc ẩm thấp, chật chội tại nơi nào đó và trong tầng hầm ở dưới lòng đường. " Phải giơ cao lên. Phải dò tận gốc ..." là tiền đề lý giải cho cố gắng ngoi lên trong cuộc tranh sống, cũng như tận dụng mọi cơ hội của giới nhà nghèo vốn thường " không gặp thời " mặc dù có nhiều khả năng để...bon chen! 

Kết thúc phim cũng là nơi thiếu ánh sáng, ảm đạm và lạnh lùng của góc hầm dưới lòng đường đó! Ký Sinh ( Parasite chính là chỗ này= Ánh sáng cũng phải nhờ vào ánh đèn trên mặt đường dọi xuống và Wifi của lúc đầu phim cũng phải xài..." chùa "! Chưa kể tới việc xịt thuốc diệt côn trùng cũng phải " ké " nhà nước)

2- Kỹ Thuât ( điện ảnh)

A- Đối xứng ( Symetrical Arrangement ) Mâu Thuẫn giai cấp ( Class Contradictory ) và Tương Phản ( Contrast Design)

PARASITE là phim nói về mâu thuẫn giai cấp và bất công trong xã hội. Chính xác hơn, cuốn phim muốn nêu lên những trái ngược giữa người kém may mắn ( nếu không muốn nói là Nghèo " nhưng không hèn " = The Haves Not ) và người " Giàu nhưng không Sang "= The Haves ) trong xã hội hiện đại ( tại Đại Hàn ). 

Cả 2 gia đình đều gồm có 4 người. Tại sao Nghèo mà không Hèn ?- Là vì họ cố gắng hết sức để ngoi lên bằng mọi cách, cho dù là đã phải dùng đến thủ đoạn. Cả hai gia đình đều có 2 người cho mỗi giới tính ( 2 Nam, 2 Nữ ) 

Đạo diễn không chỉ khai thác về sự khác biệt giữa gia đình với gia đình mà còn xoáy thêm vào tâm lý vợ chồng trong hai gia đình đó. Đặc biệt là cá tính của họ. Điều này cũng được Bong Joon Ho trình bày qua những bộc lộ của cặp vợ chồng bà quản gia cũ. Cân xứng cũng được đạo diễn khai thác ở các nhân vật con cái trong 2 gia đình. Con nhà nghèo thì bương chải ( anh em họ Kim ) Con nhà giàu thì ngây thơ, và ...nhút nhát hoặc lỳ lợm, bướng bỉnh nhưng yếu bóng vía, ( chị em họ Park ) .

Lướt qua một cách đơn giản, khán giả cũng dễ dàng nhận thấy sự xuề xòa ( "sao cũng được" ) của người chồng trong gia đình họ Kim khi nhân vật này nói về cục đá bonsai vừa được bạn của người con mang đến tặng. Còn trong khi đó thì bà vợ thực tế hơn, đã chắt luỡi "Sao không mua chút đồ ăn qua chứ!"

Trong gia đình họ Park thì sao? Thì cũng là 2 thế giới cá biệt được nối kết bằng...tình yêu vợ chồng! Vợ chỉ ở nhà, không động móng tay trong việc nội trợ, và là một phụ nữ "đơn thuần", không quán xuyến nổi con cái. Điều này khác với bà Kim vốn là một phụ nữ "miệng nói, tay làm", đặc biệt là không "lép vế" trước ông chồng cho dù ông Kim đã từng là một thể tháo gia ( ném tạ xích ) Thậm chí bà vợ còn đá chân để gọi ông chồng, hay bẻ ngược bàn tay của chồng trong một thế võ của Aikido. 

Trong khi đó thì anh chồng trong gia đình họ Park là người tinh tường, ( Khi làm chuyên ấy thì xe rung lắc và phải rụng tóc... chứ sao lại... " ) tự tôn, règlo, chỉ thuần túy quan hệ chủ, tớ trong cách đối xử với người làm công và tất nhiên là có dáng điệu kẻ cả đối với nhân viên và trong quan hệ vợ chồng, theo kiểu nói gì vợ nghe nấy ( cảnh diễn ở phút 32: 44 ) 

Đối Xứng và Tương Phản cũng được đạo diễn khai thác ở các nhân vật con cái trong 2 gia đình. Con nhà nghèo thì bương chải, thủ đoạn và chụp giựt khi có cơ hội ( chị em nhà họ Kim ) Còn con nhà giàu thì được nuông chiều nên đâm ra ngây thơ, lãng đãng mộng này, mơ nọ, hoặc tửng tửng, chướng và lỳ nhưng...nhát gan! ( Chị em họ Park )

Ngoài ra, để tạo sự "tương phản tuyệt đối" của hai giai cấp, đạo diễn cũng đã dùng:

- Ánh sáng: lúc nào cũng tràn trề ( dù trong hay ngoài, ngày hay đêm đầy sức sống cho giới nhà giàu ) còn với giới bình dân ( nhà nghèo ) thì đa số là bóng tối hay phần lớn là ánh sáng của đèn đêm.

- Hình ảnh ( biểu tượng ): là những bậc thang hay đường dốc mà nhân vật thuộc giới nghèo khó phải bước lên ( lúc bon chen để hướng thượng ) hoặc bước xuống ( lúc găp nghịch cảnh hay ...hết thời ) Chưa kể những hình ảnh rải rác khác như lúc cậu thanh niên dạy xong ra về thì khi khi nói chuyện với bà mẹ đã dứng dưới thấp nói và nhìn lên ( phút thứ 20 ), hay lúc bà chủ giao việc cho quản gia ( bà vợ tài xế Kim ) lúc cả nhà đi cắm trại ( dứng trên cầu thang nói vọng xuống )...

- Vì vậy để "nói" lên điều này ( sự ngoi lên ), đạo diễn đã dùng một lô hình ảnh của đường dốc và cầu thang để nhân vật Ki Woo bước đi ( và bước dần lên ) Sự xâm nhập ( infiltration ) của gia đình tài xế Kim vào trong gia đình của họ Park được Bong Joon Ho trình bày khá từ tốn, mạch lạc và rất hợp lý ( Logic ) khi từng người một- nhờ thủ đoạn- mà cả nhà họ Kim vào làm cho gia đình họ Park.

