Bi Hùng Ca Thành Texas
Đêm thứ Ba 3 tháng 11, ở Houston, có một ông cụ thắp nhang 2 lần.
Lần đầu lúc chạng vạng, như mọi tối. Trên bàn thờ có tấm hình cha mẹ với lá cờ vàng xếp nếp. Bên cạnh là tấm hình đen trắng một người lính chừng hai mươi tuổi. Người lính ấy là ông, hơn năm mươi năm trước. Con cháu lên lầu ngủ hết, dưới nhà chỉ còn ông với tiếng xướng ngôn viên đọc kết quả bầu cử.
Lần thứ 2 gần nửa khuya, khi trên màn ảnh tiểu bang Texas đổi màu.
Tôi không đặt tên cho ông, vì đêm đó khắp Texas có quá nhiều người như ông.
Ông đã thấy cảnh nầy một lần. Cuối năm 1974, khi Quốc Hội Mỹ đã cắt viện trợ, mỗi tháng ông chỉ được phát 85 viên đạn, chưa tới 3 viên một ngày. Tháng Tư năm 1975, ông đứng trên bến Bạch Đằng nhìn những chiếc tàu cuối cùng xuôi sông Sài Gòn ra biển, và biết mình vừa mất một tòa thành không bao giờ lấy lại được.
Rồi mấy năm trại tù Cộng sản, rồi chiếc ghe, rồi biển, rồi Texas. Nửa thế kỷ sau, trên mảnh đất đã cho ông dựng lại một mái nhà, ông ngồi nhìn tòa thành thứ 2 của đời mình thất thủ. Lần trước ông còn trẻ, còn biển để ra đi. Lần nầy ông đã ngoài 70, và sau Texas, ông không biết còn đi đâu.
Có những người trong chúng ta vừa mất thành lần thứ 2 trong một đời người.
Người Texas cũng từng mất thành. Mùa đông năm 1836, chừng 200 người giữ ngôi nhà thờ đá Alamo ở San Antonio suốt 13 ngày trước mấy ngàn quân Mễ. Trung Tá William Travis viết thư gởi dân Texas và mọi người Mỹ trên thế gian, thề không đầu hàng, không rút lui, rồi ký mấy chữ: Chiến thắng hay là chết.
Rạng sáng ngày 6 tháng 3, đồn thất thủ, cả 189 người có tên trong danh sách giữ đồn đều nằm xuống. 46 ngày sau, bên bờ sông San Jacinto, quân Texas vừa xông lên vừa hô "Hãy nhớ Alamo". 18 phút sau trận đánh tàn, và nước Cộng Hòa Texas đứng vững dưới lá cờ một ngôi sao.
Người Texas mất một cái đồn mà được cả một nước.
Người Việt mình có một tòa thành khác. Mất nó rồi, mình mất nước hơn một ngàn năm. Cổ Loa.
Truyền thuyết kể An Dương Vương, vua nước Âu Lạc nối nghiệp Văn Lang của các vua Hùng, đắp Loa Thành, ban ngày đắp tới đâu, ban đêm lở tới đó, cho tới khi thần Kim Quy hiện lên giúp. Thành xong, thần để lại một cái móng làm lẫy nỏ. Quân Triệu Đà kéo sang, gặp nỏ thần, thua chạy về.
4 năm ông Biden ở Tòa Bạch Ốc, thành Texas cũng ngày đắp đêm lở. Từ năm 2021 tới năm 2024, nhân viên biên phòng ghi hơn 8 triệu 700 ngàn lượt chạm trán ở biên giới phía nam. Lính Texas rải kẽm gai dọc sông Rio Grande, rồi nhân viên liên bang mang kềm tới cắt. Texas kiện. Tháng Giêng năm 2024, Tối Cao Pháp Viện cho cắt tiếp, 5 phiếu chống 4.
Ông cụ ở Houston coi tin ấy trên truyền hình mà thấy quen. Lần trước Hoa Thịnh Đốn cắt đạn. Lần nầy Hoa Thịnh Đốn cắt kẽm gai.
