PHÁ TAM GIANG Ở NƠI MÔ?
27/10/2026
——
Thời còn học ở Trung Học Chuyên Lê Quý Đôn-Đà Nẵng, tôi thường la cà ở những quán cà phê trên đường Lê Lợi vì tôi rất thích nghe nhạc ở những chỗ này. Lý do chính vẫn là dàn âm thanh và không gian của quán cà phê. Ở nhà thì tôi chỉ nghe nhạc bằng máy Sony Walkman, cũng như nghe nhạc qua chiếc iPhone 18 ngày nay.
Thời đó quán cà phê ở Đà Nẵng chỉ mở nhạc trẻ và nhạc thính phòng của hải ngoại, không hề có nhạc đỏ hay nhạc Bolero, và một bài hát làm tôi nhớ nhất là bài ‘Chiều trên phá Tam Giang’ do ca sĩ Khánh Ly song ca cùng Nhật Trường-Trần Thiện Thanh:
‘Chiều trên phá Tam Giang anh sực nhớ em
Nhớ ôi niềm nhớ ôi niềm nhớ đến bất tận’
(Nhạc: Trần Thiện Thanh; Thơ: Tô Thùy Yên)
Khi đó tôi không hề biết phá Tam Giang nằm ở đâu, vì bài hát này gợi lên hình ảnh Sài Gòn trong trí tưởng tượng của tôi nhiều hơn:
‘Giờ này thành phố chợt bừng lên
Để rồi tắt nghỉ sớm
Ôi Sài Gòn Sài Gòn giờ giới nghiêm
Ôi Sài Gòn mười một giờ vắng im
Ôi em tôi Sài Gòn không buổi tối.’
Đó là những năm đầu 90, và là lần đầu tiên tôi nghe tới chữ ‘giờ giới nghiêm’. Lúc đó tôi không biết giờ giới nghiêm là gì, nhưng mơ hồ rằng nó buồn thê lương vì câu “Ôi em tôi Sài Gòn không buổi tối”. Một Sài Gòn hoa lệ được mệnh danh là ‘Hòn Ngọc Viễn Đông’ nhưng lại không có buổi tối. Tất cả cũng vì chiến tranh có ‘đại bác đêm đêm dội về thành phố, người phu quét đường dừng chổi đứng nghe’ (Đại Bác Ru Đêm-Trịnh Công Sơn).
Bẵng đi một thời gian, năm 2009, tôi về thăm quê nội. Khi đó tôi thuê một chiếc xe con, tài xế là một người bạn học hồi cấp 2. Quê nội tôi là huyện Phong Điền, thuộc tỉnh Thừa Thiên-Huế (cũ). Tôi chỉ nhớ là nó gần với Quảng Trị, đường đi rẽ từ Quốc Lộ 1A vào. Nhà Bác tôi lại nằm trên con đường chính đi ngang qua rất nhiều làng, từ làng Kế Môn của mẹ tôi tới làng Đại Lộc của ba tôi. Ba tôi rất tự hào về chợ Đại Lộc, vì đó là ngôi chợ có thương mãi lớn nhất trong huyện.
Thăm bác tôi và thắp nhang xong, tôi bỗng nảy ra ý định là đi tiếp con đường cái đó về Huế. Do chưa đi lần nào, và cũng không có ứng dụng GPS, anh bạn tài xế của tôi nghe theo lời tôi mà đi thử.
Và trong một sự tình cờ như có sự sắp đặt của vũ trụ, xe chúng tôi lại đi ngang cái đầm nước rộng mênh mông phản chiếu cái ráng chiều rực rỡ, có cảm giác như nó trải rộng ra tới chân trời. Lúc bấy giờ tôi không biết đó là cái gì, là con sông hay cửa sông, chỉ biết choáng ngợp cái cái bao la đất trời đó. Đi thêm một chút nữa thì tôi mới biết là phá Tam Giang nhờ thấy cái chữ Tam Giang ở đâu đó hai bên đường.
Và tôi đã yêu thêm bài hát này. Tôi vào YouTube nghe thêm phiên bản cho chính nhạc sĩ Trần Thiện Thanh (ca sĩ Nhật Trường) và ca sĩ Thanh Lan trình bày.
Chúng tôi tiếp tục đi cho tới cuối đường và rồi… quay ngược trở lại vì hết đường. Đó là Thuận An, thị xã nổi tiếng là thành phố dành cho người chết.
Một trong những lý do khiến xã Thuận An có thành phố khang trang dành cho người chết là vì nơi đây có rất nhiều Việt Kiều Mỹ. Họ qua Mỹ tiếp tục làm nghề biển, thường là đi đánh bắt tôm và hải sản ở miền Nam nước Mỹ nên có rất nhiều tiền, đặc biệt cách đây vài chục năm khi Mỹ chưa nhập nhiều tôm và hải sản giá rẻ từ Nam Mỹ và Châu Á. Khi còn ở Việt Nam thì họ là những ngư dân quá nghèo nên đi vượt biên nhiều. Xa quê hương, khi dư dả tiền bạc thì họ gởi về xây lăng, tức xây nhà mồ, thật đẹp để báo hiếu, đồng thời để gia đình của họ ở quê nhà nở mặt nở mày vì có thân nhân Việt Kiều thành đạt nơi xứ người.
Từ đó kiến thức địa lý của tôi về quê cha đất tổ có thêm phá Tam Giang. Tết vừa rồi, tôi cũng về thăm làng bên Nội, nhưng lần này tôi chọn đi qua Thuận An bằng cây cầu mới xây. Hai bên con đường cái ngày xưa giờ đây có thêm nhiều lăng mộ mới, ngày càng uy nghi bề thế thêm.
Nhìn những bụi cây cháy nắng hai bên đường, nhìn những bãi cát khô khốc, những mảnh ruộng cằn cỗi xứ nắng cháy da người, tôi thầm nghĩ rằng ở thế giới bên kia, hi vọng người dân nơi đây được ở nhà cao cửa rộng và sung sướng như cái lăng của họ. Phải chăng đó là ước mơ của những người còn sống ?
Hoa OC