- Hành lang tối tăm, chật hẹp trong hầm của căn biệt thự và cảnh thiếu ánh sáng. 

- Cảnh ăn uống của hai gia đình với bàn, ghế và thức ăn, thức uống đắt tiền của nhà giàu và cách ăn uống bình dân, đơn giản ( thậm chí chỉ với bánh vì và nước lã ) của gia đình lao động, nghèo.

-Mùi "hôi" trên con người và y phục của cả nhà họ Kim ( bị lộ tẩy nhưng chủ nhân không để ý tới vì) do cậu nhóc " cà tửng " lăng xăng nói.( Phút thứ 51: 44) Chính thành kiến này ( cộng thêm sự hách dịch không cần giấu diếm của chủ tịch Park đã là nguyên do dẫn đến cái chết của anh ta )

B- Nghệ Thuật ( Set Décoration/ Thiết kế trang trí- Cách quay phim/ Cinématography,...)

- Nội thất trong ngôi biệt thự ( với đồ vật đắt tiền. Thí dụ: Bàn ăn trị giá $20,000US. Ghế: mỗi chiếc $2,000US ) và căn "nhà" dưới lòng đường đều là đề co ( Décor ) được dàn dựng.

- Cảnh lụt khi bị mưa giông được dựng ( phông ) trong một hồ nước lớn.

- Cận ảnh ( close up), với các thủ pháp gọi là:

Dolly Zoom ( viết tắt, hay gọi tắt là Zolly ) để nắm bắt sự biến chuyển trên gương mặt diễn viên ( khi diễn tả cảm xúc nội tại hoặc thay đổi tâm lý ) được thực hiện nhiều lần. Đặc biệt là ở lần quay cảnh đổ máu ngoài vườn.

Mặc dù cả hai diễn viên không phải thuộc hàng " thượng thặng " hay nổi tiếng ( trên thế giới ) nhưng chuyển biến trên nét mặt của họ được Camera ghi lại rất rõ nét! Họ đã diễn thật xuất thần! Dân gạo cội của Hollywood chỉ có thể diễn xuất đến như thế thôi!

Ảnh đôi ( Double exposures ) được dùng để tăng thêm sự phức tạp của tâm lý và tình cảm nhân vật ) phút thứ 2.01:33 khi nhân vật tài xế Kim đối diện với miếng kiếng trong ( hoặc fiber glass ) tại đầu cầu thang dẫn lên phòng khách. Cách quay này đã được thực hiện ở phút 1.46:00 ( dành cho con trai ông Kim ) và lúc đầu phim ( để nhấn mạnh đến tình trạng tâm thần của " cậu nhóc Da Song")

C -Phong cách ( Đạo Diễn )/ Ý đồ và Thủ Pháp dàn dựng ( Cách gài kich ):

1- Có ai đoán được cô gái cởi quần lót trong xe để làm gì không?

2- Có bao nhiêu khán giả nghĩ rằng chàng thanh niên Ki-Woo sẽ còn sống sau khi bị đập hai lần vào đầu bằng khối đá khá nặng đó và hơn nữa, anh chàng đã mất máu khá nhiều?

3- Có ai ngờ vợ chồng bà cựu quản gia bỗng chốc biến thái để trở thành những kẻ có thái độ và hành xử như những phát xít cộng sản ( nhứt là bà vợ )? Về điểm này thì Bong Joon Ho có lẽ cũng muốn " thả " tí quan điểm về việc cải tạo xã hội và đấu tranh giai cấp kiểu cộng sản ( Bắc Hàn ) chăng? Cái tài " xí gạt " khán giả của đạo diễn là ở mấy chỗ này đây!

4- PARASITE là một cuốn phim không có vai chánh. Tức phản diện ( vai ác ) hay chính diện ( vai hiền hoặc vai nạn nhận ) Chính diện và phản diện ( hay ngược lại ) đều là một người ( hoặc một nhóm ) Trong phim này chuyện xảy ra trong nội bộ của hai gia đình ( family affairs ) và cả đôi vợ chồng bà quản gia cũ cũng chính là yếu tố dẫn kịch tức mang vai trò cuả một nhân vật trung tâm.

5- Sự Mâu Thuẫn giữa hai tầng lớp của xã hội là điều tất nhiên, không thể tránh khỏi. Nhưng từ cổ chí kim, chỉ có giới bị trị ( giai cấp thấp ) luôn tìm cách len lõi vào giới thượng lưu, trưởng giả, cao sang. Không có chiều ngược lại. Tuy nhiên, đạo diễn cũng khai thác mâu thuẫn trong chính giai cấp của nhân vât bằng cách cho họ Kim- dù lương lẹo, xảo quyệt và thủ đoạn, nhưng vẫn không ngừng cố gắng ngoi lên bằng cách tận dụng cơ hội mà họ tìm thấy được. Trong khi đó thì cũng là "Ký Sinh Trùng", nhưng vợ chồng bà cựu quản gia lại chấp nhận cuộc sống lén lút, tù túng dưới tầng hầm. Thậm chí người chồng tuyên bố là sống cả đời trong cảnh tăm tối như vậy cũng được ( nhờ ngồi không mà được vợ chôm đồ ăn mang xuống, được tương đối "tiện nghi" dù chỉ là tiện nghi tối thiểu cho một căn hầm trốn chiến tranh hạt nhân. Ngoài điều này ra thì có cả sự chăn gối với vợ ( chồng bao cao su được thu cận ảnh ) một cách lén lút nhưng thú vị. Có được cả tứ khoái mà không động móng tay thì con mong gì hơn!?

6- PARASITE dài 2 giờ 12 phút. Trong suốt thời gian này, tất cả các chi tiết gài kịch, dẫn kịch từ hình ảnh tới lời đối thoại đều được đạo diễn nối kết một cách mạch lac, thứ tự rất...lớp lang, kể cả hình ảnh có mang thông điệp ngầm hay biểu tượng. Thí dụ như con gián ( như đã nói trên ) hay cái đụng đầu của ông Kim ( lúc đứng dậy đón bạn của Ki- Woo ) ở đầu phim cùng với cảnh giơ cao cell phone tới trần hầm ( với cao cách mấy rồi cũng sẽ " đụng " tới giới hạn. 

