CÚC HOA VÀNG : KIM CÚC (Hoàng Cúc)
– Bùi Huyền Trân –
Hoa kim cúc
Gia đình Cúc rất đa dạng, việc phân loại cũng khá phức tạp. Sau các bài Cúc hoa trắng (Bạch cúc), Cúc Marguerite, Cúc Immortelle.. 
Hoa kim cúc
1- Vài điều tản mạn:
* Cúc hoa vàng, được gọi theo tiếng Pháp là chrysanthème, dùng theo tên khoa học của hoa. Tiếng Pháp cũng có nhiều tên để gọi các loài cúc khác nhau như Marguerite, Immortelle de Corse, Immortelle bractée, Pâquerette..
Tại Âu châu, các quốc gia Pháp, Belgique, Ý, Tây Ban Nha, Ba lan.. đặt cúc hoa vàng trên mộ các Chiến sĩ vào ngày Lễ Các Linh hồn (Fêtes des Morts 2-11 sau ngày Ngày lễ Các Thánh Toussaint, (1 tháng 11), để tưởng niệm các tử sĩ vong thân vì Đất nước. Tục lệ được đặt ra từ sau ngày Đình chiến của Đại chiến Thế giới (1918). TT Pháp Raymond Poincaré đã đòi hỏi người Pháp (ngày 11 tháng 11 năm 1919), đặt hoa cúc vàng các đài Tưởng niệm chiến sĩ trận vong.
Những bông cúc vàng, chịu được lạnh và nở đúng dịp lễ Toussaint, được đặt nơi mộ các Chiến sĩ thay cho những ngọn nến tưởng niệm. Tại Pháp, chrysantheme vàng biểu lộ cho sự tưởng nhớ người đã khuất, cùng với nỗi buồn cô đọng (nhưng chrysanthème, biến chủng, màu đỏ, lại là biểu tượng của Tình yêu (Je t’aime), nên không dùng trong các lễ tang?
Hoa Chrysanthème trong các nghĩa trang vào ngày lễ các Thánh 1 tháng 11 hàng năm ở Bỉ.
Năm 2023, 4 triệu hộ gia đình tại Paris đã mua sắm rau-hoa vào dịp lễ Toussaint, và hoa chrysanthème chiếm đến 60 số lượng được bán ra. Thành phố Paris đã trồng trên 60 ngàn cây chrysanthème tại 20 nghĩa trang
* Huyền thoại Trung Hoa có chuyện Từ Phúc, một thuật sĩ, chuyên luyện linh đan, theo lệnh Tần thủy Hoàng đi tìm “Nước Trường Sinh (Xu-Fu et la fontaine de jouvence) vào khoảng năm 215 trước Tây Lịch. Sự tích của Hoa cúc vàng, được mô phỏng theo chuyện thám hiểm của Từ Phúc.
Cúc hoa vàng
“Truyện Tàu kể là Từ Phúc, nghe đồn có Suối Trường Sinh ẩn giấu trên một ngọn núi cao, An-ky Sơn (Anqi sheng), nơi các Vị Thần tiên sinh sống.. xa xôi ngoài biển khơi. Ông xin Hoàng Đế cấp thuyền để đi tìm. Từ Phúc đến được một ngọn núi phủ toàn Cúc vàng mọc hoang. Trước cảnh thần tiên này, ông quyết định tạm dừng lại đây.. Những đàn ong bay đến hút mật. Từ Phúc nếm mật ngọt.. có ngay được cảm giác khoan khoái.. Ông ăn mật ong liên tục và thấy mình tràn đầy sức sống, da dẻ hồng hào, tóc đen trở lại.. Hoa cúc vàng hoang dã đã tạo lại cho Ông sự tươi trẻ.. Khi trở về, Từ Phúc đã truyền lại cho dân làng về bí quyết này và sau đó, Cúc vàng thành cây hoa của nước Tàu..”
Từ Phúc cũng.. mất tích, không trở về lại Hoàng cung Vua Tần ?..
Thuyền của Từ Phúc
The expedition in search of the medicine for immortality (Utagawa Kunioyshi).
1.100 năm sau, khoảng cuối đời Chu =Zhou (951-960), Thiền sư Yichu viết ..
‘Từ Phúc đã đến đất Nhật và Núi An-kỳ sơn (Penglai), chính là Núi Phú Sĩ.. Từ Phúc đã dạy dân bản xứ những kỹ thuật canh nông và trồng hoa-quả (trong đó có Cúc vàng).. Từ Phúc được phong làm ‘Thần Canh nông; ’Thần trị bệnh’ và tại Nhật có những đền thờ Ông (Xuzhou) ở khắp đất nước Phù Tang.