Tôi không trách những người nghèo lội qua sông Rio Grande. Ai từng ngồi trên một chiếc ghe con giữa Biển Đông đều hiểu người ta liều mạng vì đâu. Người vượt biển Việt Nam có hải tặc Vịnh Thái Lan. Người lội sông Rio Grande có những băng đảng thâu tiền trên từng đầu người, buôn người như buôn hàng. Chánh phủ Mỹ đã liệt chúng vào hàng khủng bố. Chúng mới là giặc. Cửa thành bỏ ngỏ thì bọn hải tặc trên cạn giàu trước nhứt.
Vậy mà thành vẫn đứng. Năm 2024, quận Starr sát bờ sông, nơi gần như ai cũng gốc Mễ, bầu cho ứng cử viên Tổng Thống Cộng Hòa lần đầu tiên từ năm 1892. Những người sống ngay cửa thành đã bắn mũi tên của họ. Năm sau, số người vượt biên bị bắt xuống thấp nhứt. Nỏ thần đã bắn, và giặc phải lui.
Truyền thuyết kể đánh không được, Triệu Đà xin cưới Mỵ Châu cho con trai là Trọng Thủy. Chàng rể ở ngay trong Loa Thành, dỗ vợ cho coi nỏ thần, lén thay cái lẫy móng rùa bằng lẫy giả. Lúc chia tay, Trọng Thủy hỏi nếu có binh đao thì lấy gì tìm nhau. Mỵ Châu hứa sẽ bứt lông ngỗng trên áo mà rắc dọc đường chạy.
Mỵ Châu thương nước, mà thương chồng hơn. Chừng đó là đủ mất thành.
Thành Texas mất từ bên trong. Trong nhà có nhiều Mỵ Châu, người nào cũng thương Texas, mà thương phe mình hơn.
Cuối tháng 5 năm 2023, Hạ Viện Texas, nơi Cộng Hòa nắm đa số, bỏ phiếu 121 thuận, 23 chống, luận tội ông Ken Paxton, vị Tổng Trưởng Tư Pháp cũng người Cộng Hòa. Tháng 9 năm ấy, Thượng Viện tiểu bang tha bổng ông. Người trong nhà buộc tội nhau trước mặt thiên hạ rồi tha cho nhau, và từ đó nhớ mặt nhau.
Năm nay hai phe ấy đem tiền ra đánh nhau. Ông Paxton ra giành ghế Thượng Viện của ông John Cornyn, người đã ngồi ghế ấy bốn nhiệm kỳ. Ông Trump đứng sau ông Paxton. Ông Thune, lãnh tụ khối đa số Thượng Viện, đứng sau ông Cornyn. Tính luôn vòng bầu lại, tiền quảng cáo đổ vào cuộc sơ bộ lên hơn 165 triệu Mỹ kim, nhiều nhứt trong lịch sử các cuộc sơ bộ Thượng Viện nước Mỹ. Phần lớn số tiền ấy dồn vào trận đánh giữa người Cộng Hòa với nhau. Suốt mấy tháng, cử tri Texas mở truyền hình là nghe người Cộng Hòa kể tội người Cộng Hòa. Ông Paxton thắng, và ông Cornyn thành vị Thượng Nghị Sĩ Cộng Hòa đầu tiên của Texas bị chính cử tri đảng mình loại.
Rồi tới nhà Bush. Năm 1994, chính ông George W. Bush thắng bà Thống Đốc Dân Chủ Ann Richards, mở ra 32 năm Cộng Hòa giữ dinh Thống Đốc Texas. Năm 2022, ông Paxton hứa chấm dứt triều đại Bush rồi đánh bại cháu nội ông Bush cha. Nhà Bush nhớ thù nhà.