7- Đạo diễn đã dùng những thủ pháp và hình ảnh rất đơn giản nhưng cô đọng ( condensed ), ngắn, gọn nhưng hiệu quả ( effective ). Lời không nhiều nhưng xúc tích. Cảnh không dài nhưng gợi ý và tải được ý đồ ( Thí dụ: chỉ cần cái bịt mũi của chủ tịch Park cũng đủ mang tới nhát dao trí mạng. Chỉ bằng vài câu " gợi hứng " cho vợ cũng biết anh chàng Park thuộc loại...dâm đãng tới cỡ nào. Hoặc chỉ cần cái đá chân vào ông chồng ( tài xế Kim ) đủ cho thấy bà vợ này bản lãnh và " không ngán thằng tây nào"! cả )

D- Ngôn ngữ ĐIỆN ẢNH/ Thông điệp ngầm ( Theatral Language/ Hidden Message ):

a- Con gián! Biểu tượng của sự hôi hám, nghèo hèn. Cảnh xịt DDT diệt côn trùng cùng với màn khói trắng mờ đục ( đủ để cho gia trưởng Kim nhắm mắt làm ẩu nên hư hết 1/4 số hộp cả nhà cần xếp để kiếm tiền lúc mọi người đều thất nghiệp ) là tiền đề cho cảnh " thất kinh hồn vía " của gia đình họ Kim khi bị đôi vợ chồng bà cựu quản gia " lật ngược thế cờ " dưới hầm nhà họ Park. 

Ngoài ra, đạo diễn Bong cũng đã đặt "dấu ấn" thấp hèn của gia đình họ Kim ( và cũng là minh họa cho sự tương phản trong giai cấp ) bằng cách quay cảnh "đú đỡn" của vợ chồng ông chủ Park trên sofa trong khi ba cha con họ Kim nằm bẹp dí như cá mòi dưới chiếc bàn, ngay kế cạnh chỗ nằm của họ Park. Cảnh nín thở để khỏi gây tiếng động trong bóng tối của ba cha con trông chẳng khác nào hình ảnh của loài gián núp trong vũng tối để khỏi chạm trán với ánh sáng để sau đó sẽ túa ra chạy trốn khi bị động ổ.

b- Cũng chuyện con gián! Đạo diễn đẩy kịch tính ( lên thành cao trào ) trong sinh gia đình tài xế Kim ( đúng hơn là giữa vợ chồng ông Kim ) lên thành một cảnh tiêu biểu cho cái gọi là Khôi Hài Đen ở phút 1:00:00 đến 1:02:50. Đây là phân cảnh của gia đình tài xế Kim thoải mái ăn nhậu như thể căn nhà đã thuộc về họ Kim. Chưa gì cả nhà đã bàn đến chuyện làm chủ căn nhà trong tương lai. 

Lúc này, cá tánh mỗi người đều được đạo diễn cho bộc lộ thật rõ nét. Trong 2 đứa con, thì cô chị Ki Jung thực tế hơn cậu em, mặc dù cả hai đều thủ đoạn và chụp giựt như nhau. Ông chồng thì tưởng đâu rất có cá tánh và đáng mặt "anh hào" ( quát tháo, ra oai khi hất tung đồ đạc trên bàn ăn ) nhưng lại khớp cơ trước sự cứng cõi của bà vợ nên đành xuống nước ra điều như đang..." Đùa chút thôi mà! ". 

Trong khi đó đạo diễn cho bà vợ- thêm một lần nữa- tỏ ra rất thực tế ( nhắc chuyện con gián để cảnh tỉnh cả nhà ) và tuy yêu thường chồng nhưng không lép vế, thậm chí còn có " bản lãnh " chế ngự ông chồng ( " Nếu anh nói thật, anh chết " ) bằng cú bẻ ngược bàn tay của chồng theo kiểu tự vệ của Aikido ( Hiệp Khí Đao ) sau khi bà ta bị túm lấy áo!

c- Chuyện con gián cũng là điểm báo trước tài xế Kim ( và cả 2 đứa con ) sẽ hồi hộp lẫn trốn và nằm bẹp dí ngay dưới chiếc bàn mà họ đã vừa tận hưởng những món ngon, rượu quý của dân nhà giàu.

d- Món ngon!? Không hẳn vậy! Điểm khôi hài ( đen ) là ở ngay chỗ món ngon này! Trong lúc tận hưởng hạnh phúc được say sưa và làm kẻ sang giàu, người ta quên cả chính bản thân và không cần biết đã làm gì, nghĩ gì. Đó là cảnh cô chị Ki Joeong ( hay Ki Jung? ) thoải mái " xực " ông bố và vớt đẹp gói đồ ăn dành cho lũ chó. Lúc phát giác được thì móc họng cũng không ra!

e- Đạo diễn cũng không ngần ngại cho thấy- dù là giàu sang, quyền quý, hay thấp kém, nghèo hèn- mọi người đều bình đẳng và trơ trẽn, sống sượng như nhau khi ...động cỡn!.

f- Khối đá ( Bonsai )- mà trong phim được cho là biểu tượng của may mắn- chỉ là chỗ dựa tinh thần, là hy vọng của con người đang tìm cách ngoi lên khỏi sự nghèo hèn ( trường hợp của cả nhà họ Kim, đặt biệt là trong lòng chàng thanh niên Ki-Woo ) Suýt chút nữa nó đã là một hung khí ( ngay từ lúc đầu, Ki Wood đã định dùng nó để ném vào anh chàng say rượu chuyên môn đến "đái đường" ngay trước mắt cả nhà họ Kim ) ngay khi mới tiếp nhận. Về gần cuối phim thì ( lại khôi hài đen ) nó đúng là hung khí ( được gã đàn ông trốn nợ dùng đập bể đầu chính chủ nhân của nó ) 

g- Phải chăng đạo diễn đã mượn cách hành xử kiểu phát xít toàn trị Bắc Hàn của vợ chồng bà cựu quản gia để lên án chế độ vừa Cộng Sản, lại vừa quân phiệt và phong kiến ( cha truyền con nối ) của phương bắc? Câu trả lời là: đúng như vậy! Đạo diễn họ Bong đã cho người vợ ca tụng cái " nút bấm thần kỳ " và cách phát âm rập khuông theo kiểu phát biểu của bọn Cộng Sản Bắc Hàn khi ca ngợi lãnh tụ và tham vọng làm bá chủ hoàn cầu. Trong khi đó thì người chồng tái tạo hình ảnh điểm danh đi, điểm danh lại bằng lời nạt nộ rất quyền uy ( tiêu biểu cho cung cách của Cộng sản phát xít ) Cuối cùng cả hai đều chết một cách thê thảm là đáp án của Bong Joon Ho khi anh ta khai tử đôi vợ chồng qua khích này. 

