title

ĐỪNG NHÌN TÔI BẰNG QUÁ KHỨ

Tôi qua Mỹ năm hai mươi mấy tuổi. Lúc đó tôi chẳng có bằng cấp gì hết.

Tiếng Anh thì nói được vài câu yes hay no. Đi làm thì người ta nói một chút là tôi chỉ biết cười.

Ngày đầu đi xin việc, người ta hỏi:

— Do you have experience?

Tôi trả lời:

— Yes!

Người ta hỏi tiếp:

— Experience in what?

Tôi đứng nhìn.

Kinh nghiệm gì bây giờ?

Cuối cùng tôi làm đủ thứ.

Rửa chén.

Phụ bếp.

Dọn phòng.

Phục vụ nhà hàng.

Có thời gian làm ở một tiệm massage.

Rồi từ cái tiệm massage đó, tôi bước vào một thế giới mà sau này, dù đã bỏ rất lâu, tôi vẫn không muốn kể với ai.

Không phải vì tôi nghĩ mình là người xấu.

Mà vì tôi biết miệng đời. Ở Mỹ cũng vậy. Đừng tưởng người Mỹ không nhiều chuyện.

Họ chỉ nhiều chuyện bằng tiếng Anh.

Hồi đó tôi ở một thành phố miền Nam California.

Một người quen giới thiệu cho tôi công việc ở một câu lạc bộ dành cho người lớn.

Tiền khá.

Giờ giấc lạ.

Khách cũng đủ loại.

Có ông đi vào ăn mặc như triệu phú.

Có ông nói chuyện đạo đức cả buổi.

Có ông vừa bước vào đã kể chuyện vợ con.

Có ông chỉ ngồi uống nước, nói chuyện cả tiếng rồi về.

Tôi học được một điều rất lạ:

Đừng bao giờ nhìn một người qua bộ quần áo họ mặc.

Có người mặc vest rất sang nhưng trong lòng chẳng ra gì.

Có người mặc áo thun bạc màu nhưng đối xử với người khác tử tế vô cùng.

Nghề của tôi khi ấy không đẹp. Tôi biết. Nhưng cuộc đời đôi khi đẩy người ta vào những con đường mà lúc trẻ người ta đâu có nghĩ mình sẽ đi.

Một hôm có một cô gái mới tới. Tên Mỹ là Jenny.

Tên Việt của nó là Phương.

Phương vừa sang Mỹ được mấy tháng.

Nó hỏi tôi:

— Chị làm nghề này lâu chưa?

Tôi nói:

— Đủ lâu để biết nghề này không làm mình giàu, nhưng làm mình hiểu đàn ông rất nhanh.

Nó bật cười.

— Sao chị nói nghe ghê vậy?

Tôi nói:

— Không ghê đâu. Sau này em sẽ hiểu. Có người bước vào đây vì cô đơn. Có người vì buồn. Có người vì gia đình có chuyện. Có người chỉ muốn tìm cảm giác mình còn được ai đó chú ý.

Phương hỏi:

— Vậy đàn ông cần gì nhất?

Tôi suy nghĩ một lúc rồi nói:

— Nhiều khi họ chẳng cần gì hết. Họ chỉ cần có người ngồi nghe họ nói.

Phương ngạc nhiên.

Tôi cười:

— Em sẽ thấy. Có những ông bỏ tiền ra không phải để nói chuyện về đàn bà, mà để kể chuyện… vợ.

Tôi nhớ một ông khách tên Frank. Ông ấy khoảng ngoài sáu mươi. Lần nào đến cũng gọi một ly bia, ngồi một góc.

Một hôm tôi hỏi:

— Sao ông không về nhà?

Ông ấy nói:

— Vợ tôi mất rồi.

Tôi im.

Ông ấy nói tiếp:

— Tôi tới đây vì ở nhà buồn quá.

Tôi hỏi:

— Ông có con không?

— Hai đứa. Đều ở xa.

Rồi ông lấy điện thoại ra khoe hình mấy đứa cháu.

Ông cười.

Tôi cũng cười.

Đêm đó ông ngồi gần hai tiếng, rồi đứng dậy trả tiền.

Trước khi đi, ông nói:

— Thank you for listening.

Tôi ngẩn người. Ông ấy không cần gì từ tôi ngoài một người chịu ngồi nghe.

Tôi về nhà tối đó, nằm mãi không ngủ được.

Tự nhiên tôi nghĩ:

Có những người giàu tiền nhưng nghèo người để nói chuyện.

Tôi bỏ nghề năm ba mươi mấy tuổi. Không phải vì đạo đức đột nhiên cao lên.

Cũng chẳng phải vì tôi giác ngộ. Chỉ đơn giản là tôi mệt.

Mệt với ánh đèn.

Mệt với những cuộc vui giả tạo.

Mệt với việc mỗi ngày phải trang điểm trước khi bước ra khỏi nhà. Và quan trọng nhất… Tôi bắt đầu sợ một ngày nào đó mình sẽ không biết mình thật sự là ai.

Tôi nghỉ. Đi học làm tóc. Rồi học thêm nail. Sau đó tôi mở một tiệm nhỏ.

Ban đầu chỉ có hai bàn.

Một ghế gội đầu.

Một cái bảng hiệu nhìn hơi xiêu vẹo.

Ngày khai trương, tôi đứng trước cửa nhìn mãi.

Một người bạn hỏi:

— Sao không vô?