Tối 21 tháng 9, ở Dallas, ông Cornyn mở một buổi gây quỹ có ông George W. Bush làm khách mời, gom tiền cho 6 ứng cử viên Thượng Viện Cộng Hòa ở 6 tiểu bang khác. Ứng cử viên Cộng Hòa của chính Texas không có tên. 2 ngày sau, con gái ông George W. Bush gởi tiền cho ủy ban yểm trợ ông Talarico bên Dân Chủ. Tháng 10, em ruột ông lên Facebook loan báo vừa bầu cho ông Talarico, phá lệ cả đời chưa từng đăng một lời chánh trị.
Mấy cọng lông ngỗng thì nhẹ hều. 2500 Mỹ kim của cô con gái với một bài viết trên Facebook của ông em không lật nổi Texas. Lông ngỗng nguy hiểm vì nó chỉ đường. Nó cho những người còn ngần ngại biết rằng bước sang bên kia không có gì phải ngượng. Lông ngỗng không lấy được thành. Nó lấy lòng tin của người giữ thành.
Những người bỏ đi trước nhứt là những người đứng gác ngay cửa thành. Quận Starr, nơi hai năm trước đã bắn mũi tên cho Texas, năm nay cho ứng cử viên Dân Chủ 77%. Hỏi họ lo gì, các cuộc thăm dò đều nghe cùng một câu: vật giá. Tôi cũng không trách họ. Người giữ cửa bỏ về khi người trong thành mải đánh nhau mà quên giá gạo.
Đêm 3 tháng 11, hãng AP loan tin ông Talarico thắng. Lần đầu tiên từ năm 1988, Texas bầu một người Dân Chủ vào Thượng Viện. Ông Abbott, người đã rải kẽm gai dọc sông Rio Grande, thua bà Gina Hinojosa. 32 năm nay phe Dân Chủ chưa thắng nổi một chức vụ toàn tiểu bang nào ở Texas. Đêm đó họ lấy trọn.
Truyền thuyết kể An Dương Vương cho con gái ngồi sau lưng ngựa, chạy về phương Nam. Lông ngỗng rắc suốt dọc đường, quân giặc lần theo mà tới. Tới bờ biển, hết đường, vua kêu thần Kim Quy. Thần hiện lên giữa sóng, chỉ nói một câu: giặc ngồi ngay sau lưng nhà vua đó.
Tôi vẫn nghĩ đó là câu đau nhứt trong chuyện cũ nước mình. Ông vua già quay lại nhìn đứa con gái duy nhứt của mình. Mỵ Châu quỳ xuống khấn: nếu nàng có lòng phản cha thì chết đi xác hóa ra cát bụi, còn nếu nàng một lòng ngay thẳng mà bị người lừa thì máu nàng sẽ hóa thành ngọc. Vua tuốt gươm. Rồi ông cầm cái sừng tê bảy tấc, đi thẳng xuống biển. Người xưa kể máu Mỵ Châu loang xuống nước, loài trai ăn phải đều hóa ngọc. Biển đã đáp lời khấn của nàng.
Mất thành vì giặc ngoài, người ta khóc cho nước. Mất thành vì người trong nhà, người ta khóc cho cả nước lẫn nhà.
Sáng thứ Tư, đảng Cộng Hòa Texas đi tìm giặc bên kia sông Rio Grande. Giặc ngồi ngay sau lưng họ.
Thành mất vì giặc ngoài thì người ta còn một câu để hô. "Hãy nhớ Alamo" gom quân Texas về San Jacinto trong 46 ngày. Thành mất vì người trong nhà thì không có câu nào để hô. Không ai xông lên mà hô "Hãy nhớ Mỵ Châu". Người ta chỉ biết cúi mặt, và chờ.
Người Việt mình đã chờ hơn một ngàn năm. Trong ngàn năm ấy, những năm có giặc giết người còn ít. Những năm dài hơn là những năm người mình nộp thuế cho kẻ khác rồi quen dần. Tiếng Việt sống sót trong câu hát ru của các bà mẹ, đời nầy qua đời khác, cho tới ngày Ngô Quyền cắm cọc trên sông Bạch Đằng năm 938. Hơn mười thế kỷ sau, tháng Tư năm 1975, những chiếc tàu chở người bỏ nước ra đi rời Sài Gòn theo con sông chảy ngang bến Bạch Đằng. Cái tên của trận lấy lại nước đã thành tên của bến sông mất nước.