h- Morse! Phương tiện truyền tin cỗ lỗ sĩ nhưng trường tồn qua mọi thời đại đã được " gài độ " từ đầu phim để cuối cùng làm nhiệm vụ " tháo nút " cho việc cha com họ Kim " tìm được nhau ". Đạo diễn, một lần nữa gài sẵn dữ kiện ( Hướng Đạo cho cậu nhóc và chàng thanh niên Ki Woo rồi cho thấy bản ký hiệu đánh Morse dán trên tường của căn hầm trú ẩn " hạt nhân ". Nhưng xui cho cháng thương nhân không gặp thời ( vì tên nhóc kiêm cậu ấm chưa đủ trí khôn ) là lại may cho cha con họ Kim ( vì Ki- Woo gìa dặn hơn, kinh nghiệm hơn và chú tâm hơn vào việc giải mật mã)

i- Nhiều người thích thưởng thức phim có kết cuộc mang lại hạnh phúc cho nhân vật chính hoặc cho câu chuyện hay chủ đề. Với những vị này thì PARASITE không đáng xem. Nhưng thật ra phim này tuy không kết thúc theo kiểu có " Hâu " cổ điển như vừa nói. Tệ hơn nữa, phim còn kết thúc bằng một cái " Hậu " thật buồn bã ( tang tóc và chia lìa ). Đó là ý đồ và thông điệp của Đạo diễn được lồng vào phim và được hiểu ngầm như sau:

- Không có kế hoạch thì không sợ bể kế hoạch ( i.e Không làm gì hết thì sẽ không có sai trái ).

- Ngay cả khi cùng đứng chung trong một giai cấp mà còn " triệt " nhau thì đấu tranh giai cấp cái nỗi gì?!

- Chỉ có người Nghèo, Khổ mới cố chen chân vào " thế giới " của kẻ giàu hoặc luôn tìm cách lật đổ giai cấp trên mình ( i.e.Chuyên chính vô sản ) bằng đủ mọi cách.

- Muốn đạt được mục đích trong cuộc tranh sống, người ta không chừa bất cú một thủ đoạn nào.

- Nhưng "Người tính không bằng Trời định". 

- Ký Sinh Trùng không chỉ là dân nghèo. Dân nhà giàu cũng- cách nào đó- dùng đồng tiền để bám vào sức lao động của kẻ nghèo ( hình ảnh tiêu biểu trong phim là người vợ của chủ tich Park )

- Bất công trong xã hội, phân biệt trong giai cấp là chuyện tự nhiên của Người với Người. Ngụy trang khéo cách mấy cũng không khỏa lấp được vị trí của mình trong xã hội ( mùi hôi của người sống dưới hầm nhà hay của những ai thường dùng phương tiện di chuyển công cộng)

- Không có chuyện hòa đồng giữa hai giai cấp Giàu & Nghèo. Ngôn ngữ ở cuối phim: Kẻ Nghèo ( The Haves- Not ) không làm gì khác hơn là phải tiêu diệt kẻ Giàu ( The Haves ) mới mong xóa bỏ giai cấp. Thế nhưng cũng không thay đổi được cuộc diện. 

J- PARASITE, rõ ràng là một cuốn phim không có hậu ( kiểu cổ điển) Tuy nhiên, ở phút thứ 1:53:53, khán giả vẫn thấy đạo diễn cố gắng kêu gọi sự hòa điệu, hòa hợp, hòa mình kiểu cộng sinh giữa hai giai cấp ( Sang & Hèn ) qua hình ảnh của cô gái nhà giàu cõng chàng trai mà mình yêu thương ( một tình yêu đầu đời, trong sáng, hồn nhiên và... vô vụ lợi tới mức chỉ lo cõng người mình yêu chạy theo đám đông, tức là lo cứu người mà bỏ qua thực trạng là Mẹ ngất xỉu, em thì tính mạng bị đe dọa bởi cơn bệnh, còn cha đã bị giết chết.

h- Một cái kết để khán giả có chút gì đó mà kết luận theo ý riêng hay là sự cố ý bỏ ngõ để chờ câu chuyện...tiếp nối theo chăng?

Tóm lại, có thể nói PARASITE là cuốn phim vừa dí dỏm ( hiểu theo nghĩa khôi hài đen ) vừa rùng rợn ( scary ) " tếu " ( funny ), dễ gần gũi ( accessible) ai xem phim cũng thấy có mình trong đó ) mà lại vừa có tính cách nghệ thuật khá cao cấp và...tinh tế ( highbrow ). 

Có lẽ nhờ vậy mà Bong Joon Ho đã trở thành người thứ nhì ( sau Walt Disney ) ôm được 4 giải thưởng quan trọng nhứt trong chỉ một buổi Trao giải Oscars suốt 92 năm qua. Câu hỏi: nếu phim 1917 của Sam Mendes đoạt giải xuất sắc nhứt thì mọi người sẽ nghĩ sao ( khi một kẻ phản chiến lại trao tượng vàng cho một cuốn phim nói về chiến tranh )? May thay! Chuyện đó đã không xảy ra.

HUỲNH VĂN CỦA

Những Kiểu Sợ Vợ 

Người Phương Nam

Bệnh sợ vợ không biết có phải là một hidden desease (bệnh ngầm) chung ở đa số nam nhi đại trượng phu hay không hay là một bệnh bẩm sinh sẵn có từ khi chào đời bởi vì ngay chính bản thân họ, họ không thể nào tự phát giác ra được mà chỉ có người ngòai mới nhận thấy thôi, còn riêng đối với họ thì đó là normal đương nhiên phải vậy, vợ không sợ chớ sợ cái gì, đầu óc họ dường như đã mụ mị, đã bị trúng tà hay bị mê hoặc bằng một thứ bùa mê tự chế của các bà vợ yêu quý nhưng đầy phù phép khiến họ có ảo tưởng là họ yêu vợ, chìu vợ chớ chẳng hề có chuyện sợ ở đây . 