Tôi nói:

— Tao đang nhìn xem cuộc đời tao có thật sự đổi chưa.

Nó cười:

— Đổi bảng hiệu trước đi rồi tính!

Tôi cười theo.

Vậy là bước vào.

Mười năm sau, tiệm của tôi đông khách.

Có tiền. Không giàu. Nhưng đủ sống.

Tôi bắt đầu thuê mấy cô gái trẻ.

Có cô mới sang Mỹ.

Có cô ly dị.

Có cô làm mẹ đơn thân.

Có cô từng làm những nghề mà chẳng ai muốn nhắc tới.

Tôi không hỏi quá khứ.

Tôi chỉ hỏi:

— Em có chịu làm không?

Nếu nó nói có, tôi nói:

— Vậy bắt đầu từ ngày mai.

Tôi thường bảo tụi nhỏ:

— Đừng để quá khứ ăn hết tương lai.

Một cô hỏi:

— Nhưng người ta biết thì sao?

Tôi nói:

— Người ta nói một tuần. Em sống cả đời. Đừng lấy miệng người ta làm kim chỉ nam cho cuộc đời mình.

Một hôm có cô gái tới xin việc. Cô ấy tên Mai.

Mai ngồi trước mặt tôi, hai tay cứ vò chiếc khăn giấy.

Tôi hỏi:

— Em từng làm gì?

Nó cúi đầu.

— Em không có gì hết.

Tôi nói:

— Chị hỏi nghề cũ, không hỏi em có giá trị hay không.

Nó ngước lên.

Tôi nói:

— Em từng làm gì?

Nó nói rất nhỏ:

— Em từng làm ở một club.

Tôi gật đầu.

— Rồi sao?

— Em sợ chị không nhận.

Tôi cười:

— Chị cũng từng làm.

Nó ngẩng phắt lên.

Tôi nói:

— Khác nhau ở chỗ chị đã đi qua rồi. Còn em đang đi.

Nó khóc.

Tôi đưa hộp khăn giấy.

— Đừng khóc. Khóc nhiều mắt sưng, mai khỏi đi làm.

Nó vừa khóc vừa cười.

Mai làm ở tiệm tôi được vài năm. Sau đó nó lấy chồng.

Một anh người Mỹ gốc Việt, làm kỹ sư.

Ngày cưới, tôi được mời. Tôi đứng phía sau nhìn Mai mặc áo cưới.

Tôi nhớ ngày đầu nó ngồi trước mặt tôi, hai tay vò nát chiếc khăn giấy vì sợ người khác biết quá khứ.

Bây giờ nó đang đứng giữa nhà thờ.

Có chồng bên cạnh.

Có mẹ khóc.

Có bạn bè cười.

Tôi đứng xa xa.

Mai nhìn thấy tôi, chạy lại ôm.

Nó nói:

— Nhờ chị mà em có ngày hôm nay.

Tôi lắc đầu:

— Không. Em tự làm.

Nó nói:

— Nhưng chị cho em cơ hội.

Tôi trả lời:

— Ai cũng cần một cơ hội. Quan trọng là lúc được trao cơ hội, mình có biết nắm lấy hay không.

Sau này tôi già hơn.

Tóc bạc.

Mắt kém.

Đi đâu cũng phải mang kính.

Mấy đứa nhỏ trong tiệm gọi tôi là “Má”.

Tôi nghe riết thành quen.

Một hôm có đứa hỏi:

— Má có hối hận không?

Tôi đang sơn móng tay cho khách, dừng lại một chút.

— Có.

Nó hỏi:

— Hối hận chuyện gì?

Tôi nói:

— Hối hận vì hồi trẻ không biết thương mình hơn.

Nó im.

Tôi nói tiếp:

— Người ta cứ dạy phụ nữ phải giữ cái này, giữ cái kia, giữ danh dự, giữ tiếng tăm…

Tôi nhìn nó.

— Nhưng ít ai dạy phụ nữ phải giữ lấy chính mình.

Bây giờ nếu ai hỏi tôi:

“Chị từng làm nghề gì?”

Tôi không còn hoảng.

Tôi cũng không cần nói dối.

Tôi chỉ trả lời:

— Tôi từng làm một công việc mà xã hội không thích gọi tên.

Nếu họ tò mò, tôi cười.

— Nhưng đó là chuyện của ngày hôm qua.

Hôm nay tôi là bà chủ một tiệm nhỏ.

Tôi đóng thuế.

Tôi nuôi gia đình.

Tôi giúp mấy đứa nhỏ có việc làm.

Tôi góp tiền cho hội từ thiện.

Tôi đi nhà thờ.

Tôi thăm bạn bè.

Tôi sống bình thường.

Và tôi hiểu một điều mà hồi trẻ chẳng ai nói cho tôi biết:

Một con người có thể từng đi qua một con đường rất tối, nhưng không có nghĩa là cả đời họ phải đứng trong bóng tối.

Ngoài cửa tiệm, nắng California vẫn vàng. Xe chạy ngoài đường.

Người ta đi làm.

Người ta đi chợ.

Người ta đưa con tới trường.

Chẳng ai biết bà già đang ngồi trong tiệm kia từng là ai.

Mà tôi cũng chẳng cần họ biết.

Bởi cuối cùng… Điều đáng kể nhất của một đời người không phải là mình đã bắt đầu từ đâu.

Mà là mình đã cố gắng trở thành người như thế nào khi cuộc đời cho mình một cơ hội để bắt đầu lại.

Phạm Sơn liêm