* Cúc vàng chrysanthemum đã được Thuyền trưởng Pierre Blanchard, đưa từ Tàu về Pháp, lần đầu tiên vào 1789..và hoa thuộc loại đơn, màu vàng..
Hoa kim cúc
Ngôn ngữ của Chrysanthème:
Cúc vàng tượng trưng cho Chính trực (Honnêteté), Chân lý (Vérité) và Chân thành (Sincérité); và là biểu tượng của sự Bất tử và Trường Sinh (Immortalité et Longévité)
Cúc hoa vàng trong Nghệ thuật Thi-họa:
Cúc Hoa vàng cũng được nhiều họa sĩ Nhật và Trung Hoa chọn làm chủ đề và đặc biệt là tại Nhật còn có nghệ thuật trồng bonsai với cây Hoa cúc vàng:
* Bonsai:
Bonsai cúc vàng
Bonsai Cúc vàng rất khó thực hiện và nhiều công phu. Hoa khó giữ lâu hơn được 5 năm!
* Vài bức tranh của các danh họa:
Chrysanthemums, 1879; tranh sơn dầu của Henri Fantin-Latour.
Vase of flowers, 1887; tranh sơn dầu của Vincent Van Gogh.
2- Vài đặc tính thực vật: Tên khoa học: Chrysanthemum indicum.
Anh-Pháp : Chrysanthème.
Tàu : Kim cúc, Dã cúc hoa ((Ye-ju-hua)..
Nhật : Nogikuka.
A- Mô tả sơ lược:
Cây thuộc loại thân thảo, hằng niên hay đa niên. Thân cứng có thể cao gần 1m, phân cành tại ngọn. Lá màu xanh lục, không cuống, mọc so-le; Phiến có thùy sâu, mép có răng..
Lá cây hoa cúc
Hoa mọc thành cụm hình đầu; mọc ở nách lá hay đỉnh cành; đường kính 1-1,5cm, cuống dài 2-5cm. Lá bắc tổng bao ở bên ngoài, có dạng thuôn dài, mép thô, xếp thành nhiều dây. Vòng hoa bên ngoài có cánh môi màu vàng.
Mô tả Hoa (dược liệu) theo Dược điển Việt Nam:
..” Cụm hoa hình đầu, màu vàng hơi nâu, đôi khi còn dính cuống; đường kính 0.5-1.2cm. Tổng bao gồm 4-5 hàng lá bắc, mặt ngoài màu xanh hoặc xám hoặc nâu nhạt, ở giữa hai bên mép rất nhạt. Có hai loại hoa hình lưỡi nhỏ một vòng, đơn tính, không đều ở phía ngoài; nhiều hoa hình ống đều, lưỡng tính ở phía trong. Mùi thơm, vị đắng..”
Quả thuộc loại bế quả nhẵn, có mào lông.
Hạt hoa chrysanthème
B- Chủng trồng: Một số chủng trồng nổi tiếng tại Pháp, Belgique.
* Nebelrose (Chrysanthemum x indicum Nebelrose). Chủng lai tạo cho Hoa kép màu hồng, ánh bạc (silver rose), Cánh hoa dày đặc, và mở ra chậm trong lúc hoa nở. Cây mọc cao 1-1.2m, thích hợp cho cắt cành cắm bình.
Poesie: Thu hút ong rất mạnh. Hoa bán-kép, màu trắng kem, nở từ tháng 10 đến tháng 11. Mùi thơm dịu. Cây mọc cao 1m.
Poesie
Cultivar: Poesie
* Cottage Apricot: Hoa kép màu trái mơ, nở từ tháng 7, có sức chịu đựng cao và tiếp tục trổ hoa cho đến tháng 9; Mọc cao 0.7=0.9m. Gốc từ Korea.
Apricot
Cultivar: Apricot
Bienchen: Hoa vàng dạng pompom, tâm màu cam-nâu.. Rất đẹp khi cây nở rộ hoa thành một cánh đồng.. cúc vàng.
Bienchen
Cultivar: Bienchen
3- Thành phần: Thành phần hóa học của Cúc vàng (C. indica) có một số khác biệt với Cúc trắng (C. morifolium) [xin đọc bài Cúc trắng hay Bạch cúc].
Hoa chứa:
* Các glucosides như luteolin, chrysanthemin; stachydrine..
* Flavonoids và các Flavone-glycosides chia thành 2 loại eudesmane- sesquiterpene như kikkanol A, B và C; và loại germacrane-sesquiterpene như kikkanol D, E và F.
* Tinh dầu dễ bay hơi gồm nhiều hợp chất như thujone, cineole, alpha-pinene, limonene, camphor, borneol..(xin xem phần Cúc hoa vàng trong Hương liệu).
* Sắc tố: chrysanthema-xanthine.