Ai dám nói rằng ta sợ vợ

Chỉ ga-lant mắc mớ chi ai

Bởi muốn cho êm ấm trong ngòai

Yêu chìu vợ phải đâu sợ vợ

1-

Ông supervisor của tôi là một người Úc gốc Anh chính cống có bà vợ người Hoa đến từ Mã Lai. Hai ông bà có ba đứa con tòan là gái cho nên trong gia đình dĩ nhiên là âm thịnh dương suy như mẫu hệ. Bà vợ ông không phải chằng tinh gấu ngựa dữ dằn gì nhưng không biết sao ông lại… sợ, một nỗi sợ không tên tuổi, vô căn cớ và vô thời hạn. Ông đã nhiều lần thố lộ với đám đệ tử rằng xưa nay ông chưa hề làm trái ý nàng hay quyết định một chuyện gì mà không thông qua ‘’lệnh của bà’’. Bất cứ chuyện lớn chuyện nhỏ gì trong nhà cũng do nàng ‘’phê chỉ’’ mặc dù trước đó cả hai đã có bàn bạc với nhau cho có vẻ đồng vợ đồng chồng. Nhưng thật ra nếu như muốn tát cạn biển đông thì phần thắng phải thuộc về nàng, biết thân thì đừng bao giờ ‘’say no’’mà bị thất sủng chỉ khổ thân thôi. Cứ ‘’say yes’’ tất tật thì sẽ yên nhà yên cửa lại còn được vợ cưng yêu, chăm sóc hết lòng hết dạ. Nghe đến đây chắc có nhiều đấng ông chồng ấm ức tức cành hông cho là cha này râu quặp trùm sò quá, tại sao lại để cho vợ cầm quyền ‘’nhiếp chính’’ thì còn ra cái thể thống gia trưởng đại trượng phu cái nổi gì. Ấy vậy mà đối với ông thì:

Lý của vợ bao giờ cũng đúng

Đừng bận tâm thắc mắc chi chi

Vợ muốn sao cũng cứ ‘’ừ ‘’đi

Rồi sẽ thấy gia đình hạnh phúc

Hoặc là ‘’khôn ngoan cãi lý người ngòai, vợ nhà đừng cãi có ngày ra sân’’. Ông đã mặc nhiên coi đó là luật mặc dù bất thành văn và ông còn rất tự hào về chuyện nể vợ của ông nữa là khác. Mỗi khi đề cập tới vợ con ông, ông đều tỏ ra trân trọng và sùng bái gọi bằng ba chữ ‘’My little ladies’’. Nhà có bốn little ladies để cho ông phục vụ nuông chìu làm ông già trước tuổi và sớm bạc đầu nhưng ông sẵn sàng chấp nhận coi đó là hạnh phúc trời ban, do đó ông chẳng bao giờ phản kháng hay bất mãn than phiền với vợ con mà chỉ thỉnh thỏang chia sẻ với đồng nghiệp trong sở làm những khi giải lao tea break hoặc lunch time .

Tuy là cấp trên của chúng tôi nhưng sau nhiều năm làm việc chung, ông coi đám “lâu la’’ chúng tôi như em út thân tình nên thường đem chuyện nhà kể lể tâm sự. Lúc nào ông cũng bắt đầu bằng mấy chữ ‘’You know mate ‘’ và làm bộ ngập ngừng cà lăm cà lặp ở chữ ‘’little’’, ‘’my litt.. littl… little lady…’’ để cho người nghe chú ý và thấy là ‘’little lady’’ của ông rất quan trọng, (mà quan trọng thật vì vợ ông là một mục sư giáo hội tin lành, cả ông cũng vậy). Rồi ông bắt đầu tả oán thế này thế nọ nhưng bằng một vẻ mặt rạng rỡ thích thú chừng như ông rất sung sướng khi có dịp khoe ra cái ‘’thú đau thương’’ đó với mọi người chớ không có vẻ gì là fed up phiền hà.

Mỗi ngày ông đi làm, nàng đều pack lunch cho ông, thường là sandwiches và trái cây, tiện lợi gọn gàng để ông có thể ngồi tại bàn làm việc mà ăn. Một bữa nọ có lẽ nàng muốn đổi khẩu vị cho ông nên làm cơm hộp thay vì sandwich như thường lệ. Giờ lunch hôm đó, ông xuống phòng ăn chung của nhân viên lục lạo trong tủ lạnh tìm hộp cơm của mình ra hâm nóng lại. Reheat xong ông ngồi vào bàn cạnh bên tôi mở hộp ra, nhìn thấy mấy miếng gà hấp béo ngậy bóng mướt thơm nức mùi gừng hành được sắp đều trên mặt hộp cơm, ông hít một hơi khoan khóai rồi chép miệng reo lên:

-Oh! My little lady is wonderful. She always look after me perfectly. Today she prepares Hai Nam chicken rice for me. What a yummy! (Nàng tiên bé nhỏ của tôi thật tuyệt vời. Lúc nào nàng cũng chăm sóc tôi chu đáo. Hôm nay nàng cho tôi ăn món cơm gà Hải Nàm. Ngon làm sao!)

Trong mỗi bữa ăn trưa, bọn nhân viên chúng tôi hay có thói quen là ‘’đấu đồ ăn’’ với nhau, đứa nào cũng đứng núi này trông núi nọ, ngồi trước hộp cơm của mình mà mắt thì cứ nhìn qua hộp cơm thằng khác coi nó có ăn món gì ngon lạ hơn mình để mà so bì rồi về nhà mè nheo với vợ, với mẹ hay với chị, đòi ăn món đó cho được như con nít vô trường mà thấy mấy đứa bạn có đồ chơi gì mới thì về nhà nhứt định đòi ba má phải mua cho giống như vậy. Không mấy thuở mới có dịp ngồi ăn chung với chúng tôi nhưng hình như ông cũng bị lây cái tật ‘’nhìn qua nhà hàng xóm’’ như chúng tôi hồi nào không biết mà trước khi cho chiếc nĩa vào hộp cơm, bất giác ông cũng đảo mắt liếc vòng quanh một lượt rồi mỉm cười đắc ý khi thấy hộp cơm của mình ngon lành bắt mắt nhứt trên bàn. Tôi thấm ý giả bộ súyt soa thèm thuồng: 

- Yours one is the best John, just delicious! You’re so lucky to have your little lady! That is why! (món ăn của ông là ngon nhứt đó John, ông may mắn có được nàng tiên bé nhỏ, hèn chi!). 

