title

PHÚ QUỐC ĐANG ĐI TRÊN CON ĐƯỜNG SAI LẦM

Tôi đến Phú Quốc lần đầu khoảng năm 2010. Ngày ấy, Phú Quốc còn rất khác. Đảo còn hoang sơ, những cánh rừng xanh ngút mắt, những bãi biển dài và trong veo, những con đường còn thưa người. Biển có một màu xanh mà người ta chỉ cần nhìn thôi cũng thấy lòng mình dịu lại. Phú Quốc khi ấy chưa phải là một “điểm đến”, chưa phải một thương hiệu du lịch, càng chưa phải một cuộc đua xây dựng khổng lồ. Nó đơn giản chỉ là Phú Quốc. Một hòn đảo đẹp, hoang sơ và có một sức quyến rũ rất riêng. Từ đó đến nay, vì có người thân ở Phú Quốc, tôi đã trở lại đảo hơn 20 lần. Có lẽ không nhiều nơi tôi đi đi lại lại như vậy. Và chính vì đã nhìn thấy Phú Quốc của ngày hôm qua, tôi càng đau lòng khi nhìn Phú Quốc hôm nay. Phú Quốc đang thay đổi quá nhanh. Những khối bê tông khổng lồ mọc lên ngày càng nhiều. Những công trình cao lớn, đồ sộ, lớp nọ nối lớp kia, chen chúc trên một hòn đảo vốn nhỏ bé và vô cùng dễ tổn thương.

Tôi không phản đối phát triển. Tôi cũng không phản đối đầu tư. Không thể bắt một hòn đảo đứng yên khi đất nước đang phát triển và người dân cần việc làm, cần thu nhập, cần một cuộc sống tốt hơn. Nhưng tôi tự hỏi: Có nhất thiết phải phát triển Phú Quốc theo cách này không? Một hòn đảo đẹp như Phú Quốc có nhất thiết phải biến mình thành một đô thị bê tông khổng lồ mới được gọi là phát triển? Có nhất thiết phải xây thật nhiều, thật nhanh, thật lớn rồi mới nghĩ xem thiên nhiên còn lại bao nhiêu?

Tôi sợ rằng chúng ta đang nhầm lẫn giữa phát triển Phú Quốc và xây dựng trên Phú Quốc. Hai việc ấy hoàn toàn không giống nhau. Phú Quốc không phải một mảnh đất trống để chúng ta muốn đặt gì lên đó cũng được. Nó là một hệ sinh thái. Là rừng. Là biển. Là những bãi cát. Là những dòng nước. Là san hô. Là cá, chim, thú, cây cối và vô số sinh vật mà phần lớn chúng ta thậm chí còn chưa kịp biết tên. Và trên hết, đó là một vẻ đẹp tự nhiên đã mất hàng triệu năm để hình thành nhưng con người có thể phá hủy chỉ trong vài chục năm. Tôi đau lòng khi thấy rừng bị thu hẹp. Đau lòng khi những mảng xanh tự nhiên nhường chỗ cho những công trình bê tông. Đau lòng hơn nữa khi nghe và chứng kiến những tổn thương ngày càng rõ của biển, của những rạn san hô và hệ sinh thái ven bờ. Rừng mất đi thì rất khó trở lại như cũ. San hô chết đi cũng không thể trồng lại trong một sớm một chiều. Và màu xanh của biển Phú Quốc, một khi đã mất, có thể sẽ không bao giờ trở lại đúng màu xanh mà chúng ta từng yêu. Nhìn từ xa, những công trình ấy có thể được gọi bằng những cái tên rất đẹp: khu nghỉ dưỡng, đô thị, tổ hợp du lịch, trung tâm thương mại...

Nhưng đứng giữa một hòn đảo, nhìn những khối nhà khổng lồ mọc lên lớp lớp, đôi khi tôi chỉ thấy một điều: Phú Quốc đang bị bê tông hóa. Đặc biệt ở phía Nam đảo, cuộc chạy đua xây dựng dường như ngày càng dữ dội. Các tập đoàn lớn từ nhiều nơi đổ về, cùng với rất nhiều nhà đầu tư khác, tạo nên những quần thể công trình đồ sộ. Có những công trình đẹp, có những công trình hiện đại, có những nơi thực sự hấp dẫn. Nhưng cũng có những thứ tôi không hiểu vì sao phải xuất hiện ở Phú Quốc. Những kiến trúc lai căng, xa lạ với cảnh quan và tinh thần của một hòn đảo nhiệt đới. Những khối bê tông khổng lồ đứng chình ình giữa thiên nhiên. Và đáng buồn nhất là có những nơi xây xong rồi lại vắng vẻ. Những khu đô thị, những dãy nhà, những công trình từng được kỳ vọng rất lớn, nhưng người đến ở chẳng bao nhiêu. Cỏ mọc. Cửa đóng. Những con đường rộng thênh thang vắng bóng người. Có nơi nhìn chẳng khác gì một thành phố bỏ hoang.

