title

Cesar Chavez, một 'thần tượng' khuynh tả vừa sụp đổ tan tành

Cesar Chavez (1927–1993) một biểu tượng lao động và dân quyền người Mỹ gốc Mexico, nhưng mới cách đây vài ngày (18/3/2026), nước Mỹ sửng sốt khi biết sự thật về "ông thánh" này, và lập tức thành “thần tượng sụp đổ” sau loạt cáo buộc lạm dụng tình dục nghiêm trọng được New York Times và nhiều tờ báo khác công bố.

Lẽ ra, ngày 31/3 sắp tới California sẽ được nghỉ vì là ngày lễ tôn vinh ông Cesar Chavez Day, nhưng đã kịp huỷ bỏ (dự định đổi tên thành Farmworkers Day).

Để biết công trạng nào đã khiến ông trở thành biểu tượng lừng lẫy như vậy, thử điểm qua 'quá trình hoạt động cách mạng' của giới cần lao nông dân:

Sinh ra năm 1927 tại Yuma, Arizona trong một gia đình nông dân nghèo gốc Mexico. Lớn lên ông gia nhập Hải quân Mỹ 2 năm.

Năm 1952, ông ta bắt đầu hoạt động cộng đồng tại San Jose (California) qua tổ chức Community Service Organization (CSO).

Năm 1962 ông cùng Dolores Huerta (người cộng sự tài ba nhưng thường bị lu mờ) thành lập Hiệp hội Công nhân Nông trại Quốc gia (NFWA), sau đổi thành Nghiệp đoàn Công nhân Nông nghiệp (UFW).

Năm 1965–1970 Tổ chức của ông làm cuộc đình công Delano Grape Strike nổi tiếng toàn quốc, tẩy chay nho toàn quốc, biểu tình, tuyệt thực 25 ngày (1968) để gây áp lực với các ông chủ lớn.

Bằng cách khôn khéo kết hợp chủ nghĩa nghiệp đoàn với các giáo lý xã hội Công giáo và tư tưởng bất bạo động của Gandhi, Chavez đã biến một tranh chấp lao động địa phương thành một cuộc thập tự chinh đạo đức tầm cỡ quốc gia.

Khi ông tuyệt thực 25 ngày vào năm 1968, đó không chỉ là sự phản kháng; ông đang biến cuộc đấu tranh thành một đức tin.

Đến năm 1970, UFW đã giành được những hợp đồng lịch sử với các chủ vườn nho. Chavez trở thành người hùng, xuất hiện trên trang bìa tạp chí Time và là biểu tượng cho niềm tự hào của người Chicano.

Tiếng tăm lừng lẫy của tổ chức UFW, khiến luật lao động California Agricultural Labor Relations Act 1975 cũng phải thay đổi, lần đầu tiên công nhân nông trại được quyền bầu đại diện nghiệp đoàn. UFW trở thành mô hình tổ chức lao động thành công nhất cho người gốc Latinh ở Mỹ.

Hơn 130 địa danh, trường học, đường phố, công viên, thư viện mang tên ông trên toàn Mỹ (kể cả Cesar E. Chavez National Monument tại Keene, California).

Tượng điêu khắc, tranh tường, trung tâm sinh viên... đầy dẫy hình ảnh và tên tuổi ông (Trung tâm Cesar Chavez Student Center tại Đại học San Francisco State).

Tàu chở hàng của Hải quân Mỹ cũng mang tên USNS Cesar Chavez. Và nhiều lần ông được đề cử Nobel Hòa bình; được coi là “Martin Luther King của người nông dân”...

Tóm lại Chavez đã đạt tột đỉnh vinh quang và danh tiếng trong giới dân quyền.

Ở thời kỳ đỉnh cao, UFW có hơn 60000 thành viên và hàng trăm hợp đồng lao động. Đến khi Chavez qua đời vào năm 1993, số lượng thành viên đã giảm xuống chỉ còn khoảng 5000 người. Công đoàn thực chất đã ngừng hoạt động như một tổ chức lao động và trở thành một cỗ máy gây quỹ chỉ xoay quanh thương hiệu cá nhân của Chavez.