Ông gật gù hả hê nói:

-That’s why, you know mate!(Bởi vậy, cậu biết đó!)

Ông nói như vậy với tôi là vì ông biết rằng tôi là người thấu hiểu ông nhứt ở cái sự nể vợ của ông qua những mẩu chuyện ‘’thờ bà’’ ly kỳ mà ông thường chia sẻ, chẳng hạn như câu chuyện sau đây. Có một buổi sáng nọ ông tới sở làm sau tôi (thường thường ông có thói quen tới sớm hơn mọi người) với vẻ lờ đờ mệt mỏi như thiếu ngủ. Tôi máy móc chào:

- Good morning, John, how are you?

Một thành ngữ xã giao, hỏi mà không cần câu trả lời, ai dè ông đáp lại rằng:

-No, no mate, not good at all! So sleepy !(không khỏe chút nào hết, buồn ngủ quá!)

Tôi ngạc nhiên hỏi lại:

-Why? What’ s up? (Sao vậy? Bộ có chuyện gì hả?)

Hình như chỉ chờ có người khơi lên là ông tuôn ngay ‘’mạch sầu’’:

-You know mate, litt…littl…little lady drove me crazy. (Cậu biết không, nàng tiên nhỏ làm tôi khùng luôn).

Ông nói chiều hôm qua đi làm về, vì mùa hè cho nên dù đã 6 giờ chiều trời vẫn còn sáng chói, sau khi cho ông giải khát một ly cam vắt ngon tuyệt vời, little lady của ông mới bảo ông ra làm vườn với nàng vì hồi trưa nàng đã đi nursery mua một mớ hoa đủ lọai để trồng ở vườn sau. Gì chớ làm vườn là chuyện nhỏ thôi, cũng là một thú tiêu khiển giúp thư giản đầu óc sau một ngày làm việc căng thẳng nên ông rất hăng hái chìu nàng. Đào xới, nhổ cỏ dại, trồng bông tới khi mặt trời sắp lặn nàng mới chịu cho nghỉ, lúc đó ông đã bủn rủn tay chân vì đói, tưởng đâu vào nhà sẽ được ăn ngay ai ngờ nàng thỏ thẻ nói hôm nay em không có nấu cơm, chúng mình đi nhà hàng ăn vậy. Thế là ông phải lẹ lẹ đi tắm rửa thay đồ lấy xe chở nàng ra ngoài kiếm một quán ăn có những món nàng thích. Ăn xong nàng bỗng nổi hứng đề nghị đi movie, lúc đó là đã hơn 10 giờ đêm. Ông nghe như sét đánh ngang mày, lấp vấp nói:

-Hôm nay mới thứ năm mà, ngày mai anh còn phải thức sớm đi làm nữa, để weekend đi cưng.

Nàng bèn bỏ giọng Điêu Thuyền tình tứ ngọt lịm:

- Không được, em muốn đi ngay bây giờ mới thú vị bởi vì em muốn tìm lại cái cảm giác thơ mộng buổi ban đầu thuở chúng mình mới gặp gỡ hò hẹn yêu thương. Lâu quá mình không có dịp romantic, đi chơi khuya với nhau, chìu em đi mà. Mai sáng dậy không nổi thì lấy sick leave một bữa ở nhà nghỉ ngơi chớ gì, đời người có mấy khi được phóng túng lãng mạn buông thả như vậy. Lúc nào mình cũng phải đóng mình trong khuôn khổ đạo mạo gương mẫu trước mặt mọi người, lúc nào mình cũng bị công việc và áp lực bao vây thật ngột ngạt mệt mỏi. Lâu lâu cũng nên dễ dãi thỏai mái với mình một bữa cho đời còn chút gì đáng yêu đáng sống chớ ngày nào cũng như ngày nấy anh không thấy chán hay sao?

Thế là ông thấy little lady của ông có lý, ông phải méo mặt làm theo ý nàng cho nàng khỏi mất hứng thất vọng chớ chẳng còn cách nào khác hơn. Coi phim xong về tới nhà là đã 1 giờ rưởi khuya, may phước nàng cũng đã quá mệt nên nhào ra ngủ ngay chớ không còn đòi romantic gì thêm nữa, nếu không thì hôm nay ông chỉ có nước lấy sick leave ở nhà for sure.

Đó chỉ mới là một trong ngàn lẻ một chuyện mà ông phải làm vui lòng little lady thần tượng của ông để giữ hạnh phúc gia đình, còn biết bao nhiêu chuyện mà ông đã ép mình chịu đựng để vượt qua từ khi ký giấy chung thân với nàng. Nghĩ tới việc này nếu là tôi, chắc tôi phát sốt nổ bùng cái đầu lên được. Tôi nghĩ có lẽ vì ông là một mục sư nên mới có đức tính nhẫn nại độ lượng như vậy hoặc là ông muốn chứng tỏ ông là một người chồng galant đúng điệu tây phương, một real gentleman, người đàn ông lịch sự dịu dàng, nhứt là với bà đầm của mình. Poor gentleman!

Và đó cũng chỉ mới là chuyện little lady vợ ông thôi, còn những ba little ladies con gái ông nữa. Khi một trong ba đứa kết hôn, nó đòi tổ chức đám cưới theo kiểu trong film ‘’Father of the bride’’, ông phải lấy family leave nghỉ một tuần ở nhà để che lều dựng rạp và trang hòang nhà cửa theo đúng như trong movie. Các con ông đã quen được nâng như trứng hứng như hoa cưng chìu từ nhỏ, tôi nghĩ tội nghiệp cho những tên nào xấu số phải làm rể ông, làm chồng mấy cô little ladies này. Thà chết sướng hơn. 

2-

Tôi có quen vài thằng bạn tuy không thân lắm nhưng thỉnh thoảng cũng đi chơi đi ăn chung với nhau vào dịp cuối tuần. Trong nhóm có một thằng tên Bảo rất ghiền thuốc lá nhưng con vợ nó đã cấm tuyệt từ khi hai đứa nó cưới nhau. Biết tánh vợ rất cương quyết, Bảo giả vờ ngoan ngỏan như con ngựa đã thuần, tuyệt đối không đụng tới điếu thuốc trước mặt vợ.