Đó là một nghịch lý đau lòng. Chúng ta đã hy sinh thiên nhiên để xây dựng những thứ mà đôi khi chính con người cũng không cần đến. Chúng ta chặt một cánh rừng để xây một khu đô thị. Lấp một khoảng đất tự nhiên để xây những công trình khổng lồ. Thay đổi cảnh quan để thu hút khách.Rồi một ngày nào đó, nếu khách không đến như dự tính, những công trình ấy nằm đó, im lặng giữa cỏ cây. Nhưng rừng đã mất thì không thể vì thế mà tự mọc lại. Biển đã bị tổn thương cũng không vì một dự án vắng khách mà tự nhiên hồi phục. Đó mới là điều đáng sợ. Tôi cứ nghĩ mãi: Có phải chúng ta đang lấy cái quý giá nhất của Phú Quốc để đổi lấy thứ có thể xây dựng ở bất cứ nơi nào? Một khách sạn có thể xây ở nhiều nơi. Một trung tâm thương mại có thể xây ở nhiều nơi. Một khu đô thị có thể xây ở nhiều nơi. Một tòa nhà bê tông có thể mọc lên ở hàng nghìn thành phố trên thế giới.

Nhưng một cánh rừng nguyên sinh của Phú Quốc chỉ có thể tồn tại ở Phú Quốc. Một vùng biển xanh của Phú Quốc chỉ có một. Những rạn san hô của Phú Quốc cũng chỉ có một. Và vẻ đẹp hoang sơ của Phú Quốc, một khi biến mất, sẽ không thể dùng tiền để mua lại. Tôi từng nghĩ, nếu phải chọn một con đường khác cho Phú Quốc, tôi sẽ chọn con đường khó hơn nhưng bền vững hơn.

Hãy biến Phú Quốc thành một trong những khu bảo tồn rừng - biển lớn và quý giá nhất của Việt Nam. Hãy giữ thật nhiều rừng. Giữ thật nhiều biển. Giữ những vùng san hô. Giữ các hệ sinh thái tự nhiên. Giữ những bãi biển còn hoang sơ. Và nếu phát triển du lịch, hãy phát triển du lịch sinh thái chất lượng cao, số lượng vừa phải, giá trị lớn, để mỗi người đến Phú Quốc đều hiểu rằng mình đang bước vào một nơi cần được trân trọng chứ không phải một công trường để tiêu dùng. Không cần hàng triệu người cùng lúc. Không cần xây kín đảo. Không cần biến mọi khoảng xanh thành dự án. Không cần nơi nào cũng phải có một tòa nhà thật lớn mới được coi là thành công. Có thể Phú Quốc sẽ đón ít khách hơn. Nhưng những người đến sẽ ở lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn và yêu hòn đảo hơn. Người dân địa phương vẫn có thể sống tốt. Doanh nghiệp vẫn có thể kiếm tiền. Nhà nước vẫn có thể có nguồn thu. Nhưng quan trọng nhất là Phú Quốc vẫn còn là Phú Quốc. Đó mới là thứ đáng để chúng ta truyền lại cho con cháu. Phú Quốc có một lợi thế mà rất ít nơi có được. Đó là nó nằm giữa biển. Nó cách xa đất liền. Nó từng có một khoảng cách tự nhiên với sự xô bồ của đất đai, giao thông và con người. Đáng lẽ khoảng cách ấy phải trở thành hàng rào bảo vệ thiên nhiên. Đáng lẽ chúng ta phải nói: “Ở đây không thể xây như trên đất liền.” “Ở đây không thể phát triển bằng mọi giá.” “Ở đây phải biết dừng lại.”