Người Cộng Hòa Texas cũng từng chờ. Sau năm 1874, họ phải đợi 105 năm mới có lại một Thống Đốc Cộng Hòa. Bốn đời người. California, nơi ông Reagan từng làm Thống Đốc, bầu cho Cộng Hòa lần chót năm 1988, tới nay chưa về.
Bức tường Texas tự bỏ tiền đắp vẫn còn đó, chỉ có người đứng gác là đổi. Từ tháng Giêng, người cầm quân Vệ Binh Quốc Gia Texas là bà Hinojosa, người từng gọi cuộc hành quân giữ biên giới là trò diễn chánh trị. Biên giới êm lại từ năm 2025 vì Hoa Thịnh Đốn đóng cửa. Ngày chữ ký ở Tòa Bạch Ốc đổi tay, cửa thành phía nam sẽ mở lại, và bọn băng đảng lại thâu tiền trên từng đầu người.
Lần nầy, trên bờ Rio Grande sẽ không còn người lính Texas nào rải kẽm gai.
Nếu đêm dài lần nầy cũng dài như lần trước, ông cụ ở Houston sẽ không sống tới ngày thấy Texas đổi màu trở lại. Có thể con ông cũng không. Đứa cháu nội đang ngủ trên lầu, lớn lên sẽ nghe kể về hai nước Cộng Hòa của ông nội nó. Một nước có lá cờ vàng. Một nước có lá cờ một ngôi sao. Nó sẽ nghe như ông từng nghe kể chuyện Cổ Loa.
Ngàn năm hay trăm năm, chuyện ấy còn tùy người trong thành có nhớ ra kịp hay không. An Dương Vương nghe ra lời thần thì ngựa đã tới bờ biển. Người Texas nghe ra khi ngựa còn trên đường, còn kịp quay đầu.
Ở Cổ Loa bây giờ còn một cái am nhỏ thờ Mỵ Châu. Trong am có một tảng đá tự nhiên hình người đàn bà ngồi buông tay xuống gối, không có đầu. Hơn hai ngàn năm, người ta vẫn tới thắp nhang trước một nàng công chúa không đầu. Người Việt không tha cho Mỵ Châu, mà cũng không nỡ quên nàng. Mình giữ chuyện của nàng để con cháu biết thành mất vì đâu.
Năm 1835 ở Gonzales, mấy người đàn bà Texas vẽ lên tấm vải trắng một khẩu đại bác với hàng chữ Come and Take It, muốn thì tới mà lấy. Gần 200 năm sau, không ai phải tới lấy Texas. Người trong nhà mải giành nhau chìa khóa, cửa mở hồi nào không ai hay.
Đêm đó, cây nhang thứ 2 cháy gần hết thì ông lên lầu. Đứa cháu nội ngủ say, tay còn ôm con gấu bông. Ông ngồi xuống mép giường, hát nho nhỏ câu hát ru má ông hát cho ông nghe hồi nhỏ: “Chiều chiều ra đứng ngõ sau, trông về quê mẹ ruột đau chín chiều”.
Ông biết nó chưa hiểu. Ngàn năm Bắc thuộc, người Việt giữ được tiếng nói cũng bằng những câu hát con nít chưa hiểu như vậy. Sáng mai ông sẽ dạy nó thêm hai câu. Một câu tiếng Mỹ của người Texas: “Remember the Alamo”. Một câu tiếng Việt của tổ tiên mình, câu thần Kim Quy nói bên bờ biển: “giặc ngồi ngay sau lưng mình đó”.
Hãy nhớ Alamo, để biết mình từng thắng ra sao. Hãy nhớ Cổ Loa, để biết mình đã thua vì ai.
Vo Danh