Có một tối weekend, cả đám ba bốn cặp rủ nhau đi club ăn uống nghe nhạc, trong lúc vợ Bảo đang miên man hừng chí tán gẫu với bạn bè, anh ta bèn đứng dậy giả vờ đi toilet rồi trốn luôn trong đó mồi một điếu thuốc đã lận sẵn trong túi quần. Vừa hút anh ta vừa nhìn chừng ra chỗ vợ ngồi coi cô nàng có sinh nghi rảo mắt kiếm mình hay không. Vừa lúc ấy, tôi bước vào, thấy tôi anh ta để ngón tay trỏ lên miệng “sụyt suỵt’’ ra dấu bảo im và lấm la lấm lét chỉ bà vợ bên ngòai :

-Đừng có nói tui ở trong này nghe cha, bả mà biết tui hút thuốc là chết với bả. 

Tôi lấy làm lạ nghĩ thầm trong bụng sao kỳ lạ vậy, hút có điếu thuốc chớ có phải mèo mỡ ăn vụng gì đâu mà phải trốn chui trốn nhủi, sợ gì mà sợ vô lý quá nhưng tôi giả vờ như mình cũng là người đồng cảnh cùng xuồng với anh ta, tôi xởi lởi trấn an:

-Ối xời, cần gì phải dặn, vụ này tui biết quá mà, bà xã tui cũng không cho tui hút thuốc đâu nhưng lâu lâu ra ngòai chơi với anh em thì hút xã giao một hai điếu bả cũng thông cảm không nói gì.

Bảo nghiêm chỉnh lắc đầu:

-Với bà xã tui thì không có vụ xí xóa thông cảm đó đâu, bả biết tui lén hút thuốc là bỏ tui cái rụp đó. Thôi bây giờ tui ra trước, coi như không có gì nghe.

Và anh ta rửa tay rửa mặt, súc miệng hai ba lần cho hết mùi khói thuốc rồi mới lấy vẻ điềm tĩnh bước ra ngòai. Tôi nhìn theo chỉ biết lắc đầu… không hiểu nổi.

Còn một thằng bạn khác tên Cường có cô vợ người Hoa nhưng sinh đẻ ở Lào. Mỗi khi muốn làm chuyện gì anh ta cũng nói ‘’tao tính vậy đó nhưng phải hỏi lại ‘’bà Lào’’ cái đã, chớ tao mà qua mặt bả là không qua nổi con trăng này’’. Cường không sợ vợ đến nỗi mất hồn bạt vía nhưng rất nể vợ bởi vì cô nàng là cái phao, là thần tài của anh ta những khi anh ta xấc bấc xang bang cháy túi cạn tiền.

Cô nàng có job ngon, làm senior accountant đồng thời là supervisor trong một công ty lớn, lương một năm gần 100K chớ không như anh ta bá nghệ buông cái này bắt cái kia rốt cuộc không có job nào nên thân nên hình. Không biết có phải tại vì anh ta sinh nhằm năm con ngựa nên có cái huông chạy lọc xọc hòai không thể nào ngồi yên một chỗ ‘’nhứt nghệ tinh nhứt thân vinh’’ như người ta. Ba hồi làm công, bốn hồi làm chủ, hết nhập cảng thực phẩm Á châu bỏ mối cho các shops tới mở tiệm bán computer accessories.

Cuối cùng con ngựa không chịu nổi tù túng dẹp tiệm xổng chuồng xoay qua làm cameraman vác máy đi quay phim đám cưới cho thiên hạ mỗi cuối tuần. Lúc đầu Cường làm ăn có uy tín cũng đắt khách lắm nhưng lần hồi sanh tật chểnh mảng lôi thôi, hẹn với khách hàng ba tuần sẽ giao phim nhưng kéo dài đến ba tháng rồi một năm. Đôi uyên ương cưới xong đẻ con ra đầy tháng cũng chưa thấy được phim đám cưới của mình. Chừng ấy thì hai đứa cũng đã biết tỏng nhau quá xá, đã không còn romantic như thuở ban đầu chưa cưới cho nên cũng không còn tha thiết muốn thấy lại hình ảnh ngày tân hôn dại dột đút đầu vào gông của mình chi nữa cho ê chề.

Partner hợp tác làm ăn với Cường là một anh thợ chụp hình tên Hiệp, mỗi khi có ai book quay phim đám cưới là Cường phải gọi Hiệp theo chụp hình. Hiệp làm chủ một tiệm ăn khá lớn nhưng giao cho vợ quản lý vì thường xuyên phải chạy vòng ngòai. Cô vợ của Hiệp mặt mày xinh xắn, dáng dấp yêu kiều, ăn nói lịch thiệp rất vui lòng khách đến và vừa lòng khách đi nhưng nào ai biết được chân tướng của nàng nếu không có chuyện liên quan tới vụ chụp hình đám cưới.

Có một lần nọ, Cường nhận được booking, vội gọi báo tin cho Hiệp nhưng liên lạc mãi chỉ nghe máy trả lời, gởi SMS cũng không có hồi đáp. Qua ngày sau, Cường gặp một tên bạn thân của Hiệp, Cường đem chuyện ra nói:

-Hôm qua tới giờ tao liên lạc với thằng Hiệp cả chục lần mà nó không bắt máy, mày có ghé qua quán nó không, nhắn nó giùm tao là cuối tuần sau có cái đám cưới, kêu nó gọi cho tao để tao cho biết chi tiết. 

Quân, tên thằng bạn của Hiệp hỏi nhóng Cường:

-Ủa, bộ mày không hay gì hả, thằng Hiệp nó bị con vợ nó đánh và chém bị thương nằm nhà thương hổm nay mấy ngày rồi, mày làm ăn với nó tới bây giờ mà không biết thằng này nó sợ vợ lắm hay sao?

Cường nhìn Quân chòng chọc với vẻ ngờ vực:

-Thiệt hay giỡn vậy cha? Làm gì có chuyện đó. Tao thấy con vợ nó hiền quá mà, còn thằng Hiệp thì ‘’ngầu’’ như dân anh chị, đời nào chịu để yên cho con vợ nó đánh. Dóc tổ mày, tao không tin.