Nhưng dường như chúng ta đang làm ngược lại. Chúng ta đang đưa chính sự xô bồ của đất liền ra đảo. Đưa những cuộc đua bất động sản ra đảo. Đưa những khối bê tông ra đảo. Đưa cả lòng tham của con người ra đảo. Và rồi chúng ta tự hỏi tại sao Phú Quốc không còn giống Phú Quốc ngày trước. Có lẽ bởi vì chúng ta đang đòi hỏi hòn đảo phải trở thành thứ gì đó khác với chính nó. Tôi biết có người sẽ nói: “Không phát triển thì lấy gì để sống?” Tôi đồng ý. Nhưng phát triển không đồng nghĩa với phá bỏ tất cả những gì không thể tái tạo. Một đất nước nghèo cần tăng trưởng. Một hòn đảo cũng cần kinh tế. Nhưng tăng trưởng không có nghĩa là phải bán đi tương lai. Hôm nay chúng ta còn nghèo nên có thể chưa thấy tiếc. Một dự án mang lại vài nghìn tỷ đồng, chúng ta thấy ngay. Một cánh rừng mất đi, chúng ta chưa thấy ngay cái giá phải trả. Một rạn san hô chết đi, không ai lập hóa đơn. Một loài sinh vật biến mất, không ai gửi thông báo. Một bãi biển mất đi vẻ đẹp tự nhiên, cũng chẳng có con số nào trong báo cáo tài chính. 

Nhưng vài chục năm nữa, khi Việt Nam giàu hơn rất nhiều, khi con người có thể mua được những thứ hôm nay còn nằm ngoài khả năng, tôi tin chúng ta sẽ bắt đầu thèm khát những thứ không thể mua bằng tiền. Một cánh rừng già. Một bãi biển hoang sơ. Một vùng biển trong xanh. Một đàn cá bơi dưới làn nước. Một rạn san hô còn sống. Một buổi chiều đứng trước biển mà không nhìn thấy bê tông. Và khi ấy, có thể chúng ta sẽ nói: “Giá như ngày xưa chúng ta giữ lại Phú Quốc.” Giá như khi còn nghèo, chúng ta đã nghĩ như những người giàu có của tương lai. Giá như chúng ta hiểu rằng có những thứ càng quý thì càng phải biết không biến nó thành tiền. 

Tôi đã đến Phú Quốc từ khoảng năm 2010. Tôi đã trở lại đảo hơn 20 lần. Tôi đã nhìn thấy một Phú Quốc còn rất hoang sơ và đẹp đến nao lòng. Vì thế, những gì tôi viết hôm nay không phải là lời của một người chỉ đi du lịch qua đây một lần rồi phán xét. Đó là nỗi buồn của một người đã nhìn thấy Phú Quốc trước và sau những năm phát triển quá nhanh. Tôi không muốn Phú Quốc nghèo. Tôi càng không muốn người dân Phú Quốc nghèo. Tôi muốn Phú Quốc giàu. Nhưng tôi muốn Phú Quốc giàu mà vẫn là Phú Quốc. Giàu mà rừng vẫn xanh. Giàu mà biển vẫn xanh. Giàu mà san hô vẫn sống. Giàu mà chim vẫn bay trên những tán rừng. Giàu mà những bãi biển vẫn còn những khoảng trời rộng không bị những khối bê tông che khuất. Giàu mà con cháu chúng ta sau này vẫn có thể đứng bên biển và nói: “May quá, ngày ấy ông cha mình đã biết dừng lại.” Than ôi... 

Bây giờ có còn quay lại được không? Tôi không biết. Tôi chỉ sợ rằng chúng ta đã đi quá xa. Nhưng nếu vẫn còn một cơ hội, dù rất nhỏ, thì tôi mong chúng ta hãy dừng lại một chút. Hãy nhìn Phú Quốc từ trên cao. Đừng chỉ nhìn những dự án đã xây được bao nhiêu mét vuông. Hãy nhìn xem còn bao nhiêu màu xanh. Còn bao nhiêu rừng. Còn bao nhiêu biển. Còn bao nhiêu san hô. Còn bao nhiêu thiên nhiên nguyên vẹn. Và hãy tự hỏi một câu rất đơn giản: “Chúng ta muốn để lại cho con cháu một Phú Quốc giàu có hơn, hay một Phú Quốc không còn gì để mất?” 

 Tôi vẫn yêu Phú Quốc. Có lẽ chính vì yêu nên tôi mới đau lòng đến thế. Và tôi vẫn mong một ngày nào đó trở lại đảo, đứng trước biển, nhìn về phía rừng xanh và có thể mỉm cười: Phú Quốc đã không đi hết con đường ấy. Phú Quốc đã kịp dừng lại.

Hung Pham