Tờ New York Times với bài viết "Cesar Chavez, a Civil Rights Icon, Is Accused of Abusing Girls for Years" (Cesar Chavez, Biểu tượng Dân quyền, Bị cáo buộc lạm dụng trẻ em gái trong nhiều năm) công bố ngày 18/3/2026 vừa qua, sau 5 năm điều tra đã cho thấy: Chavez bị cáo buộc lạm dụng tình dục nhiều phụ nữ và trẻ vị thành niên trong suốt nhiều thập niên (đặc biệt những năm 1950–1970).

Cụ thể ông ta đã hiếp dâm ít nhất hai bé gái (một nạn nhân bị tấn công lặp lại nhiều lần khi còn là trẻ em) trong thập niên 1970; tấn công tình dục cả Dolores Huerta (đồng sáng lập UFW) vào thập niên 1950 (bà hiện nay 96 tuổi vẫn còn sống).

Những nạn nhân của ông ta phải giữ im lặng suốt mấy chục năm qua vì sợ làm tổn hại di sản phong trào, nhưng đã lên tiếng khi phóng viên điều tra. Nhiều người chịu hậu quả lâu dài: trầm cảm, hoảng loạn, lạm dụng chất kích thích.

UFW và Quỹ Cesar Chavez gọi đây là “cáo buộc gây sốc, đáng lo ngại, nghiệt ngã và không thể biện minh”.

Và rồi, chỉ trong vòng 6 ngày kể từ khi bài báo NYT ra mắt đến hôm nay, phản ứng diễn ra cực nhanh và mạnh mẽ trên toàn Mỹ:

Toàn bộ lễ kỷ niệm Cesar Chavez Day (31/3) trên toàn quốc bị hủy hoặc đổi tên (Denver đổi thành “Sí Se Puede Day”). UFW tuyên bố không tham gia bất kỳ hoạt động nào liên quan đến Chavez năm nay.

- Fresno State: Che kín rồi dự định tháo dỡ tượng hoàn toàn.

- San Fernando: Tháo tượng.

- Denver: Tháo tượng đồng, đổi tên công viên thành Dolores Huerta Park.

- Nhiều trường đại học, thành phố (Los Angeles, Phoenix, Portland, Albuquerque…) đang xem xét xóa tên Chavez khỏi đường phố, trường học, trung tâm. (hình 1 và 2)

- California đang dự định đổi tên Cesar Chavez Day thành Farmworkers Day.

- San Juan (Texas): Đang xem xét đổi tên đường Cesar Chavez.

- Hàng chục thành phố đang tiến hành đổi lại hơn 130 địa danh mang tên ông.

Hải quân Mỹ đang xem xét đổi tên tàu USNS Cesar Chavez.

UFW và Quỹ Cesar Chavez thiết lập đường dây bảo mật để nạn nhân của con quỷ râu xanh Chavez tiếp tục cung cấp thông tin. Bà Dolores Huerta hủy tham gia cuộc tuần hành. Thống đốc California Gavin Newsom đang cuống cuồng “giải quyết” thông tin gây choáng váng này.

Đây là một trong những vụ “sụp đổ thần tượng” gây chấn động nhất nước Mỹ hiện tại.

Sự sụp đổ của Cesar Chavez không chỉ là sự tan rã của một công đoàn, mà là sự đổ vỡ của một niềm tin kéo dài hơn nửa thế kỷ. Và cái mác 'vì dân' thực tế chỉ vun đắp cho hào quang của ông ta. Ông ta lợi dụng giáo lý xã hội Công giáo để phục vụ cho phong trào và cũng lợi dụng danh tiếng để phạm những tội ác tày trời với nhiều trẻ em và phụ nữ.

FB Uyen Vu