Quân bật miệng chưởi thề:

-‘’Lựu đạn’’, vậy là mày lầm to rồi con. Thằng Hiệp bị vợ nó ăn hiếp như cơm bữa, không phải chì chiết chưởi rủa bình thường như mấy bà vợ khác đâu mà tòan là xách dao rượt đâm với chém hay là nện gót giày đạp nó, đá nó tới tét lưng lỗ máu đầu, nhẹ thì ở nhà xức thuốc đỏ uống trụ sinh còn nặng như lần này thì phải vô nhà thương, mày không tin hả, không tin thì lên xe tao chở mày đi nhà thương ngay, nó còn đang ở trỏng kìa.

Nghe vậy Cường cũng nổi nóng văng tục:

-‘’Lựu đạn’’! Vậy sao thằng Hiệp không kêu police bắt nó cho nó tởn tới già. Gặp con vợ như vậy sao không ly dị phứt cho rồi đi, tụi nó chưa có con dễ tính quá mà, chớ sống với con sư tử cái đó có ngày bị nó xé xác làm hai ba khúc cho vô nồi ninh nước lèo oan mạng. Cái thằng này, tao tưởng đâu nó ngầu lắm ai dè sợ vợ hết thuốc chữa. Khi nào gặp nó, tao phải ‘’lên lớp’’ nó mới được.

Quân lắc đầu cười thiểu não:

-Vô ích thôi, tao chơi thân với nó hơn mày nên còn nóng ruột hơn mày nữa, mấy lần đầu tao cũng bảo nó thưa cảnh sát nhưng nó nói sợ cho con vợ nó bị ra tòa rắc rối lôi thôi. Tình nghĩa gì không biết với cái con quỷ sứ này. Thiệt tình tao cũng không hiểu nó nghĩ sao. Thôi mặc kệ nó, đèn nhà ai nấy sáng, chuyện mình mình lo. Chừng nào nó cầu cứu mình hẳng hay.

3-

Trong số những người láng giềng của chị tôi, đặc biệt có một chị đàn bà nhỏ người, bộ tướng loắt choắt, nhan sắc dưới trung bình nhưng không bao giờ biết tự ti là gì mà trái lại còn đanh đá hung dữ đụng đâu gây sự đó. Chồng con trong nhà ai cũng sợ chi ta một phép, háng xóm cũng sợ luôn vì cái tánh ngang ngược phi lý của chị ta. Thật ra chị ta là một người vợ đảm đang, rất biết thương chồng con nhưng khi nổi tam bành lên thì biến thành ác phụ. Hai đứa con chị ta lúc còn nhỏ ham chơi học kém, chị ta bất kể luật lệ gì của Úc, bắt hai đứa nhỏ cột vào chân giường răn dạy, đánh vài lần cho bỏ tật làm biếng, vậy mà có ‘’ếp phê’’, từ đó về sau bọn chúng ngoan ngỏan chăm học, tháng nào cũng được bằng khen của cô giáo làm chị ta càng thêm oang oang tự đắc. Chồng chị ta hiền như cục bột, chỉ biết đi làm đem tiền về còn mọi việc trong ngòai gì khác đều do chị ta giải quyết tất tật một mình, không tới phiên ông chồng có ý kiến.

Có một bữa, ông chồng được day off ở nhà, chị ta giao xe cho chồng chở con đi học còn chị ta thì kéo giỏ đi tà tà ra chợ. Trước khi đi chị ta dặn chồng là khi nào chị ta mua xong sẽ gọi anh ta ra chở về. Nhưng sau khi đưa con tới trường, ông chồng tắp qua nhà ông già ruột thăm viếng chớ không về thẳng nhà cho nên khi chị ta gọi về nhà thì không có ai bắt máy, gọi điện thọai di động thì không nghe reo có lẽ vì đã hết battery. Chị ta hầm hầm kéo trolley đi bộ về, về nhà mở cửa vô không thấy ông chồng lại càng sôi gan hơn. Chừng ông chồng về chị ta sấn sả chưởi cho cho một trận rồi ‘’tuyên án’’:

-Tui cấm hổng cho anh ăn cơm ba ngày về cái tội lơ đảng vô trách nhiệm, có cái điện thọai cầm tay mà để tới hết bin không chịu sạt, báo hại tui phải lội bộ về, chưa kể rủi như tui có chuyện gì làm sao liên lạc được với anh.

Ông chồng dỗ ngọt nói sorry hai ba lần nhưng chị ta vẫn không hạ hỏa nên lẩn ra ngòai lánh mặt. Tưởng trong lúc nóng giận chị ta thị oai cho hả hơi rồi thôi, tới chiều thấy mẹ con đang dọn cơm, ông chồng xấn lại ngồi xuống chẳng dè chị ta sừng sộ la oang óac :

-Tui đã nói không cho ông ăn cơm ba ngày mà sao còn vác xác lại bàn ăn vậy. Phải thi hành ‘’lệnh án’’ nghiêm nhặt làm gương cho con cái chớ, kiểu này làm sao tui dạy con cho được. Ra ngòai kiếm gì ăn đi, tui không có nấu phần của ông. Nhớ là ba ngày lận đó nghe.

Thì ra chị ta dạy chồng như dạy con. Ông chồng nín khe đứng dậy đi te te ra cửa. Hai đứa con riu ríu nhìn má nó chẳng dám hó hé xin can.

Tôi nghe bà chị tôi kể lại mà đầu óc lùng bùng. Có chuyện như vậy thật hay sao trời?! Sợ vợ cũng có năm bảy đường để sợ và cũng phải coi vợ mình có đủ tư cách đáng cho mình sợ hay không chớ làm gì mà khiếp nhược co đầu rút cổ như thế còn mặt mũi đâu ra đường. Thiệt là hết ý kiến! Tôi có đọc đâu đó một câu rằng đàn ông lúc nhỏ sợ mẹ, lớn lên một chút sợ chị, khi lập gia đình rồi thì sợ vợ, về già lại sợ con gái. Oh my God!, chẳng lẽ tất cả đàn ông chúng ta sinh ra đời là để sợ đàn bà hay sao?!.. Ai có ý kiến gì xin lên tiếng. Mong lắm thay!

Người Phương Nam