* Hợp chất phức tạp như acacetin, cumambrin A; Polysaccharides; Tannins..
4- Nghiên cứu khoa học và trị bệnh:
Các nghiên cứu khoa học về Cúc Hoa vàng ít được chú trọng hơn Cúc hoa trắng.
Hoạt tính trị bệnh của Cúc Hoa vàng được trình bày chi tiết trong “Phytochemicals, therapeutic benefits and applications of chrysanthemum flowers: A review”.
Kim cúc
Xin tóm lược:
a- Hoạt tính diệt khuẩn, kháng sinh.
b- Khả năng chống sưng-viêm.
c- Tác động anti-adipogenic (chống béo phì).
d- Khả năng chống oxy-hóa.
e- Hoạt tính bảo vệ gan.
Biological Activities
5- Cúc vàng trong Đông dược:
Theo Dược điển VN -5:
* Tính vị, qui kinh: Vị ngọt hơi đắng, tính mát.. Vào các kinh tỳ vị, phế, thận..
* Công năng, chủ trị: Thanh nhiệt, giải độc, tán phong, minh mục. Chủ trị các chứng hoa mắt, chóng mặt, nhức đầu, đau mắt đỏ, chảy nhiều nước mắt; huyết áp cao, đinh độc, mụn nhọt, sưng đau..
Dược điển của Cộng Hòa Nhân dân Trung Hoa (Tàu), phân chia ‘Cúc’ thành 2 loại chính: Cúc hoa và Dã cúc hoa (Wild chrysanthemum flower). Dược điển 2020 chia Cúc thành 5 nhóm tùy theo địa phương trồng cây (Bo; Chu; Gong; Hang và Huai).
Chrysanthemum indicum thuộc nhóm Dã cúc.
Dã cúc được cho là có vị đắng/cay, tính hàn nhẹ và quy vào các kinh mạch thuốc Phế và Can. Có những đặc tính ‘thanh hỏa’ (giải độc trị mụn nhọt, ghẻ lở)..
Kim cúc
6- Cúc vàng trong Hương liệu, Công nghiệp Nước hoa:
Mùi hương của Hoa cúc vàng do sự pha trộn của các hợp chất camphor, chrysanthemol, tetradecane, chrysanthenyl isovalerate, chrysanthenyl hexanoate và farnesene..
Dầu béo (essential oil): Hoa Cúc vàng có màu xanh nước biển, chứa khoảng 64 hợp chất khác nhau, trong đó camphor (36.9%); iso-bornel (7.6%); caryophyllene oxide (5.46%), alpha-terpinene (5.73%)..
Hóa chất trong dầu cúc
Cúc hoa vàng, đặc biệt là chủng “Xiang-Ju-Hua’ (Hương-cúc) (Chrysanthemum indicum var. aromaticum) mùi rất thơm, được chọn để sử dụng trong công nghiệp hương liệu. Mùi hương được cho là ngọt ngào (sweet), trái cây chín (fruity), hoa tổng hợp (floral), kèm theo nốt hương cay (Spicy) nhẹ; dùng tạo một hương quyến rũ, tăng thêm sự tinh tế (sophistication) cho nước hoa và nước hoa có độ tinh dầu thấp (cologne). (Nốt ‘hương cay’ mang lại cảm giác ấm áp, nồng nàn, tươi mát-cay nhẹ; làm tăng sự phong phú và phức tạp cho mùi hương).
Tinh dầu ly trích từ cánh hoa được đánh giá cao về việc tạo được các nốt hương ‘hoa tổng hợp’ floral kèm theo spicy nhẹ..
Essence de chrysanthemums
Vài sản phẩm:
* Kiku Attar: Dẫn xuất từ Hoa Cúc vàng, là thành phần quen thuộc trong các nước hoa cao cấp (high-end) do mùi hoa rất tinh tế, tươi mát và dịu dàng với những nốt hương cỏ đồng nội (herbal) nhẹ nhàng.
– Nốt đỉnh: Thơm mát, cỏ đồng nội và thoảng mùi chanh;
– Nốt giữa: Nhẹ, hương hoa và ngọt ngào;
– Nốt căn bản: Dịu, thơm hương gỗ (woody) và đồng nội.
* Chrysanthemum Floral Wax: Chất sáp lấy từ cánh hoa được dùng trong nhiều sản phẩm, mỹ phẩm về da, dùng trong savon, kem thoa..
Chrysanthemum Floral Wax
* Chrysanthemum absolute:
Chrysanthemum absolute
Chrysanthemum Absolute (Chrysanthemum indica); India Ye Ju Hua, Candied Clary Sage Notes..
* Demeter Chrysanthemum..
Demeter Chrysanthemum
Bùi Huyền Trân 7-2025
No comments:
Post a Comment